|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
nisīdi. Satthā tassa ajjhāsayaṃ viditvā anupubbīkathaṃ kathesi.
So "na sakkā agāraṃ ajjhāvasantena saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ
caritunti satthu kathaṃ nissāya pabbajjāya jātussāho,
@Footnote: 1. Sī. Yu. paccābhatte.
Parisāya pakkantāya, satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā "mātāpitūhi
ananuññātaṃ tathāgatā na pabbājentīti sutvā gehaṃ gantvā
raṭṭhapālakulaputtādayo viya mahantena vāyāmena mātāpitaro
anujānāpetvā satthu santike pabbajitvā laddhūpasampado "kimme
idha vāsenāti tato nikkhamitvā rājagahaṃ gantvā piṇḍāya
caranto vītināmesi.
Athekadivasaṃ sāvatthiyaṃ tassa mātāpitaro ekasmiṃ chaṇadivase
mahantena sirisobhaggena tassa sahāyakumāre kīḷamāne disvā
"amhākaṃ puttassa idaṃ dullabhaṃ jātanti parideviṃsu. Tasmiṃ khaṇe
ekā gaṇikā taṃ kulaṃ gantvā tassa mātaraṃ rodamānaṃ nisinnaṃ
disvā "amma kiṃkāraṇā rodasīti pucchi. "puttaṃ anussaritvā
rodāmīti. "kahaṃ pana so ammāti. "bhikkhūsu pabbajitoti. "kiṃ
uppabbājetuṃ na vaṭṭatīti. "vaṭṭati, na pana icchati, ito
nikkhamitvā rājagahaṃ gatoti. "sacāhaṃ taṃ uppabbājeyyaṃ, kimme
kareyyāthāti. "imassa te 1- kulassa kuṭumbasāminiṃ kareyyāmāti.
"tenahi me paribbayaṃ dethāti paribbayaṃ gahetvā mahantena
parivārena rājagahaṃ gantvā tassa piṇḍāya caraṇavīthiṃ sallakkhetvā
tatthekaṃ nivāsagehaṃ gahetvā pātova paṇītaṃ āhāraṃ paṭiyādetvā
therassa piṇḍāya paviṭṭhakāle bhikkhaṃ datvā katipāhaccayena
"bhante idheva nisīditvā bhattakiccaṃ karothāti pattaṃ
@Footnote: 1. Sī. me.
Gaṇhi. So pattaṃ adāsi. Atha naṃ paṇītenāhārena parivisitvā
"bhante idheva piṇḍāya carituṃ phāsukanti vatvā katipāhaṃ
ālinde nisīdāpetvā bhojetvā dārake pūvehi saṅgaṇhitvā
"etha tumhe, therassāgatakāle, mayi vārentiyāpi, idhāgantvā
rajaṃ uṭṭhāpeyyāthāti āha. Te punadivase therassa bhojanavelāya
tāya vāriyamānāpi rajaṃ uṭṭhāpesuṃ. Sā punadivase "dārakā
vāriyamānāpi mama vacanaṃ assuṇitvā idha rajaṃ uṭṭhāpenti,
antogehe nisīdathāti anto nisīdāpetvā katipāhaṃ bhojesi. Puna
dārake saṅgaṇhitvā "tumhe mayā vāriyamānāpi therassa bhojanakāle
mahāsaddaṃ kareyyāthāti āha. Te tathā kariṃsu. Punadivase
"bhante imasmiṃ ṭhāne ativiya mahāsaddo hoti, dārakā mayā
vāriyamānāpi mama vacanaṃ na gaṇhanti; upari pāsādeyeva nisīdathāti
vatvā, therena adhivāsite, theraṃ purato katvā pāsādaṃ abhiruhantī
dvārāni pidahamānāva pāsādaṃ abhiruhi. Thero ukkaṭṭhasapadānacāriko
samānopi rasataṇhāya baddho tassā vacanena sattabhūmikaṃ pāsādaṃ
abhiruhi. Sā theraṃ nisīdāpetvā "cattālīsāya 1- khalu samma
puṇṇamukha ṭhānehi itthī purisaṃ accāvadati vijambhati vinamati
vilasati vilajjati nakhena nakhaṃ ghaṭṭeti pādena pādaṃ akkamati
kaṭṭhena paṭhaviṃ vilikhati 2- dārakaṃ ullaṅgheti olaṅgheti 3- kīḷati kīḷāpeti
cumbati cumbāpeti bhuñjati bhuñjāpeti dadāti āyācati
@Footnote: 1. jātakaṭṭhakathā. 8/366. 2. tattha vilekhatīti paññāyati 3. tattheva ullaṅghāpetīti.
Katamanukaroti uccaṃ bhāsati nīcaṃ bhāsati āviccaṃ bhāsati viviccaṃ bhāsati
naccena gītena vāditena roditena vilasitena vibhūsitena jagghati
pekkhati kaṭiṃ cāleti guyhabhaṇḍakaṃ cāleti ūruṃ vivarati ūruṃ
pidahati thanaṃ dasseti kacchaṃ dasseti nābhiṃ dasseti akkhiṃ nikhanati
bhamukaṃ ukkhipati oṭṭhaṃ palikhati jivhaṃ nillāleti dussaṃ muñcati
dussaṃ bandhati sirasaṃ muñcati sirasaṃ bandhatīti evaṃ āgataṃ itthīkuttaṃ
itthīlīḷhaṃ dassetvā tassa purato ṭhitā imaṃ gāthamāha
"allattakakatā pādā pādukāruyha vesiyā,
tvañcāpi daharo mama ahaṃpi daharā tava,
ubhopi pabbajissāma [1]- jiṇṇā daṇḍaparāyanāti.
Atha therassa "aho vata me bhāriyaṃ anupadhāretvā katakammanti
mahāsaṃvego udapādi. Tasmiṃ khaṇe satthā pañcacattālīsayojanamatthake
jetavane nisinnova taṃ kāraṇaṃ disvā sitaṃ pātvākāsi.
Atha naṃ ānandatthero pucchi "bhante ko nu kho hetu ko
paccayo sitassa pātukammāyāti. "ānanda rājagahanagare
sattabhūmikapāsādatale sundarasamuddassa ca bhikkhuno gaṇikāya ca saṅgāmo
vattatīti. "kassa nu kho bhante jayo bhavissati, kassa parājayoti.
Satthā "ānanda sundarasamuddassa jayo bhavissati, gaṇikāya
parājayoti therassa jayaṃ pakāsetvā tattha nisinnakova obhāsaṃ
pharitvā "bhikkhu ubhopi kāme nirapekkho pajahāti vatvā imaṃ
gāthamāha
@Footnote: 1. Sī. Yu. etthantare "pacchāti atthi.
"yodha kāme pahantvāna anāgāro paribbaje,
kāmabhavaparikkhīṇaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tassattho: yo puggalo idha loke ubhopi kāme hitvā
anāgāro hutvā paribbajati, taṃ parikkhīṇakāmañceva parikkhīṇabhavañca
ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
Desanāvasāne thero arahattaṃ patvā iddhibalena vehāsaṃ
abbhuggantvā kaṇṇikāmaṇḍalaṃ vinivijjhitvā satthu sarīraṃ thomentoyeva
āgantvā satthāraṃ vandi. Dhammasabhāyaṃpi kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "āvuso
jivhāviññeyyaṃ rasaṃ nissāya manaṃ naṭṭho sundarasamuddatthero,
satthā panassa avassayo jātoti. Satthā taṃ kathaṃ sutvā "na
bhikkhave idāneva, pubbepāhaṃ etassa rasataṇhāya bajjhamānassa
avassayo jātoyevāti vatvā tehi yācito tassatthassa pakāsanatthaṃ
atītaṃ āharitvā
"na kiratthi rasehi pāpiyo
āvāsehi vā santhavehi vā,
vātamigaṃ gahananissitaṃ
vasamāneti rasehi sañjayoti
imaṃ vātamigajātakaṃ 1- vitthāretvā "tadā sundarasamuddo vātamigo
ahosi, imaṃ pana gāthaṃ vatvā tassa vissajjāpito rañño
mahāmacco ahamevāti jātakaṃ samodhānesi.
Sundarasamuddattheravatthu.
----------
@Footnote: 1. khu. jā. eka. 27/5 tadaṭṭhakathā. 1/237.
33. Jotikattheravatthu. (296)
"yodha taṇhanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto
jotikattheraṃ ārabbha kathesi.
Tatrāyaṃ anupubbīkathā:
"atīte kira bārāṇasiyaṃ dve bhātaro kuṭumbikā mahantaṃ
ucchukkhettaṃ kāresuṃ. Athekadivasaṃ kaniṭṭhabhātā ucchukkhettaṃ gantvā
"ekaṃ jeṭṭhabhātikassa dassāmi, ekaṃ mayhaṃ bhavissatīti dve
ucchuyaṭṭhiyo rasassa anikkhamanatthāya chinnaṭṭhāne bandhitvā gaṇhi.
Tadā kira ucchūnaṃ yantena pīḷanakiccaṃ natthi, agge vā
mūle vā chinditvā ukkhittakāle dhamakarakato udakaṃ viya sayameva
raso nikkhamati. Tassa pana khettato ucchuyaṭṭhiyo gahetvā
āgamanakāle gandhamādanapabbate paccekabuddho samāpattito vuṭṭhāya
"kassa nu kho ajja anuggahaṃ karissāmīti upadhārento taṃ
attano ñāṇajāle paviṭṭhaṃ disvā saṅgahaṃ kātuṃ samatthabhāvañcassa
ñatvā pattacīvaramādāya iddhiyā āgantvā tassa purato
aṭṭhāsi. So taṃ disvā va pasannacitto uttarasāṭakaṃ uccatare
bhūmippadese attharitvā "bhante idha nisīdathāti paccekabuddhaṃ
nisīdāpetvā "pattaṃ upanāmethāti ucchuyaṭṭhiyā bandhanaṭṭhānaṃ
mocetvā pattassa upari akāsi. Raso otaritvā pattaṃ pūresi.
