![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
10. Indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā
[453] Evamme sutanti indriyabhāvanāsuttaṃ. Tattha gajaṅgalāyanti 1-
evaṃnāmake nigame. Suveḷuvaneti suveḷu nāma ekā rukkhajāti, tehi
sañchanno mahāvanasaṇḍo, tattha viharati. Cakkhunā rūpaṃ na passati, sotena
saddaṃ na suṇātīti cakkhunā rūpaṃ na passitabbaṃ, sotena saddo na sotabboti
evaṃ desetīti adhippāyena vadati.
Aññathā ca ariyassa vinayeti iminā bhagavā attano sāsane asadisāya
indriyabhāvanāya kathanatthaṃ ālayaṃ akāsi. Athāyasmā ānando "satthā ālayaṃ
dasseti, handāhaṃ imissaṃ parisati bhikkhusaṃghassa indriyabhāvanākathaṃ kāremī"ti
satthāraṃ yācanto etassa bhagavātiādimāha. Athassa bhagavā indriyabhāvanaṃ
kathento tena hānandātiādimāha.
[454] Tattha yadidaṃ upekkhāti yā esā vipassanūpekkhā nāma, esā
santā esā paṇītā, atappikāti attho. Iti ayaṃ bhikkhu cakkhudvāre rūpārammaṇamhi
iṭṭhe ārammaṇe manāpaṃ, aniṭṭhe amanāpaṃ, majjhatte manāpāmanāpañca cittaṃ,
tassa rajjituṃ vā dussituṃ vā muyhituṃ vā adatvāva pariggahetvā vipassanaṃ
majjhatte ṭhapeti. Cakkhumāti sampannacakkhu visuddhanetto. Cakkhābādhikassa hi
uddhaṃ ummīlananimmīlanaṃ na hoti, tasmā so na gahito.
@Footnote: 2 Sī. kajaṅgalāyanti
[456] Īsakaṃpoṇeti 1- rathīsā viya uṭṭhahitvā ṭhite.
[461] Paṭikūle appaṭikūlasaññītiādīsu paṭikūle mettāpharaṇena vā
dhātuso upasaṃhārena vā appaṭikūlasaññī viharati. Appaṭikūle asubhapharaṇena vā
aniccato upasaṃhārena vā paṭikūlasaññī viharati. Sesapadesupi eseva nayo.
Tadubhayaṃ abhinivajjetvā majjhatto hutvā viharitukāmo pana kiṃ karotīti.
Iṭṭhāniṭṭhesu āpāthagatesu neva somanassiko na domanassiko hoti. Vuttaṃ hetaṃ:-
kathaṃ paṭikūle appaṭikūlasaññī viharati, aniṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ
mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati, evaṃ paṭikūle
appaṭikūlasaññī viharati. kathaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati,
iṭṭhasmiṃ vatthusmiṃ asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati,
evaṃ appaṭikūle paṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle
ca appaṭikūlasaññī viharati, aniṭṭhasmiñca iṭṭhasmiñca vatthusmiṃ
mettāya vā pharati, dhātuto vā upasaṃharati, evaṃ paṭikūle ca
appaṭikūle ca appaṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ appaṭikūle ca paṭikūle
ca paṭikūlasaññī viharati, iṭṭhasmiñca aniṭṭhasmiñca vatthusmiṃ
asubhāya vā pharati, aniccato vā upasaṃharati, evaṃ appaṭikūle ca
paṭikūle ca paṭikūlasaññī viharati. Kathaṃ paṭikūle ca appaṭikūle ca
tadubhayaṃ abhinivajjetvā upekkhako viharati sato sampajāno,
idha bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano,
upekkhako viharati sato sampajāno .pe. Manasā dhammaṃ viññāya
neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato
sampajāno. Evaṃ paṭikūle ca appaṭile ca tadubhayaṃ abhinivajjetvā
upekkhako viharati sato sampajānoti. 2-
@Footnote: 1 Sī. īsakaṃpoṇeti 2 khu. paṭi. 31/17/424
Imesu ca tīsu nayesu paṭhamanaye manāpaṃ amanāpaṃ manāpāmanāpanti
saṅkilesaṃ vaṭṭati, nikkilesaṃ vaṭṭati. Dutiyanaye saṅkilesaṃ, tatiyanaye
saṅkilesanikkilesaṃ vaṭṭati, puna vuttaṃ "paṭhamaṃ saṅkilesaṃ vaṭṭati, dutiyaṃ
saṅkilesampi nikkilesampi, tatiyaṃ nikkilesameva vaṭṭatī"ti. Sesaṃ sabbattha
uttānamevāti.
