บาลีพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๕ - พระอภิธรรมปิฎกเล่มที่ ๒

อยํ    วุจฺจติ   สุตมยา   ปญฺา   ฯ   สพฺพาปิ   สมาปนฺนสฺส   ปญฺา
ภาวนามยา ปญฺา ฯ
     [๘๐๕]   ตตฺถ  กตมา  ทานมยา  ปญฺา  ทานํ อารพฺภ ทานาธิคจฺฉ
คจฺฉ   ยา   อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห  ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ    อยํ    วุจฺจติ    ทานมยา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา
สีลมยา   ปญฺา   สีลํ   อารพฺภ   สีลาธิคจฺฉ   ยา   อุปฺปชฺชติ  ปญฺา
ปชานนา    ฯเปฯ    อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ
สีลมยา    ปญฺา    ฯ   สพฺพาปิ   สมาปนฺนสฺส   ปญฺา   ภาวนามยา
ปญฺา ฯ
     [๘๐๖]   ตตฺถ   กตมา   อธิสีเล   ปญฺา  ปาติโมกฺขสํวรสํวุตสฺส
ยา  อุปฺปชฺชติ  ปญฺา  ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห  ธมฺมวิจโย  สมฺมาทิฏฺิ
อยํ   วุจฺจติ   อธิสีเล   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา  อธิจิตฺเต  ปญฺา
รูปาวจรอรูปาวจรสมาปตฺตึ      สมาปชฺชนฺตสฺส      ยา      อุปฺปชฺชติ
ปญฺา     ปชานนา     ฯเปฯ    อโมโห    ธมฺมวิจโย    สมฺมาทิฏฺิ
อยํ   วุจฺจติ   อธิจิตฺเต   ปญฺา   ฯ  ตตฺถ  กตมา  อธิปญฺาย  ปญฺา
จตูสุ    มคฺเคสุ    จตูสุ   ผเลสุ   ปญฺา   อยํ   วุจฺจติ   อธิปญฺาย
ปญฺา ฯ
     [๘๐๗]   ตตฺถ   กตมํ   อายโกสลฺลํ   อิเม  ธมฺเม  มนสิกโรโต
อนุปฺปนฺนา   เจว   อกุสลา   ธมฺมา   น   อุปฺปชฺชนฺติ   อุปฺปนฺนา   จ
อกุสลา   ธมฺมา   ปหียนฺติ   อิเม   วา   ปนิเม   ธมฺเม  มนสิกโรโต
อนุปฺปนฺนา   เจว   กุสลา   ธมฺมา   อุปฺปชฺชนฺติ   อุปฺปนฺนา  จ  กุสลา
ธมฺมา   ภิยฺโยภาวาย   เวปุลฺลาย   ภาวนาย   ปาริปูริยา   สํวตฺตนฺตีติ
ยา   ตตฺถ   ปญฺา   ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห  ธมฺมวิจโย  สมฺมาทิฏฺิ
อิทํ   วุจฺจติ   อายโกสลฺลํ  ฯ  ตตฺถ  กตมํ  อปายโกสลฺลํ  อิเม  ธมฺเม
มนสิกโรโต   อนุปฺปนฺนา  เจว  กุสลา  ธมฺมา  น  อุปฺปชฺชนฺติ  อุปฺปนฺนา
จ   กุสลา   ธมฺมา   นิรุชฺฌนฺติ  อิเม  วา  ปนิเม  ธมฺเม  มนสิกโรโต
อนุปฺปนฺนา   เจว   อกุสลา   ธมฺมา  อุปฺปชฺชนฺติ  อุปฺปนฺนา  จ  อกุสลา
ธมฺมา    ภิยฺโยภาวาย   เวปุลฺลาย   สํวตฺตนฺตีติ   ยา   ตตฺถ   ปญฺา
ปชานนา    ฯเปฯ    อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ   วุจฺจติ
อปายโกสลฺลํ ฯ สพฺพาปิ ตตฺรุปายา ปญฺา อุปายโกสลฺลํ ฯ
     [๘๐๘]   จตูสุ   ภูมีสุ   วิปาเก   ปญฺา  วิปากา  ปญฺา  จตูสุ
ภูมีสุ    กุสเล    ปญฺา    วิปากธมฺมธมฺมา    ปญฺา    ตีสุ    ภูมีสุ
กิริยาพฺยากเต ปญฺา เนว วิปากนวิปากธมฺมธมฺมา ปญฺา ฯ
     [๘๐๙]   ตีสุ   ภูมีสุ  วิปาเก  ปญฺา  อุปาทินฺนุปาทานิยา  ปญฺา
ตีสุ  ภูมีสุ  กุสเล  ตีสุ  ภูมีสุ  กิริยาพฺยากเต  ปญฺา อนุปาทินฺนุปาทานิยา
ปญฺา   จตูสุ   มคฺเคสุ   จตูสุ   ผเลสุ  ปญฺา  อนุปาทินฺนอนุปาทานิยา