Paccekabuddhena tasmiṃ rase pīte, "sādhukaṃ vata me ayyena raso
Pīto, sace me jeṭṭhabhātiko mūlaṃ āharāpessati, mūlaṃ dassāmi;
sace pattiṃ āharāpessati, pattiṃ dassāmīti cintetvā "bhante
pattaṃ upanāmethāti dutiyaṃpi ucchuyaṭṭhiṃ mocetvā rasaṃ adāsi.
"bhātā me ucchukkhettato aññaṃ ucchuṃ āharitvā khādissatīti
ettakaṃpi kirassa vañcanacittaṃ nāhosi. Paccekabuddho pana paṭhamaṃ
ucchurasassa pītattā taṃ ucchurasaṃ aññehi saddhiṃ saṃvibhajitukāmo
hutvā gahetvāva nisīdi. So tassa ākāraṃ ñatvā pañcappatiṭṭhitena
vanditvā "bhante yo ayaṃ mayā dinno aggaraso, imassa nissandena
devamanussesu sampattiṃ anubhavitvā pariyosāne tumhehi
pattadhammameva pāpuṇeyyanti patthanaṃ ṭhapesi. Paccekabuddhopissa
"evaṃ hotūti vatvā "icchitaṃ patthitaṃ tuyhantiādīhi dvīhi
gāthāhi anumodanaṃ katvā, yathā so passati, evaṃ
adhiṭṭhahitvā ākāsena gandhamādanaṃ gantvā pañcannaṃ
paccekabuddhasatānaṃ rasaṃ adāsi. So taṃ pāṭihāriyaṃ disvā bhātu
santikaṃ gantvā, "kahaṃ gatosīti vutte, "ucchukkhettaṃ oloketuṃ
gatomhīti, "kiṃ tādisena ucchukkhettaṃ gatena, nanu nāma ekaṃ vā
dve vā ucchuyaṭṭhiyo ādāya āgantabbaṃ bhaveyyāti bhātarā vutto,
"āma bhātika, dve me ucchuyaṭṭhiyo gahitā, ekaṃ pana paccekabuddhaṃ
disvā mama ucchuyaṭṭhito rasaṃ datvā `mūlaṃ vā pattiṃ vā
dassāmīti tumhākaṃpi me ucchuyaṭṭhito raso dinno; kinnu kho
tassa mūlaṃ gaṇhissatha udāhu pattinti āha. "kiṃ pana
Paccekabuddhena katanti. "mama ucchuyaṭṭhito rasaṃ pivitvā tumhākaṃ
ucchuyaṭṭhito rasaṃ ādāya ākāsena gandhamādanaṃ gantvā pañcasatānaṃ
paccekabuddhānaṃ adāsīti. So, tasmiṃ kathenteyeva, nirantaraṃ
pītiyā phuṭṭhasarīro hutvā "tena me paccekabuddhena diṭṭhadhammasseva
adhigamo bhaveyyāti patthanaṃ akāsi. Evaṃ kaniṭṭhena tisso sampattiyo
patthitā, jeṭṭhena pana arahattaṃ patthitanti. Idaṃ tesaṃ pubbakammaṃ.
Te yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā devaloke nibbattitvā
ekaṃ buddhantaraṃ khepayiṃsu. Tesaṃ devalokaṃ gatakāleyeva vipassī
sammāsambuddho loke uppajji. Tepi devalokato cavitvā
bandhumatiyaṃ ekasmiṃ kulagehe jeṭṭho jeṭṭhova hutvā kaniṭṭho
kaniṭṭhova hutvā paṭisandhiṃ gaṇhiṃsu. Tesu jeṭṭhassa "senoti
nāmaṃ akaṃsu, kaniṭṭhassa "aparājitoti. Tesu vayappattakāle kuṭumbaṃ
saṇṭhapetvā viharantesu "buddharatanaṃ loke uppannaṃ, dhammaratanaṃ,
saṅgharatanaṃ, dānāni detha, puññāni karotha, [1]- ajja cātuddasī,
ajja paṇṇarasī, uposathaṃ karotha, dhammaṃ suṇāthāti dhammaghosakassa
bandhumatīnagare ghosanaṃ sutvā mahājanaṃ purebhattaṃ dānaṃ datvā
pacchābhattaṃ dhammassavanāya gacchantaṃ disvā senakuṭumbiko
"kahaṃ gacchathāti pucchitvā, "satthu santikaṃ dhammassavanāyāti
vutte, "ahaṃpi gamissāmīti tehi saddhiṃyeva gantvā parisapariyante
nisīdi. Satthā tassa ajjhāsayaṃ viditvā anupubbīkathaṃ kathesi.
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. etthantare "ajja aṭṭhamīti atthi.
So satthu dhammaṃ sutvā pabbajjāya ussāhajāto satthāraṃ
pabbajjaṃ yāci. Atha naṃ satthā "atthi pana te apaloketabbā
ñātakāti pucchi. "atthi bhanteti. "tenahi apaloketvā ehīti.
So kaniṭṭhassa santikaṃ gantvā "yaṃ imasmiṃ kule sāpateyyaṃ, taṃ
sabbaṃ tava hotūti āha. "tumhe pana sāmīti. "ahaṃ satthu
santike pabbajissāmīti. "sāmi kiṃ vadetha, ahaṃ, mātari matāya,
mātaraṃ viya, pitari mate, pitaraṃ viya tumhe alatthaṃ; idaṃ kulaṃ
mahābhogaṃ, gehe ṭhiteneva sakkā puññāni kātuṃ, mā evaṃ
karitthāti. "mayā satthu santike dhammo suto, na sakkā taṃ
agāramajjhe ṭhitena pūretuṃ; pabbajissāmevāhaṃ, tvaṃ nivattāhīti.
Evaṃ so kaniṭṭhaṃ nivattāpetvā satthu santike pabbajitvā
laddhūpasampado na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Kaniṭṭhopi "bhātu
pabbajitassa sakkāraṃ karissāmīti sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa
dānaṃ datvā bhātaraṃ vanditvā āha "bhante tumhehi attano
bhavanissaraṇaṃ kataṃ, ahaṃ pana pañcahi kāmaguṇehi baddho, nikkhamitvā
pabbajituṃ na sakkomi; mayhaṃ gehe ṭhitasseva anucchavikaṃ mahantaṃ
puññakammaṃ ācikkhathāti. Atha naṃ thero "sādhu paṇḍita
satthu gandhakuṭiṃ kārehīti āha. So "sādhūti sampaṭicchitvā
nānādārūni āharāpetvā thambhādīnaṃ atthāya tacchāpetvā ekaṃ
suvaṇṇakhacitaṃ ekaṃ rajatakhacitaṃ ekaṃ maṇikhacitanti sabbāni satta
ratanakhacitāni kāretvā tehi gandhakuṭiṃ kāretvā sattaratanakhacitāheva
Chadaniṭṭhakāhi chādāpesi. Gandhakuṭiyā karaṇakāleyeva pana taṃ attano
samānanāmako aparājitoyeva nāma bhāgineyyo upasaṅkamitvā
"ahaṃpi karissāmi, mayhaṃ pattiṃ detha mātulāti āha. "na demi
tāta, aññehi asādhāraṇaṃ karissāmīti. So bahuṃpi yācitvā
pattiṃ alabhamāno "gandhakuṭiyā purato kuñjarasālaṃ laddhuṃ vaṭṭatīti
sattaratanamayaṃ kuñjarasālaṃ kāresi. So imasmiṃ buddhuppāde
meṇḍakaseṭṭhī hutvā nibbatti. Gandhakuṭiyaṃ pana sattaratanamayāni
tīṇi mahāvātapānāni ahesuṃ. Tesaṃ abhimukhe heṭṭhā sudhāparikammakatā
tisso pokkharaṇiyo kāretvā catujjātikagandhodakassa
pūretvā aparājitagahapati pañcavaṇṇāni kusumāni ropāpesi [1]-
sattasu ratanesu koṭṭetabbayuttakaṃ koṭṭetvā itaraṃ sakalameva
gahetvā jannumattena odhinā gandhakuṭiṃ parikkhipitvā pariveṇaṃ
pūresi. Evaṃ gandhakuṭiṃ niṭṭhāpetvā aparājito gahapati bhātikattheraṃ
upasaṅkamitvā āha "bhante niṭṭhitā gandhakuṭī, paribhogamassā
paccāsiṃsāmi, paribhogena kira mahantaṃ puññaṃ hotīti. So satthāraṃ
upasaṅkamitvā "bhante iminā kira vo kuṭumbikena gandhakuṭī
kāritā, idāni paribhogaṃ paccāsiṃsatīti āha. Satthā uṭṭhāyāsanā
@Footnote: 1. ito paraṃ evaṃ vākyaṃ yebhuyyena khāyati: tathāgatassa anto nisinnakāle
@vātavegena samuṭṭhitāhi reṇuvaṭṭīhi sarīrassa okiraṇatthaṃ. gandhakuṭithūpikāya kapallaṃ
@rattasuvaṇṇamayaṃ ahosi, pavālamayā sikharā, heṭṭhā maṇimayā chadaniṭṭhakā, iti sā
@naccanto viya moro sobhamānā aṭṭhāsi.
Gandhakuṭīabhimukhaṃ gantvā gandhakuṭiṃ parikkhipitvā pakkhittaṃ ratanarāsiṃ
olokento dvārakoṭṭhake aṭṭhāsi. [1]- Tena pana "bhante mameva
rakkhā bhavissati, tumhe pavisathāti 2- vutte, pāvisi. Kuṭumbikopi
samantā rakkhaṃ ṭhapetvā manusse āha "tāta ucchaṅgena vā
pacchippasibbakehi vā ādāya gacchante vāreyyātha, hatthena
gahetvā gacchante pana mā vārayitthāti. Antonagarepi ārocāpesi
"mayā gandhakuṭipariveṇe satta ratanāni okiṇṇāni,
satthu santike dhammaṃ sutvā gacchantā duggatamanussā ubho hatthe
pūretvā gaṇhantu, sukhappattāpi ekena hatthena gaṇhantūti.
