![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
6. Sumanabuddhavamsavannana
evam ekappakareneva dasasahassilokadhatum ekandhakaram katva tasmim
bhagavati parinibbute tassa aparabhage navutivassasahassayukesu manussesu anukkamena
parihayitva dasavassesu jatesu 2- puna vaddhitva anukkamena asankhyeyyayuka
hutva puna parihayitva navutivassasahassayukesu jatesu sumano nama bodhisatto
paramiyo puretva tusitapure nibbattitva tato cavitva mekhalanagare sudattassa
nama ranno kule sirimaya nama deviya kucchismim patisandhim aggahesi.
Patihariyani pubbe vuttanayaneva.
So anukkamena vuddhippatto sirivaddhanasomavaddhanaiddhivaddhananamadheyyesu
tisu pasadesu tesatthiya natakitthisatasahassehi paricariyamano surayuvatihi
paricariyamano devakumaro viya navavassasahassani dibbasukhasadisam visayasukhamanubhavamano
vatamsikaya nama deviya anupamam nama nirupamam puttam janetva cattari nimittani
disva hatthiyanena nikkhamitva pabbaji. Tam pana pabbajantam timsakotiyo
anupabbajimsu.
@Footnote: 1 Si.,i. tamagatam 2 Si.,i. atikkantesu antarakappesu
So tehi parivuto dasamase padhanacariyam caritva visakhapunnamaya
anomanigame anomasetthino dhitaya anupamaya nama dinnam pakkhittadibbojam
payasam paribhunjitva salavane divaviharam vitinametva anupamajivakena dinna
attha tinamutthiyo gahetva nagabodhim upagantva tam padakkhinam katva atthahi
tinamutthihi timsahatthavitthatam tinasantharam katva tattha pallankam abhujitva nisidi.
Tato marabalam vidhamitva sabbannutannanam pativijjhitva "anekajatisamsaram
.pe. Tanhanam khayamajjhaga"ti 1- udanam udanesi. Tena vuttam:-
[1] "mangalassa aparena sumano nama nayako
sabbadhammehi asamo sabbasattanamuttamo"ti.
Tattha mangalassa aparenati mangalassa bhagavato aparabhage. Sabbadhammehi
asamoti sabbehipi silasamadhipannadhammehi asamo asadiso.
Sumano kira bhagava bodhisamipeyeva sattasattahani vitinametva
dhammadesanattham brahmayacanam sampaticchitva "kassa nu kho aham pathamam dhammam
deseyyan"ti 2- upadharento attana saha pabbajitanam timsakotiyo ca attano
kanitthabhatikam vematikam saranakumaranca purohitaputtam bhavitattamanavakanca
upanissayasampanne disva "etesam pathamam dhammam deseyyan"ti cintetva
hamsaraja viya gaganapathena mekhaluyyane otaritva uyyanapalam pesetva attano
kanitthabhatikam saranakumaranca purohitaputtam bhavitattakumaranca pakkosapetva
tesam parivarabhuta tesam parivarabhuta sattattimsakotiyo attana saha pabbajita
timsakotiyo ca anne ca bahu devamanussakotiyo cati devam kotisatasahassam
dhammacakkappavattanena dhammamatam payesi. Tena vuttam:-
@Footnote: 1 khu.dha. 25/153 adi/44
@2 vi.maha. 4/10/10, di.maha. 10/72/35, Ma.mu. 12/284/245, Ma.Ma. 13/340/322
[2] "tada amatabherim so 1- ahani mekhale pure
dhammasankhasamayuttam navangam jinasasanan"ti.
Tattha amatabherinti amatadhigamaya nibbanadhigamaya bherim. Ahaniti vadayi,
dhammam desesiti attho. Sayam amatabheri nama amatapariyosanam navangam buddhavacanam.
Tenevaha "dhammasankhasamayuttam, navangam jinasasanan"ti. Tattha dhammasankhasamayuttanti
catusaccadhammakathasankhavarasamayuttam.
Sumano pana lokanayako abhisambodhim papunitva patinnanurupam patipadam
patipajjamano mahajanassa bhavabandhanamokkhatthaya kusalaratanassa kilesacorehi
viluppamanassa parittanattham silavipulapakaram samadhiparikhaparivaritam vipassana-
nanadvaram satisampajannadalhakavatam samapattimandapadipatimanditam bodhipakkhiyajanasamakulam
amatavaranagaram mapesi. Tena vuttam:-
[3] "nijjinitva 2- kilese so patva sambodhimuttamam
mapesi nagaram sattha saddhammapuravaruttaman"ti.