ปญฺา ฯ
     [๘๑๐]   วิตกฺกวิจารสมฺปยุตฺตา   ปญฺา   สวิตกฺกสวิจารา  ปญฺา
วิตกฺกวิปฺปยุตฺตา   วิจารสมฺปยุตฺตา   ปญฺา   อวิตกฺกวิจารมตฺตา   ปญฺา
วิตกฺกวิจารวิปฺปยุตฺตา ปญฺา อวิตกฺกอวิจารา ปญฺา ฯ
     [๘๑๑]   ปีติสมฺปยุตฺตา   ปญฺา  ปีติสหคตา  ปญฺา  สุขสมฺปยุตฺตา
ปญฺา      สุขสหคตา      ปญฺา      อุเปกฺขาสมฺปยุตฺตา     ปญฺา
อุเปกฺขาสหคตา ปญฺา ฯ
     [๘๑๒]   ตีสุ   ภูมีสุ   กุสเล  ปญฺา  อาจยคามินี  ปญฺา  จตูสุ
มคฺเคสุ   ปญฺา   อปจยคามินี   ปญฺา   จตูสุ   ภูมีสุ   วิปาเก   ตีสุ
ภูมีสุ กิริยาพฺยากเต ปญฺา เนวอาจยคามินีนอปจยคามินี ปญฺา ฯ
     [๘๑๓]   จตูสุ   มคฺเคสุ   ตีสุ   ผเลสุ  ปญฺา  เสกฺขา  ปญฺา
อุปริฏฺิเม   อรหตฺตผเล   ปญฺา   อเสกฺขา  ปญฺา  ตีสุ  ภูมีสุ  กุสเล
ตีสุ  ภูมีสุ  วิปาเก  ตีสุ  ภูมีสุ กิริยาพฺยากเต ปญฺา เนวเสกฺขานาเสกฺขา
ปญฺา ฯ
     [๘๑๔]   กามาวจรกุสลาพฺยากเต    ปญฺา    ปริตฺตา   ปญฺา
รูปาวจรารูปาวจรกุสลาพฺยากเต      ปญฺา      มหคฺคตา      ปญฺา
จตูสุ มคฺเคสุ จตูสุ ผเลสุ ปญฺา อปฺปมาณา ปญฺา ฯ
     [๘๑๕]   ตตฺถ   กตมา   ปริตฺตารมฺมณา  ปญฺา  ปริตฺเต  ธมฺเม
อารพฺภ   ยา   อุปฺปชฺชติ  ปญฺา  ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห  ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ   ปริตฺตารมฺมณา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ  กตมา
มหคฺคตารมฺมณา   ปญฺา   มหคฺคเต   ธมฺเม   อารพฺภ   ยา  อุปฺปชฺชติ
ปญฺา    ปชานนา    ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ
วุจฺจติ   มหคฺคตารมฺมณา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ  กตมา  อปฺปมาณารมฺมณา
ปญฺา    อปฺปมาเณ    ธมฺเม    อารพฺภ    ยา    อุปฺปชฺชติ   ปญฺา
ปชานนา    ฯเปฯ    อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ
อปฺปมาณารมฺมณา ปญฺา ฯ
     [๘๑๖]   ตตฺถ   กตมา  มคฺคารมฺมณา  ปญฺา  อริยมคฺคํ  อารพฺภ
ยา    อุปฺปชฺชติ    ปญฺา    ปชานนา   ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ   มคฺคารมฺมณา   ปญฺา   ฯ   จตูสุ  มคฺเคสุ
ปญฺา   มคฺคเหตุกา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา  มคฺคาธิปตินี  ปญฺา
อริยมคฺคํ   อธิปตึ   กริตฺวา   ยา   อุปฺปชฺชติ  ปญฺา  ปชานนา  ฯเปฯ
อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺิ อยํ วุจฺจติ มคฺคาธิปตินี ปญฺา ฯ
     [๘๑๗]   จตูสุ   ภูมีสุ   วิปาเก   ปญฺา  สิยา  อุปฺปนฺนา  สิยา
อุปฺปาทินี    น   วตฺตพฺพา   อนุปฺปนฺนาติ   จตูสุ   ภูมีสุ   กุสเล   ตีสุ
ภูมีสุ   กิริยาพฺยากเต   ปญฺา   สิยา   อุปฺปนฺนา  สิยา  อนุปฺปนฺนา  น
วตฺตพฺพา อุปฺปาทินีติ ฯ
     [๘๑๘]   สพฺพาว   ปญฺา   สิยา  อตีตา  สิยา  อนาคตา  สิยา
ปจฺจุปฺปนฺนา ฯ
     [๘๑๙]   ตตฺถ   กตมา   อตีตารมฺมณา   ปญฺา   อตีเต  ธมฺเม