Evaṃ kirassa ahosi "saddhā tāva dhammaṃ sotukāmā gamissantiyeva,
assaddhā pana dhanalobhena gantvā dhammaṃ sutvā dukkhato
muccissantīti; tasmā janasaṅgahatthāya evaṃ ārocāpesi. Mahājano
tena vuttaniyāmeneva ratanāni gaṇhi. Sakiṃ okiṇṇaratanesu khīṇesu
@Footnote: 1. ito paraṃ evaṃ vākyaṃ yebhuyyena khāyati: atha naṃ kuṭumbiko "pavisatha bhanteti
@āha, satthā tattheva ṭhatvā tatiyavāre tassa bhātikattheraṃ olokesi. so
@olokitākāreneva ñatvā kaniṭṭhabhātaraṃ āha "ehi tāta, `mameva rakkhā bhavissati, tumhe
@yathāsukhaṃ vasathāti satthāraṃ vadehīti. so tassa vacanaṃ sutvā satthāraṃ pañcappatiṭṭhitena
@vanditvā "bhante yathā manussā rukkhamūle pavisitvā anapekkhā pakkamanti, yathā
@vā nadiṃ taritvā uḷumpaṃ anapekkhā pariccajanti; evaṃ anapekkhā hutvā tumhe
@vasathāti āha. kimatthaṃ pana satthā aṭṭhāsi? evaṃ kirassa ahosi "buddhānaṃ
@santikaṃ purebhattaṃpi pacchābhattaṃpi bahū āgacchanti, tesu ratanāni ādāya
@pakkamantesu na sakkā amhehi vāretuṃ; pariveṇamhi ettake ratane okiṇṇe, attano
@upaṭaṭhāke harantepi na vāretīti kuṭumbiko mayi āghātaṃ katvā apāyupago bhaveyyāti,
@iminā kāraṇena aṭṭhāsi. 2. Sī. Ma. vasatha.
Yāvatatiyaṃ jannumattena odhinā okirāpesiyeva. Satthu pana pādamūle
tipusamattaṃ anagghamaṇiratanaṃ ṭhapesi. Evaṃ kirassa ahosi "satthu
sarīrato suvaṇṇavaṇṇāya pabhāya saddhiṃ maṇippabhaṃ olokentānaṃ
titti nāma na bhavissatīti; tasmā evamakāsi. Mahājanopi atitto va
olokesi. Athekadivasaṃ eko micchādiṭṭhikabrāhmaṇo "satthu
kira pādamūle mahagghaṃ maṇiratanaṃ nikkhittaṃ, harissāmi nanti vihāraṃ
gantvā satthāraṃ vandituṃ āgatassa mahājanassa antarena pāvisi.
Kuṭumbiko tassa pavisanākāreneva "maṇiṃ gaṇhitukāmoti
sallakkhetvā "aho vata na gaṇheyyāti cintesi. Sopi satthāraṃ
vandanto viya pādamūle hatthaṃ ṭhapetvā maṇiṃ gahetvā ovaṭṭikāya
katvā pakkāmi. Kuṭumbiko tasmiṃ cittaṃ pasādetuṃ nāsakkhi. So
dhammakathāvasāne satthāraṃ upasaṅkamitvā [āha] "bhante mayā
tikkhattuṃ gandhakuṭiṃ parikkhipitvā jannumattena odhinā satta ratanāni
okiṇṇāni, tāni me gaṇhantesu āghāto nāma nāhosi, cittaṃ
bhiyyo bhiyyo pasīdiyeva: ajja pana `aho vatāyaṃ brāhmaṇo
maṇiṃ na gaṇheyyāti cintetvā, tasmiṃ maṇiṃ ādāya gate,
cittaṃ pasādetuṃ nāsakkhinti. Satthā tassa vacanaṃ sutvā "nanu
upāsaka attano santakaṃ parehi anāharaṇīyaṃ kātuṃ na sakkosīti
nayaṃ adāsi. So satthārā dinnanaye ṭhatvā satthāraṃ vanditvā
"bhante ajja ādiṃ katvā mama santakaṃ dasikasuttaṃpi maṃ
abhibhavitvā anekasatāpi rājāno vā corā vā gaṇhituṃ
Samatthā nāma mā hontu, aggināpi mama santakaṃ mā ḍayhatu
udakenapi mā vuyhatūti patthanaṃ akāsi. Satthāpissa "evaṃ hotūti
anumodanaṃ akāsi. So gandhakuṭimahaṃ karonto aṭṭhasaṭṭhiyā
bhikkhusatasahassassa antovihāreyeva nava māse mahādānaṃ datvā
pariyosāne sabbesaṃ ticīvaramadāsi. Saṅghanavakassa cīvarasāṭakā
sahassagghanakā ahesuṃ.
So evaṃ yāvatāyukaṃ puññāni karitvā tato cuto devaloke
nibbattitvā ettakaṃ kālaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde
rājagahe ekasmiṃ seṭṭhikule paṭisandhiṃ gahetvā aḍḍhamāsādhike
nava māse mātu kucchiyaṃ vasi. Jātadivase panassa sakalanagare
sabbāvudhāni pajjaliṃsu. Sabbesaṃ kāyāruḷhāni ābharaṇānipi pajjalitāni
viya obhāsaṃ muñciṃsu. Nagaraṃ ekappajjotaṃ ahosi. Seṭṭhīpi
pātova rājupaṭṭhānaṃ agamāsi. Atha naṃ rājā pucchi "ajja
sabbāvudhāni pajjaliṃsu, nagaraṃ ekappajjotaṃ jātaṃ; jānāsi nukho
ettha kāraṇanti. "jānāmi devāti. "kiṃ seṭṭhīti. "mama gehe
tumhākaṃ dāso jāto, tassa puññatejeneva ahosīti. "kiṃ nu
kho coro bhavissatīti. "natthetaṃ deva, puññavā satto
katābhinīhāroti. "tenahi naṃ sammā posetuṃ vaṭṭati, idamassa
khīramūlaṃ hotūti devasikaṃ sahassaṃ paṭṭhapesi. Athassa nāmaggahaṇadivase
sakalanagarassa ekappajjotibhūtattā "jotikotveva nāmaṃ kariṃsu. Athassa
vayappattakāle gehakaraṇatthāya bhūmitale sodhiyamāne, sakkassa bhavanaṃ
Uṇhākāraṃ dassesi. Sakko "kiṃ nu kho idanti upadhārayamāno
"jotikassa gehaṭṭhānaṃ gaṇhantīti ñatvā "nāyaṃ etehi katagehe
vasissati, mayā ettha gantuṃ vaṭṭatīti vaḍḍhakivesena tattha gantvā
"kiṃ karothāti āha. "jotikassa gehaṭṭhānaṃ gaṇhāmāti. "apetha,
nāyaṃ tumhehi katagehe vasissatīti vatvā soḷasakarīsamattaṃ bhūmippadesaṃ
olokesi. So tāvadeva kasiṇamaṇḍalaṃ viya samo ahosi. Puna
"imasmiṃ ṭhāne paṭhaviṃ bhinditvā sattaratanamayo sattabhūmikappāsādo
uṭṭhahatūti cintetvā olokesi. Tāvadeva [tathārūpo]
pāsādo uṭṭhahi. Puna "imaṃ parikkhipitvā sattaratanamayā satta
pākārā uṭṭhahantūti cintetvā olokesi. Tathārūpā pākārā
uṭṭhahiṃsu. Atha "nesaṃ pariyante kapparukkhā uṭṭhahantūti cintetvā
olokesi. Tathārūpā kapparukkhā uṭaṭhahiṃsu. "pāsādassa catūsu
kaṇṇesu catasso nidhikumbhiyo uṭṭhahantūti cintetvā olokesi.
Sabbaṃ tatheva ahosi. Nidhikumbhīsu pana ekā yojanikā ahosi,
ekā tigāvutikā, ekā adḍhayojanikā, ekā gāvutappamāṇā [1]-
sattasu dvārakoṭṭhakesu satta yakkhā rakkhaṃ gaṇhiṃsu.
@Footnote: 1. ito paraṃ evaṃ vākyaṃ yebhuyyena khāyati: bodhisattassa nibbattanidhikumbhīnaṃ pana
@etaṃ mukhappamāṇaṃ ahosi, heṭṭhā paṭhavīpariyantāva ahesuṃ. jotikassa
@nibbattanidhikumbhīnaṃ mukhappamāṇaṃ na kathitaṃ. sabbā mukhacchinnatālaphalaṃ viya
@paripuṇṇāva uṭṭhahiṃsu. pāsādassa catūsu kaṇṇesu taruṇatālakkhandhappamāṇā catasso
@suvaṇṇamayā ucchuyaṭṭhiyo nibbattiṃsu. tāsaṃ maṇimayāni pattāni sovaṇṇamayāni
@pabbāni ahesuṃ. pubbakammassa dassanatthaṃ kiretā nibbattiṃsu.
