|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Mahānipātavaṇṇanā
vessantarajātakaṃ
----------------
phussatī varavaṇṇābheti idaṃ satthā kapilavatthusmiṃ upanissāya
nigrodhāme viharanto pokkharavassaṃ ārabbha kathesi.
Yadā hi satthā pavattitapavaradhammacakko anukkamena rājagahaṃ
gantvā tattha hemantaṃ vītināmetvā udāyittherena magguddesakena
vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paṭhamagamanena yāva kapilavatthuṃ agamāsi.
Tadā sakyarājāno mayaṃ imaṃ siddhatthakumāraṃ amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ
passissāmāti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vimaṃsamānā
nigrodhasakkassārāmo rammaṇīyoti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ
katvā gandhapupphacuṇṇādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite
daharadahare nāgaradārake ca nāgaradārikāyo ca paṭhamaṃ
pahiṇiṃsu. Tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca tesaṃ antarā
sāmaṃ gandhapupphacuṇṇādīhi satthāraṃ pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā
nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tattha bhagavā vīsatisahassakhīṇṇāsavaparivuto
paññattapavarabuddhāsane nisīdi. Tadā sākiyā mānajātikā
manathaddhā te ayaṃ siddhatthakumāro amhehi daharataro amhākaṃ kaniṭṭho
bhāgineyyo putto nattāti cintetvā te daharadahare rājakumāre
āhaṃsu tumhe bhagavantaṃ vandatha mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmāti.
Tesu evaṃ bhagavantaṃ avanditvā nisinnesu bhagavā tesaṃ
Ajjhāsayaṃ ñatvā na maṃ ñātayo vandanti handāhaṃ te vandāpessāmīti
abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato paṭṭhāya
ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ ñātīnaṃ sīse pādapaṅsuṃ okīriyamāno
viya gaṇḍāmbarukkhamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ akāsi.
Tadā suddhodanamahārājā taṃ acchariyaṃ disvā āha bhante tumhākaṃ
jātadivase isissa kāḷadevalassa jaṭilassa vandanatthaṃ upanītānaṃ vo
pāde parivattetvā brāhmaṇassa matthake ṭhite disvā ahaṃ tumhākaṃ
vandiṃ ayaṃ me paṭhamavandanā vappamaṅgaladivase jambūchāyāya sirisayane
nipannānaṃ vo jambūchāyāya aparivattanaṃ disvā ahaṃ tumhākaṃ pāde
vandiṃ ayaṃ me dutiyavandanā idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ
disvāpi ahaṃ tumhākaṃ pāde vandāmi ayaṃ me tatiyavandanāti.
Tasmiṃ raññā pana vandite avanditvā ṭhātuṃ samattho nāma
ekasākiyopi nāhosi. Sabbepi te vandiṃsuyeva. Iti bhagavā ñātayo
vandāpetvā ākāsato otaritvā paññattapavarabuddhāsane nisīdi.
Nisinne pana bhagavati sikkhappatto ñātasamāgamo ahosi. Sabbepi
ekaggacittā hutvā nisīdiṃsu. Tato mahāmegho uṭṭhahitvā
pokkharavassaṃ vassi. Tāmbavaṇṇaṃ udakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati.
Ye temitukāmāva te tementi atemitukāmassa sarīre ekabindhumattamapi
na patati. Taṃ disvā sabbe te acchariyabbhūtajātā ahesuṃ. Aho
acchariyaṃ aho abbhūtaṃ aho buddhānaṃ ānubhāvo yesaṃ ñātīnaṃ samāgame
mahāmegho evarūpaṃ pokkharavassaṃ vassīti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Taṃ
Sutvā satthā kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti
pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva sabbepi
bodhisattakāle mama ñātisamāgame evarūpo mahāmegho pokkharavassaṃ
vassiyevāti vatvā tuṇhī ahosi tehi yācito atītaṃ āhari.
Atīte bhikkhave siviraṭṭhe jetuttanagare sivimahārājā nāma rajjaṃ
kārento sañjayaṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. So tassa vayappattassa
maddarājadhītaraṃ phussatiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā tassa rajjaṃ
niyyādetvā phussatiṃ nāma aggamahesiṃ akāsi. Tassā ayaṃ
pubbayogo. Ito hi ekanavutikappāvasāne vipassī nāma satthā loke
udapādi. Tadā bandhumatinagare bandhumo nāma rājā rajjaṃ kāresi.
Tasmiṃ bandhumatinagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante tasmiṃ kāle
eko rājā rañño bandhumassa anagghena candanasārena saddhiṃ
satasahassagghanikaṃ suvaṇṇamālaṃ pesesi. Rañño pana dve dhītaro ahesuṃ.
So taṃ paṇṇākāraṃ tāsaṃ dātukāmo hutvā candanasāraṃ jeṭṭhakāya
adāsi. Suvaṇṇamālaṃ kaniṭṭhāya adāsi. Tā ubhopi na mayaṃ
imaṃ amhākaṃ sarīre upanessāma satthārameva pūjessāmāti cintetvā
rājānamāhaṃsu tāta candanasārena ca suvaṇṇamālāya ca dasabalaṃ
pūjessāmāti. Taṃ sutvā rājā sādhūti sampaṭicchi. Sā sukhumaṃ
candanasāraṃ cuṇṇaṃ kāretvā suvaṇṇasamugge pūretvā gaṇhāpesi.
Kaniṭṭhabhaginī pana suvaṇṇamālaṃ uracchadamālaṃ kāretvā suvaṇṇasamugge
pūretvā gaṇhāpesi. Tā ubhopi migadāyavihāraṃ gantvā tāsu
Dvīsu jeṭṭhakā pana candanacuṇṇena dasabalassa suvaṇṇavaṇṇasarīraṃ
pūjetvā sesacandanacuṇṇāni gandhakuṭiyaṃ vikīritvā bhante anāgate
kāle tumahādisassa buddhassa mātā bhaveyyanti patthanaṃ akāsi gāthamāha
esā candanacuṇṇena pūjā tumhesu me katā
tumhādisassa buddhassa mātā hessaṃ anāgateti.
Kaniṭṭhabhaginī pana dasabalassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ suvaṇṇamālāya
uracchadena pūjetvā bhante yāva arahattappatti tāva idaṃ
pasādhanaṃ mama sarīrā mā vigataṃ hotūti patthanaṃ akāsi gāthamāha
bhante suvaṇṇamālāya mayā tvaṃ pūjito asi
tena mayhaṃ ure hotu mālā puññena nimmitāti.
Satthā pana tāsaṃ pūjānumodanaṃ akāsi
yā cettha dvīhi tumhehi pūjā mayhaṃ patiṭṭhitā
tāya ijjhantu tumhākaṃ yathā vo patthanā tathāti.
Tā ubhopi yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyuhapariyosāne tato caritvā
devaloke nibbattiṃsu. Tāsu jeṭṭhabhaginī devalokato manussalokaṃ
manussalokato devalokaṃ saṃsarantī ekanavutikappāvasāne buddhassa mātā
mahāmāyā devī nāma ahosi. Kaniṭṭhabhaganī pana tatheva saṃsarantī
kassapadasabalassa uppādakāle kikissa rañño dhītā hutvā nibbatti
sā cittakammakātāya viya uracchadamālāya alaṅkatena urena jātattā
uracchadā nāma kumārikā hutvā soḷasavassikakāle tathāgatassa
bhattānumodanaṃ sutvā sotāpattiphale patiṭṭhāya aparabhāge bhattānumodanaṃ
Suṇanteneva pitarā sotāpattiphalapattadivaseyeva arahattaṃ patvā
pabbajitvā parinibbāyi. Kakirājāpi aññā sattadhītaro paṭilabhi.
Tāsaṃ nāmāni
samaṇī samaṇaguttā bhikkhunī bhikkhudāsikā
dhammā ceva sudhammā ca saṃghadāsī ca sattimāti.
Tā imasmiṃ buddhuppāde
khemā ca uppallavaṇṇā ca paṭiccharā cāpi gotamī
dhammadinnā mahāmāyā visākhā cāpi sattimāti.
Tāsu phussatī sudhammā nāma hutvā dānādīni puññāni katvā
vipassisammāsambuddhassa katāya candanacuṇṇena pūjāya phalena
rattacandanaparipphositena viya sarīrena jātattā phussatī nāma kumārikā hutvā
devesu ca manussesu ca saṃsarantī aparabhāge sakkassa devarañño
aggamahesī hutvā nibbatti. Athassā yāvatāyukaṃ ṭhatvā pañcasu
pubbanimittesu uppannesu sakko devarājā tassā parikkhīṇāyukabhāvaṃ
ñatvā mahantena yasena taṃ ādāya nandavanuyyānaṃ gantvā
tattha taṃ alaṅkatasirisayanapiṭṭhe nipannaṃ sayaṃ sirisayanapasse nisīditvā
evamāha bhadde phussati te dasa vare dammi te gaṇhāhīti.
Sakko taṃ varaṃ dadanto imasmiṃ gāthāsahassapaṭimaṇḍite
mahāvessantrajādake paṭhamaṃ gāthamāha
phussatī varavaṇṇābhe varassu dasadhā vare
paṭhabyā cārupubbaṅgi yaṃ tuyhaṃ manaso piyanti.
Evamesā mahāvessantaradhammadesanā devaloke patiṭṭhāpitā nāma
hoti. Tattha phussatīti taṃ nāmena ālapati. Varavaṇṇābheti
varāya vaṇṇābhāya samannāgate. Dasadhāti dasavidhe. Paṭhabyāti
paṭhaviyaṃ gahetabbe katvā. Varassūti gaṇhāhīti vadati. Cārupubbaṅgīti
cārunā pubbaṅgena varalakkhaṇena samannāgate. Yaṃ tuyhaṃ
manaso piyanti yaṃ yaṃ varaṃ tava manaso piyaṃ taṃ taṃ dasahi koṭṭhāsehi
gaṇhāhīti vadati.
Sā attano cavanadhammataṃ ajānantī pamattā hutvā dutiyaṃ
gāthamāha
devarāja mano tayatthu kiṃ pāpaṃ pakataṃ mayā
rammā cāvesi maṃ ṭhānā vātova dharaṇīruhanti.
Tattha mano tayatthūti namo te atthu. Kiṃ pāpanti kiṃ pāpaṃ
mayā tava santike pakatanti pucchati. Dharaṇīruhanti rukkhaṃ.
Athassā pamattabhāvaṃ ñatvā sakko dve gāthā abhāsi
na ceva te kataṃ pāpaṃ na ca me tvamasi appiyā
puññañca te parikkhīṇaṃ yena tevaṃ vadāmihaṃ
santike maraṇaṃ tuyhaṃ vinābhāvo bhavissati
paṭiggaṇhāhi me ete vare dasa pavecchatoti.