อารพฺภ   ยา   อุปฺปชฺชติ  ปญฺา  ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห  ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ   อตีตารมฺมณา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา
อนาคตารมฺมณา   ปญฺา   อนาคเต   ธมฺเม   อารพฺภ   ยา  อุปฺปชฺชติ
ปญฺา    ปชานนา    ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ
วุจฺจติ   อนาคตารมฺมณา   ปญฺา   ฯ  ตตฺถ  กตมา  ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา
ปญฺา    ปจฺจุปฺปนฺเน    ธมฺเม    อารพฺภ    ยา   อุปฺปชฺชติ   ปญฺา
ปชานนา    ฯเปฯ    อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ
ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา ปญฺา ฯ
     [๘๒๐]   สพฺพาว   ปญฺา  สิยา  อชฺฌตฺตา  สิยา  พหิทฺธา  สิยา
อชฺฌตฺตพหิทฺธา ฯ
     [๘๒๑]   ตตฺถ    กตมา   อชฺฌตฺตารมฺมณา   ปญฺา   อชฺฌตฺเต
ธมฺเม   อารพฺภ   ยา   อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห
ธมฺมวิจโย    สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ   อชฺฌตฺตารมฺมณา   ปญฺา   ฯ
ตตฺถ   กตมา   พหิทฺธารมฺมณา   ปญฺา   พหิทฺธา  ธมฺเม  อารพฺภ  ยา
อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา   ฯเปฯ   อโมโห  ธมฺมวิจโย  สมฺมาทิฏฺิ
อยํ   วุจฺจติ   พหิทฺธารมฺมณา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา   อชฺฌตฺต-
พหิทฺธารมฺมณา    ปญฺา    อชฺฌตฺตพหิทฺธา    ธมฺเม    อารพฺภ   ยา
อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา   ฯเปฯ   อโมโห  ธมฺมวิจโย  สมฺมาทิฏฺิ
อยํ วุจฺจติ อชฺฌตฺตพหิทฺธารมฺมณา ปญฺา ฯ
                               เอวํ ติวิเธน าณวตฺถุ ฯ
     [๘๒๒]   ตตฺถ   กตมํ   กมฺมสฺสกตํ   าณํ   อตฺถิ   ทินฺนํ  อตฺถิ
ยิฏฺ   อตฺถิ   หุตํ   อตฺถิ   สุกฏทุกฺกฏานํ   กมฺมานํ   ผลวิปาโก  อตฺถิ
อยํ   โลโก   อตฺถิ   ปโร   โลโก   อตฺถิ  มาตา  อตฺถิ  ปิตา  อตฺถิ
สตฺตา    โอปปาติกา    อตฺถิ    โลเก    สมณพฺราหฺมณา   สมฺมคฺคตา
สมฺมาปฏิปนฺนา    เย   อิมญฺจ   โลกํ   ปรญฺจ   โลกํ   สยํ   อภิญฺา
สจฺฉิกตฺวา   ปเวเทนฺตีติ   ยา   เอวรูปา   ปญฺา   ปชานนา   ฯเปฯ
อโมโห    ธมฺมวิจโย    สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ   วุจฺจติ   กมฺมสฺสกตํ   าณํ
เปตฺวา    สจฺจานุโลมิกํ   าณํ   สพฺพาปิ   สาสวา   กุสลา   ปญฺา
กมฺมสฺสกตํ    าณํ    ฯ    ตตฺถ   กตมํ   สจฺจานุโลมิกํ   าณํ   รูปํ
อนิจฺจนฺติ  วา  เวทนา  อนิจฺจาติ  วา  สญฺา  อนิจฺจาติ  วา  สงฺขารา
อนิจฺจาติ   วา   วิญฺาณํ   อนิจฺจนฺติ   วา   ยา   เอวรูปี  อนุโลมิกา
ขนฺติ    ทิฏฺิ   รุจิ   มุติ   เปกฺขา   ธมฺมนิชฺฌานกฺขนฺติ   อิทํ   วุจฺจติ
สจฺจานุโลมิกํ    าณํ    ฯ    จตูสุ   มคฺเคสุ   ปญฺา   มคฺคสมงฺคิสฺส
าณํ ฯ จตูสุ ผเลสุ ปญฺา ผลสมงฺคิสฺส าณํ ฯ
     [๘๒๓]   มคฺคสมงฺคิสฺส   าณํ  ทุกฺเขเปตํ  าณํ  ทุกฺขสมุทเยเปตํ
าณํ    ทุกฺขนิโรเธเปตํ    าณํ    ทุกฺขนิโรธคามินิยา    ปฏิปทายเปตํ