Paṭhamadvārakoṭṭhake yamamoli 1- nāma yakkho attano parivārena
yakkhasahassena saddhiṃ rakkhaṃ gaṇhi, dutiye uppalo nāma attano
parivārayakkhānaṃ dvīhi sahassehi saddhiṃ, tatiye vajiro nāma tīhi sahassehi
saddhiṃ, catutthe vajirabāhu nāma catūhi sahassehi saddhiṃ, pañcame sakaṭo 2-
nāma pañcahi sahassehi saddhiṃ, chaṭṭhe sakaṭattho 3- nāma chahi
sahassehi saddhiṃ, sattame disāmukho nāma sattahi sahassehi
saddhiṃ rakkhaṃ gaṇhi. Evaṃ pāsādassa anto ca bahi ca gāḷharakkhā
ahosi. "jotikassa kira sattaratanamayo sattabhūmikappāsādo
uṭṭhito, satta pākārā satta dvārakoṭṭhakā catasso nidhikumbhiyo
uṭṭhitāti sutvā bimbisāro rājā seṭṭhicchattaṃ pahiṇi. So
jotikaseṭṭhī nāma ahosi. Tena pana saddhiṃ katapuññakammā itthī
uttarakurūsu nibbatti. Atha naṃ devatā tato ānetvā sirigabbhe
nisīdāpesuṃ. Sā āgacchamānā ekaṃ taṇḍulanāḷiṃ tayo ca
jotipāsāṇe gaṇhi. Tesaṃ yāvajīvaṃ tāyeva taṇḍulanāḷiyā bhattaṃ
ahosi. Sace kira te sakaṭasataṃpi taṇḍulānaṃ pūretukāmā honti,
sā taṇḍulanāḷiyeva hutvā tiṭṭhati. Bhattapacanakāle taṇḍule
ukkhaliyaṃ pakkhipitvā tesaṃ pāsāṇānaṃ upari ṭhapenti. Pāsāṇā
tāvadeva pajjalitvā, bhatte pakkamatte, nibbāyanti. Teneva
saññāṇena bhattassa pakkabhāvaṃ jānanti. Sūpeyyādipacanakālepi
@Footnote: 1. Sī. yamakacolī. Yu. yamamolī. Ma. yamakoḷī. 2. Ma. kasakando.
@3. Sī. Ma. Yu. kaṭattho.
Eseva nayo. Evaṃ tesaṃ jotipāsāṇehi āhāro paccati,
maṇiālokena vasanti, aggissa vā dīpassa vā obhāsameva na
jāniṃsu. Jotikassa kira evarūpā sampatti sakalajambudīpe pākaṭā
ahosi. Mahājanā yānādīni yojetvā dassanatthāya āgacchanti.
Jotikaseṭṭhī āgatāgatānaṃ uttarakurutaṇḍulānaṃ bhattaṃ pacāpetvā
dāpesi; "kapparukkhehi vatthāni gaṇhantu, ābharaṇāni gaṇhantūti
āṇāpesi, gāvutikanidhikumbhiyā mukhaṃ vivarāpetvā "yāpanamattaṃ
dhanaṃ gaṇhantūti āṇāpesi. Sakalajambudīpavāsikesu dhanaṃ gahetvā
gacchantesu, nidhikumbhiyā mukhaṃ 1- aṅgulimattaṃpi ūnaṃ nāhosi.
Gandhakuṭipariveṇe vālukaṃ katvā okiṇṇaratanānaṃ kirassa eso
nissando. Evaṃ mahājane vatthābharaṇāni ceva dhanañca yathicchakaṃ
ādāya gacchante, bimbisāro tassa pāsādaṃ daṭṭhukāmopi, mahājane
āgacchante, okāsaṃ nālattha. Aparabhāge yathicchakaṃ ādāya gatattā
manussesu mandībhūtesu, rājā jotikassa pitaraṃ āha "tava puttassa
pāsādaṃ daṭṭhukāmomhīti. So "sādhu devāti vatvā gantvā
puttassa kathesi "tāta rājā te pāsādaṃ daṭṭhukāmoti. So "sādhu
tāta, āgacchatūti. Rājā mahantena parivārena saddhiṃ tattha agamāsi.
Paṭhamadvārakoṭṭhake sammajjitvā kacavaracchaḍḍikā dāsī rañño
hatthaṃ adāsi. Rājā "seṭṭhijāyāti saññāya lajjamāno tassā
bāhāya hatthaṃ na ṭhapesi. Evaṃ sesadvārakoṭṭhakesupi dāsiyo.
"seṭṭhibhariyāyoti maññamāno tāsaṃ bāhāya hatthaṃ na ṭhapesi.
@Footnote: 1. Ma. ayaṃ pāṭho natthi.
Jotiko āgantvā rājānaṃ paccuggantvā vanditvā pacchato hutvā
"purato yātha devāti āha. Rañño maṇipaṭhavī sataporisappapāto
viya hutvā upaṭṭhāti. So "iminā mama gahaṇatthāya opāto
khanitoti maññamāno pādaṃ nikkhipituṃ na visahi. Jotiko "nāyaṃ
deva opāto, mama pacchato āgacchathāti purato ahosi. Rājā
tena akkantakāle bhūmiṃ akkamitvā heṭṭhimatalato paṭṭhāya pāsādaṃ
olokento vicari. Tadā ajātasattu kumāro pitu aṅguliṃ gahetvā
vicaranto cintesi "aho andhabālo mama pitā, gahapatike nāma
sattaratanamaye pāsāde vasante, esa rājā hutvā dārumaye
gehe vasati, ahandāni rājā hutvā imassa imasmiṃ pāsāde vasituṃ
na dassāmīti. Rañño uparimatalāni abhiruhantasseva, pātarāsavelā
jātā. So seṭṭhiṃ āmantetvā "mahāseṭṭhi idheva pātarāsaṃ
bhuñjissāmāti. "jānāmi deva, sajjito devassāhāroti. So
soḷasahi gandhodakaghaṭehi nahātvā ratanamaye seṭṭhissa nisīdanamaṇḍape
paññatte tasseva nisīdanapallaṅke nisīdi. Athassa hatthadhovanudakaṃ
datvā satasahassagghanikāya suvaṇṇapātiyā kilinnapāyāsaṃ vaḍḍhetvā
purato ṭhapayiṃsu. Rājā "bhojananti saññāya bhuñjituṃ ārabhi.
Seṭṭhī "nayidaṃ deva bhojanaṃ, kilinnapāyāso esoti.
Aññissā suvaṇṇapātiyā bhojanaṃ vaḍḍhetvā purimapātiyaṃ ṭhapayiṃsu.
Tato uṭṭhitautunā 1- kira taṃ bhuñjituṃ sukhaṃ hoti. Rājā madhurabhojanaṃ
@Footnote: 1. Sī. uṭṭhitānaṃ.
Bhuñjanto pamāṇaṃ na aññāsi. Atha naṃ seṭṭhī vanditvā añjaliṃ
paggayha "alaṃ deva, ettakameva hotu, ito uttariṃ jīrāpetuṃ
na sakkāti āha. Atha naṃ rājā āha "kiṃ gahapati garukaṃ katvā
kathesi attano bhattanti. "deva natthetaṃ, tumhākaṃ 1- sabbassāpi
hi balakāyassa idameva bhattaṃ, idaṃ sūpeyyaṃ, apica kho ahaṃ
ayasassa bhāyāmīti. "kiṃkāraṇāti. "sace devassa kāyālasiyamattaṃ
bhaveyya, `hiyyo raññā seṭṭhissa gehe bhuttaṃ, seṭṭhinā kiñci
kataṃ bhavissatīti vacanassa bhāyāmi devāti. "tenahi bhattaṃ hara,
udakaṃ āharāti. Rañño bhattakiccāvasāne sabbo rājaparivāro
tadeva bhattaṃ bhuñji. Rājā sukhakathāya nisinno seṭṭhiṃ āmantetvā
"kiṃ imasmiṃ gehe tava bhariyā natthīti āha. "atthi devāti.
"kahaṃ sāti. "sirigabbhe nisinnā devassa āgatabhāvaṃ na jānātīti
āha. Kiñcāpi hi pātova rājā saparivāro āgato, sā
pana tassa āgatabhāvaṃ na jānāti. Tato seṭṭhī "rājā me
bhariyaṃ daṭṭhukāmoti tassā santikaṃ gantvā "rājā āgato, kiṃ
tava rājānaṃ daṭṭhuṃ na vaṭṭatīti āha. Sā nipannakā va "ko so
sāmi rājā nāmāti vatvā, "rājā nāma amhākaṃ issaroti
vutte, anattamanataṃ pavedentī "dukkaṭāni vata no puññakammāni,
yesanno issaropi atthi, assaddhāya nāma puññakammāni katvā
mayaṃ sampattiṃ pāpuṇitvā aññassa issariyaṭṭhāne nibbattamhā;
@Footnote: 1. Sī. amhākaṃ.
Addhā amhehi assaddahitvā dānaṃ dinnaṃ bhavissati, tassetaṃ
phalanti vatvā "kiṃdāni karissāmi sāmīti āha. "tālavaṇṭaṃ
ādāya āgantvā rājānaṃ vījāhīti. Tassā tālavaṇṭaṃ ādāya
āgantvā rājānaṃ vījantiyā, rañño veṭhanassa gandhavāto tassā
akkhīni pahari. Athassā akkhīhi assudhārā pavattiṃsu. Taṃ disvā
rājā seṭṭhiṃ āha "mahāseṭṭhi mātugāmo nāma appabuddhiko
`rājā me sāmikassa sampattiṃ gaṇheyyāti bhayena rodati maññe,
assāsehi naṃ, na me tava sampattiyā atthoti. "na esā deva
rodatīti. "atha kiṃ etanti. "tumhākaṃ veṭhanassa gandhenassā
assūni pavattiṃsu, ayaṃ hi dīpobhāsaṃ vā aggiobhāsaṃ vā adisvā
maṇiālokeneva bhuñjati ca nisīdati ca nipajjati ca; devo pana
dīpālokena nisinno bhavissatīti. "āma seṭṭhīti. "tenahi deva
ajja paṭṭhāya maṇiālokena nisīdathāti mahantaṃ tipusamattaṃ anagghaṃ
maṇiratanaṃ adāsi. Rājā gehaṃ oloketvā "mahantā 1- vata jotikassa
sampattīti vatvā agamāsi. 2-
Ayantāva jotikassa uppatti.
Idāni jaṭilassa uppatti veditabbā: bārāṇasiyaṃ hi ekā
seṭṭhidhītā abhirūpā ahosi. Taṃ paṇṇarasasoḷasavassuddesikakāle
rakkhanatthāya ekaṃ dāsiṃ datvā sattabhūmikassa pāsādassa uparimatale
@Footnote: 1. Ma. mahatī. 2. ito paraṃ jaṭilattheravatthu pacchā pakkhittaṃ bhaveyYu.