Tattha yena tevanti yena kāraṇena taṃ evaṃ vadāmi ahaṃ.
Tuyhaṃ vinābhāvoti tava amhehi saddhiṃ viyogo bhavissati. Pavecchatoti
dadamānassa.
Sā sakkassa vacanaṃ sutvā nicchayena attano maraṇaṃ ñatvā
varaṃ gaṇhantī āha
varañce me ado sakka sabbabhūtānamissara
sivirājassa bhaddante tattha assaṃ nivesane
nīlanettā nīlabhamū nīlakkhīva yathā migī
phussatī nāma nāmena tattha assaṃ purindada
puttaṃ labhetha varadaṃ yācayogaṃ amacchariṃ
pūjitaṃ paṭirājūhi kittimantaṃ yasassinaṃ
gabbhaṃ me dhārayantiyā majjhimaṅgaṃ anunnataṃ
kucchi anunnato assa cāpaṃva likhitaṃ samaṃ
thanā me nappavatteyyuṃ palitā nassantu vāsava
kāye rajo na limpetha vajjhañcāpi pamocaye
mayūrakoñcābhirude nārīvaragaṇāyute
khujjacelāvakākiṇṇe sūdamāgadhavaṇṇite
citraggaḷerughusite surāmaṃsappabodhane
sivirājassa bhaddante tattha assaṃ mahesiyāti.
Tattha sivirājassāti sā jambūdīpatalaṃ olokentī attano
anucchavikaṃ sivirañño nivesanaṃ disvā tattha aggamahesībhāvaṃ patthenti
evamāha. Yathā migīti ekavassikā migapotikā viya. Nīlakkhīti
nimmalanīlanettā homi. Tenevamāha. Tattha phussatīti iminā nāmena
assaṃ. Labhethāti labheyyaṃ. Varadanti
Alaṅkatasīsaakkhiyugalahadayamaṃsarudhirasetacchattaputtadārādikassa yācitayācakassa
varabhaṇḍassa dāyakaṃ. Kucchīti majjhimaṅganti vuttaṃ sarūpato dasseti. Likhitanti
yathā chekena dhanukārena sammā likhitaṃ dhanuṃ. Anunnatanti anunnatamajjhaṃ
tulāvaṭṭaṃ 1- samaṃ hoti. Evarūpo me kucchi bhaveyya. Nappavatteyyunti
patitvā olambamānā na bhaveyyuṃ. Palitā nassantu vāsavāti
vāsava devaseṭṭha sirasmiṃ palitānipi me sīse nassantu mā
paññāyiṃsu. Palitāni siroruhātipi pāṭho. Vajjhañcāpīti kibbisakārakaṃ
rājāparādhikaṃ vajjhappattaṃ coraṃ attano balena mocetuṃ samatthā
assaṃ iminā attano issariyabhāvaṃ dīpeti. Sūdamāgadhavaṇṇiteti
bhojanakālādīsu thutivasena kālaṃ ārocentehi sūdehi ceva
māgadhikehi ca saṃvaṇṇite. Citraggaḷerughusiteti pañcāṅgikaturiyasaddasadisi
manorammavaraṃ ravantehi sattaratanavicittehi aggaḷehi dvārakavāṭehi
ugghosite. Surāmaṅsappabodhaneti pivatha khādathāti surāmaṃsehaṃ
pabodhiyamāne evarūpe sivirājassa nivesane tassa aggamahesī
bhaveyyanti ime dasa vare gaṇhi. Tattha sivirājassa aggamahesībhāvo
paṭhamo varo. Nīlanettatā dutiyo varo. Nīlabhamukatā tatiyo
varo. Phussatīti nāmaṃ catuttho varo. Puttapaṭilābho pañcamo
varo. Anunnatakucchitā chaṭṭho varo. Alambatthanatā sattamo varo.
Apalitabhāvo aṭṭhamo varo. Sukhumacchavībhāvo navamo varo.
Vajjhapamocanasamatthatā dasamo varo.
@Footnote: 1 guḷāvaṭṭantipi pāṭho
Taṃ sutvā sakko āha
ye te dasa varā dinnā mayā sabbaṅgasobhane
sivirājassa vijite sabbe te lacchasi vareti.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
idaṃ vatvāna maghavā devarājā sujampati
phussatiyā varaṃ datvā anumodittha vāsavoti.
Tattha anumoditthāti pamuditacitto somanassappatto. Sabbe
te lacchasi vareti sabbe te vare labhasi.
Evaṃ sakko dasa vare datvā pamuditacitto hutvā tuṭṭhamānaso
ahosi.
. Dasavaragāthā niṭṭhitā.
Iti sā vare gahetvā tato cutā maddarañño aggamahesiyā
kucchimhi nibbatti. Jāyamānāya candanacuṇṇena paripphositena
viya sarīrena jātattā tenassā nāmaggahaṇadivase phussatītveva nāmaṃ
kariṃsu. Sā mahantena parivārena vaḍḍhitvā soḷasavassikakāle
uttamarūpadharā ahosi. Atha naṃ sivimahārājā puttassa sañjayakumārassatthāya
ānetvā tassa chattaṃ ussāpetvā taṃ soḷasannaṃ itthīsahassānaṃ
jeṭṭhakaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapesi.
Tena vuttaṃ
tato cutā sā phussatī khattiye upapajjatha
jetuttaramhi nagare sañjayena samāgamīti
Sā sañjayassa piyā manāpā ahosi. Atha sakko āvajjamāno
mayā phussatiyā dinnesu varesu nava varā samiddhāti disvā
eko puttavaro na tāva samijjhati taṃpissā samijjhāpessāmīti
cintesi. Tadā mahāsatto tāvatiṃsadevaloke vasati. Āyu cassa
parikkhīṇaṃ ahosi. Taṃ ñatvā sakko tassa santikaṃ gantvā mārisa
tayā manussalokaṃ gantuṃ vaṭṭati tattheva sivirañño aggamahesiyā
phussatiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhituṃ vaṭṭatīti vatvā tassa ceva
aññesañca cavanadhammānaṃ saṭṭhīsahassānaṃ devaputnānaṃ paṭiññaṃ gahetvā
sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi tato cavitvā tatthuppanno
sesadevaputtāpi saṭṭhīsahassānaṃ amaccānaṃ gehesu nibbattiṃsu.
Mahāsatte pana mātukucchigate phusatī dohaḷinī hutvā catūsu nagaradvāresu
nagaramajjhe ca nivesanadvāre cāti cha dānasālāyo kārāpetvā
devasikaṃ devasikaṃ cha sattasahassāni visajjetvā dānaṃ dātukāmā
ahosi. Atha rājā tassā dohaḷaṃ sutvā ne mittake brāhmaṇe
pakkosāpetvā mahāsakkāraṃ katvā tamatthaṃ pucchi. Nemittakā
mahārāja deviyā kucchimhi dānābhirato satto uppanno dānena
tittiṃ na gamissatīti byākariṃsu. Taṃ sutvā rājā tuṭṭhamānaso
hutvā vuttappakārā cha dānasālāyo kārāpetvā vuttappakāraṃ
dānaṃ paṭṭhapesi. Bodhisattassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya rañño
āyappamāṇaṃ nāma nāhosi. Tassa puññānubhāvena sakalajambūdīparājāno
tassa paṇṇākāraṃ pahiṇiṃsu. Devī mahantena parivārena
Gabbhaṃ dhārentī dasamāse paripuṇṇe nagaraṃ daṭṭhukāmā hutvā rañño
ārocesi. Rājā nagaraṃ devanagaraṃ viya alaṅkārāpetvā deviṃ
rathavaraṃ āropetvā nagaraṃ padakkhiṇaṃ kāresi. Tassā vessavithiyā
majjhappattakāle kammajavātā caliṃsu. Rañño ārocayiṃsu. Taṃ
sutvā rājā vessavithiyā majjhe tassā pasūtigharaṃ kāretvā ārakkhaṃ
gaṇhāpesi. Sā tattha puttaṃ vijāyi.
Tena vuttaṃ
dasa māse dhārayitvā karontī purapadakkhiṇaṃ
vessānaṃ vithiyā majjhe janesi phussatī mamanti.
Mahāsatto mātu kucchito nikkhamanto visuddho hutvā akkhīni
ummīlitvāva nikkhami nikkhamantoyeva ca so mātuyā hatthaṃ pasāretvā
amma dānaṃ dassāmi atthi kiñci dhananti āha. Athassa mātā
tāta yathā ajjhāsayena dānaṃ dehīti pasāritahatthe sahassathavikaṃ ṭhapesi.
Mahāsattopi ummaṅgajātake imasmiṃ jātake pacchimattabhāveti
tīsu ṭhānesu jātamattoyeva mātarā saddhiṃ kathesi.
Athassa nāmaggahaṇadivase vessavithiyā jātattā vessantaroti
nāmaṃ kariṃsu.
Tena vuttaṃ
na mayhaṃ mātikaṃ nāmaṃ napi petikasambhavaṃ
jātomhi vessavithiyā tasmā vessantaro ahunti.
Jātadivaseyeva panassa ekā ākāsacārinī kareṇukā
Abhimaṅgalasammataṃ sabbasetaṃ hatthipotakaṃ ānetvā maṅgalahatthiṭṭhāne ṭhapetvā
pakkāmi. Tassa mahāsattassa paccayaṃ katvā uppannattā
paccayotveva nāmaṃ kariṃsu. Rājā mahāsattassa atidīghādidosavajjitā
alambatthaniyo madhurakhīrāyo catusaṭṭhīdhātiyo dāpesi. Tena saddhiṃ
jātakānañca saṭṭhīdārakasahassānampi ekekā dhātiyo dāpesi. So
saṭṭhīsahassehi dārakehi saddhiṃ mahantena parivārena vaḍḍhati. Athassa
rājā satasahassagghanikaṃ kumārapilandhanaṃ kāresi. So catupañcavassikakāle
taṃ omuñcitvā dhātīnaṃ datvā puna tāhi diyamānaṃ na gaṇhi.
