อรรถกถาเล่มที่ ๕๕ ภาษาบาลีอักษรไทย
 ปญฺจ.อ. (ปรมตฺถที.)

ทฺวายตนา จตุภูมิกาติ วา เอวรูปํ ปญฺาปนํ โหติ, เอตฺตเกน อายตนานํ
อายตนานีติ ปญฺตฺติ โหติ.
     [๔] ยตฺตเกน ปญฺาปเนน สงฺเขปโต อฏฺารส ธาตุโยติ วา ปเภทโต
จกฺขุธาตุ ฯเปฯ มโนวิญฺาณธาตูติ วา ตตฺราปิ โสฬส ธาตุโย กามาวจรา,
เทฺว ธาตุโย จตุภูมิกาติ วา เอวรูปํ ปญฺาปนํ โหติ, เอตฺตเกน ธาตูนํ ธาตูติ
ปญฺตฺติ โหติ.
     [๕] ยตฺตเกน ปญฺาปเนน สงฺเขปโต จตฺตาริ สจฺจานีติ วา ปเภทโต
ทุกฺขสจฺจํ ฯเปฯ นิโรธสจฺจนฺติ วา ตตฺราปิ เทฺว สจฺจา โลกิยา, เทฺว สจฺจา
โลกุตฺตราติ วา เอวรูปํ ปญฺาปนํ โหติ, เอตฺตเกน สจฺจานํ สจฺจานีติ
ปญฺตฺติ โหติ.
     [๖] ยตฺตเกน ปญฺาปเนน สงฺเขปโต พาวีสตินฺทฺริยานีติ วา ปเภทโต
จกฺขุนฺทฺริยํ ฯเปฯ อญฺาตาวินฺทฺริยนฺติ วา ตตฺราปิ ทสินฺทฺริยานิ กามาวจรานิ,
นวินฺทฺริยานิ มิสฺสกานิ, ตีณินฺทฺริยานิ โลกุตฺตรานีติ วา เอวรูปํ ปญฺาปนํ
โหติ, เอตฺตเกน อินฺทฺริยานํ อินฺทฺริยานีติ ปญฺตฺติ โหติ. เอตฺตาวตา สงฺเขปโต
วตฺถุํ วิภชิตฺวา ทสฺสนวเสน ปญฺจ ปญฺตฺติโย ทสฺสิตา โหนฺติ.
     [๗] อิทานิ วิตฺถารโต วตฺถุํ วิภชิตฺวา ทสฺสนวเสน ปุคฺคลปญฺตฺตึ
ทสฺเสตุํ สมยวิมุตฺโต. อสมยวิมุตฺโตติอาทิมาห. สมฺมาสมฺพุทฺเธน หิ อติวิสาริย-
มาเนน วิย หริยมาเนน วิย จ ๑- เหฏฺา วิภงฺคปฺปกรเณ อิมาสํ ปญฺจนฺนํ ปญฺตฺตีนํ
วตฺถุภูตา ขนฺธาทโย นิปฺปเทเสน กถิตาติ เตน เต อิธ เอกเทเสเนว กเถสิ.
ฉฏฺา ปุคฺคลปญฺตฺติ เหฏฺา อกถิตาว. อิธาปิ อุทฺเทสวาเร เอกเทเสเนว
กถิตา, ตสฺมา ตํ วิตฺถารโต กเถตุกาโม "สมยวิมุตฺโต, อสมยวิมุตฺโต"ติ เอกกโต
ปฏฺาย ยาว ทสกา มาติกํ เปสีติ.
                        มาติกาวณฺณนา นิฏฺิตา.
                           -----------
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. ติเล วิสารยมาเนน วิย วาเก หีรยมาเนน วิย จ

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๕๕ หน้า ๓๔.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=55&A=704&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=55&A=704&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=36&i=516
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=36&A=2268
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=36&A=2551
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=36&A=2551
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๖
http://84000.org/tipitaka/read/?index_36