Sirigabbhe vāsayiṃsu. Taṃ ekadivasaṃ vātapānaṃ vivaritvā bahi olokayamānaṃ
ākāsena gacchanto eko vijjādharo disvā uppannasineho
vātapānena pavisitvā tāya saddhiṃ santhavamakāsi. Sā tena saddhiṃ
saṃvāsamanvāya na cirasseva gabbhaṃ paṭilabhi. Atha naṃ sā dāsī
disvā "amma kiṃ idanti vatvā "hotu, mā kassaci ācikkhīti
tāya vuttā bhayena tuṇhī ahosi. Sāpi dasamāsaccayena
puttaṃ vijāyitvā navabhājanaṃ āharāpetvā tattha taṃ dārakaṃ
nipajjāpetvā taṃ bhājanaṃ pidahitvā upari pupphadāmāni ṭhapetvā
"imaṃ sīsena ukkhipitvā gantvā gaṅgāya vissajjehi, `kiṃ idanti
ca puṭṭhā `ayyāya me balikammanti vadeyyāsīti dāsiṃ āṇāpesi.
Sā tathā akāsi. Heṭṭhāgaṅgāya ca dve itthiyo nahāyamānā taṃ
bhājanaṃ udakenāhariyamānaṃ disvā, ekā itthī "mayhametaṃ bhājananti
āha. Ekā "yaṃ etassa anto, taṃ mayhanti vatvā, 1- bhājane
sampatte taṃ ādāya thale ṭhapetvā vivaritvā dārakaṃ disvā, ekā
"mama bhājananti vuttattā dārako mameva hotīti āha. Ekā
"yaṃ bhājanassa anto, taṃ mameva hotīti vuttattā mama dārakoti
āha. Tā vivadamānā vinicchayaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā,
amaccesu vinicchituṃ asakkontesu, rañño santikaṃ agamaṃsu. Rājā
tāsaṃ vacanaṃ sutvā "tvaṃ dārakaṃ gaṇha, tvaṃ bhājanaṃ gaṇhāti
āha. Yāya pana dārako laddho, sā mahākaccāyanattherassa
@Footnote: 1. āha. (?)
Upaṭṭhāyikā ahosi. Tasmā taṃ dārakaṃ "imaṃ therassa santike
pabbājessāmīti posesi. Tassa jātadivase gabbhamalassa dhovitvā
anapanītatāya kesā jaṭitā hutvā aṭṭhaṃsu, tenassa "jaṭilotveva
nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā vicaraṇakāle thero taṃ gehaṃ piṇḍāya
pāvisi. Upāsikā theraṃ nisīdāpetvā āhāramadāsi. Thero dārakaṃ
disvā "kiṃ upāsike dārako te laddhoti pucchi. "āma bhante,
imāhaṃ `tumhākaṃ santike pabbājessāmīti posesiṃ, pabbājetha
nanti adāsi. Thero "sādhūti taṃ ādāya gacchanto "atthi nu
kho imassa gihisampattiṃ anubhavituṃ puññakammanti olokento
"mahāpuñño satto mahāsampattiṃ anubhavissati, daharo esa
tāva, ñāṇaṃpissa paripākaṃ na gacchatīti cintetvā taṃ ādāya
takkasilāyaṃ ekassa upaṭṭhākassa gehaṃ agamāsi. So theraṃ vanditvā.
Ṭhito, taṃ dārakaṃ disvā "dārako vo bhante laddhoti pucchi
"āma upāsaka, pabbajissati, daharo tāva, tava santike hotūti.
So "sādhu bhanteti taṃ puttaṭṭhāne ṭhapetvā paṭijaggi. Tassa
pana gehe dvādasa vassāni bhaṇḍakaṃ ussannaṃ hoti. So gāmantaraṃ
gacchanto sabbaṃpi bhaṇḍaṃ āpaṇaṃ haritvā dārakaṃ āpaṇe
nisīdāpetvā tassa tassa bhaṇḍakassa mūlaṃ ācikkhitvā "idañcidañca
ettakaṃ nāma dhanaṃ gahetvā dadeyyāsīti vatvā pakkāmi. Taṃdivasaṃ
nagarapariggāhakā devatā antamaso maricijirakamattenāpi atthike
tasseva āpaṇābhimukhe kariṃsu. So dvādasa vassāni ussannaṃ
Bhaṇḍakaṃ ekadivaseneva vikkīṇi. Kuṭumbiko āgantvā āpaṇe
kiñci adisvā "sabbaṃ te tāta bhaṇḍaṃ nāsitanti āha.
"na nāsemi, sabbaṃ tumhehi vuttanayeneva vikkīṇiṃ, idaṃ asukassa
mūlaṃ, idaṃ asukassāti. Kuṭambiko pasīditvā "anaggho puriso
yattha katthaci jīvituṃ samatthoti attano gehe vayappattaṃ dhītaraṃ
tassa datvā "gehamassa karothāti purise āṇāpetvā, niṭṭhite
gehe, "gacchatha tumhe, attano gehe vasathāti āha. Athassa
gehappavisanakāle ekena padena ummāre akkantamatte, gehassa
pacchimabhāge bhūmiṃ bhinditvā asītihattho suvaṇṇapabbato uṭṭhahi.
Rājā "jaṭilakumārassa kira gehe bhūmiṃ bhinditvā suvaṇṇapabbato
uṭṭhitoti sutvāva tassa seṭṭhicchattaṃ pesesi. So jaṭilaseṭṭhī
nāma ahosi. Tassa tayo puttā ahesuṃ. So tesaṃ vayappattakāle
pabbajjāya cittaṃ uppādetvā "sace amhehi samānabhogaṃ seṭṭhikulaṃ
bhavissati, pabbajituṃ dassanti; no ce, na dassanti; atthi nu kho
jambudīpe amhehi samānabhogaṃ kulanti vīmaṃsanatthāya suvaṇṇamayaṃ iṭṭhakaṃ
suvaṇṇamayaṃ patodalaṭṭhiṃ suvaṇṇamayaṃ pādukañca kārāpetvā purisānaṃ
hatthe datvā "gacchatha, imāni ādāya kiñcideva olokayamānā viya
jambudīpatale vicaritvā amhehi samānabhogassa seṭṭhikulassa atthibhāvaṃ
vā natthibhāvaṃ vā ñatvā āgacchathāti pahiṇi. Te cārikaṃ carantā
bhaddiyanagaraṃ pāpuṇiṃsu. Atha ne meṇḍakaseṭṭhī disvā "tātā kiṃ
karontā vicarathāti pucchitvā, "ekaṃ olokentā vicarāmāti vutte,
"imesaṃ imāni gahetvā kiñcideva oloketuṃ vicaraṇakiccaṃ natthi,
seṭṭhiṃ 1- pariggaṇhamānā vicarantīti ñatvava "tātā amhākaṃ
pacchimagehaṃ pavisitvā olokethāti āha. Te tattha aṭṭhakarīsamatte
ṭhāne hatthiassausubhappamāṇe piṭṭhiyā piṭṭhiṃ āhacca paṭhaviṃ
bhinditvā uṭṭhite heṭṭhā vuttappakāre suvaṇṇameṇḍake disvā
tesaṃ antarantarā vicaritvā nikkhamiṃsu. Atha ne seṭṭhī "tātā
yaṃ olokentā vicaratha, diṭṭho vo soti pucchitvā, "passāma
sāmīti vutte, "tenahi gacchathāti uyyojesi. Te tatova gantvā,
attano seṭṭhinā "kintātā diṭṭhaṃ vo amhākaṃ samānabhogaṃ
seṭṭhikulanti vutte, "sāmi tumhākaṃ kiṃ atthi, bhaddiyanagare
meṇḍakaseṭṭhino evarūpo nāma vibhavoti sabbantaṃ pavattiṃ
ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā seṭṭhī attamano hutvā "ekantāva seṭṭhikulaṃ
laddhaṃ, aparaṃpi nu kho atthīti satasahassagghanakaṃ kambalaṃ datvā
"gacchatha tātā, aññaṃpi seṭṭhikulaṃ vicinathāti pahiṇi. Te rājagahaṃ
gantvā jotikassa gehato avidūre dārurāsiṃ katvā aggiṃ datvā
aṭṭhaṃsu. "kiṃ idanti puṭṭhakāle ca "ekaṃ no mahagghaṃ kambalaṃ
vikkīṇantānaṃ, kayako natthi, gahetvā vicarantāpi corānaṃ bhāyāma,
tena taṃ jhāpetvā gamissāmāti vadiṃsu. Atha ne jotikaseṭṭhī
disvā "ime kiṃ karontīti pucchitvā tamatthaṃ sutvā
pakkosāpetvā "kiṃagghanako kambaloti pucchitvā,
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. raṭṭhaṃ.
"satasahassagghanakoti vutte, satasahassaṃ dāpetvā "dvārakoṭṭhakaṃ
sammajjitvā kacavaracchaḍḍikāya dāsiyā dethāti tesaṃyeva hatthe
pahiṇi. Sā kambalaṃ gahetvā rodamānā sāmikassa santikaṃ gantvā "kiṃ
maṃ sāmi, aparādhe sati, paharituṃ na vaṭṭati, kasmā me evaṃ
thūlakambalaṃ pahiṇittha, kathāhaṃ imaṃ nivāsessāmi vā pārupissāmi
vāti. "nāhaṃ tava etadatthāya pahiṇiṃ, etaṃ pana kambalaṃ
paliveṭhetvā tava sayanamūle ṭhapetvā nipajjanakāle gandhodakena dhotānaṃ
pādānaṃ puñchanatthāya te pahiṇiṃ, kiṃ etaṃpi kātuṃ na sakkosīti.