Tā naṃ pavattiṃ rañño ārocayiṃsu. Taṃ sutvā rājā mama puttena dinnaṃ
sudinnaṃ brahmadeyyameva hotūti aparaṃ pilandhanaṃ kārāpesi. Kumāro taṃpi
pilandhanaṃ adāsiyeva. So dārakakāleyeva dhātīnaṃ nava vāre pilandhanaṃ
adāsi. So aṭṭhavassikakāle pana pāsādavaragato sayanapiṭṭhe
nisinnoyeva cintesi ahaṃ bāhirakadānameva demi taṃ maṃ na paritoseti
ajjhattikadānaṃ dātukāmomhi sacepi maṃ koci hadayaṃ yāceyya uraṃ bhinditvā
hadayaṃ nīharitvā tassa dadeyyaṃ sace akkhīni maṃ yāceyya akkhīni
uppāṭetvā dadeyyaṃ sace sarīramaṃsaṃ yāceyya sakalasarīrato maṃsaṃ
chetvā dadeyyaṃ sacepi maṃ koci rudhiraṃ yāceyya rudhiraṃ gahetvā
dadeyyaṃ atha vāpi maṃ koci me dāso hohīti vadeyya attānamassa
samassāsetvā dāsaṃ katvā dadeyyanti. Tassevaṃ sabhāvaṃ sarasacittaṃ
cintentassa catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpaṭhavī
mattavaravāraṇo viya tajjamānā kampi. Sinerupabbatarājā
Suseditavetataṅkuro viya oṇamitvā jetuttaranagarābhimukho aṭṭhāsi.
Paṭhavīsaddena devo tajjanto khaṇikavassaṃ vassi. Akālavijjulatā nicchariṃsu.
Sāgaro ubbatti. Sakko devarājā apphoṭesi. Mahābrāhmā
sādhukāramadāsi. Yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi.
Vuttampi cetaṃ
yathāhaṃ dārako homi jātiyā aṭṭhavassiko
tadā nisajja pāsāde dānaṃ dātuṃ vicintayiṃ
hadayaṃ dadeyyaṃ cakkhuṃ maṃsaṃpi rudhaṃpi ca
dadeyyaṃ kāyaṃ sāvetvā yadi ko yācaye mamanti
sabhāvaṃ cintayantassa akampitamasaṇṭhitaṃ
akampi tattha paṭhavī sineruvanavaṭaṃsakāti.
Bodhisatto soḷasavassikakāleyeva sabbasippānaṃ nipphattiṃ pāpuṇi.
Athassa pitā rajjaṃ dātukāmo mātarā saddhiṃ mantetvā
maddarājakulato mātuladhītaraṃ maddiṃ nāma rājakaññaṃ ānetvā soḷasannaṃ
itthīsahassānaṃ jeṭṭhakaṃ katvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā mahāsattaṃ
rajje abhisiñci. Mahāsatto rajje patiṭṭhitakālato paṭṭhāya
devasikaṃ devasikaṃ cha satasahassāni visajjento mahādānaṃ pavattesi.
Aparabhāge maddī devī puttaṃ vijāyi. Taṃ kāñcanajālena
sampaṭicchiṃsu. Tenassa jālikumārotveva nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā
gamanakāle sā dhītaraṃ vijāyi. Taṃ kaṇhājinena sampaṭicchiṃsu. Tenassā
kaṇhājinātveva nāmaṃ kariṃsu. Mahāsatto ekamāsassa chakkhattuṃ
Alaṅkatahatthikkhandhavaragato cha dānasālāyo olokesi.
Tadā kāliṅgaraṭṭhe dubbuṭṭhikā ahosi. Sassāni na sampajjiṃsu.
Mahantaṃ chātakabhayaṃ uppajji. Manssā jīvituṃ asakkontā corakammaṃ
karonti. Dubbhikkhapīḷitā jānapadā rājaṅgaṇe sannipatitvā
upakkosiṃsu. Taṃ sutvā raññā kiṃ tātāti vuttepi tamatthaṃ ārocayiṃsu.
Atha rājā sādhu tātā devaṃ vassāpessāmīti vatvā te
uyyojetvā samādinnasīlopi sattāhaṃ uposathavāsaṃ vasantopi devaṃ
vassāpetuṃ nāsakkhi. So nāgare sannipātetvā ahaṃpi samādinnasīlo
sattāhaṃ uposathaṃ vasitvā devaṃ vassāpetuṃ nāsakkhiṃ kinnu kho
kātabbanti pucchi. Sace deva devaṃ vassāpetuṃ na sakkosi esa
jetuttaranagare sañjayarañño putto vessantaro nāma dānābhirato
tassa sabbaseto maṅgalahatthī atthi yassa gatagataṭṭhāne devo vassati
brāhmaṇe pesetvā taṃ hatthiṃ yācāpetvā ānethāti. So sādhūti
sampaṭicchitvā brāhmaṇe sannipātetvā tesu aṭṭha jane vicinitvā
tesaṃ nāmāni rāmo dhajo lakkhaṇo sujātimanto yañño sujāto
suyāmo koñḍaññoti sattannaṃ brāhmaṇānaṃ pamukho rāmo tesaṃ
paribbayaṃ katvā gacchatha vessantaraṃ hatthiṃ yācitvā ānethāti pesesi.
Aṭṭha brāhmaṇā anupubbena jetuttaranagaraṃ gantvā dānagge bhattaṃ
bhuñjitvā attano sarīraṃ rajoparikiṇṇaṃ paṃsumaggitaṃ katvā puna divase
rājānaṃ hatthiṃ yācitukāmā hutvā raññodānaggaṃ gamanakāle pācīnadvāraṃ
agamaṃsu. Rājāpi dānaggaṃ olokessāmīti pātova nahātvā
Nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā alaṅkatahatthikkhandhavaragato pācīnadvāraṃ
agamāsi. Brāhmaṇā tatthokāsaṃ alabhitvā dakkhiṇadvāraṃ gantvā
unnatappadese ṭhatvā rañño pācīnadvāre dānaggaṃ oloketvā
dakkhiṇadvāraṃ āgamanakāle dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā jayatu bhavaṃ jayatu
bhavaṃ vessantaroti āhaṃsu. Mahāsatto brāhmaṇe disvā hatthiṃ
tesaṃ ṭhitaṭṭhānaṃ pesetvā hatthikkhandhe nisinnova paṭhamaṃ gāthamāha
paruḷhakacchanakhalomā paṅkadantā rajassirā
paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ kiṃ maṃ yācanti brāhmaṇāti.
Tattha paruḷhakacchanakhalomāti paruḷhakacchā paruḷhanakhā paruḷhalomā
dīghanakhā dīghalomāti attho. Kacche jātā lomā. Kacchā ca
nakhā ca lomā ca kacchanakhalomā. Paruḷhā kacchanakhalomā yesaṃ
te paruḷhakacchanakhalomā.
Brāhmaṇā āhaṃsu
ratanaṃ deva yācāma sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ
dadāhi pavaraṃ nāgaṃ īsādantaṃ uruḷhavanti.
Tattha uruḷhavanti ubbāhanasamatthaṃ.
Taṃ sutvā mahāsatto ahaṃ sīsamādiṃ katvā ajjhattikadānaṃ
dātukāmomhi ime maṃ bāhirakadānameva yācanti tathāpi pūressāmi
tesaṃ manorathanti cintetvā hatdikkhandhavaragato imaṃ gāthamāha
dadāmi na vikampāmi yaṃ maṃ yācanti brāhmaṇā
pabhinnaṃ kuñjaraṃ dantiṃ upaguyhaṃ gajuttamanti.
Tena vuttaṃ. Paṭijānitvā ca pana
hatthikkhandhato oruyha rājā cāgādhimānaso
brāhmaṇānaṃ adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.
Tattha upaguyhanti rājavāhanaṃ. Cāgādhimānasoti cāgena adhikamānaso
adāti brāhmaṇānaṃ adāsi. So vāraṇassa alaṅkataṭṭhāne
olokanatthaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā analaṅkataṭṭhāne adisvā
kusmamissakasugandhodakabharitaṃ suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā ito etha
mahābrāhmaṇāti vatvā alaṅkatarajatadāmasadisaṃ hatthisoṇḍaṃ tesaṃ hatthesu
ṭhapetvā udakaṃ pātetvā alaṅkatavāraṇaṃ adāsi. Tassa catūsu
pādesu alaṅkārā cattāri satasahassāni agghanti. Ubhosu passesu
alaṅkārā dve satasahassāni agghanti. Heṭṭhā udare rattakambalaṃ
satasahassaṃ agghati. Piṭṭhiyaṃ muttājālaṃ maṇijālaṃ kāñcanajālanti
tīṇi jālāni tīṇi satasahassāni agghanti. Ubhosu kanṇesu
alaṅkārā dve satasahassāni agghanti. Paṭṭhiyaṃ attharaṇakambalaṃ
satasahassaṃ agghati. Kumbhālaṅkāro satasahassaṃ. Tayo vaṭaṃsakā
tīṇi satasahassāni. Kaṇṇacūḷālaṅkārā dve satasahassāni.
Dvinnaṃ dantānaṃ alaṅkārā dve satasahassāni. Soṇḍāya
sovatthikālaṅkāro satasahassaṃ. Naṅguṭṭhālaṅkāro satasahassaṃ. Ṭhapetvā
anagghabhaṇḍaṃ kāyāruḷha pasādhanaṃ bāvīsatisatasahassāni agghati.
Ārohaṇanisseṇi satasahassaṃ. Bhuñjanakaṭāhaṃ satasahassanti idaṃ tāva
ettakaṃ dhanaṃ catuvīsatisatasahassāni agghati. Chattapiṇḍiyaṃ pana maṇi
Cuḷāmaṇi muttāhāro maṇi aṅkuso maṇi hatthino kaṇṭhaveṭhanamuttāhāro
maṇi hatthikumbhe maṇīti imāni cha anagghāni hatthīpi anagghoyevāti
hatthinā saddhiṃ satta anagghāni tāni sabbāni brāhmaṇānaṃ
adāsi. Tathā hatthino paricārakāni pañca kusalatāni hatthimeṇḍahatthigopakehi
saddhiṃ adāsi. Saha dāneneva panassa heṭṭhā vuttanayeneva
bhūmikampādayo ahesuṃ.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
hatthināge padinnamhi medanī samakampatha
tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
hatthināge padinnamhi khubhittha nagaraṃ tadā
samākulaṃ puraṃ āsi ghoso ca vipulo mahā
hatthināge padinnamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
Tattha tadāsīti tadā āsi. Hatthināgeti hatthisaṃkhāte nāge.
Khubhittha nagaraṃ tadāti saṃkhubhi ahosi.
Brāhmaṇā kira dakkhiṇadvāre hatthiṃ labhitvā hatthipiṭṭhe
nisīditvā mahājanaparivārā nagaramajjhena pāyiṃsu. Mahājanā te
disvā āhaṃsu ambho brāhmaṇā amhākaṃ hatthiṃ abhiruḷhā kuto
vo laddho hatthīti. Brāhmaṇā āhaṃsu vessantaramahārājena no
hatthī dinno ke tumheti mahājanaṃ hatthīvikārādīhi ghaṭentā nagaramajjhena
pājetvā uttaradvārena nikkhamiṃsu. Nāgarā devatāvaṭṭanena
Bodhisattassa kuddhā rājadvāre sannipatitvā mahantaṃ upakkosamakaṃsu.