าณํ   ฯ   ตตฺถ   กตมํ   ทุกฺเข  าณํ  ทุกฺขํ  อารพฺภ  ยา  อุปฺปชฺชติ
ปญฺา    ปชานนา    ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ
วุจฺจติ   ทุกฺเข   าณํ   ฯ   ทุกฺขสมุทยํ   อารพฺภ   ฯเปฯ  ทุกฺขนิโรธํ
อารพฺภ   ฯเปฯ   ทุกฺขนิโรธคามินึ   ปฏิปทํ   อารพฺภ   ยา   อุปฺปชฺชติ
ปญฺา    ปชานนา    ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ
วุจฺจติ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย าณํ ฯ
     [๘๒๔]   กามาวจรกุสลาพฺยากเต     ปญฺา     กามาวจรา
ปญฺา     รูปาวจรกุสลาพฺยากเต     ปญฺา     รูปาวจรา     ปญฺา
อรูปาวจรกุสลาพฺยากเต        ปญฺา       อรูปาวจรา       ปญฺา
จตูสุ มคฺเคสุ จตูสุ ผเลสุ ปญฺา อปริยาปนฺนา ปญฺา ฯ
     [๘๒๕]   ตตฺถ  กตมํ  ธมฺเม  าณํ  จตูสุ  มคฺเคสุ  จตูสุ  ผเลสุ
ปญฺา   ธมฺเม   าณํ   ฯ   โส   อิมินา   ธมฺเมน  าเตน  ทิฏฺเน
ปตฺเตน   วิทิเตน   ปริโยคาฬฺเหน   อตีตานาคเต   นยํ  เนติ  เย  หิ
เกจิ   อตีตมทฺธานํ   สมณา   วา   พฺราหฺมณา   วา   ทุกฺขํ  อพฺภญฺึสุ
ทุกฺขสมุทยํ     อพฺภญฺึสุ     ทุกฺขนิโรธํ    อพฺภญฺึสุ    ทุกฺขนิโรธคามินึ
ปฏิปทํ    อพฺภญฺึสุ    อิมญฺเว    เต    ทุกฺขํ   อพฺภญฺึสุ   อิมญฺเว
เต    ทุกฺขสมุทยํ   อพฺภญฺึสุ   อิมญฺเว   เต   ทุกฺขนิโรธํ   อพฺภญฺึสุ
อิมญฺเว   เต   ทุกฺขนิโรธคามินึ   ปฏิปทํ   อพฺภญฺึสุ   เย   หิ  เกจิ
อนาคตมทฺธานํ   สมณา   วา   พฺราหฺมณา   วา   ทุกฺขํ   อภิชานิสฺสนฺติ
ทุกฺขสมุทยํ        อภิชานิสฺสนฺติ        ทุกฺขนิโรธํ       อภิชานิสฺสนฺติ
ทุกฺขนิโรธคามินึ    ปฏิปทํ    อภิชานิสฺสนฺติ    อิมญฺเว    เต    ทุกฺขํ
อภิชานิสฺสนฺติ      อิมญฺเว      เต     ทุกฺขสมุทยํ     อภิชานิสฺสนฺติ
อิมญฺเว     เต     ทุกฺขนิโรธํ     อภิชานิสฺสนฺติ    อิมญฺเว    เต
ทุกฺขนิโรธคามินึ     ปฏิปทํ    อภิชานิสฺสนฺตีติ    ยา    ตตฺถ    ปญฺา
ปชานนา    ฯเปฯ    อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ   วุจฺจติ
อนฺวเย าณํ ฯ
     {๘๒๕.๑}   ตตฺถ กตมํ ปริจฺเจ าณํ อิธ ภิกฺขุ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ
เจตสา  เจโต  ปริจฺจ  ปชานาติ สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ
วีตราคํ  วา  จิตฺตํ  วีตราคํ  จิตฺตนฺติ  ปชานาติ  สโทสํ  วา จิตฺตํ สโทสํ
จิตฺตนฺติ  ปชานาติ  วีตโทสํ  วา  จิตฺตํ  วีตโทสํ  จิตฺตนฺติ ปชานาติ สโมหํ
วา  จิตฺตํ  สโมหํ  จิตฺตนฺติ  ปชานาติ  วีตโมหํ  วา จิตฺตํ วีตโมหํ จิตฺตนฺติ
ปชานาติ   สงฺขิตฺตํ   วา   จิตฺตํ   สงฺขิตฺตํ  จิตฺตนฺติ  ปชานาติ  วิกฺขิตฺตํ
วา   จิตฺตํ   วิกฺขิตฺตํ   จิตฺตนฺติ  ปชานาติ  มหคฺคตํ  วา  จิตฺตํ  มหคฺคตํ
จิตฺตนฺติ    ปชานาติ    อมหคฺคตํ    วา    จิตฺตํ   อมหคฺคตํ   จิตฺตนฺติ
ปชานาติ   สอุตฺตรํ   วา   จิตฺตํ   สอุตฺตรํ  จิตฺตนฺติ  ปชานาติ  อนุตฺตรํ
วา   จิตฺตํ   อนุตฺตรํ   จิตฺตนฺติ  ปชานาติ  สมาหิตํ  วา  จิตฺตํ  สมาหิตํ
