ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
อ่านหน้า[ต่าง] แรกอ่านหน้า[ต่าง] ที่แล้วแสดงหมายเลขหน้า
ในกรณี :- 
   บรรทัดแรกของแต่ละหน้าอ่านหน้า[ต่าง] ถัดไปอ่านหน้า[ต่าง] สุดท้าย คลิกเพื่อเปลี่ยน ฐญ เป็นแบบไทย  
อรรถกถาเล่มที่ ๑๒ ภาษาบาลีอักษรไทย สํ.อ. (สารตฺถ.๒)

                     ๘-๑๐. มหาทิฏฺิสุตฺตาทิวณฺณนา
    [๒๑๓-๒๑๕] อกฏาติ อกตา. อกฏวิธาติ อกตวิธานา, "เอวํ กโรหี"ติ เกนจิ
การิกาปิ น โหนฺตีติ อตฺโถ. อนิมฺมิตาติ อิทฺธิยาปิ น นิมฺมิตา. อนิมฺมาตาติ
อนิมฺมาปิตา. "อนิมฺมิตพฺพา"ติปิ ปาโ, น นิมฺมิตพฺพาติ อตฺโถ. วชฺฌาติ
วญฺฌปํสุวชฺฌาติ ตาลาทโย วิย อผลา กสฺสจิ อชนกา. ปพฺพตกูฏํ วิย ิตาติ
กูฏฏฺา. เอสิกฏฺายิโน วิย หุตฺวา ิตาติ เอสิกฏฺายิฏฺิตา, ยถา สุนิขาโต
เอสิกตฺถมฺโภ นิจฺจโล ติฏฺติ, เอวํ ิตาติ อตฺโถ. น อิญฺชนฺตีติ เอสิกตฺถมฺโภ
วิย ิตตฺตา น จลนฺติ. น วิปริณมนฺตีติ ปกตึ น วิชหนฺติ. น อญฺมญฺ
พฺยาพาเธนฺตีติ อญฺมญฺ น อุปหนนฺติ. นาลนฺติ น สมตฺถา. ปวีกาโยติอาทีสุ
ปวีเยว ๑-วีกาโย, ปวีสมูโห วา. สตฺตนฺนนฺเตฺวว กายานนฺติ ยถา
มุคฺคราสิยาทีสุ ปหฏสตฺถํ มุคฺคราสิอาทีนํ อนฺตเรเนว ปวิสติ, เอวํ สตฺตนฺนํ
กายานํ อนฺตเรน ฉิทฺเทน วิวเรน สตฺถํ ปวิสติ. ตตฺถ "อหํ อิมํ ชีวิตา
โวโรเปมี"ติ เกวลํ สญฺามตฺตเมว โหตีติ ทสฺเสติ. ๒-
@เชิงอรรถ:  สี. ปวีธาตุเยว        ฉ.ม. ทสฺเสนฺติ
    โยนิปมุขสตสหสฺสานีติ ปมุขโยนีนํ อุตฺตมโยนีนํ จุทฺทสสตสหสฺสานิ
อญฺานิ จ สฏฺิสตานิ อญฺานิ จ ฉสตานิ. ปญฺจ จ กมฺมุโน สตานีติ
ปญฺจกมฺมสตานิ จาติ เกวลํ ตกฺกมตฺตเกน นิรตฺถกํ ทิฏฺ ทีเปนฺติ. ปญฺจ จ
กมฺมานิ ตีณิ จ กมฺมานีติอาทีสุปิ เอเสว นโย. เกจิ ปนาหุ "ปญฺจ กมฺมานีติ
ปญฺจินฺทฺริยวเสน ภณนฺติ, ตีณีติ กายกมฺมาทิวเสนา"ติ. กมฺเม จ อฑฺฒกมฺเม
จาติ เอตฺถ ปนสฺส กายกมฺมํ วจีกมฺมญฺจ กมฺมนฺติ ลทฺธิ, มโนกมฺมํ อุปฑฺฒกมฺมนฺติ.
ทฺวฏฺิปฏิปทาติ ทฺวาสฏฺิ ปฏิปทาติ วทนฺติ. ทฺวฏฺนฺตรกปฺปาติ เอกสฺมึ กปฺเป
จตุสฏฺิ อนฺตรกปฺปา นาม โหนฺติ, อยํ ปน อญฺเ เทฺว อชานนฺโต เอวมาห.