Tena vuttaṃ
samākulaṃ puraṃ āsi ghoso ca vipulo mahā
hatthināge padinnamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
athettha vattati saddo tumulo bheravo mahā
hatthināge padinnamhi khubhittha nagaraṃ tadā
athettha vattati saddo tumulo bheravo mahā
hattināge padinnamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
Tattha ghosoti upakkosanasaddo. Vipuloti patthaṭattā
vipulo. Mahāti uddhaṃ gatattā mahā. Sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti
siviraṭṭhavāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanakare.
Athassa dānena saṃkhubbhitacittā hutvā nagaravāsino rañño
ārocesuṃ.
Tena vuttaṃ
uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā
hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā
kevalo cāpi nigamo siviyo cāpi samāgatā
disvā nāgaṃ niyamānaṃ te rañño paṭivedayuṃ
vidhamaṃ deva te raṭṭhaṃ putto vessantaro tava
kathaṃ no hatthinaṃ dajjā nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ
kathaṃ no kuñjaraṃ dajjā īsādantaṃ uruḷhavaṃ
Khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ sabbasetaṃ gajuttamaṃ
paṇḍukambalasañchannaṃ pabhinnaṃ sattumaddanaṃ
dantiṃ savālavījaniṃ setaṃ kelāsasādisaṃ
sasetacchattaṃ supattheyyaṃ sāthabbanaṃ sahatthipaṃ
aggayānaṃ rājavāhiṃ brāhmaṇānaṃ adā dhananti.
Tattha uggāti uggatā paññātā pākaṭā. Nigamoti
negamakuṭumbikajano. Vidhamaṃ deva te raṭṭhanti deva tava raṭṭhaṃ vidhamaṃ.
Kathaṃ no hatthinaṃ dajjāti kena nāma kāraṇena amhākaṃ hatthinaṃ
abhimaṅgalasammataṃ kāliṅgaraṭṭhavāsīnaṃ brāhmaṇānaṃ dadeyya. Khettaññuṃ
sabbayuddhānanti sabbayuddhānaṃpi jayabhūmisīsapajānanasamatthaṃ. Dantinti
manoramadantayuttaṃ. Savālavījaninti vālavījaniyā saha yuttaṃ.
Supattheyyanti saattharaṇabhaṇḍaṃ. Sāthabbananti sahatthivejjaṃ. Sahatthipanti
hatthiparicārakānaṃ paṇcannaṃ kulasatānaṃ hatthimeṇḍahatthigopakānañca vasena
sahatthipaṃ. Evañca pana vatvā puna evamāhaṃsu
annapānañca so dajjā vatthasenāsanāni ca
etaṃ kho dānapaṭirūpaṃ etaṃ kho brāhmaṇārahaṃ
ayaṃ te vaṃsarājāno sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
kathaṃ vessantaro putto gajaṃ bhājeti sañjaya
sace tvaṃ na karissasi sivīnaṃ vacanaṃ idaṃ
maññe taṃ saha puttena sivihatthe karissareti.
Tattha vaṃsarājānoti paveṇiyā āgato mahārājā. Bhājetīti
Deti. Sivihatthe karissareti siviraṭṭhavāsino janā saha puttena taṃ
attano hatthe karissanti.
Taṃ sutvā rājā ete vessantaraṃ māretuṃ icchantīti saññāya
āha
kāmaṃ janapado māsi raṭṭhañcāpi vinassatu
nāhaṃ sivīnaṃ vacanā rājaputtaṃ adūsakaṃ
pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā putto hi mama oraso
kāmaṃ janapado māsi raṭṭhañcāpi vinassatu
nāhaṃ sivīnaṃ vacanā rājaputtaṃ adūsakaṃ
pabbājeyyaṃ sakā raṭṭhā putto hi mama atrajo
na cāhaṃ tasmiṃ dubbheyyaṃ ariyasīlavato hi so
asilokopi me assa pāpañca pasave bahuṃ
kathaṃ vessantaraṃ puttaṃ satthena ghātayāmaseti.
Tattha māsīti mā ahosi 1-. Mā hotūti attho. Ariyasīlavatoti
ariyena sīlena vatena ca ariyāya samācārasampattiyā samannāgato.
Ghātayāmaseti ghātessāma. Dubbheyyanti mama puttaṃ niddosaṃ
niraparādhanti attho.
Taṃ sutvā siviyo avocuṃ
mā naṃ daṇḍena satthena na hi so bandhanāraho
pabbājehi ca naṃ raṭṭhā vaṅke vasatu pabbateti.
@Footnote: 1 āsītipi pāṭho
Tattha mā naṃ daṇḍena satthenāti deva mā tumhe taṃ daṇḍena
vā satthena vā ghātayittha. Na hi so bandhanārahoti so bandhanārahopi
na hotiyeva.
Taṃ sutvā rājā āha
eso ce sivīnaṃ chando chandaṃ na panudāmahase
imaṃ so vasatu rattiṃ kāme ca paribhuñjatu
tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati
samaggā siviyo hutvā raṭṭhā pabbajayantu tanti.
Tattha vasatūti so puttadārassa ovādaṃ dadamāno vasatu
ekarattimassa okāsaṃ dethāti vadati.
Te ekarattimattaṃ vasatūti rañño vacanaṃ sampaṭicachiṃsu. Atha
ne nāgare rājā uyyojetvā puttassa sāsanaṃ pesento kattāraṃ
āmantetvā tassa santikaṃ pesesi. So sādhūti sampaṭicchitvā
vessantarassa nivesanaṃ gantvā taṃ pavuttiṃ ārocesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
uṭṭhehi katte taramāno gantvā vessantaraṃ vada
siviyo deva te kuddhā negamā ca samāgatā
uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā
hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā
kevalo cāpi nigamo siviyo cāpi samāgatā
asmā ratyā vivasane suriyassasuggamanaṃ pati
Samaggā siviyo hutvā raṭṭhā pabbājayanti taṃ
sakattā taramānova sivirājena pesito
āmuttasabbābharaṇo suvattho candanapphosito
sīsaṃnahāto udake so āmuttamaṇikuṇḍalo
upāgami puraṃ rammaṃ vessantaranivesanaṃ
tatthaddasa kumāraṃ so rammamānaṃ sake pure
parikiṇṇaṃ avaccehi tidasānaṃva vāsavaṃ
so tattha gantvā rammamānaṃ kattā vessantaramabravi
dukkhaṃ te vedayissāmi mā me kujjha rathesabha
vanditvā rodamāno so kattā rājānamabravi
bhattā mesi mahārāja sabbakāmarasāharo
dukkhaṃ te vedayissāmi tattha assāsayantu maṃ
siviyo deva te kuddhā negamā ca samāgatā
uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā
hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā
kevalo cāpi nigamo siviyo cāpi samāgatā
asmā ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati
samaggā siviyo hutvā raṭṭhā pabbājayanti tanti.
Tattha kumāranti mātāpitūnaṃ atthitāya kumārotveva saṃkhyaṃ gataṃ
rājānaṃ. Rammānanti attanā dinnadānassa vaṇṇaṃ kathayamānaṃ somanassappattaṃ
hutvā nisinnaṃ. Amaccehīti sahajātehi saṭṭhīsahassehi
Amaccehi parivutaṃ samussitasetacchatte rājāsane nisinnaṃ.
Vedayissāmīti kathayissāmi. Tattha assāyantu manti tasmiṃ dukkhasāsane
ārocite kilamantaṃ maṃ deva te pādā assāsentu visattho
kathehīti maṃ vadathāti adhippāyenevamāha.
Mahāsatto āha
kismiṃ me siviyo kuddhā yo na passāmi dukkaṭaṃ
taṃ me katte viyācikkha kasmā pabbājayantimanti.
Tattha kisaminti katarasmiṃ kāraṇe. Viyācakkhāti vitthārato
kāthehi.
Kattā āha
uggā ca rājaputtā ca vesiyānā ca brāhmaṇā
hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā
nāgadānena khīyanti tasmā pabbājayantanti
tattha khīyantīti kujjhanti
taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto āha
hadayaṃ cakkhumpahaṃ dajjaṃ kiṃ me bāhirakaṃ dhanaṃ
hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā muttā veḍuriyā 1- maṇī
dakkhiṇaṃ vāmahaṃ bāhuṃ disvā yācakamāgate
dadeyyaṃ na vikampeyyaṃ dāne me ramatī mano
kāmaṃ maṃ siviyo sabbe pabbājentu hanantu vā
@Footnote: 1 veḷuriyāti yuttataraṃ.
Neva dānā viramissaṃ kāmaṃ chindantu sattadhāti.
Tattha yācakamāgateti yācake āgate taṃ yācakaṃ disvā.
Neva dānā viramissanti neva dānā viramissāmi.
Taṃ sutvā kattā neva raññā na nāgarehi dinnaṃ attano
matiyāva aparaṃpi sāsanaṃ kathento āha
evantaṃ siviyo āhu negamā ca samāgatā
kontimārāya tīrena girimārañjaraṃ pati
yena pabbājitā yanti tena gacchatu subbatoti.
Tattha kontimārāyāti kontimārāya nāma nadiyā tīrena.
Girimārañjaraṃ patīti ārañjaraṃ nāma giriṃ abhimukho hutvā. Yenāti
yena maggena raṭṭhā pabbājitā rājāno gacchanti tena maggena
subbato vessantaropi gacchatūti evaṃ siviyo kathentīti āha. Idaṃ
kira so devatāviggahito hutvā katheti.
Taṃ sutvā bodhisatto sādhu dosakārakānaṃ rājūnamahaṃ
gamanamaggena gamissāmi maṃ kho pana nāgarā na aññena dosena
pabbājenti mayā hatthissa dinnattā pabbājenti evaṃ santepi ahaṃ
ekadivasaṃ sattasatakamahādānaṃ dassāmi nāgarā me ekadivasaṃ dānaṃ dātuṃ
okāsaṃ dentu sve dānaṃ datvā tatiyadivase gamissāmīti vatvā āha
sohaṃ tena gamissāmi yena gacchanti dūsakā
ratatindivaṃ me khamatha yāva dānaṃ dadāmihanti.
