![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
25. Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā
kakusandhassa pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite
sattesu tiṃsavassasahassāyukesu jātesu parahitakoṇāgamano 1- koṇāgamano nāma
satthā loke udapādi. 2- Atha vā kanakāgamanato koṇāgamano nāma satthā loke
udapādi. Tattha kakārassa koādesaṃ katvā nakārassa ṇādesaṃ katvā ekassa
kakārassa lopaṃ katvā niruttinayena kanakassa kanakādiābharaṇassa āgamanaṃ pavassanaṃ
yassa bhagavato uppannakāle so koṇāgamano nāma. 2- Ettha pana āyu
anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na evaṃ parihīnaṃ, puna vaḍḍhitvā parihīnanti
veditabbaṃ. Kathaṃ? imasmiṃyeva kappe kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle
nibbatto, taṃ pana āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna asaṅkhyeyyaṃ
patvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano bhagavā
loke uppannoti veditabbo.
@Footnote: 1 Sī.,i. parahitaponāgamano 2-2 Sī.,i. nattha
Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sobhavatīnagare
yaññadattassa brāhmaṇassa bhariyāya rūpādīhi guṇehi anuttarāya uttarāya nāma
brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena subhavatīuyyāne
mātukucchito nikkhami. Jāyamāne pana tasmiṃ sakalajambudīpe devo kanakavassaṃ
vassi. Tenassa kanakāgamanakāraṇattā "kanakāgamano"ti nāmamakaṃsu. Taṃ panassa nāmaṃ
anukkamena pariṇamamānaṃ "koṇāgamano"ti jātaṃ. So pana tīṇi vassasahassāni
agāraṃ ajjhāvasi. Tusitasantusitasantuṭṭhanāmakā panassa tayo pāsādā ahesuṃ.
Rucigattābrāhmaṇīpamukhāni soḷasa itthisahassāni ahesuṃ.
So cattāri nimittāni disvā rucigattāya brāhmaṇiyā satthavāhe
nāma putte uppanne hatthikkhandhavaragato hatthiyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā
pabbaji. Taṃ tiṃsapurisasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto cha māse
padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāyaṃ aggisoṇabrāhmaṇassa dhītāya aggisoṇa-
brāhmaṇakumāriyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā
sāyanhasamaye jaṭātindukena nāma yavapālena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo
gahetvā udumbarabodhiṃ puṇḍarīke vuttappamāṇaṃ phalavibhūtisampannaṃ dakkhiṇato
upagantvā vīsatihatthivitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā mārabalaṃ
viddhaṃsetvā dasabalañāṇāni paṭilabhitvā "anekajātisaṃsāraṃ .pe. Taṇhānaṃ
khayamajjhagā"ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ
tiṃsabhikkhusahassānaṃ upanissayasampattiṃ disvā gaganapathena gantvā sudassananagarasamīpe
isipatane migadāye otaritvā tesaṃ majjhagato dhammacakkaṃ pavattesi, tadā
tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi.
Puna sundaranagaradvāre mahāsālarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā
vīsatikoṭisahassānaṃ dhammāmataṃ pāyesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Attano
Mātaraṃ uttaraṃ pamukhaṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatānaṃ samāgatānaṃ
abhidhammapiṭakaṃ desente bhagavati dasannaṃ koṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi.
Tena vuttaṃ:-
[1] "kakusandhassa aparena sambuddho dvipaduttamo
koṇāgamano nāma jino lokajeṭṭho narāsabho.
[2] Dasa dhamme pūrayitvāna kantāraṃ samatikkami
pavāhiya malaṃ sabbaṃ patto sambodhimuttamaṃ.
[3] Dhammacakkaṃ pavattente koṇāgamananāyake
tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahu.
[4] Pāṭihīraṃ karonte ca paravādappamaddane
vīsatikoṭisahassānaṃ dutiyābhisamayo ahu.
[5] Tato vikubbanaṃ katvā jino devapuraṃ gato
vasate tattha sambuddho silāya paṇḍukambale.
[6] Pakaraṇe satta desento vassaṃ vasati so muni
dasakoṭisahassānaṃ tatiyābhisamayo ahū"ti.