    ฉฬาภิชาติโยติ กณฺหาภิชาติ นีลาภิชาติ โลหิตาภิชาติ หลิทฺทาภิชาติ
สุกฺกาภิชาติ ปรมสุกฺกาภิชาตีติ อิมา ฉ อภิชาติโย วทนฺติ. ตตฺถ โอรพฺภิกา
สูกริกา สากุณิกา มาควิกา ลุทฺทา มจฺฉฆาตกา โจรา โจรฆาตกา พนฺธนาคาริกา,
เย วา ปนญฺเปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา, อยํ กณฺหาภิชาตีติ วทนฺติ. ภิกฺขู
นีลาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร จตูสุ ปจฺจเยสุ กณฺฏเก ปกฺขิปิตฺวา ขาทนฺติ,
"ภิกฺขู จ กณฺฑกวุตฺติกา"ติ ๑- อยํ หิสฺส ปาฬิ เอว. อถวา กณฺฑกวุตฺติกา
เอว นาม เอเก ๒- ปพฺพชิตาติ. วทนฺติ. โลหิตาภิชาติ นาม นิคณฺา เอกสาฏกาติ
วทนฺติ. อิเม กิร ปุริเมหิ ทฺวีหิ ปณฺฑรตรา. คิหี โอทาตวสนา อเจลกสาวกา
หลิทฺทาภิชาตีติ วทนฺติ. เอวํ อตฺตโน ปจฺจยทายเก นิคณฺเหิปิ เชฏฺกตเร
กโรนฺติ. อาชีวกา อาชีวิโย อยํ สุกฺกาภิชาตีติ วทนฺติ. เต กิร ปุริเมหิ จตูหิ
ปณฺฑรตรา. นนฺโท วจฺโฉ, กิโส สงฺกิจฺโจ, ๓- มกฺขลิโคสาโล ปรมสุกฺกาภิชาตีติ
วทนฺติ. เต กิร สพฺเพหิ ปณฺฑรตรา.
@เชิงอรรถ:  ปาฬิ. กณฺหาธิมุตฺติกา, องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๓๒๘/๔๒๙ (สฺยา)
@ ก. เอวํนามิกา            ม. สงฺกิจฺโฉ
    อฏฺ ปุริสภูมโยติ มนฺทภูมิ ขิฑฺฑาภูมิ วีมํสกภูมิ อุชุคตภูมิ เสขภูมิ สณมภูมิ
ชานนภูมิ ปนฺนภูมีติ อิมา อฏฺ ปุริสภูมิโยติ วทนฺติ. ตตฺถ ชาตทิวสโต
ปฏฺาย สตฺต ทิวเส สมฺพาธฏฺานโต นิกฺขนฺตตฺตา สตฺตา มนฺทา โหนฺติ
โมมูหา, อยํ มนฺทภูมีติ วทนฺติ. เย ปน ทุคฺคติโต อาคตา โหนฺติ, เต
อภิณฺหํ โรทนฺติ เจว วิรวนฺติ จ, ๑- สุคติโต อาคตา ตํ อนุสฺสริตฺวา อนุสฺสริตฺวา
หสนฺติ, อยํ ขิฑฺฑาภูมิ นาม. มาตาปิตูนํ หตฺถํ วา ปาทํ วา มญฺจํ วา ปี วา
คเหตฺวา ภูมิยํ ปาทนิกฺขิปนํ วีมํสกภูมิ นาม. ปทสา คนฺตุํ สมตฺถกาโล
อุชุคตภูมิ นาม. สิปฺปานิ สิกฺขนกาโล เสขภูมิ นาม. ฆรา นิกฺขมฺม ปพฺพชฺชนกาโล
สมณภูมิ นาม. อาจริยํ เสวิตฺวา เสวิตฺวา ชานนกาโล ชานนภูมิ นาม.
"ภิกฺขุ จ ปนฺนโก ชิโน ๒- น กิญฺจิ อาหา"ติ เอวํ อลาภึ สมณํ ปนฺนภูมีติ
วทนฺติ.
    เอกูนปญฺาส อาชีวกสเตติ เอกูนปญฺาส อาชีววุตฺติสตานิ.
ปริพฺพาชกสเตติ ปริพฺพาชกปพฺพชฺชาสตานิ. นาควาสสเตติ นาคมณฺฑลสตานิ.
วีเส อินฺทฺริยสเตติ วีส อินฺทฺริยสตานิ. ตึเส นิรยสเตติ ตึส นิรยสตานิ.
รโชธาตุโยติ รชโอกิรณฏฺานานิ. หตฺถปิฏฺิปาทปิฏฺาทีนิ สนฺธาย วทติ. สตฺต
สญฺีคพฺภาติ โอฏฺโคณคทฺรภอชปสุมิคมหึเส สนฺธาย วทติ. สตฺต อสญฺีคพฺภาติ
สาลิยวโคธูมมุคฺคกงฺคุวรกกุทฺรูสเก สนฺธาย วทติ. นิคณฺิคพฺภาติ คณฺิมฺหิ
ชาตคพฺภา, อุจฺฉุเวฬุนฬาทโย สนฺธาย วทติ. สตฺต เทวาติ พหู เทวา, โส ปน สตฺตาติ
วทติ. มนุสฺสาปิ อนนฺตา, โส สตฺตาติ วทติ. สตฺต เปสาจาติ ปิสาจา มหนฺตมหนฺตา,
สตฺตาติ วทติ. สราติ มหาสรา. กณฺณมุณฺฑรถการอโนตตฺตสีหปฺปปาตมณฺฑากินิ-
มุจฺจลินฺทกุณาลทเห ๓- คเหตฺวา วทติ.