Taṃ sutvā kattā sādhu deva nāgarānaṃ rājūnañca taṃ vakkhāmīti
Vatvā pakkāmi. Mahāsatto taṃ uyyojetvā mahāsenāguttaṃ
pakkosāpetvā ahaṃ sve sattasatakamahādānaṃ dassāmi sattahatthisatāni
sattaassasatāni sattarathasatāni sattaitthīsatāni sattadhenusatāni
sattadāsasatāni sattadāsīsatāni paṭiyādehi nānappakārāni ca
annapānādīni antamaso suraṃpi adātabbayuttakaṃ sabbaṃ taṃ upaṭṭhapehīti
sattasatakamahādānaṃ vicāretvā amacce uyyojetvā ekakova maddiyā
vasanaṭṭhānaṃ gantvā sirisayanapiṭṭhe nisīditvā tāya saddhiṃ kathaṃ pavattesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
āmantayittha rājā naṃ maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ
yaṃ te kiñci mayā dinnaṃ dhanadhaññañca vijjati
hiraññaṃ vā suvaṇṇaṃ vā muttā veḍuriyā bahū
sabbantaṃ nidaheyyāsi yañca te petikaṃ dhananti.
Tattha nidaheyyāsīti nidhiṃ katvā ṭhapeyyāsi. Petikanti
pitito ābhaṭaṃ.
Tamabravi rājaputtī maddī sabbaṅgasobhanā
kuhiṃ deva nidaheyyāsi taṃ me akkhāhi pucchitoti.
Tattha tamabravīti mayhaṃ sāminā vessantarena ettakaṃ kālaṃ dhanaṃ
nidaheyyāsīti na vuttapubbaṃ idāneva vadati kuhiṃ nu kho nidahetabbaṃ
pucchissāmi nanti cintetvā taṃ abravi.
Vessantaro āha
sīlavantesu dajjesi dānaṃ maddi yathārahaṃ
Na hi dānā paraṃ atthi patiṭṭhā sabbapāṇinanti.
Tattha dajjesīti bhadde maddi mama vijite koṭṭhādīsu ṭhānesu
dhanaṃ anidahitvā anugāmikaṃ nidhiṃ nidahamānā sīlavantesu dajjeyyāsīti.
Na hi dānā paranti dānato uttaritaraṃ patiṭṭhā nāma natthi.
Sā sādhūti tassa vacanaṃ sampaṭicchi. Atha naṃ utriṃ ovadanto āha
puttesu maddi dayesi sassuyā sassuramhi ca
yo ca taṃ bhattā maññeyya sakkaccantaṃ upaṭṭhahi
no ce taṃ bhattā maññeyya mayā vippavasena te
aññaṃ bhattāraṃ pariyesi mā kilittha mayā vināti.
Tattha dayesīti dayaṃ mettaṃ kareyyāsi. Yo ca taṃ bhattā
maññeyyāti bhadde yo ca mayi gate ahaṃ te bhattā bhavissāmīti
maññissati taṃpi sakkaccaṃ upaṭṭhaheyyāsi. Mayā vippavasena teti mayā
saddhiṃ tava vippavāsena sace koci ahaṃ te bhattā bhavissāmīti taṃ na
maññeyya atha sayameva aññaṃ bhattāraṃ pariyesi. Mā kilittha mayā
vināti mayā vinā bhūtā hutvā mā kilā bhava mā kilamasītiattho.
Atha naṃ maddī kiṃ nu kho esa evarūpaṃ vacanaṃ bhaṇatīti
cintetvā kasmā deva imaṃ ayuttakaṃ kathaṃ kathesīti pucchi. Atha naṃ
mahāsatto bhadde mayā hatthissa dinnattā siviyo kuddhā maṃ raṭṭhā
pabbājenti sve ahaṃ sattasatakamahādānaṃ datvā tatiyadivase nagarā
nikkhamissāmīti vatvā āha
Ahaṃ hi vanaṃ gacchāmi ghoraṃ bāḷamigāyutaṃ
saṃsayo jīvitaṃ mayhaṃ ekakassa brahāvaneti.
Tattha saṃsayoti anekapaccatthike ekantasukhumālassa mama vane
vasantassa kuto jīvitaṃ nicchayena marissāmīti adhippāyenevamāha
tamabravi rājaputtī maddī sabbaṅgasobhanā
abhumme kathaṃ nu bhaṇasi pāpakaṃ vata bhāsasi
nesa dhammo mahārāja yaṃ tvaṃ gaccheyya ekako
ahaṃ pi tena gacchāmi yena gacchasi khattiya
maraṇaṃ vā tayā saddhiṃ jīvitaṃ vā tayā vinā
tadeva maraṇaṃ seyyo yañce jīve tayā vinā
aggiṃ ujjālayitvāna ekajālasamāhitaṃ
tattheva maraṇaṃ seyyo yañce jīve tayā vinā
yathā āraññikaṃ nāgaṃ dantiṃ anveti hatthinī
jessantaṃ giriduggesu samesu visame ca
evantaṃ anugacchāmi putte ādāya pacchato
subharā te bhavissāmi na te hessāmi dubbharāti.
Tattha abhummeti abhūtapubbaṃ vata me katheyyāsi. Gaccheyyāti
gacchati. Nesa dhammoti na eso sabhāvo netaṃ kāraṇaṃ. Tadevāti
yaṃ tayā saddhiṃ maraṇaṃ tadeva mama seyyo. Tatthāti tasmiṃ ekajālabhūte
dārucitake. Jessantanti vicarantaṃ.
Evaṃ vatvā puna sā diṭṭhapubbaṃ viya himavantappadesaṃ vaṇṇentī āha
Ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine
āsine vanagumbasmiṃ na rajjassa sarissasi
ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine
kīḷante vanagumbasmiṃ na rajjassa sarissasi
ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine
assame rammaṇīyamhi na rajjassa sarissasi
ime kumāre passanto mañjuke piyabhāṇine
kīḷante assame ramme na rajjassa sarissasi
ime kumāre passanto māladhārī alaṅkate
assame ramaṇīyamhi na rajjassa sarissasi
ime kumāre passanto māladhārī alaṅkate
kīḷante assame ramme na rajjassa sarissasi
yadā dakkhasi naccante kumāre māladhārine
assame ramaṇīyamhi na rajjassa sarissasi
yadā dakkhasi naccante kumāre māladhārine
kīḷante assame ramme na rajjassa sarissasi
yadā dakkhasi mātaṅgaṃ kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ
ekaṃ araññe vicarantaṃ na rajjassa sarissasi
yadā dakkhasi mātaṅgaṃ kuñjaraṃ saṭṭhihāyanaṃ
sāyaṃ pāto vicarantaṃ na rajjassa sarissasi
yadā kareṇusaṃghassa yūthassa purato vajaṃ
Koñcaṃ kāhati mātaṅgo kuñjaro saṭṭhihāyano
tassa taṃ nadato sutvā na rajjassa sarissasi
ubhato vanavikāse yadā dakkhasi kāmadaṃ
vane bāḷamigākiṇṇe na rajjassa sarissasi
migaṃ disvāna sāyaṇhaṃ pañcamālinimāgataṃ
kiṃpurise ca naccante na rajjassa sarissasi
yadā sossasi nigghosaṃ sandamānāya sindhuyā
gītaṃ kiṃpurisānañca na rajjassa sarissasi
yadā sossasi nigghosaṃ girigabbharacārino
vasamānassulūkassa na rajjassa sarissasi
yadā sīhassa byagghassa khaggassa gavayassa ca
vane sossasi bāḷānaṃ na rajjassa sarissasi
yadā morīhi parikiṇṇaṃ varahinaṃ matthakāsinaṃ
moraṃ dakkhasi naccantaṃ na rajjassa sarissasi
yadā morīhi parikiṇṇaṃ aṇḍajaṃ citrapekkhunaṃ
moraṃ dakkhasi naccantaṃ na rajjassa sarissasi
yadā morīhi parikiṇṇaṃ nīlagīvaṃ sikhiṇḍinaṃ
moraṃ dakkhasi naccantaṃ na rajjassa sarissasi
yadā dakkhasi hemante pupphite dharaṇīruhe
surabhisampavāyante na rajjassa sarissasi
yadā hemantake māse haritaṃ dakkhasi medaniṃ
Indagopakasañchannaṃ na rajssa sarissasi
yadā dakkhasi hemante pupphite dharaṇīruhe
kuṭajaṃ bimbajālañca pupphitaṃ loddapadamakaṃ
surabhisampavāyante na rajjassa sarissasi
yadā hemantake māse vanaṃ dakkhasi pupphitaṃ
opupphāni padumāni na rajjassa sarissasīti.
Tattha mañjuketi madhurasare madhurakathe. Kareṇusaṃghassāti
hatthinīghaṭāya. Yūthassāti hatthiyūthassa purato gacchanto. Ubhatoti
ubhato maggassa. Vanavikāseti vanaghaṭāyo. Kāmadanti mayhaṃ
sabbakāmadadaṃ. Sindhuyāti nadiyā. Vasamānassulūkassāti
ulūkasakuṇassa vasato. Bāḷānanti bāḷamigānaṃ. Tesaṃ hi
sāyaṇhasamaye so saddo pañcāṅgikaturiyasaddo viya bhavissati tasmā tesaṃ
saddaṃ sutvā na rajjassa sarissasīti vadati. Varahinanti kalāpasañchannaṃ.
Matthakāsinanti niccaṃ pabbatamatthake nisinnaṃ. Mattakāsinantipi
pāṭho. Kāmamadamattaṃ hutvā kāsinanti attho. Bimbajālanti
rattaṅkurapattaṃ. Opupphānīti olambakapupphāni patitapupphāni.
Evaṃ maddī himavantavāsinī viya ettakāhi gāthāhi himavantaṃ
vaṇṇesi.
Himavantavaṇṇanā niṭṭhitā.
Phussatīpi kho devī puttassa me kaṭukasāsanaṃ āgataṃ kinnu kho
karoti ahaṃ gantvā jānissāmīti paṭicchannayogena āgantvā
Sirisayanagabbhadvāre ṭhitā tesaṃ taṃ sallāpaṃ sutvā kalūnaṃ paridevaṃ paridevi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tesaṃ lālapitaṃ sutvā puttassa suṇisāya ca
kalūnaṃ paridevesi rājaputtī yasassinī
seyyo visaṃ me khāyitaṃ papātā papateyyahaṃ
rajjuyā bajjhamiyāhaṃ
kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakaṃ
ajjhāyikaṃ dānapatiṃ yācayogaṃ amacchariṃ
pūjitaṃ paṭirājūhi kittimantaṃ yasassinaṃ
kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakaṃ
mātā petibharaṃ jantuṃ kule jeṭṭhāpacāyinaṃ
kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakaṃ
rañño hitaṃ devahitaṃ ñātīnaṃ sakhinaṃ hitaṃ
hitaṃ sabbassa raṭṭhassa
kasmā vessantaraṃ puttaṃ pabbājenti adūsakanti.