จิตฺตนฺติ   ปชานาติ   อสมาหิตํ  วา  จิตฺตํ  อสมาหิตํ  จิตฺตนฺติ  ปชานาติ
วิมุตฺตํ   วา   จิตฺตํ   วิมุตฺตํ   จิตฺตนฺติ   ปชานาติ  อวิมุตฺตํ  วา  จิตฺตํ
อวิมุตฺตํ   จิตฺตนฺติ   ปชานาตีติ   ยา   ตตฺถ   ปญฺา  ปชานนา  ฯเปฯ
อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ   วุจฺจติ   ปริจฺเจ   าณํ   ฯ
เปตฺวา   ธมฺเม   าณํ   อนฺวเย   าณํ   ปริจฺเจ   าณํ  อวเสสา
ปญฺา สมฺมติาณํ ฯ
     [๘๒๖]   ตตฺถ  กตมา ปญฺา อาจยาย โน อปจยาย กามาวจรกุสเล
ปญฺา   อาจยาย   โน  อปจยาย  ฯ  จตูสุ  มคฺเคสุ  ปญฺา  อปจยาย
โน    อาจยาย    ฯ    รูปาวจรารูปาวจรกุสเล    ปญฺา   อาจยาย
เจว อปจยาย จ ฯ อวเสสา ปญฺา เนว อาจยาย โน อปจยาย ฯ
     [๘๒๗]   ตตฺถ   กตมา  ปญฺา  นิพฺพิทาย  โน  ปฏิเวธาย  ยาย
ปญฺาย   กาเมสุ   วีตราโค   โหติ   น  จ  อภิญฺาโย  ปฏิวิชฺฌติ  น
จ   สจฺจานิ   อยํ   วุจฺจติ   ปญฺา   นิพฺพิทาย   โน   ปฏิเวธาย  ฯ
เสฺวว   ปญฺาย   กาเมสุ   วีตราโค   สมาโน   อภิญฺาโย  ปฏิวิชฺฌติ
น   จ   สจฺจานิ   อยํ   วุจฺจติ  ปญฺา  ปฏิเวธาย  โน  นิพฺพิทาย  ฯ
จตูสุ   มคฺเคสุ   ปญฺา   นิพฺพิทาย  เจว  ปฏิเวธาย  จ  ฯ  อวเสสา
ปญฺา เนว นิพฺพิทาย โน ปฏิเวธาย ฯ
     [๘๒๘]   ตตฺถ   กตมา   หานภาคินี   ปญฺา   ปมสฺส  ฌานสฺส
ลาภึ   กามสหคตา   สญฺามนสิการา   สมุทาจรนฺติ   หานภาคินี  ปญฺา
ตทนุธมฺมตา    สติ    สนฺติฏฺติ    ิติภาคินี    ปญฺา   อวิตกฺกสหคตา
สญฺามนสิการา    สมุทาจรนฺติ    วิเสสภาคินี   ปญฺา   นิพฺพิทาสหคตา
สญฺามนสิการา สมุทาจรนฺติ วิราคูปสญฺหิตา นิพฺเพธภาคินี ปญฺา ฯ
     {๘๒๘.๑}   ทุติยสฺส  ฌานสฺส  ลาภึ  วิตกฺกสหคตา  สญฺามนสิการา
สมุทาจรนฺติ   หานภาคินี   ปญฺา  ตทนุธมฺมตา  สติ  สนฺติฏฺติ  ิติภาคินี
ปญฺา    อุเปกฺขาสหคตา   สญฺามนสิการา   สมุทาจรนฺติ   วิเสสภาคินี
ปญฺา   นิพฺพิทาสหคตา   สญฺามนสิการา   สมุทาจรนฺติ   วิราคูปสญฺหิตา
นิพฺเพธภาคินี ปญฺา ฯ
     {๘๒๘.๒}   ตติยสฺส   ฌานสฺส  ลาภึ  ปีติสหคตา  สญฺามนสิการา
สมุทาจรนฺติ   หานภาคินี   ปญฺา  ตทนุธมฺมตา  สติ  สนฺติฏฺติ  ิติภาคินี
ปญฺา   อทุกฺขมสุขสหคตา   สญฺามนสิการา   สมุทาจรนฺติ   วิเสสภาคินี
ปญฺา   นิพฺพิทาสหคตา   สญฺามนสิการา   สมุทาจรนฺติ   วิราคูปสญฺหิตา
นิพฺเพธภาคินี ปญฺา ฯ
     {๘๒๘.๓}   จตุตฺถสฺส    ฌานสฺส   ลาภึ   สุขสหคตา   สญฺา-
มนสิการา     สมุทาจรนฺติ     หานภาคินี     ปญฺา     ตทนุธมฺมตา
สติ     สนฺติฏฺติ     ิติภาคินี     ปญฺา    อากาสานญฺจายตนสหคตา
สญฺามนสิการา     สมุทาจรนฺติ     วิเสสภาคินี    ปญฺา    นิพฺพิทา-
สหคตา       สญฺามนสิการา       สมุทาจรนฺติ      วิราคูปสญฺหิตา
นิพฺเพธภาคินี ปญฺา
     {๘๒๘.๔}   ฯ    อากาสานญฺจายตนสฺส    ลาภึ    รูปสหคตา
สญฺามนสิการา     สมุทาจรนฺติ    หานภาคินี    ปญฺา    ตทนุธมฺมตา
สติ      สนฺติฏฺติ     ิติภาคินี     ปญฺา     วิญฺานญฺจายตนสหคตา