Sā "etaṃ pana kātuṃ sakkhissāmīti gahetvā agamāsi. Te ca
purisā taṃ kāraṇaṃ disvā attano seṭṭhissa santikaṃ gantvā "kiṃ
tātā diṭṭhaṃ vo seṭṭhikulanti vutte, "sāmi kiṃ tumhākaṃ atthi,
rājagahanagare jotikassa seṭṭhissa evarūpā nāma sampattīti sabbaṃ
gehasampattiṃ ārocetvā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. Seṭṭhī tesaṃ vacanaṃ
sutvā tuṭṭhamānaso "idāni pabbajituṃ labhissāmīti rañño santikaṃ
gantvā "pabbajitukāmomhi devāti āha. "sādhu mahāseṭṭhi
pabbajāhīti. So gehaṃ gantvā putte pakkosāpetvā suvaṇṇadaṇḍaṃ
vajiraphālaṃ kuddālaṃ jeṭṭhaputtassa hatthe ṭhapetvā "tāta
pacchimagehe suvaṇṇapabbatato suvaṇṇapiṇḍaṃ uddharāhīti āha. So
kuddālaṃ ādāya gantvā suvaṇṇapabbataṃ pahari. Piṭṭhipāsāṇe
pahaṭakālo viya ahosi. Tassa hatthato kuddālaṃ gahetvā
majjhimaputtassa hatthe datvā pahiṇi. Tassapi suvaṇṇapabbataṃ paharantassa,
Piṭṭhipāsāṇe pahaṭakālo viya ahosi. Atha naṃ kaniṭṭhaputtassa
hatthe datvā pahiṇi. Tassa taṃ gahetvā [1]- koṭṭetvā
rāsikatāya mattikāya pahaṭakālo viya ahosi. Atha naṃ seṭṭhī
"ehi tāta, alaṃ ettakenāti vatvā itare dve jeṭṭhabhātike
pakkosāpetvā "ayaṃ suvaṇṇapabbato na tumhākaṃ nibbatto,
mayhañca kaniṭṭhassa ca nibbatto, iminā saddhiṃ ekato hutvā
paribhuñjathāti āha. "kasmā pana so tesameva nibbattati, kasmā
jaṭilo jātakāle udake pātitoti. Attanā katakammeneva.
Kassapasammāsambuddhassa hi cetiye kariyamāne, eko
khīṇāsavo cetiyaṭṭhānaṃ gantvā oloketvā "tātā kasmā
cetiyassa uttarena mukhaṃ na uṭṭhahatīti pucchi. "suvaṇṇaṃ
nappahotīti. "ahaṃ antogāmaṃ pavisitvā samādapessāmi, tumhe
ādarena kammaṃ karothāti. So evaṃ vatvā nagaraṃ pavisitvā
"ammatātā amhākaṃ cetiyassa ekasmiṃ mukhe suvaṇṇaṃ nappahoti,
suvaṇṇaṃ jānāthāti mahājanaṃ samādapento suvaṇṇakārakulaṃ
agamāsi. Suvaṇṇakāropi taṃkhaṇaṃyeva bhariyāya saddhiṃ kalahaṃ karonto
nisinno hoti. Atha naṃ thero "cetiye tumhehi gahitamukhassa
suvaṇṇaṃ nappahoti, taṃ jānituṃ vaṭṭatīti āha. So bhariyāya
kopena "tava satthāraṃ udake khipitvā gacchāti āha. Atha naṃ
sā "atisāhasikaṃ kammaṃ te kataṃ, mama kuddhena te ahameva
@Footnote: 1. Sī. Ma. etthantare `paharantassāti padaṃ atthi.
Akkositabbā vā paharitabbā vā, kasmā atītānāgatappaccuppannesu
buddhesu veramakāsīti āha. Suvaṇṇakāro tāvadeva saṃvegappatto
hutvā "khamatha me bhanteti vatvā therassa pādamūle nipajji.
"tāta ahaṃ tayā na kiñci vutto, satthāraṃ khamāpehīti. "kinti
katvā khamāpemi bhanteti. "suvaṇṇapupphānaṃ tayo kumbhe katvā
antodhātunidhāne pakkhipitvā allavattho allakeso hutvā
khamāpehi tātāti. So "sādhu bhanteti suvaṇṇapupphāni karonto
tīsu puttesu jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā "ehi tāta, ahaṃ
satthāraṃ veravacanena avacaṃ; tasmā imāni pupphāni katvā
dhātunidhāne pakkhipitvā khamāpessāmi, tvaṃpi kho me sahāyo
hohīti āha. So "na tvaṃ mayā veravacanaṃ vadāpito, tvaṃyeva
karohīti kātuṃ na icchi. Majjhimaputtaṃ pakkosāpetvā tathevāha.
Sopi tatheva vatvā na icchi. Kaniṭṭhaṃ pakkosāpetvā āha. So
"pitu uppannakiccaṃ nāma puttassa bhāroti pitu sahāyo hutvā
pupphāni akāsi. Suvaṇṇakāro vidatthippamāṇānaṃ pupphānaṃ tayo
kumbhe niṭṭhāpetvā dhātunidhāne pakkhipitvā allavattho allakeso
satthāraṃ khamāpesi. Iti so sattakkhattuṃ jātakāle udake
pātanaṃ labhi. Ayaṃ panassa koṭiyaṃ ṭhito attabhāvo, idānipi
tasseva nissandena udake pātito. Ye panassa dve puttā
suvaṇṇapupphānaṃ karaṇakāle sahāyā bhavituṃ na icchiṃsu, tesaṃ tena
Kāraṇena suvaṇṇapabbato na nibbatti; 1- kaniṭṭhaputtassa ca ekato
katabhāvena nibbatti.
Iti so putte anusāsitvā satthu santike pabbajitvā
katipāheneva arahattaṃ pāpuṇi. Satthā aparena samayena pañcahi
bhikkhusatehi saddhiṃ piṇḍāya caranto tassa puttānaṃ gehadvāraṃ
agamāsi. Te buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa aḍḍhamāsaṃ bhikkhāhāraṃ
adaṃsu. Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ 2- "ajjāpi te āvuso
jaṭila asītihatthe suvaṇṇapabbate ca puttesu ca taṇhā atthīti.
"na me āvuso etesu taṇhā vā māno vā atthīti. Te
"ayaṃ jaṭilatthero abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotīti vadiṃsu. Satthā
tesaṃ kathaṃ sutvā "na bhikkhave mama puttassa tesu taṇhā vā
māno vā atthīti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"yodha taṇhaṃ pahantvāna anāgāro paribbaje,
taṇhābhavaparikkhīṇaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tassattho: yo idha loke chadvārikataṇhaṃ jahitvā gharāvāsena
anatthiko anāgāro hutvā paribbajati, taṇhāya ceva bhavassa
ca parikkhīṇattā taṇhābhavaparikkhīṇaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. 3-
@Footnote: 1. ito paraṃ `tassa cevāti padaṃ naṭṭhaṃ bhaveyYu. Sī. Ma. potthake `kaniṭṭhaputtassa ceva
@ jaṭilassa cāti atthi. taṃ yuttaṃ siyā. 2. bhikkhū pucchiṃsūti yuttaraṃ.
@3. ito paraṃ mūlavatthunā anusandhi daṭṭhabbā.
Ajātasattukumāropi devadattena saddhiṃ ekato hutvā pitaraṃ
ghātetvā rajje patiṭṭhito "jotikassa pāsādaṃ gaṇhissāmīti
yuddhasajjo nikkhamitvā maṇipākāre saparivārassa attano chāyaṃ
disvāva "gahapatiko yuddhasajjo hutvā balaṃ ādāya nikkhantoti
sallakkhetvā upagantuṃ na visahi. Seṭṭhipi taṃdivasaṃ uposathiko
hutvā pātova bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā satthu santike
dhammaṃ suṇanto nisinno hoti. Paṭhamadvārakoṭṭhake rakkhaṃ gahetvā
ṭhito pana yamamoli yakkho taṃ disvā "kahaṃ gacchasīti saparivāraṃ
viddhaṃsetvā disāvidisāsu anubandhi. Rājā vihārameva agamāsi.
Atha naṃ seṭṭhī disvāva "kiṃ devāti vatvā uṭṭhāyāsanā
aṭṭhāsi. 1- "gahapati kiṃ tvaṃ tava purise `mayā saddhiṃ yujjhathāti
āṇāpetvā idhāgamma dhammaṃ suṇanto viya nisinnoti. "kiṃ pana
devo mama gehaṃ gaṇhituṃ gatoti. "āma gatomhīti. "mama anicchāya
mama gehaṃ gaṇhituṃ rājasahassaṃpi na sakkoti devāti. So "kiṃ
pana tvaṃ rājā bhavissasīti kujjhi. "nāhaṃ rājā, mama santakaṃ
pana dasikasuttaṃpi mama anicchāya rājūhi vā corehi vā 2- gahetuṃ
na sakkāti. "kiṃ panāhaṃ tava ruciyā gaṇhissāmīti. "tenahi deva
imā me dasasu aṅgulīsu vīsati muddikā, imāhaṃ tumhākaṃ na
demi; sace sakkotha, gaṇhathāti. So pana rājā bhūmiyaṃ ukkuṭikaṃ
nisīditvā ullaṅghanto aṭṭhārasahatthaṃ ṭhānaṃ abhiruhati, ṭhatvā
@Footnote: 1. "āsanā uṭṭhāsīti yuttataraṃ. 2. Sī. Yu. gahitaṃ.
Ullaṅghanto asītihatthaṃ ṭhānaṃ abhiruhati. Evaṃ mahābalo samānopi
ito cito ca parivattento ekaṃ muddikaṃpi kaḍḍhituṃ nāsakkhi.
Atha naṃ seṭṭhī "sāṭakaṃ patthara devāti vatvā aṅguliyo ujukaṃ
akāsi. Vīsatipi muddikā nikkhamiṃsu. Atha naṃ seṭṭhī "evaṃ deva
mama santakaṃ mama anicchāya na sakkā gaṇhitunti vatvā rañño
kiriyāya uppannasaṃvego "pabbajituṃ me anujānātha devāti āha.