@เชิงอรรถ:  ม. ปริเทวนฺติ จ           สี. ชิณฺโณ
@ ฉ.ม.....สีหปฺปปาตฉทฺทนฺตมุจฺจลินฺทกุณาลทเห, สุ.วิ. ๑/๑๗๐/๑๘๔
    ปวุฏาติ คณฺิกา. ปปาตาติ มหาปปาตา. ปปาตสตานีติ ขุทฺทกปปาตสตานิ.
สุปินาติ มหาสุปินา. สุปินสตานีติ ขุทฺทกสุปินสตานิ. มหากปฺปิโนติ
มหากปฺปานํ. เอตฺถ เอกมฺหา มหาสรา วสฺสสเต วสฺสสเต กุสคฺเคน เอกํ
อุทกพินฺทุํ นีหริตฺวา สตฺตกฺขตฺตุํ ตมฺหิ สเร นิรุทเก กเต เอโก มหากปฺโปติ
วทติ. เอวรูปานํ มหากปฺปานํ จตุราสีติ สตสหสฺสานิ เขเปตฺวา พาเล จ
ปณฺฑิเต จ ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรนฺตีติ อยมสฺส ลทฺธิ. ปณฺฑิโตปิ กิร อนฺตรา
วิสุชฺฌิตุํ น สกฺโกติ, พาโลปิ ตโต อุทฺธํ น คจฺฉติ.
    สีเลน วาติ อเจลกสีเลน วา อญฺเน วา เยน เกนจิ. วเตนาติ
ตาทิเสเนว วเตน. ตเปนาติ ตโปกมฺเมน. อปริปกฺกํ ปริปาเจติ นาม โย "อหํ
ปณฺฑิโต"ติ อนฺตรา วิสุชฺฌติ. ปริปกฺกํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตีกโรติ นาม โย
"อหํ พาโล"ติ วุตฺตปริมาณํ กาลํ อติกฺกมิตฺวา ยาติ. เหวํ นตฺถีติ เอวํ นตฺถิ.
ตํ หิ อุภยมฺปิ น สกฺกา กาตุนฺติ ทีเปติ. โทณมิเตติ โทเณน มิตํ วิย.
สุขทุกฺเขติ สุขทุกฺขํ. ปริยนฺตกเตติ วุตฺตปริมาเณน กาเลน กตปริยนฺโต. นตฺถิ
หายนวฑฺฒเนติ นตฺถิ หายนวฑฺฒนานิ, น สํสาโร ปณฺฑิตสฺส หายติ, น
พาลสฺส วฑฺฒตีติ อตฺโถ. อุกฺกํสาวกํเสติ อุกฺกํสาวกํสา หายนวฑฺฒนานเมเวตํ
เววจนํ. อิทานิ ตมตฺถํ อุปมาย สาเธนฺโต ๑- เสยฺยถาปิ นามาติอาทิมาห. ตตฺถ
สุตฺตคุเฬติ เวเตฺวา กตสุตฺตคุเฬ. นิพฺเพิยมานเมว ปเลตีติ ปพฺพเต วา รุกฺขคฺเค
วา ตฺวา ขิตฺตํ สุตฺตปฺปมาเณน นิพฺเพิยมานเมว คจฺฉติ, สุตฺเต ขีเณ ตตฺเถว
ติฏฺติ, น คจฺฉติ, เอวเมว พาลา จ ปณฺฑิตา จ กาลวเสน นิพฺเพยมานาว
สุขทุกฺขํ ปเลนฺติ ยถาวุตฺเตน กาเลน อติกฺกมนฺตีติ ทสฺเสติ.
@เชิงอรรถ:  สี.,อิ. ทสฺเสนฺโต


             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๑๒ หน้า ๓๗๓-๓๗๖. http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=12&A=8213&modeTY=1              The Pali Atthakatha in Roman :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=12&A=8213&modeTY=1              อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=17&i=431              เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=17&A=5143              พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=17&A=5251              The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=17&A=5251              สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๖ http://84000.org/tipitaka/read/?index_17

อ่านหน้า[ต่าง] แรกอ่านหน้า[ต่าง] ที่แล้วแสดงหมายเลขหน้า
ในกรณี :- 
   บรรทัดแรกของแต่ละหน้าอ่านหน้า[ต่าง] ถัดไปอ่านหน้า[ต่าง] สุดท้าย คลิกเพื่อเปลี่ยน ฐญ เป็นแบบไทย

บันทึก ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]