Tattha rājaputtīti phussatī maddarājadhītā. Papateyyahanti papateyyaṃ
ahaṃ. Rajjuyā bajjhamiyāhanti rajjuyā gīvaṃ bandhitvā mareyyaṃ ahaṃ.
Kasmāti evaṃ amatāyameva mayi kena kāraṇena mama puttaṃ adūsakaṃ
siviyo pabbājenti. Ajjhāyikanti tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragataṃ
nānāsippesu nipphattiṃ pattaṃ.
Iti sā kalūnaṃ paridevitvā puttañca suṇisañca assāsetvā
Rañño santikaṃ gantvā āha
madhūneva paḷitāni ambāva patitā chamā
evaṃ hessati te raṭṭhaṃ pabbājenti adūsakaṃ
haṃso nikkhīṇapattova pallalasmiṃ anūdake
apaviṭṭho amaccehi eko rājā vihaññasi
taṃ taṃ brūmi mahārāja attho te mā upajjhagā
mānaṃ sivīnaṃ vacanā pabbājesi adūsakanti.
Tattha paḷitānīti palātamakkhikāni madhūni viya. Patitā chamāti
bhūmiyaṃ patitāni ambapakkāni viya ca. Evaṃ mama putte pabbājite
deva tava raṭṭhaṃ sabbasādhāraṇaṃ bhavissatīti dassesi. Nikkhīṇapattoti
paggharitapatto. Apaviṭṭho amaccehīti mama puttena sahajātehi
saṭṭhīsahassehi amaccehi chaḍḍito hutvā. Vihaññasīti kilamissasi.
Sivīnaṃ vacanāti sivīnaṃ vacanena mā naṃ adūsakaṃ mama puttaṃ pabbājesīti.
Taṃ sutvā rājā āha
dhammassāpacitiṃ kummiṃ sivīnaṃ vinayaṃ dhajaṃ
pabbājemi sakaṃ puttaṃ pāṇā piyataro hi meti.
Tassattho bhadde ahaṃ sivīnaṃ dhajaṃ vessantarakumāraṃ vinayaṃ vinayanto
pabbājento siviraṭṭhe porāṇakarājūnaṃ paveṇīdhammassa apacitiṃ kummiṃ
karomi tasmā sacepi me pāṇā piyataropi so tathāpi naṃ pabbājemīti.
Sā taṃ sutvā paridevamānā āha
yassa pubbe dhajaggāni kaṇikārāva pupphitā
Yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati
yassa pubbe dhajaggāni kaṇikārā vanāniva
yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati
yassa pubbe anīkāni kaṇikārāva pupphitā
yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati
yassa pubbe anīkāni kaṇikārā vanāniva
yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati
indagopakavaṇṇābhā gandhārā paṇḍukambalā
yāyantamanuyāyanti svājjekova gamissati
yo pubbe hatthinā yāti sivikāya rathena ca
svājja vessantaro rājā kathaṃ gacchati pattiko
kathaṃ candanalittaṅgo naccagītappabodhano
kharājinaṃ parāsuñca khārikājañca hāriti
kasmā nābhiharīyanti kāsāvā ajināni ca
pavisantaṃ brahāraññaṃ kasmā cīraṃ na bajjhare
kathaṃ nu cīraṃ dhārenti rājapabbajitā janā
kathaṃ kusamayaṃ cīraṃ maddī paridahessati
kāsiyāni padhāretvā khomakodumbarāni ca
kusacīrāni dhārentī kathaṃ maddī karissati
vayhāhi pariyāyitvā sivikāya rathena ca
sā kathajja anuccaṅgī kathaṃ gacchati pattikā
Yassā mudutalā hatthā calanāva sukhe ṭhitā
sā kathajja anuccaṅgī pathaṃ gacchati pattikā
yassā mudutalā pādā calanāva sukhe ṭhitā
pādukāhi suvaṇṇāhi pīḷamānāva gacchati
sā kathajja anuccaṅgī pathaṃ gacchati pattikā
yassu itthīsahassassa purato gacchati mālinī
sā kathajja anuccaṅgī vanaṃ gacchati ekikā
yā sā sivāya sutvāna mahuṃ utrasate pure
sā kathajja anuccaṅgī vanaṃ gacchati bhīrukā
yā sā indasagottassa ulūkassa pavassato
sutvāna nadato bhītā vāriṇīva pavedhati
sā kathajja anuccaṅgī vanaṃ gacchati bhīrukā
sakuṇī hataputtāva suññaṃ disvā kulāvakaṃ
ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ suññaṃ āgammimaṃ puraṃ
sakuṇī hataputtāva suññaṃ disvā kulāvakaṃ
kīsā paṇḍu bhavissāmi piye putte apassatī
sakuṇī hataputtāva suññaṃ disvā kulāvakaṃ
tena tena padhāvissaṃ piye putte apassatī
kururīva hatacchāpā suññaṃ disvā kulāvakaṃ
ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ suññaṃ āgammimaṃ puraṃ
kururīva hatacchāpā suññaṃ disvā kulāvakaṃ
Kīsā paṇḍu bhavissāmi piye putte apassatī
kururīva hatacchāpā suññaṃ disvā kulāvakaṃ
tena tena padhāvissaṃ piye putte apassatī
sā nūna cākavākīva pallalasmiṃ anūdake
ciraṃ dukkhena jhāyissaṃ suññaṃ āgammimaṃ puraṃ
sā nūna cākavākīva pallalasmiṃ anūdake
kīsā paṇḍu bhavissāmi piye pute apassatī
sā nūna cākavākīva pallalasmiṃ anūdake
tena tena padhāvissaṃ piye putte apassatī
evañca me vilapantiyā rājaputtaṃ adūsakaṃ
pabbājesi ca naṃ raṭṭhā maññe hessāmi jīvitanti.
Tattha kaṇikārāvāti suvaṇṇābharaṇālaṅkārasuvaṇṇavatthapaṭimaṇḍitatāya
supupphitakaṇikārā viya. Yāyantamanuyāyantīti uyyānavanakīḷādīnaṃ
atthāya gacchantaṃ vessantaraṃ anugacchanti. Svājjeko
vāti so ajja ekova gamissati. Anīkānīti hatthānīkādīni.
Gandhārā paṇḍukambalāti gandhāraraṭṭhe uppannā satasahassagghanikā
senāya pārutā rattakambalā. Hāritīti khandhe katvā harissati.
Pavisanatanti pavisantassa vessantarassa. Kasmā cīraṃ na bajjhareti
kasmā bandhituṃ jānantā vākacīraṃ na bandhanti . rājapabbajitāti
rājāno hutvā pabbajitā. Khomakodumbarānīti khomaraṭṭhe kodumbararaṭṭhe
uppannāni sāṭakāni. Sā kathajjāti sā kathaṃ ajja.
Anuccaṅgīti aninditaagarahitaṅgī. Pīḷamānāvāti kampitvā kilantā viya
gacchati. Yassu itthīsahassāti ādīsu padesu assūti nipāto yāti
attho. Yāsātipi pāṭho. Sivāyāti siṅgāliyā. Pureti pubbe
nagare vasantī. Indasagottassāti kosiyagottassa. Vāriṇīvāti
devatāpaviṭṭhā yakkhadāsī viya. Dukkhenāti puttaviyogasokadukkhena.
Āgammimaṃ puranti imaṃ putte gate puttassa nivesanaṃ āgantvā. Piye
putteti vessantarañca maddiñca sandhāyāha. Hatacchāpāti hataputtā
hatapotakā. Pabbājesi ca naṃ raṭṭhāti yadi naṃ vessantaraṃ raṭṭhā
pabbājesi.
Deviyā paridevasaddaṃ sutvā sabbā sañjayassa sivikaññāyo
samāgatā pakkandiṃsu. Tāsaṃ pakkanditasaddaṃ sutvā mahāsattassa
nivesane tatheva pakkandiṃsu. Iti dvīsu rājakulesu koci sakabhāvena
saṇṭhāretuṃ asakkonto vātavegena pamadditā sālā viya patitvā
paridevamāno paridevi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tassā lālapitaṃ sutvā sabbā antepure ahu
bāhā paggayha pakkanduṃ sivikaññā samāgatā
sālāva sampamathitā mālutena pamadditā
senti puttā ca dārā ca vessantaranivesane
orodhā ca kumārā ca vesiyānā ca brāhmaṇā
bāhā paggayha pakkanduṃ vessantaranivesane
Hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā
bāhā paggayha pakkanduṃ vessantaranivesane
tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati
atha vessantaro rājā dānaṃ dātuṃ upāgami
vatthāni vatthakāmānaṃ soṇḍānaṃ detha vāruṇiṃ
bhojanaṃ bhojanatthīnaṃ sammādeva pavecchatha
mā ca kiñci vanibbake heṭṭhayittha idhāgate
tappetha annapānena gacchanti paṭipūjitā
tesu mattā kilantāva sampatanti vanibbakā
nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ nānāphaladadaṃ dumaṃ
yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ
acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ nānāphaladharaṃ dumaṃ
yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ
acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ sabbakāmadadaṃ dumaṃ
yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ
acchecchuṃ vata bho rukkhaṃ sabbakāmarasāharaṃ
yathā vessantaraṃ raṭṭhā pabbājenti adūsakaṃ
ye vuḍḍhā ye ca daharā ye ca majjhimaporisā
bāhā paggayha pakkanduṃ
nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
Atiyakkhā vessavarā itthāgārā ca rājino
bāhā paggayha pakkanduṃ
nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
thiyopi tattha pakkanduṃ yātamhi nagare ahuṃ
nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
ye brāhmaṇā ye ca samaṇā aññe vāpi vanibbakā
bāhā paggayha pakkanduṃ adhammo kira bho iti
yathā vessantaro rājā yajamāno sake pure
sivīnaṃ vacanatthena samhā raṭṭhā nirajjati
sattahatthisate datvā sabbālaṅkārabhūsite
suvaṇṇakacche mātaṅge hemakappanivāsase
āruḷhe gāmaṇīyebhi tomaraṅkusapāṇibhi
esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati
sattaassasate datvā sabbālaṅkārabhūsite
ājānīye ca jātiyā sindhave sīghabāhane
āruḷhe gāmaṇīyebhi indiyācāpadhāribhi
esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati
sattarathasate datvā sannaddhe ussitaddhaje
dīpe athopi veyyagghe sabbālaṅkārabhūsite
ārūḷhe gāmaṇīyebhi cāpahatthehi cammibhi
esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati
Sattaitthīsate datvā ekāmekā rathe ṭhitā
sannaddhā nikkharajjūhi suvaṇṇena alaṅkatā
pītālaṅkārā pītavasanā pītābharaṇabhūsitā
āḷārappamukhā hasulā susaññā tanumajjhimā
esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati
sattadhenusate datvā sabbā kaṃsupadhārino
esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati
sattadāsīsate datvā sattadāsasatāni ca
esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati
hatthī asse rathe datvā nāriyo ca alaṅkatā
esa vessantaro rājā samhā raṭṭhā nirajjati
tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
mahādāne padinnamhi medanī samakampatha
tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
yaṃ pañjalīkato rājā samhā raṭṭhā nirajjatīti.