So "imasmiṃ pabbajite, sukhaṃ pāsādaṃ gaṇhissāmīti cintetvā,
ekavacaneneva "pabbajāhīti āha. So satthu santike pabbajitvā
na cirasseva arahattaṃ patvā jotikatthero nāma ahosi. Tassa
arahattappattakkhaṇeyeva sabbāpi sā sampatti antaradhāyi. Taṃpissa
satulakāyaṃ nāma bhariyaṃ devā uttarakurumeva nayiṃsu. Athekadivasaṃ bhikkhū
taṃ āmantetvā "āvuso jotika tasmiṃ pana te pāsāde vā
itthiyā vā taṇhā atthīti pucchitvā "natthāvusoti vutte,
satthu ārocesuṃ "ayaṃ bhante abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotīti.
Satthā "nattheva bhikkhave mama puttassa tasmiṃ taṇhāti vatvā
imaṃ gāthamāha
"yodha taṇhaṃ pahantvāna anāgāro paribbaje,
taṇhābhavaparikkhīṇaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti. 1-
[2]- Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Jotikattheravatthu.
@Footnote: 1. imasmiṃ ṭhāne attho vaṇṇetabbo. 2. Sī. etthantare "imissā gāthāyattho
@heṭṭhā jaṭilattheravatthumhi vuttanayeneva veditabboti atthi.
34. Paṭhamanaṭapubbakavatthu. (297)
"hitvā mānusakanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto
ekaṃ naṭapubbakaṃ ārabbha kathesi.
So kira ekaṃ naṭakīḷaṃ kīḷamāno vicaranto satthu dhammakathaṃ sutvā
pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Tasmiṃ buddhappamukhena bhikkhusaṅghena
saddhiṃ piṇḍāya pavisante, bhikkhū ekaṃ naṭaputtaṃ kīḷantaṃ disvā
"āvuso esa tayā kīḷitakīḷitaṃ kīḷati, atthi nukho te ettha
sinehoti pucchitvā "natthīti vutte, "ayaṃ bhante abhūtaṃ vatvā
aññaṃ byākarotīti āhaṃsu. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā "bhikkhave mama
putto sabbayoge atikkantoti vatvā imaṃ gāthamāha
"hitvā mānusakaṃ yogaṃ dibbaṃ yogaṃ upaccagā,
sabbayogavisaṃyuttaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tattha "mānusakaṃ yoganti: mānusakaṃ āyuñceva pañca kāmaguṇe
ca. Dibbayogepi eseva nayo.
Upaccagāti: yo mānusakaṃ yogaṃ hitvā dibbaṃ yogaṃ atikkanto,
taṃ sabbehi catūhipi yogehi visaṃyuttaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Paṭhamanaṭapubbakavatthu.
--------
35. Dutiyanaṭapubbakavatthu. (298)
"hitvā ratiñcāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto
ekaṃ naṭapubbakaṃyeva ārabbha kathesi.
Vatthu purimasadisameva. Idha pana satthā "bhikkhave mama putto
ratiñca aratiñca pahāya ṭhitoti vatvā imaṃ gāthamāha
"hitvā ratiñca aratiñca sītibhūtaṃ nirūpadhiṃ
sabbalokābhibhuṃ vīraṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tattha "ratinti: pañcakāmaguṇaratiṃ
aratinti: araññavāse ukkaṇṭhiṃ.
Sītibhūtanti: nibbutaṃ.
Nirūpadhinti: nirupakkilesaṃ.
Vīranti: taṃ evarūpaṃ sabbakkhandhalokaṃ abhibhavitvā ṭhitaṃ viriyavantaṃ
ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Dutiyanaṭapubbakavatthu.
-----------
36. Vaṅgīsattheravatthu. (299)
"cutiṃ yo vedīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto
vaṅgīsattheraṃ ārabbha kathesi.
Rājagahe kireko brāhmaṇo vaṅgīso nāma matamanussānaṃ sīsaṃ
ākoṭetvā "idaṃ niraye nibbattassa sīsaṃ, idaṃ tiracchānayoniyaṃ,
idaṃ pettivisaye, idaṃ manussaloke, idaṃ devaloke nibbattassa
sīsanti jānāti. Brāhmaṇā "sakkā imaṃ nissāya lokaṃ khāditunti
cintetvā taṃ dve rattavatthāni paridahāpetvā ādāya janapadaṃ
carantā manusse vadanti "eso vaṅgīso nāma brāhmaṇo
matamanussānaṃ sīsaṃ ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāti, attano
ñātakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ pucchathāti. Manussā yathābalaṃ dasapi
kahāpaṇe vīsaṃpi sataṃpi datvā ñātakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ pucchanti.
Te anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanassa avidūre nivāsaṃ gaṇhiṃsu.
Te bhuttapātarāsaṃ mahājanaṃ gandhamālādihatthaṃ dhammassavanāya gacchantaṃ
disvā "kahaṃ gacchathāti pucchitvā, "vihāraṃ dhammassavanāyāti vutte,
"tattha gantvā kiṃ karissatha? amhākaṃ vaṅgīsabrāhmaṇasadiso natthi,
matamanussānaṃ sīsaṃ ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāti,
ñātakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ pucchathāti āhaṃsu. Te "vaṅgīso
kiṃ jānāti, amhākaṃ satthārā sadiso natthīti vatvā, itarehipi
"vaṅgīsasadiso natthīti vutte, kathaṃ vaḍḍhetvā "ethadāni vo
vaṅgīsassa vā amhākaṃ vā satthu jānanabhāvaṃ jānissāmāti te
Ādāya vihāraṃ agamaṃsu. Satthā tesaṃ āgamanabhāvaṃ ñatvā "niraye
tiracchānayoniyaṃ manussaloke devaloketi catūsu ṭhānesu nibbattānaṃ
cattāri sīsāni khīṇāsavasīsañcāti pañca sīsāni āharāpetvā
paṭipāṭiyā ṭhapāpetvā āgatakāle vaṅgīsaṃ pucchi "tvaṃ kira sīsaṃ
ākoṭetvā matakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ jānāsīti. "āma jānāmīti.
"idaṃ kassa sīsanti. So taṃ ākoṭetvā "niraye nibbattassāti
āha. Athassa satthā "sādhūti sādhukāraṃ datvā itarānipi tīṇi
sīsāni pucchitvā tena avirajjhitvā vuttavuttakkhaṇe tatheva
sādhukāraṃ datvā pañcamaṃ sīsaṃ dassetvā "idaṃ kassāti pucchi.
So taṃ ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ na jānāti. Atha naṃ satthā
"kiṃ vaṅgīsa na jānāsīti vatvā, "āma na jānāmīti vutte,
"ahaṃ jānāmīti āha. "kena jānāsīti. "mantabalena jānāmīti. 1-
Atha naṃ vaṅgīso yāci "detha me imaṃ mantanti. "na sakkā
apabbajitassa dātunti. So "imasmiṃ mante gahite, sakalajambudīpe
ahaṃ jeṭṭhako bhavissāmīti cintetvā te brāhmaṇe "tumhe
tattheva katipāhaṃ vasatha, ahaṃ pabbajissāmīti uyyojetvā satthu
santike pabbajitvā laddhūpasampado vaṅgīsatthero nāma ahosi.
Athassa satthā dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ datvā "mantassa parikammaṃ
sajjhāyāhīti āha. So taṃ sajjhāyanto antarantarā brāhmaṇehi
"gahito te mantoti pucchiyamāno "āgametha tāva, gaṇhāmīti
@Footnote: 1. Sī. Ma. Yu. "kena....jānāmīti iti natthi.
Vatvā katipāhasseva arahattaṃ patvā puna brāhmaṇehi puṭṭho
"abhabbodānāhaṃ āvuso gantunti āha. Taṃ sutvā bhikkhū "ayaṃ
bhante abhūtena aññaṃ byākarotīti satthu ārocesuṃ. Satthā
"mā bhikkhave evaṃ avacuttha, idāni bhikkhave mama putto
cutipaṭisandhikusalo jātoti vatvā imā gāthā abhāsi
"cutiṃ yo vedi sattānaṃ upapattiñca sabbaso,
asattaṃ sugataṃ buddhaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
Yassa gatiṃ na jānanti devā gandhabbamānusā,
khīṇāsavaṃ arahantaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tattha "yo vedīti: yo sattānaṃ sabbākārena cutiñca
paṭisandhiñca pākaṭaṃ katvā jānāti, tamahaṃ alaggatāya asattaṃ
paṭipattiyā suṭṭhugatattā sugataṃ catunnaṃ saccānaṃ buddhatāya buddhaṃ
brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
Yassāti: yassete devādayo gatiṃ na jānanti, tamahaṃ āsavānaṃ
khīṇatāya khīṇāsavaṃ kilesehi ārakattā arahantaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti
attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Vaṅgīsattheravatthu.
----------
37. Dhammadinnātherīvatthu. (300)
"yassa pure cāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane
viharanto dhammadinnaṃ bhikkhuniṃ ārabbha kathesi.
Ekadivasaṃ hi tassā gihikāle sāmiko visākho upāsako
satthu santike dhammaṃ sutvā anāgāmiphalaṃ patvā cintesi "mayā
sabbaṃ sāpateyyaṃ dhammadinnaṃ paṭicchāpetuṃ vaṭṭatīti. So tato
pubbe āgacchanto dhammadinnaṃ vātapānena olokentiṃ disvā
sitaṃ karoti. Taṃdivasaṃ pana vātapāne ṭhitaṃ anolokentova
agamāsi. Sā "kiṃ nukho idanti cintetvā "hotu, bhojanakāle
jānissāmīti bhojanavelāya bhattaṃ upanāmesi. So aññesu divasesu
"ehi, ekato bhuñjāmāti vadati. Taṃdivasaṃ pana tuṇhībhūtova
bhuñji. Sā "kenacideva kāraṇena kupito bhavissatīti cintesi.