สญฺามนสิการา     สมุทาจรนฺติ     วิเสสภาคินี    ปญฺา    นิพฺพิทา-
สหคตา       สญฺามนสิการา       สมุทาจรนฺติ      วิราคูปสญฺหิตา
นิพฺเพธภาคินี ปญฺา ฯ
     {๘๒๘.๕}   วิญฺาณญฺจายตนสฺส   ลาภึ   อากาสานญฺจายตนสหคตา
สญฺามนสิการา     สมุทาจรนฺติ    หานภาคินี    ปญฺา    ตทนุธมฺมตา
สติ      สนฺติฏฺติ     ิติภาคินี     ปญฺา     อากิญฺจญฺายตนสหคตา
สญฺามนสิการา     สมุทาจรนฺติ     วิเสสภาคินี    ปญฺา    นิพฺพิทา-
สหคตา       สญฺามนสิการา       สมุทาจรนฺติ      วิราคูปสญฺหิตา
นิพฺเพธภาคินี ปญฺา ฯ
     {๘๒๘.๖}   อากิญฺจญฺายตนสฺส    ลาภึ   วิญฺาณญฺจายตนสหคตา
สญฺามนสิการา     สมุทาจรนฺติ    หานภาคินี    ปญฺา    ตทนุธมฺมตา
สติ    สนฺติฏฺติ    ิติภาคินี    ปญฺา    เนวสญฺานาสญฺายตนสหคตา
สญฺามนสิการา     สมุทาจรนฺติ     วิเสสภาคินี    ปญฺา    นิพฺพิทา-
สหคตา       สญฺามนสิการา       สมุทาจรนฺติ      วิราคูปสญฺหิตา
นิพฺเพธภาคินี ปญฺา ฯ
     [๘๒๙]   ตตฺถ   กตมา   จตสฺโส   ปฏิสมฺภิทา   อตฺถปฏิสมฺภิทา
ธมฺมปฏิสมฺภิทา      นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา      ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา      อตฺเถ
าณํ     อตฺถปฏิสมฺภิทา     ธมฺเม    าณํ    ธมฺมปฏิสมฺภิทา    ตตฺร
ธมฺมนิรุตฺตาภิลาเป     าณํ     นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา     าเณสุ     าณํ
ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา ฯ อิมา จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา ฯ
     [๘๓๐]   ตตฺถ   กตมา   จตสฺโส   ปฏิปทา   ทุกฺขา   ปฏิปทา
ทนฺธาภิญฺา     ปญฺา     ทุกฺขา    ปฏิปทา    ขิปฺปาภิญฺา    ปญฺา
สุขา    ปฏิปทา   ทนฺธาภิญฺา   ปญฺา   สุขา   ปฏิปทา   ขิปฺปาภิญฺา
ปญฺา    ฯ   ตตฺถ   กตมา   ทุกฺขา   ปฏิปทา   ทนฺธาภิญฺา   ปญฺา
กิจฺเฉน   กสิเรน   สมาธึ  อุปฺปาเทนฺตสฺส  ทนฺธํ  ตณฺานํ  อภิชานนฺตสฺส
ยา    อุปฺปชฺชติ    ปญฺา    ปชานนา   ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ อยํ วุจฺจติ ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺา ปญฺา ฯ
     {๘๓๐.๑}   ตตฺถ  กตมา  ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺา ปญฺา กิจฺเฉน
กสิเรน   สมาธึ   อุปฺปาเทนฺตสฺส   ขิปฺปํ   ตณฺานํ   อภิชานนฺตสฺส  ยา
อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา   ฯเปฯ   อโมโห  ธมฺมวิจโย  สมฺมาทิฏฺิ
อยํ   วุจฺจติ   ทุกฺขา   ปฏิปทา   ขิปฺปาภิญฺา  ปญฺา  ฯ  ตตฺถ  กตมา
สุขา    ปฏิปทา   ทนฺธาภิญฺา   ปญฺา   อกิจฺเฉน   อกสิเรน   สมาธึ
อุปฺปาเทนฺตสฺส   ทนฺธํ   ตณฺานํ   อภิชานนฺตสฺส   ยา  อุปฺปชฺชติ  ปญฺา
ปชานนา    ฯเปฯ    อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ
สุขา   ปฏิปทา   ทนฺธาภิญฺา   ปญฺา  ฯ  ตตฺถ  กตมา  สุขา  ปฏิปทา
ขิปฺปาภิญฺา    ปญฺา    อกิจฺเฉน   อกสิเรน   สมาธึ   อุปฺปาเทนฺตสฺส