Tattha sivikaññāti bhikkhave phussatiyā paridevitasaddaṃ sutvā
sabbāpi sañjayassa sivirañño itthiyo samāgatā hutvā pakkanduṃ
rodiṃsu. Vessantaranivesaneti tattha itthīnaṃ pakkanditaṃ saddaṃ sutvā
vessantarassāpi nivesane tatheva pakkanditvā dvīsupi rājakulesu keci
sakabhāvena saṇṭhāretuṃ asakkontā vātavegena sampamathitā sālā
viya patitvā parivattantā parideviṃsu. Tato ratyā vivasaneti bhikkhave
Tato tassā rattiyā accayena suriye uggate dānaveyyāvaṭikā dānaṃ
paṭiyāditanti rañño ārocesuṃ. Na atha vessantaro rājā pātova
nahāyitvā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍito sādhurasabhojanaṃ bhuñjitvā
mahājanaparivuto sattasatakamahādānaṃ dātuṃ dānaggaṃ upāgami. Dethāti
tattha gantvā saṭṭhīsahasse amacce āṇāpento evamāha.
Vāruṇinti majjadānaṃ nāma nipphalanti jānāti evaṃ santepi
surāsoṇḍā dānaggaṃ patvā vessantarassa dānagge suraṃ pivituṃ na
labhimhāti vattuṃ mā labhantūti dāpesi. Vanibbaketi vanibbakajanesu
yācakesu kiñci ekaṃpi mā viheṭhayittha. Paṭipūjitāti mayā pūjitā
hutvā yathā maṃ thomayamānā gacchanti tathā karothāti vadati. Iti
so suvaṇṇālaṅkārānaṃ suvaṇṇadhajānaṃ hemajālapaṭicchannānaṃ hatthīnaṃ
sattasatāni ca tathārūpānañceva assānaṃ sattasatāni ca sīhacammādīhi
parikkhittānaṃ nānāratanavicitrānaṃ sovaṇṇadhajānaṃ rathānaṃ sattasatāni ca
sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitānaṃ uttamarūpadharānaṃ khadtiyakaññādīnaṃ itthīnaṃ
sattasatāni ca varausabhajeṭṭhakānaṃ kuṇḍopadohinīnaṃ dhenūnaṃ sattasatāni ca
suvinītānaṃ susikkhitānaṃ dāsīnaṃ sattasatāni ca tathārūpānañca dāsānaṃ
sattasatāni ca aparimāṇapānabhojananti sattasatakamahādānaṃ adāsi.
Tasmiṃ evaṃ dānaṃ dadamāne jetuttaranagaravāsino khattiyabrāhmaṇa-
vessasuddādayo sāmi vessantara siviraṭṭhavāsino taṃ dānaṃ dentaṃ
pabbājenti tvaṃ puna dānameva desīti parideviṃsu
tena vuttaṃ
Athettha vattati saddo tumulo bheravo mahā
dānena taṃ nīharanti puna dānaṃ dadāti soti.
Dānapaṭiggāhakā pana dānaṃ gahetvā idāni kira vessantaro
rājā amhe anāthe katvā araññaṃ pavisissati ito paṭṭhāya
kassa santikaṃ gamissāmāti chinnapādā viya patantā āvaṭṭantā
parivattantā mahāsaddena parideviṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
te su mattā kilantāva sampatanti vanibbakā
nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti (ādi vuttaṃ).
Tattha te su mattāthi ettha sukāro nipātamatto te
vanibbakāti attho. Mattā kilantāvāti mattā viya ca kilantā viya
hutvā. Sampatantīti parivattitvā bhūmiyaṃ patanti. Acchecchuṃ
vatāti chindiṃsu vata. Yathāti yena kāraṇena. Atiyakkhāti
bhūtavejjāpi ikkhaṇikāpi. Vessavarāti uddatadījā orodhapālakā.
Vacanatthenāti vacanakāraṇena. Samhā raṭṭhā nirajjatīti attano raṭṭhā
nigacchati. Gāmaṇīyebhīti hatthācariyehi. Jātiyeti jātisampanne.
Gāmaṇīyebhīti assācariyehi. Indiyācāpadhāribhīti indiye ca ācāpe
ca dhārentehi. Dīpe athopi veyyaggheti dīpicammabyagghacammehi
parikkhitte. Ekamekā rathe ṭhitāti so kira ekekaṃ itthīratanaṃ rathe
ṭhapetvā aṭṭhahi vaṇṇadāsīhi parivutaṃ adāsi. Nikkharajjūhīti
suvaṇṇanikkhasuttamayehi pāmaṅgehi. Āḷārappamukhāti
Visālakkhigaṇḍā. Hasulāti hasitapubbaṅgamakathā. Susaññāti sussoṇiyo.
Tanumajjhimāti tanumajjhimaṅgā. Kaṃsupādhārinoti idha kaṃsanti rajatassa
nāmaṃ. Rajatamayena khīrapaṭicchannabhājanena saddhiṃyeva adāsīti attho.
Padinnamhīti dīyamāne. Samakampathāti dānānubhāvena kampittha.
Yaṃ pañjalīkatoti yaṃ so vessantaro rājā mahādānaṃ datvā añjaliṃ
paggayha attano dānaṃ namassamāno sabbaññutañāṇasseva me idaṃ
paccayo hotūti pañjalikato ahosi taṃpi bhiṃsanakameva ahosi. Tasmiṃ
khaṇe paṭhavī kampitthāti attho. Nirajjatīti evaṃ datvāpi nigacchatiyeva
na naṃ koci nivāretīti attho
tadā pana devatā jambūdīpatale rājūnaṃ vessantaro rājā
khattiyakaññādikaṃ mahādānaṃ detīti ārocayiṃsu. Tasmā khattiyā
devatānubhāvena āgantvā tā khattiyakaññāyo gaṇhitvā pakkamiṃsu.
Evaṃ khattiyabrāhmaṇavessasuddādayo tassa dānaṃ gahetvā
pakkamiṃsu. Api ca tassa dānaṃ dadantasseva sāyaṃ ahosi. So attano
nivesnameva gantvā mātāpitaro vanditvā sve gamissāmīti cintetvā
alaṅkatarathena mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ gato maddī devīpi ahaṃpi sāminā
saddhiṃ gantvā sassusassure anujānāpessāmīti tena saddhiṃ gatā.
Mahāsatto pitaraṃ vanditvā attano gamanabhāvaṃ kathesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
āmantayittha rājānaṃ sañjayaṃ dhammikaṃ varaṃ
avaruddhasi maṃ deva vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
Ye hi keci mahārāja bhūtā ye ca bhavissare
atittāyeva kāmehi gacchanti yamasādhanaṃ
sohaṃ sake abhisasiṃ yajamāno sake pure
sivīnaṃ vacanatthena samhā raṭṭhā nirajjahaṃ
aghantaṃ paṭisevissaṃ vane bāḷamigākiṇṇe
khaggadīpinisevite
ahaṃ puññāni karomi tumeeha paṅkamhi sīdathāti.
Tattha dhammikaṃ varanti dhammikarājūnaṃ antare uttamaṃ. Avaruddhasīti
raṭṭhā nīharasi. Bhūtāti atītā. Bhavissareti ye ca anāgate
bhavissanti paccuppanne ca nibbattā. Sohaṃ sake abhisasinti so
ahaṃ attano nagaravāsinoyeva pīḷesiṃ kiṃ karonto. Yajamānoti
dānaṃ dadamāno. Sake pureti sakapāsāde. Pāliyaṃ pana sohaṃ
dānaṃ dadamānoti likhitaṃ. Nirajjahanti nikkhamanto ahaṃ. Aghantanti
yaṃ araññe vasantena paṭisevitabbaṃ dukkhaṃ taṃ paṭisevissāmi.
Paṅkamhīti tumhe pana kāmapaṅke sīdathāti vadati.
Iti mahāsatto imāhi catūhi gāthāhi pitarā saddhiṃ kathetvā
mātu santikaṃ gantvā vanditvā pabbajjaṃ anujānāpento āha
anujānāhi maṃ amma pabbajjā mama ruccati
sohaṃ sake abhisasiṃ yajamāno sake pure
sivīnaṃ vacanatthena samhā raṭṭhā nirajjahaṃ
aghantaṃ paṭisevissaṃ vane bāḷamigākiṇṇe
Khaggadīpinisevite
ahaṃ puññāni karomi vaṅkaṃ gacchāmi pabbatanti.
Taṃ sutvā phussatī āha
anujānāmi taṃ putta pabbajjā te samijjhatu
ayañca maddī kalyāṇī susaññā tanumajjhimā
acchataṃ saha puttehi kiṃ araññe karissatīti.
Tattha samijjhatūti jhānena samiddhā hotu. Acchatanti acchatu
idheva hotūti vadati.
Vessantaro āha
nāhaṃ akāmā dāsīpi araññaṃ netumussahe
sace maṃ icchati anvetuṃ sace necchati acchatūti.
Tattha akāmāti amma kiṃ nāmetaṃ kathetha ahaṃ anicchāya
dāsiṃpi netu na ussahāmi.
Tato rājā puttassa kathaṃ sutvā suṇhaṃ yācituṃ paṭipajji.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato suṇhaṃ mahārājā yācituṃ paṭipajjatha
mā candanasamācāre rajojallaṃ adhārayi
kāsiyāni padhāretvā kusacīramadhārayi
dukkho vāso araññasmiṃ mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti.
Tattha paṭipajjathāti bhikkhave puttassa kathaṃ sutvā rājā suṇhaṃ
yācituṃ paṭipajji. Mā candanasamācāreti lohitacandanena
Parikiṇṇasarīre. Mā hi tvaṃ lakkhaṇe gamīti subhalakkhaṇena samannāgate
mā hi tvaṃ araññaṃ gamīti.
Tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobhaṇā
nāhantaṃ sukhamiccheyyaṃ yaṃ me vessantaraṃ vināti.
Tattha tamabravīti taṃ sassuraṃ abravi avoca.
