อานิสงส์แห่งศรัทธาและการรับใช้ของม้ากัณฐกะ
กัณฐกะเป็นพญาม้าสหชาติของเจ้าชายสิทธัตถะ พระโอรสของพระเจ้าสุทโธทนะแห่งกรุงกบิลพัสดุ์ และเป็นม้าพระที่นั่งที่มีความผูกพันกับพระมหาบุรุษมาเป็นเวลานาน.
ในคืนที่เจ้าชายสิทธัตถะทรงตัดสินพระทัยเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ พระองค์เสด็จไปหากัณฐกะพร้อมกับนายฉันนะ ทรงใช้ฝ่าพระหัตถ์ลูบกายม้า แล้วตรัสให้พาเสด็จออกไป เพื่อทรงแสวงหาพระโพธิญาณและหนทางนำสัตว์โลกให้ข้ามพ้นจากทุกข์.
เมื่อได้ฟังพระดำรัสนั้น กัณฐกะเกิดความยินดีและเบิกบาน รับพระมหาบุรุษขึ้นบนหลัง แล้วพาเสด็จออกจากกรุงกบิลพัสดุ์ในยามราตรี โดยมีนายฉันนะติดตามไปด้วย.
กัณฐกะพาพระมหาบุรุษล่วงพ้นเขตแดนของกษัตริย์หลายแคว้น จนไปถึงฝั่งแม่น้ำอโนมาก่อนราตรีสิ้นลง.
เมื่อถึงที่นั้น พระมหาบุรุษทรงสละเครื่องประดับและเครื่องทรงของราชกุมาร ทรงถือเพศบรรพชิต แล้วตรัสให้นายฉันนะนำสิ่งของเหล่านั้นกลับไปยังกรุงกบิลพัสดุ์ พร้อมทั้งพากัณฐกะกลับไปด้วย.
กัณฐกะเข้าไปใกล้พระมหาบุรุษ ใช้ลิ้นเลียพระบาททั้งสองด้วยความรักและความเคารพ แล้วเฝ้ามองพระองค์เสด็จจากไปจนสุดสายตา.
เมื่อพระมหาบุรุษลับตา กัณฐกะไม่อาจทนต่อความพลัดพรากได้ แต่ในใจยังเต็มไปด้วยความปีติว่า ตนได้พาพระมหาบุรุษผู้เป็นนายกของโลกออกบวชเพื่อพระโพธิญาณ.
ไม่นานนัก กัณฐกะก็สิ้นชีวิต แล้วบังเกิดเป็นกัณฐกเทพบุตรในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ มีวิมานทิพย์รุ่งเรือง มีบริวารและสมบัติอันน่ารื่นรมย์.
กาลต่อมา ท่านพระมหาโมคคัลลานะเที่ยวจาริกไปในเทวโลก ได้เห็นกัณฐกเทพบุตรออกจากวิมาน ขึ้นยานทิพย์ไปยังอุทยานพร้อมด้วยบริวารเป็นอันมาก.
เมื่อกัณฐกเทพบุตรเห็นพระมหาโมคคัลลานะ ก็รีบลงจากยาน เข้าไปถวายบังคมด้วยเบญจางคประดิษฐ์ แล้วประคองอัญชลีไว้เหนือศีรษะ.
พระมหาโมคคัลลานะเห็นรัศมีและวิมานอันรุ่งเรืองของเทพบุตร จึงถามว่า เมื่อครั้งก่อนเขาได้ทำบุญอะไรไว้ ผลแห่งทาน ศีล หรือความเคารพอย่างใดจึงทำให้ได้รับสมบัติเช่นนี้.
กัณฐกเทพบุตรจึงเล่าถึงอดีตของตนว่า ครั้งหนึ่งตนเป็นกัณฐกอัศวราช ม้าพระที่นั่งของเจ้าชายสิทธัตถะ และได้พาพระมหาบุรุษเสด็จออกมหาภิเนษกรมณ์ในยามเที่ยงคืน.
เขากล่าวว่า เมื่อได้ฟังพระมหาบุรุษตรัสถึงพระโพธิญาณ ตนเกิดความร่าเริงยินดีเป็นอันมาก และเมื่อรู้ว่าพระองค์ประทับอยู่บนหลัง ก็พาเสด็จออกไปด้วยใจเบิกบาน.
แม้ภายหลังต้องจากกันและสิ้นชีวิตลง แต่ด้วยอานุภาพแห่งปีติและความเลื่อมใสที่เกิดขึ้นในครั้งนั้น เขาจึงได้บังเกิดในเทวโลกและมีทิพยสมบัติอันรุ่งเรือง.
กัณฐกเทพบุตรฝากพระมหาโมคคัลลานะให้ถวายบังคมพระศาสดาแทนตน แล้วกล่าวว่า ตนเองก็จะไปเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า เพราะการได้เห็นพระโลกนาถเป็นสิ่งที่หาได้ยาก.
ต่อมา กัณฐกเทพบุตรได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า ฟังพระธรรมจากพระองค์ แล้วชำระความเห็นผิด ความสงสัย และความยึดถือข้อปฏิบัติผิดให้หมดสิ้น บรรลุโสดาปัตติผล.
เมื่อได้ดวงตาเห็นธรรมแล้ว กัณฐกเทพบุตรถวายบังคมพระยุคลบาทของพระศาสดา แล้วกลับไปยังเทวโลก.