Tattha dasa dhamme pūrayitvānāti dasa pāramidhamme pūrayitvā. Kantāraṃ
samatikkamīti jātikantāraṃ samatikkami. Pavāhiyāti pavāhetvā. Malaṃ sabbanti
rāgādimalattayaṃ. Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddaneti paravādivādappamaddane,
bhagavati pāṭihāriyaṃ karonteti attho. Vikubbananti vikubbaniddhiṃ, sundaranagaradvāre
yamakapāṭihāriyaṃ katvā devapuraṃ gato tattha paṇḍukambalasilāyaṃ vasi. Kathaṃ vasīti?
pakaraṇe satta desentoti tattha devānaṃ sattappakaraṇasaṅkhātaṃ abhidhammapiṭakaṃ
Desento vasi. Evaṃ tattha abhidhammaṃ desente bhagavati dasakoṭisahassānaṃ devānaṃ
abhisamayo ahosīti attho.
Parisuddhapāramipūraṇāgamanassa koṇāgamanassapi eko sāvakasannipāto
ahosi. Surindavatīnagare surindavatuyyāne viharanto bhiyyasassa rājaputtassa ca
uttarassa ca rājaputtassa dvinnampi tiṃsasahassaparivārānaṃ dhammaṃ desetvā
sabbeva te ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā tesaṃ majjhagato māghapuṇṇamāyaṃ
pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ:-
[7] "tassāpi devadevassa eko āsi samāgamo
khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ santacittāna tādinaṃ.
[8] Tiṃsabhikkhusahassānaṃ tadā āsi samāgamo
oghānamatikkantānaṃ bhijjitānañca maccuyā"ti.
Tattha oghānanti kāmoghādīnaṃ, catunnamoghānametaṃ adhivacanaṃ, yassa pana
te saṃvijjanti, taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā, tesaṃ oghānaṃ,
upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Catubbidhe oghe atikkantānanti attho.
Bhijjitānanti etthāpi eseva nayo. Maccuyāti maccuno.
Tadā amhākaṃ bodhisatto mithilanagare pabbato nāma rājā ahosi,
tadā "saraṇagatasabbapāṇāgamanaṃ koṇāgamanaṃ mithilanagaramanuppattan"ti sutvā
saparivāro rājā paccuggantvā vanditvā dasabalaṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā
tattha bhagavantaṃ vassāvāsatthāya yācitvā temāsaṃ sasāvakasaṃghaṃ satthāraṃ upaṭṭhahitvā
pattuṇṇacīnapaṭṭakambalakoseyyadukūlakappāsikādīni mahagghāni ceva sukhumavatthāni
ca suvaṇṇapādukā ceva aññañca bahuparikkhāramadāsi. Sopi naṃ bhagavā byākāsi
"imasmiṃyeva bhaddakappe ayaṃ buddho bhavissatī"ti. Atha so mahāpuriso tassa
bhagavato byākaraṇaṃ sutvā mahārajjaṃ pariccajitvā tasseva bhagavato santike
pabbaji. Tena vuttaṃ:-
[9] "ahantena samayena pabbato nāma khattiyo
mittāmaccehi sampanno anantabalavāhano.
[10] Sambuddhadassanaṃ gantvā sutvā dhammamanuttaraṃ
nimantetvā sajinasaṃghaṃ dānaṃ datvā yadicchakaṃ.
[11] Pattuṇṇaṃ cīnapaṭṭañca koseyyaṃ kambalampi ca
suvaṇṇapādukañceva adāsiṃ satthusāvake.
[12] Sopi maṃ buddho byākāsi saṃghamajjhe nisīdiya
imamhi bhaddake kappe ayaṃ buddho bhavissati.
[13] Ahu kapilavhayā rammā .pe. Hessāma sammukhā imaṃ.
[14] Tassāpi vacanaṃ sutvā bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ
uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ dasapāramipūriyā.
[15] Sabbaññutaṃ gavesanto dānaṃ datvā naruttame
ohāyāhaṃ mahārajjaṃ pabbajiṃ jinasantike"ti.
Tattha anantabalavāhanoti bahukaṃ anantaṃ mayhaṃ balaṃ assahatthiādikaṃ
vāhanañcāti attho. Sambuddhadassananti sambuddhadassanatthāya. Yadicchakanti
yāvadicchakaṃ buddhappamukhaṃ saṃghaṃ catubbidhena āhārena "alamalan"ti pavārāpetvā,
hatthena pidahāpetvāti attho. Satthusāvaketi satthuno ceva sāvakānañca adāsiṃ.