Tattha nijjinitvati vijinitva abhibhuyya, kilesabhisankharadevaputtamare
viddhamsetvati attho. Soti so sumano bhagava. "vijinitva kilesehi"tipi patho.
Tattha hikaro padapuranamatte nipato. Patvati adhigantva. "patto"tipi patho.
Nagaranti nibbananagaram. Saddhammapuravaruttamanti saddhammasankhatam puravaresu uttamam
settham padhanabhutam. Atha va saddhammamayesu puresu pavaresu uttamam saddhammapuravaruttamam.
Purimasmim atthavikappe "nagaran"ti tasseva vevacananti datthabbam. Patividdhadhamma-
sabhavanam sekkhasekkhanam ariyapuggalanam patitthanam gocaranivasatthena nibbanam
"nagaran"ti vuccati. Tasmim pana saddhammavaranagare so sattha avicchinnam akutilam
ujum puthulanca vitthatanca satipatthanamayam mahavithim mapesi. Tena vuttam:-
@Footnote: 1 pali. amatabheriyo 2 pali. vijinitva, i. jinitva
[4] "nirantaram akutilam ujum vipulavitthatam
mapesi so mahavithim satipatthanavaruttaman"ti.
Tattha nirantaranti kusalajavanasancarananantarabhavato nirantaram. Akutilanti
kutilabhavakaradosavirahitato akutilam. Ujunti akutilattava ujum. Purimapadasseva
atthadipakamidam vacanam. Vapulavitthatanti ayamato ca vittharato ca puthulavitthatam,
puthulavitthatabhavo lokiyalokuttarasatipatthanavasena datthabbo. Mahavithinti
mahamaggam. Satipatthanavaruttamanti satipatthananca tam varesu uttamancati
satipatthanavaruttamam. Atha va varam satipatthanamayam uttamavithinti attho.
Idani tassa nibbanamahanagarassa tassam satipatthanavithiyam cattari
samannaphalani catasso patisambhida cha abhinna attha samapattiyoti imani
mahaggharatanani ubhosu passesu dhammapane pasaresi. Tena vuttam:-
[5] "phale cattari samanne catasso patisambhida
chalabhinnatthasamapatti pasaresi tattha vithiyan"ti.
Idani bhagava imani ratanabhandani ye pana appamatta satimanto
pandita hiriottappaviriyadihi samannagata, te adiyantiti tesam ratananam
haranupayam dassento:-
[6] "ye appamatta akhila hiriviriyehupagata
te te ime gunavare adiyanti yathasukhan"ti
aha.
Tattha yeti aniyamuddeso. Appamattati pamadassa patipakkhabhutena satiya
avippavasalakkhanena appamadena samannagata. Akhilati pancacetokhilarahita. Hiriviriyehu-
pagatati kayaduccaritadihi hiriyatiti hiri, lajjayetam adhivacanam. Virassa bhavo
Viriyam, tam ussahalakkhanam. Tehi hiriviriyehi upagata samannagata bhabbapuggala.
Teti idam pubbe aniyamuddesassa niyamuddeso. Puna teti vuttappakare
gunaratanavisese te kulaputta adiyanti patilabhanti adhigacchantiti attho. Sabbam
pana sumano bhagava kataviditamano dhammabherim ahanitva dhammanagaram mapetva
imina nayena pathamameva satasahassakotiyo bodhesi. Ayam pathamo abhisamayo
ahosi. 1- Tena vuttam:-
[7] "evametena yogena uddharanto mahajanam
bodhesi pathamam sattha kotisatasahassiyo"ti.
Tattha uddharantoti samsarasagarato ariyamagganavaya samuddharanto.
Kotisatasahassiyoti satasahassakotiyoti attho. Vipariyayena niddittham.
Yada pana sumano lokanayako sunandavatinagare ambarukkhamule titthiyamadamanamaddanam
yamakapatihariyam katva sattanam kotisahassam 2- dhammamatam payesi.
Ayam dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttam:-
[8] "yamhi kale mahaviro ovadi titthiye gane
kotisatasahassani 3- dutiye dhammadesane"ti.
Tattha titthiye ganeti titthiyabhute gane, titthiyanam gane va "titthiye
abhimaddanto, buddho dhammamadesayi"ti pathanti keci.