ขิปฺปํ    ตณฺานํ    อภิชานนฺตสฺส   ยา   อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา
ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ  วุจฺจติ  สุขา  ปฏิปทา
ขิปฺปาภิญฺา ปญฺา ฯ อิมา จตสฺโส ปฏิปทา ฯ
     [๘๓๑]   ตตฺถ    กตมานิ    จตฺตาริ    อารมฺมณานิ   ปริตฺตา
ปริตฺตารมฺมณา     ปญฺา     ปริตฺตา     อปฺปมาณารมฺมณา     ปญฺา
อปฺปมาณา    ปริตฺตารมฺมณา    ปญฺา    อปฺปมาณา   อปฺปมาณารมฺมณา
ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา   ปริตฺตา  ปริตฺตารมฺมณา  ปญฺา  สมาธิสฺส
น   นิกามลาภิสฺส   อารมฺมณํ   โถกํ   ผรนฺตสฺส  ยา  อุปฺปชฺชติ  ปญฺา
ปชานนา   ฯเปฯ  อโมโห  ธมฺมวิจโย  สมฺมาทิฏฺิ  อยํ  วุจฺจติ  ปริตฺตา
ปริตฺตารมฺมณา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา  ปริตฺตา  อปฺปมาณารมฺมณา
ปญฺา    สมาธิสฺส    น   นิกามลาภิสฺส   อารมฺมณํ   วิปุลํ   ผรนฺตสฺส
ยา    อุปฺปชฺชติ    ปญฺา    ปชานนา   ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ    อยํ    วุจฺจติ   ปริตฺตา   อปฺปมาณารมฺมณา   ปญฺา   ฯ
ตตฺถ     กตมา    อปฺปมาณา    ปริตฺตารมฺมณา    ปญฺา    สมาธิสฺส
นิกามลาภิสฺส    อารมฺมณํ   โถกํ   ผรนฺตสฺส   ยา   อุปฺปชฺชติ   ปญฺา
ปชานนา    ฯเปฯ    อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ
อปฺปมาณา    ปริตฺตารมฺมณา   ปญฺา   ฯ   ตตฺถ   กตมา   อปฺปมาณา
อปฺปมาณารมฺมณา     ปญฺา     สมาธิสฺส    นิกามลาภิสฺส    อารมฺมณํ
วิปุลํ   ผรนฺตสฺส   ยา   อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห
ธมฺมวิจโย    สมฺมาทิฏฺิ   อยํ   วุจฺจติ   อปฺปมาณา   อปฺปมาณารมฺมณา
ปญฺา ฯ อิมานิ จตฺตาริ อารมฺมณานิ ฯ
     [๘๓๒]   มคฺคสมงฺคิสฺส าณํ ชรามรเณเปตํ าณํ ชรามรณสมุทเยเปตํ
าณํ       ชรามรณนิโรเธเปตํ      าณํ      ชรามรณนิโรธคามินิยา
ปฏิปทายเปตํ   าณํ   ฯ   ตตฺถ   กตมํ   ชรามรเณ   าณํ  ชรามรณํ
อารพฺภ   ยา   อุปฺปชฺชติ  ปญฺา  ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห  ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ   วุจฺจติ  ชรามรเณ  าณํ  ฯ  ชรามรณสมุทยํ  อารพฺภ
ฯเปฯ     ชรามรณนิโรธํ     อารพฺภ    ฯเปฯ    ชรามรณนิโรธคามินึ
ปฏิปทํ   อารพฺภ   ยา   อุปฺปชฺชติ   ปญฺา   ปชานนา  ฯเปฯ  อโมโห
ธมฺมวิจโย     สมฺมาทิฏฺิ     อิทํ     วุจฺจติ    ชรามรณนิโรธคามินิยา
ปฏิปทาย   าณํ   ฯ   มคฺคสมงฺคิสฺส   าณํ  ชาติยาเปตํ  าณํ  ฯเปฯ
ภเวเปตํ   าณํ   ฯเปฯ   อุปาทาเนเปตํ   าณํ   ฯเปฯ  ตณฺหายเปตํ
าณํ   ฯเปฯ   เวทนายเปตํ   าณํ   ฯเปฯ  ผสฺเสเปตํ  าณํ  ฯเปฯ
สฬายตเนเปตํ   าณํ  ฯเปฯ  นามรูเปเปตํ  าณํ  ฯเปฯ  วิญฺาเณเปตํ
าณํ    ฯเปฯ    สงฺขาเรสุเปตํ    าณํ    สงฺขารสมุทเยเปตํ   าณํ
สงฺขารนิโรเธเปตํ     าณํ     สงฺขารนิโรธคามินิยา     ปฏิปทายเปตํ
าณํ  ฯ  ตตฺถ  กตมํ  สงฺขาเรสุ  าณํ  สงฺขาเร  อารพฺภ ยา อุปฺปชฺชติ