Naruttameti naruttamassa. Ohāyāti pahāya 1- pariccajitvā. 2-
@Footnote: 1 Sī.,i. ohāyitvā 2 Sī.,i. natthi
Tassa pana koṇāgamanassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi,
yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyaso
ca uttaro cāti dve aggasāvakā, sotthijo nāmupaṭṭhāko, samuddā ca
uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi,
tiṃsavassasahassāni āyu, bhariyā panassa rucigattā nāma brāhmaṇī, satthavāho
nāma putto, hatthiyānena nikkhami. Tena vuttaṃ:-
[16] "nagaraṃ sobhavatī nāma sobho nāmāsi khattiyo
vasate tattha nagare sambuddhassa mahākulaṃ.
[17] Brāhmaṇo yaññadatto ca āsi buddhassa so pitā
uttarā nāma janikā koṇāgamanassa satthuno.
[18] 1- Tīṇi vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi so
tusitasantusitasantuṭṭhā tayo pāsādamuttamā.
[19] Anūnasoḷasasahassāni nāriyo samalaṅkatā
rucigattā nāma nārī satthavāho nāma atrajo.
[20] Nimitte caturo disvā hatthiyānena nikkhami
chamāsaṃ padhānacāraṃ acarī purisuttamo.
[21] Brahmunā yācito santo koṇāgamano lokanāyako
vattacakko mahāvīro migadāye naruttamo. 1-
[22] Bhiyyaso uttaro nāma ahesuṃ aggasāvakā
sotthijo nāmupaṭṭhāko koṇāgamanassa yasassino. 2-
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ime pāṭhā na dissanti 2 cha.Ma. satthuno
[23] Samuddā uttarā ceva ahesuṃ aggasāvikā
bodhi tassa bhagavato udumbaroti pavuccati.
[24] 1- Uggo ca somadevo ca ahesuṃ aggupaṭṭhakā
sīvalā ceva sāmā ca ahesuṃ aggupaṭṭhikā. 1-
[25] Uccattanena so buddho tiṃsahatthasamuggato
ukkāmukhe yathā kambu evaṃ raṃsīhi maṇḍito.
[26] Tiṃsavassasahassāni āyu buddhassa tāvade
tāvatā tiṭṭhamāno so tāresi janataṃ bahuṃ.
[27] Dhammacetiṃ samussetvā dhammadussavibhūsitaṃ
dhammapupphaguḷaṃ katvā nibbuto so sasāvako.
[28] Mahāvilāso tassa jano siridhammappakāsano
sabbaṃ tamantarahitaṃ nanu rittā sabbasaṅkhārā"ti.
Tattha ukkāmukheti kammāruddhane. Yathā kambūti suvaṇṇanikkhaṃ viya.
Evaṃ raṃsīhi maṇḍitoti evaṃ rasmīhi paṭimaṇḍito samalaṅkato. Dhammacetiṃ samussetvāti
sattattiṃsabodhipakkhiyadhammamayaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā. Dhammadussavibhūsitanti
catusaccadhammapaṭākavibhūsitaṃ. Dhammapupphaguḷaṃ katvāti dhammamayapupphamālāguḷaṃ katvā.
Mahājanassa vipassanācetiyaṅgaṇe ṭhitassa namassanatthāya dhammacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā
sasāvakasaṃgho satthā parinibbāyīti attho. Mahāvilāsoti mahāiddhivilāsappatto.
Tassāti tassa bhagavato. Janoti sāvakajano. Siridhammappakāsanoti
lokuttaradhammappakāsano so bhagavā ca sabbaṃ tamantarahitanti attho.
@Footnote: 1-1 cha.Ma. ayaṃ gāthā na dissati
Sukhena koṇāgamano gatāsavo
vikāmapāṇāgamano mahesī
vane viveke sirināmadheyye
visuddhavaṃsāgamano vasittha.
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.
Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā.
Niṭṭhito tevīsatimo buddhavaṃso.
---------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 51 page 371-378.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=51&A=8225
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=51&A=8225
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=33&i=204
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=33&A=8394
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=33&A=10984
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=33&A=10984
Contents of The Tipitaka Volume 33
http://84000.org/tipitaka/read/?index_33
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]