Yada pana dasasu cakkavalasahassesu devata imasmim cakkavale sannipatitva
manussa ca nirodhakatham samutthapesum "katham nirodham samapajjanti, katham nirodhasamapanna
honti, katham nirodha vutthahanti"ti. Evam samapajjaadhitthanavutthanadisu vinicchayam
katum asakkonta saha manussehi chasu kamavacaradevalokesu deva ca navasu
@Footnote: 1 cha.Ma. ayam pathamo abhisamayo ahositi ime patha na dissanti
@2 Ma. kotisatasahassam 3 cha. kotisahassabhisamimsu
Brahmalokesu brahmano ca dvelhakajata dvidha ahesum. Tato narasundarena
arindamena nama ranna saddhim sayanhasamaye sumanadasabalam sabbalokanatham
upasankamimsu. Upasankamitva arindamo raja bhagavantam nirodhapanham pucchi. Tato
bhagavata nirodhapanhe vissajjite navutipanakotisahassanam dhammabhisamayo ayam
tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttam:-
[9] "yada deva manussa ca samagga ekamanasa
nirodhapanham pucchimsu samsayancapi manasam.
[10] Tadapi dhammadesane nirodhaparidipane
navutikotisahassanam tatiyabhisamayo ahu"ti.
Tassa pana sumanassa bhagavato tayo savakasannipata ahesum. Tattha
pathamasannipate mekhalanagaram upanissaya vassam vasitva pathamapavaranaya arahantanam
kotisahassena ehibhikkhupabbajjaya pabbajitena saddhim bhagava pavaresi, ayam
pathamo sannipato ahosi. Athaparena samayena sankassanagarassavidure
arindamarajakusalabalanibbatte yojanappamane kanakapabbate nisinno saradasamayarucira-
karanikaro divasakaro viya yugandharapabbate munivaradivasakaro arindamarajanam parivaretva
agatanam parisanam navutikotisahassani dametva sabbe ehibhikkhupabbajjaya
pabbajetva tasmimyeva divase arahattam pattehi bhikkhuhi parivuto caturangasannagate
sannipate patimokkham uddisi. Ayam dutiyo sannipato ahosi. Yada pana
sakko devaraja sugatadassanatthaya upasankami, tada sumano bhagava asitiya
arahantakotisahassehi parivuto patimokkham uddisi, ayam tatiyo sannipato
ahosi. Tena vuttam:-
[11] "sannipata tayo asum sumanassa mahesino
khinasavanam vimalanam santacittana tadinam.
[12] Vassam vutthassa bhagavato abhighutthe pavarane
kotisatasahassehi pavaresi tathagato.
[13] Tatoparam sannipate vimale kancanapabbate
navutikotisahassanam dutiyo asi samagamo.
[14] Yada sakko devaraja buddhadassanupagami
asitikotisahassanam tatiyo asi samagamo"ti.
Tattha abhighutthe pavaraneti lingavipallaso datthabbo, abhighutthaya
pavaranayati attho. Tatoparanti tato aparabhage. Kancanapabbateti kanakamaye
pabbate. Buddhadassanupagamiti buddhadassanatthamupagami. Tada kira amhakam bodhisatto
atulo nama nagaraja ahosi mahiddhiko mahanubhavo. So "loke buddho
uppanno"ti sutva natiganaparivuto sakabhavana nikkhamitva kotisatasahassa-
bhikkhuparivarassa sumanassa bhagavato dibbehi turiyehi upaharam karetva mahadanam
pavattetva paccekadussayugani datva saranesu patitthasi. Sopi nam sattha
"anagate buddho bhavissati"ti byakasi. Tena vuttam:-
[15] "ahantena samayena nagaraja mahiddhiko
atulo nama namena ussannakusalasancayo. 1-
[16] Tadaham nagabhavana nikkhamitva sanatibhi
naganam dibbaturiyehi sasamgham jinamupatthahim.
[17] Kotisatasahassani 2- annapanena tappayim
paccekadussayugam datva saranam tamupagamim.
@Footnote: 1 pali. uppannakusalasancayo 2 cha.Ma. kotisatasahassanam
[18] Sopi mam buddho byakasi sumano lokanayako
aparimeyyito kappe ayam buddho bhavissati
1- ahu kapilavhaya ramma nikkhamitva tathagato. 1-
[19] Padhanam padahitvana katva dukkarakarikam
ajapalarukkhamulasmim nisiditva tathagato
tattha payasam paggayha neranjaramupehiti.
Neranjaraya tiramhi payasam adi so jino
patiyattavaramaggena bodhimulamhi ehiti.
Tato padakkhinam katva bodhimandam anuttaram
assattharukkhamulamhi bujjhissati mahayaso.
Imassa janika mata maya nama bhavissati
pita suddhodano nama ayam hessati gotamo.