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
indriyabhāvanāsuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Pañcamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Iti
papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya uparipaṇṇāsakavaṇṇanā
niṭṭhitā.
Pañcavaggapaṭimaṇḍitā dvipaṇṇāsakasuttantasaṅgahaṭṭhakathā
niṭṭhitā.
Yo cāyaṃ "sabbadhammamūlapariyāyaṃ vo bhikkhave desessāmī"ti āraddhattā
ādikalyāṇo, majjhe "suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ
jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallan"ti vacanato majjhekalyāṇo, sanniṭṭhāne "ariyo
bhāvitindriyo"ti vacanato pariyosānakalyāṇoti tividhakalyāṇo majjhimanikāyo
"mahāvipassanā nāmāyan"ti vutto, so vaṇṇanāvasena samatto hoti.
Nigamanakathā
ettāvatā ca:-
āyācito sumatinā therena bhadantabuddhamittena 1-
pubbe mayūradūtapaṭṭanamhi saddhiṃ nivasantena.
Paravādavidhaṃsanassa 2- majjhimanikāyaseṭṭhassa
yamahaṃ papañcasūdanimaṭṭhakathaṃ kātumārabhiṃ.
Sā hi mahāaṭṭhakathāya sāramādāya niṭṭhitā esā
sattuttarasatamattāya pāḷiyā bhāṇavārehi.
Ekūnasaṭṭhimatto visuddhamaggopi bhāṇavārehi
atthappakāsanatthāya āgamānaṃ kato yasmā.
Tasmā tena sahā'yaṃ gāthāgaṇanānayena aṭṭhakathā
samadhikachasaṭṭhisatamiti 3- viññeyyā bhāṇavārānaṃ. 4-
Samadhichasaṭṭhisatapamāṇamiti bhāṇavārato esā
samayaṃ pakāsayantī 5- mahāvihārādhivāsīnaṃ. 6-
Mūlaṭṭhakathāsāraṃ ādāya mayā imaṃ karontena
yaṃ puññamupacitaṃ tena hotu loko sadā sukhitoti.
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyappaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādi-
guṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhanasamatthena paññāveyyattiya-
samannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthu sāsane appaṭihatañāṇappabhāvena
mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena
yuttamuttavādinā vādivarena mahākavinā
@Footnote: 1 Ma. bhadantabuddhaputtena 2 Sī. paravādavādi... 3 Ma.,ka....sataṃ 4 Ma.,ka. bhāṇavārehi
@5 ka. pakāsayantiṃ 6 Ma.,ka. mahāvihāravāsīnaṃ
Pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññādippabhedaguṇappaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme
supatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena
vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāyaṃ papañcasūdanī
nāma majjhimanikāyaṭṭhakathā:-
tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ lokanittharaṇesinaṃ
dassentī kulaputtānaṃ nayaṃ diṭṭhivisuddhiyā.
Yāva buddhoti nāmampi suddhacittassa tādino
lokamhi lokajeṭṭhassa pavattati mahesinoti.
Antarāyaṃ vinā esā suddhiṭṭhānamupāgatā
tathā sijjhantu saṅkappā sattānaṃ dhammanissitāti.
Papañcasūdanī nāma
majjhimanikāyaṭṭhakathā sabbākārena niṭṭhitā.
The Pali Atthakatha in Roman Book 10 page 256-260.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=10&A=6519
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=10&A=6519
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=14&i=853
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=14&A=10912
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=14&A=10795
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=14&A=10795
Contents of The Tipitaka Volume 14
http://84000.org/tipitaka/read/?index_14
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]