Atha naṃ visākho sukhanisinnavelāya taṃ pakkositvā "dhammadinne
imasmiṃ gehe sabbaṃ sāpateyyaṃ paṭicchāhīti āha. Sā "kuddhā
nāma sāpateyyaṃ na paṭicchāpenti, kinnu kho etanti cintetvā
"tumhe pana sāmīti āha. "ahaṃ ito paṭṭhāya na kiñci
vicāressāmīti. "tumhehi chaḍḍitaṃ kheḷaṃ ko paṭicchissati, evaṃ sante,
mama pabbajjaṃ anujānāthāti. So "sādhu bhaddeti sampaṭicchitvā
mahantena sakkārena taṃ bhikkhunīupassayaṃ netvā pabbājesi. Sā
laddhūpasampadā dhammadinnātherī nāma ahosi. Sā vivekakāmatāya
Bhikkhunīhi saddhiṃ janapadaṃ gantvā tattha viharantī na cirasseva saha
paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā "idāni maṃ nissāya ñātijanā
puññāni karissantīti punadeva rājagahaṃ paccāgañchi. Upāsako tassā
āgatabhāvaṃ sutvā "kena nu kho kāraṇena āgatāti bhikkhunīupassayaṃ
gantvā theriṃ [1]- vanditvā ekamantaṃ nisinno "ukkaṇṭhitā nu
khosi ayyeti vattuṃ appaṭirūpaṃ, pañhamekaṃ naṃ pucchissāmīti
cintetvā sotāpattimagge pañhaṃ pucchi. Sā taṃ vissajjesi.
Upāsako teneva upāyena sesamaggesupi pañhaṃ pucchitvā,
atikkamma pañhassa puṭṭhakāle tāya "accasarā kho āvuso 2-
visākhāti vatvā "ākaṅkhamāno satthāraṃ upasaṅkamitvā imaṃ
pañhaṃ puccheyyāsīti vutte, theriṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā satthu
santikaṃ gantvā taṃ kathāsallāpaṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Satthā
"sukathitaṃ mama dhītāya dhammadinnāya, ahañcetaṃ pañhaṃ vissajjento
evameva vissajjeyyanti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"yassa pure ca pacchā ca majjhe ca natthi kiñcanaṃ
akiñcanaṃ anādānaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tattha "pureti: atītesu khandhesu.
Pacchāti: anāgatesu khandhesu.
Majjheti: paccuppannesu khandhesu.
@Footnote: 1. etthantare "disvāti atthi. 2. Ma. acchariyaṃ āvuso.
Natthi kiñcananti: yassa tesu tīsu ṭhānesu taṇhāgāhasaṅkhātaṃ
kiñcanaṃ natthi, tamahaṃ rāgakiñcanādīhi akiñcanaṃ kassaci gahaṇassa
abhāvena anādānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Dhammadinnātherīvatthu.
----------
38. Aṅgulimālattheravatthu. (301)
"usabhanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto
aṅgulimālattheraṃ ārabbha kathesi.
Vatthu "na ve kadariyā devalokaṃ vajantīti gāthāvaṇṇanāyaṃ
vuttameva. Vuttañhi tattha "bhikkhū aṅgulimālaṃ pucchiṃsu "kiṃ nu kho
āvuso duṭṭhahatthiṃ chattaṃ dhāretvā ṭhitaṃ disvā na bhāyasīti.
"na bhāyāmi āvusoti. Te satthāraṃ āhaṃsu "aṅgulimālo bhante
abhūtena aññaṃ byākarotīti. Satthā "na bhikkhave mama putto
aṅgulimālo bhāyati, khīṇāsavausabhānañhi antare jeṭṭhakausabhā
mama puttasadisā bhikkhū na bhāyantīti vatvā brāhmaṇavagge imaṃ
gāthamāha
"usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ mahesī vijitāvinaṃ
anejaṃ nahātakaṃ buddhaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tassattho: acchambhitatthena usabhasadisatāya usabhaṃ uttamatthena
pavaraṃ viriyasampattiyā vīraṃ mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esitattā
mahesiṃ tiṇṇaṃ mārānaṃ vijitattā vijitāvinaṃ nahātakkilesatāya
nahātakaṃ catusaccabuddhatāya buddhaṃ taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ
vadāmīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Aṅgulimālattheravatthu.
----------
39. Devahitabrāhmaṇavatthu. (302)
"pubbenivāsanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane virahanto
devahitabrāhmaṇassa pañhaṃ ārabbha kathesi.
Ekasmiṃ hi samaye bhagavā vātehi ābādhiko hutvā
upavānattheraṃ uṇhodakatthāya devahitabrāhmaṇassa santikaṃ pahiṇi.
So gantvā satthu ābādhikabhāvaṃ ācikkhitvā uṇhodakaṃ yāci.
Taṃ sutvā brāhmaṇo tuṭṭhamānaso hutvā "lābhā vata me,
yaṃ mama santikaṃ sammāsambuddho uṇhodakassatthāya pahiṇīti
uṇhodakassa kājaṃ purisena gāhāpetvā phāṇitassa ca puṭaṃ
upavānattherassa pādāsi. Thero taṃ gāhāpetvā vihāraṃ gantvā
Satthāraṃ uṇhodakena nahāpetvā uṇhodakena phāṇitaṃ āloḷetvā
bhagavato pādāsi. Tassa taṃ khaṇaṃyeva so ābādho paṭipassambhi
brāhmaṇo cintesi "kassa nu kho deyyadhammo dinno mahapphalo
hoti, satthāraṃ pucchissāmīti. So satthu santikaṃ gantvā tamatthaṃ
pucchanto imaṃ gāthamāha
"kattha dajjā deyyadhammaṃ, kattha dinnaṃ mahapphalaṃ,
kathaṃ hi yajamānassa kathaṃ ijjhanti dakkhiṇāti.
Athassa satthā "evarūpassa brāhmaṇassa dinnaṃ mahapphalaṃ
hotīti vatvā brāhmaṇaṃ pakāsento imaṃ gāthamāha
"pubbenivāsaṃ yo vedi saggāpāyañca passati
atho jātikkhayaṃ patto abhiññā vosito muni,
sabbavositavosānaṃ tamahaṃ brūmi brāhmaṇanti.
Tassattho: yo pubbenivāsaṃ pākaṭaṃ katvā jānāti chabbīsati-
devalokabhedaṃ saggañca catubbidhaṃ apāyañca dibbacakkhunā passati
atho jātikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ patto abhiññeyyaṃ dhammaṃ
abhijānitvā pariññeyyaṃ parijānitvā pahātabbaṃ pahāya sacchikātabbaṃ
sacchikatvā vosito nibbānaṃ patto vusitavosānaṃ vā patto
āsavakkhayappaññāya monabhāvaṃ pattattā muni, tamahaṃ sabbesaṃ
kilesānaṃ vosānaṃ arahattamaggaññāṇaṃ brahmacariyavāsaṃ vutthabhāvena
sabbavositavosānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu, brāhmaṇopi
pasannamānaso saraṇesu patiṭṭhāya upāsakattaṃ pavedesīti.
Devahitabrāhmaṇavatthu.
Brāhmaṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Chabbīsatimo vaggo.
----------
Ettāvatā "sabbapaṭhame yamakavagge cuddasa vatthūni, appamādavagge
nava, cittavagge nava, pupphavagge dvādasa 1-, bālavagge paṇṇarasa 2-,
paṇḍitavagge ekādasa, arahantavagge dasa, sahassavagge cuddasa,
pāpavagge dvādasa, daṇḍavagge ekādasa, jarāvagge nava,
attavagge dasa, lokavagge ekādasa, buddhavagge nava,
sukhavagge aṭṭha, piyavagge nava, kodhavagge aṭṭha, malavagge
dvādasa, dhammaṭṭhavagge dasa, maggavagge dasa, pakiṇṇakavagge
nava, nirayavagge nava, nāgavagge aṭṭha, taṇhāvagge dvādasa,
bhikkhuvagge dvādasa, brāhmaṇavagge ekūnacattālīsāti ekenūnāni
tīṇi vatthusatāni 3- pakāsetvā nātisaṅkhepanātivitthāravasena
uparacitā dvāsattatibhāṇavārappamāṇā dhammapadassa aṭṭhakathā
niṭṭhitā 4-.
Pattaṃ dhammapadaṃ yena dhammarājenanuttaraṃ,
gāthā dhammapade tena bhāsitā yā mahesinā
satevīsā catussatā catussaccavibhāvinā
satattayamhi vatthūnaṃ ekenūne samuṭṭhitā,
vihāre adhirājena kāritamhi kataññunā
pāsāde sirikūṭassa rañño viharatā mayā
@Footnote: 1. Sī. Yu. ekādasa. 2. Sī. Yu. cuddasa. tesu potthakesu pana vatthūni kamena
@dvādaseva ceva paṇṇaraseva ca honti. 3. imāni sakalīyamānāni ekādhikāni tīṇi
@satāni honti. 4. buddhavagge navāti pakkhipitvā kate, imāni sakalīyamānāni
@dvādhikāni tīṇi vatathusatāni honti.
Atthabyañjanasampannaṃ atthāya ca hitāya ca
lokassa lokanāthassa saddhammaṭṭhitikāmatā
tāsaṃ aṭṭhakathaṃ etaṃ karontena sunimmalaṃ
dvāsattatippamāṇāya bhāṇavārehi pāliyā
yaṃ pattaṃ kusalaṃ, tena kusalā sabbapāṇinaṃ
sabbe ijjhantu saṅkappā phalantā madhuraṃ phalanti.
Paramavisuddhasaddhābuddhiviriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavā-
diguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhanasamatthena
paññāveyyattisamannāgatena tepiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe
satthusāsane appaṭihataññāṇappaveditena 1- mahāveyyākaraṇena
karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yutta-
muttavādinā vādivarena mahākavinā chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabheda-
guṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme appaṭihatabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ
therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā
buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāyaṃ dhammapadassa
atthavaṇṇanā.
------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 25 page 153-194.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=25&A=3081
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=25&A=3081
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=36
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=1301
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=1306
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=1306
Contents of The Tipitaka Volume 25
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]