Anasava vitaraga santacitta samahita
kolito upatisso ca agga hessanti savaka
anando namupatthako upatthissatimam jinam.
Khema uppalavanna ca agga hessanti savika
anasava vitaraga santacitta samahita.
Bodhi tassa bhagavato assatthoti pavuccati
citto ca hatthalavako agga hessantupatthaka.
Nandamata ca uttara agga hessantupatthika
ayu vassasatam tassa gotamassa yasassino.
@Footnote: 1 cha.Ma. ime patha na dissanti
Idam sutvana vacanam asamassa mahesino
amodita naramaru buddhavijam kira ayam.
Ukkutthisadda vattanti apphotenti hasanti ca
katanjali namassanti dasasahassi sadevaka.
Yadimassa lokanathassa virajjissama sasanam
anagatamhi addhane hessama sammukha imam.
Yatha manussa nadim taranta patitittham virajjhiya
hetthatittham gahetvana uttaranti mahanadim.
Evameva ayam sabbe yadi muncamimam jinam
anagatamhi addhane hessama sammukha imam. 1-
Yatha kondannabuddhavamse, evam attharasa gatha 2- vittharetabbati.
[20] Tassapi vacanam sutva bhiyyo cittam pasadayim
uttarim vatamadhitthasim dasaparamipuriya"ti.
Tassa pana sumanassa bhagavato mekhalam nama nagaram ahosi, sudatto nama
raja pita, sirima nama devi mata, sarano ca bhavitatto ca dve
aggasavaka, udeno namupatthako, sona ca upasona ca dve aggasavika,
nagarukkho bodhi, navutihatthubbedham sariram, navutiyeva vassasahassani ayuppamanam
ahosi, vatamsika namassa mahesi devi, anupamo nama putto ahosi, hatthiyanena
nikkhami. Upatthako angaraja. Angarame vasiti. Tena vuttam:-
[21] "nagaram mekhalam nama sudatto khattiyo
sirima nama janika sumanassa mahesino.
@Footnote: 1 cha.Ma. (19) padhanam padahitvana .pe. hessama sammukha imanti patha na dissanti
@2 cha.Ma. attha gatha
[22] Navavassasahassani agaram ajjhasi so 1-
cando sucando vatamso ca tayo pasadamuttama.
[23] Tesatthisatasahassani nariyo samalankata
vatamsika nama nari anupamo nama atrajo.
[24] Nimitte caturo disva hatthiyanena nikkhami
anunadasamasani padhanam padahi jino.
[25] Brahmuna yacito santo sumano lokanayako
vatti cakkam mahaviro mekhale puramuttame.
[26] Sarano bhavitatto ca ahesum aggasavaka
udeno namupatthako sumanassa mahesino.
[27] Sona ca upasona ca ahesum aggasavika
sopi buddho amitayaso nagamule abujjhatha.
[28] Varuno ceva sarano ca ahesum aggupatthaka
cala ca upacala ca ahesum aggupatthika.
[29] Uccattanena so buddho navutihatthamuggato
kancanagghiyasankaso dasasahassi virocati.
[30] Navutivassasahassani ayu vijjati tavade
tavata titthamano so taresi janatam bahum.
[31] Taraniye tarayitva bodhaniye ca bodhayi
parinibbayi sambuddho ulurajava atthami.
@Footnote: 1 cha.Ma. ajjha so vasi
[32] Te ca khinasava bhikkhu so ca buddho asadiso
atulappabham dassayitva nibbuta te mahayasa.
[33] Tanca nanam atuliyam tani ca atulani ratanani
sabbam tamantarahitam nanu ritta sabbasankhaRa.
[34] Sumano yasadharo buddho angaramamhi nibbuto
tattheva tassa jinathupo catuyojanamuggato"ti.
Tattha kancanagghiyasankasoti vividharatanavicittakancanamayagghikasadisarupasobho.
Dasasahassi virocatiti tassa pabhaya dasasahassipi lokadhatu virocatiti attho.
Taraniyeti tarayitabbe, tarayitum yutte sabbe buddhaveneyyeti attho.
Ulurajavati cando viya. Atthamiti atthangato. Keci "attham gato"ti pathanti.
Asadisoti asadiso. Mahayasati mahakittisadda mahaparivara ca. Tanca
nananti tam sabbannutannananca. Atuliyanti atulyam asadisam. Sesam sabbattha
uttanamevati.
Sumanabuddhavamsavannana nitthita.
Nitthito catuttho buddhavamso.
---------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 51 page 225-235.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=51&A=5024&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=51&A=5024&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=185
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=7379
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=9214
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=9214
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]