ปญฺา    ปชานนา    ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ
วุจฺจติ  สงฺขาเรสุ  าณํ  ฯ  สงฺขารสมุทยํ  อารพฺภ  ฯเปฯ สงฺขารนิโรธํ
อารพฺภ   ฯเปฯ   สงฺขารนิโรธคามินึ   ปฏิปทํ   อารพฺภ  ยา  อุปฺปชฺชติ
ปญฺา    ปชานนา    ฯเปฯ   อโมโห   ธมฺมวิจโย   สมฺมาทิฏฺิ   อิทํ
วุจฺจติ สงฺขารนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย าณํ ฯ
                            เอวํ จตุพฺพิเธน าณวตฺถุ ฯ
     [๘๓๓]   ตตฺถ   กตโม   ปญฺจงฺคิโก   สมฺมาสมาธิ   ปีติผรณตา
สุขผรณตา    เจโตผรณตา    อาโลกผรณตา    ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ   ฯ
ทฺวีสุ   ฌาเนสุ   ปญฺา   ปีติผรณตา   ตีสุ  ฌาเนสุ  ปญฺา  สุขผรณตา
ปรจิตฺเต    าณํ    เจโตผรณตา   ทิพฺพจกฺขุ   อาโลกผรณตา   ตมฺหา
ตมฺหา   สมาธิมฺหา   วุฏฺิตสฺส  ปจฺจเวกฺขณาาณํ  ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ  ฯ
อยํ วุจฺจติ ปญฺจงฺคิโก สมฺมาสมาธิ ฯ
     [๘๓๔]   ตตฺถ   กตโม   ปญฺจาณิโก   สมฺมาสมาธิ  อยํ  สมาธิ
ปจฺจุปฺปนฺนสุโข   เจว   อายตึ   จ   สุขวิปาโกติ   ปจฺจตฺตญฺเว  าณํ
อุปฺปชฺชติ    อยํ    สมาธิ   อริโย   นิรามิโสติ   ปจฺจตฺตญฺเว   าณํ
อุปฺปชฺชติ    อยํ    สมาธิ    อกาปุริสเสวิโตติ    ปจฺจตฺตญฺเว   าณํ
อุปฺปชฺชติ     อยํ     สมาธิ     สนฺโต    ปณีโต    ปฏิปฺปสฺสทฺธิลทฺโธ
เอโกทิภาวาธิคโต   น  จ  สสงฺขารนิคยฺหวาริตวโตติ  ^๑-  ปจฺจตฺตญฺเว
าณํ  อุปฺปชฺชติ  โส  โข  ปนาหํ  อิมํ  สมาธึ  สโตว สมาปชฺชามึ สโตว
วุฏฺหามีติ    ปจฺจตฺตญฺเว    าณํ    อุปฺปชฺชติ    อยํ    ปญฺจาณิโก
สมฺมาสมาธิ ฯ
                             เอวํ ปญฺจวิเธน าณวตฺถุ ฯ
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๓๕ หน้าที่ ๔๓๘-๔๕๒. https://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=35&A=8855&w=&modeTY=1 อ่านเทียบพระไตรปิฎกฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน :- https://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=35&A=8855&modeTY=1 อ่านเทียบพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับหลวง :- https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=35&item=804&items=31 อ่านเทียบพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ :- https://84000.org/tipitaka/pitaka_item/m_siri.php?B=35&siri=63 ศึกษาอรรถกถานี้ได้ที่ :- https://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=35&i=801 อ่านอรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย :- https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=54&A=10166 The Pali Atthakatha in Roman :- https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=54&A=10166 สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๕ https://84000.org/tipitaka/read/?index_35 https://84000.org/tipitaka/english/?index_35