Tamabravī mahārājā sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
iṅgha maddi nisāmehi vane ye honti dussahā
bahū kīṭā paṭaṅgā ca makasā madhumakkhikā
tepi taṃ tattha hiṃseyyuṃ tante dukkhataraṃ siyā
apare passa santāse nadīnūpanisevite
sappā ajagarā nāma avisā te mahabbale
te manussaṃ migaṃ vāpi apicāsannamāgataṃ
parikkhipitvā bhogehi vasamānenti attano
aññepi kaṇhājaṭino acchā nāma aghammigā
na tehi puriso diṭṭho rukkhamāruyha muñcati
saṃghaṭṭayantā siṅghāni tikkhaggāni pahārino
mahisā vicarantettha nadiṃ sotumbaraṃ pati
disvā migānaṃ yūthānaṃ gavaṃ vicarantaṃ vane
dhenuva vacchagiddhāva kathaṃ maddi karissasi
disvā sampatite ghore dummaggesu palvaṅgame
akhetataññāya te maddi bhavitante mahabbhayaṃ
Yā tvaṃ sivāya sutvāna mahuṃ uttasate pure
sā tvaṃ vaṅkaṃ anuppattā kathaṃ maddi karissasi
ṭhite majjhantike kāle sannisinnesu pakkhisu
suṇateva brahāraññaṃ tattha kiṃ gantumicchasīti.
Tattha tamabravīti taṃ suṇhaṃ abravi. Apare passa santāseti
aññepi santāse bhayajanake passa passāhi. Nadīnūpaniseviteti
nadīnaṃ upanisevite āsannaṭṭhānena nadīkūle vasanteti attho. Avisāti
nibbisā. Apicāsannanti āsannaṃ attano sarīraphassaṃ āgatanti
attho. Aghammigāti aghakarā migā. Dukkhāvahā migātiattho.
Nadiṃ sotumbaraṃ patīti sotumbarāya nāma nadiyā tīre. Yūthānanti
yūthāni. Ayameva pāṭho. Dhenuva vacchagiddhāvāti tava dārake
apassantī vacchagiddhā dhenu viya kathaṃ karissasi. Vakāro panettha
nipātamattova. Sampatiteti sampatante. Ghoreti bhiṃsanake virūpe.
Palvaṅgameti makkaṭe. Akhettaññāyāti araññe bhūmiyaṃ
akusalāya. Bhavitanteti bhavissati te. Yā tvaṃ sivāya sutvānāti
siṅgāliyā saddaṃ sutvā. Mahunti nagare vasantīpi punappunaṃ
uttasasi. Suṇatevāti nadati saddaṃ karoti viya.
Tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobhaṇā
yāni etāni akkhāsi vane paṭibhāyāni me
sabbāni abhisambhossaṃ gacchaññeva rathesabha
kāsaṃ kusaṃ potakilaṃ usiraṃ muñjapabbajaṃ
Urasā panūdahessāmi nāssa hessāmi dunnayā
bahūhi vattacariyāhi kumārī vindate patiṃ
udarassuparodhena gohanuveṭṭhanena ca
aggissa pāricariyāya udakummajjanena ca
vedhabyaṃ kaṭukaṃ lokaṃ gacchaññeva rathesabha
apissā hoti appatto ucchiṭṭhaṃ paribhuñjituṃ
yo naṃ hatthe gahetvāna akāmaṃ parikaḍḍhati
vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha
kesaggahaṇamukkhepā bhūmyāca parisumbhanā
datvā ca no pakkamati bahuṃ dukkhaṃ anappakaṃ
vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha
sukkacchavī vedhaverā datvā subhaggamānino
akāmaṃ parikaḍḍhanti ulūkaññeva vāyasā
vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha
api ñāti kule phite kaṃsappajjotane vasaṃ
nevātivākyaṃ na labhe bhātūhi sakhikehi ca
vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha
naggā nadī anūdakā naggaṃ raṭṭhaṃ arājikaṃ
itthīpi vidhavā naggā yassāpi dasa bhātaro
vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha
dhajo rathassa paññāṇaṃ dhūmo paññāṇamaggino
Rājā raṭṭhassa paññāṇaṃ bhattā paññāṇamitthiyā
vedhabyaṃ kaṭukaṃ loke gacchaññeva rathesabha
yā daliddī daliddassa aḍḍhā aḍḍhassa kittimā
taṃ ve devā pasaṃsanti dukkaraṃ hi karoti sā
sāmikaṃ anubandhissaṃ sadā kāsāya vāsinī
paṭhabyāpi abhijjantyā vedhabyaṃ kaṭukitthiyā
api sāgarapariyantaṃ bahuvittadharaṃ mahiṃ
nānāratanaparipūraṃ nicche vessantaraṃ vinā
kathannu tāsaṃ hadayaṃ sukharā vata itthiyo
yā sāmike dukkhitamhi sukhamicchanti attano
nikkhamante mahārāje sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
tamahaṃ anubandhissaṃ sabbakāmadado hi meti.
Tattha tamabravīti bhikkhave maddī rañño vacanaṃ sutvā taṃ rājānaṃ
abravi. Abhisambhossanti sahissāmi abhivāsessāmi. Potakilanti
potakilatiṇaṃ. Panūdahessāmīti dvedhā katvā vessantarassa purato
gamissāmi. Udarassuparodhenāti upavāsena khudādhivāsena.
Gohanuveṭṭhanenāti visālakaṭiyo onatapassā ca sāmikaṃ labhantīti ñatvā
gohanunā kaṭiphalakaṃ koṭāpetvā veṭṭhanena passāni onāmetvā
kumārikā patiṃ labhanti. Kaṭukanti asātaṃ. Gacchaññevāti
gamissāmiyeva. Appattoti assā vidhavāya ucchiṭṭhakaṃ paribhuñjituṃ
ananucchavikoyeva. Yo nanti yo nīcajacco taṃ vidhavaṃ anicchamānaññeva
Hatthe gahetvā kaḍḍhati. Kesaggahaṇamukkhepā bhūmyā ca
parisumbhanāti assāmikaṃ itthiṃ hatthapādehi kesaggahaṇaṃ ukkhepā bhūmiyaṃ
pātenti etā avamaññā nātikkamanti. Datvā cāti
assāmikāya itthiyā evarūpaṃ bahuṃ anappakaṃ dukkhaṃ paro puriso datvā
ca. No pakkamatīti taṃ nirāsaṃko olokentova tiṭṭhati.
Sukkacchavīti nahāniyacuṇṇehi ubbhattitachavivaṇṇā. Vedhaverāti
vidhavatthikā. Datvāti kiñcideva appamattakaṃ dhanaṃ datvā. Subhaggamāninoti
mayaṃ subhaggāti maññamānā. Akāmanti taṃ vidhavaṃ assāmikaṃ akāmaṃ.
Ulūkaññeva vāyasāti kākā viya ulūkaṃ parikaḍḍhanti. Kaṃsappajjotaneti
suvaṇṇabhājanehi pajjotante. Vasanti evarūpepi ñātikule
vasamānā. Nevātivākyaṃ na labheti ayaṃ itthī nissāmikā yāvajīvaṃ
amhākaññeva bhārā jātāti ādīni vacanāni vadantehi bhātūhipi
sakhikehipi ativākyaṃ garahavacanaṃ etaṃ vacanaṃ neva na labhe labhatiyeva.
Paññāṇanti pākaṭabhāvakaraṇaṃ. Yā daliddī daliddassāti deva
kittisampannā yā itthī attano sāmikassa daliddassa dukkhappattassa
kāle sayaṃpi daliddī samānā dukkhā ca hoti. Tassa sāmikassa aḍḍhassa
sukhappattassa kāle teneva saddhiṃ aḍḍhā sukhappattā hoti. Taṃ
ve devā pasaṃsantīti devāpi taṃ evarūpaṃ itthiṃ pasaṃsanti.
Abhijjantyāti abhejjantiyā sacepi hi itthiyā sakalapaṭhavī na bhijjati
sakalāya paṭhaviyā sā ca issarā hoti tathāpi vedhabyaṃ kaṭukamevāti
attho. Sukharā vata itthiyoti suṭṭhu kharā vata itthiyoti.
Tamabravī mahārājā maddiṃ sabbaṅgasobhanaṃ
ime te daharā puttā jālī kaṇhājinā cubho
nikkhipa lakkhaṇe gaccha mayante posayāmaseti.
Tattha jālī kaṇhājinā cubhoti jālī ca kaṇhājinā cāti
ubho. Nikkhipāti ime nikkhipitvā ṭhapetvā gacchāhīti.
Tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobha nā
piyā me puttakā deva jālī kaṇhājinā cubho
tyamhaṃ tattha ramissanti araññe jīvisokinanti.
Tattha tyamhanti te dārakā amhākaṃ tattha araññe.
Jīvisokinanti avigatasokānaṃ hadayaṃ ramissantīti attho.
Tamabravī mahārājā sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
sālīnamodanaṃ bhutvā sucimaṃsūpasecanaṃ
rukkhaphalāni bhuñjantā kathaṃ kāhanti dārakā
bhutvā satapale kaṃse sovaṇṇe satarājike
rukkhapattesu bhuñjantā kathaṃ kāhanti dārakā
kāsiyāni padhāretvā khomakodumbarāni ca
kusacīrāni dhārentā kathaṃ kāhanti dārakā
vayhāhi pariyāyitvā sivikāya rathena ca
pattikā paridhāvantā kathaṃ kāhanti dārakā
kūṭāgāre sayitvāna nivāte phussitaggaḷe
sayantā rukkhamūlasmiṃ kathaṃ kāhanti dārakā
Pallaṅkesu sayitvāna gonake citrasanthite
sayantā tiṇasanthare kathaṃ kāhanti dārakā
gandhikena vilimpetvā aggalucandanena ca
rajojalāni dhārentā kathaṃ kāhanti dārakā
cāmaramorahatthehi vijitaṅgā sukhe ṭhitā
phuṭṭhā ḍaṃsehi makasehi kathaṃ kāhanti dārakāti.
Tattha satapale kaṃseti palasatena katāya kāñcanapātiyā.
Gonake citrasanthateti mahāpīṭhiyaṃ kāḷakojavehi ceva citra santharehi ca
santhate. Cāmaramorahatthehīti cāmarehiceva morahatthehi ca vijitaṅgā.
Evaṃ tesaṃ sallapantānaññeva ratti vibhāyi suriyo uggacchi.
Mahāsattassa catusindhavayuttaṃ alaṅkatarathaṃ ānetvā rājadvāre ṭhapayiṃsu.
Maddī devī sassusassure vanditvā sesitthiyo apaloketvā dve
putte ādāya vessantarato paṭhamataraṃ gantvā rathe aṭṭhāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tamabravī rājaputtī maddī sabbaṅgasobhanā
mā deva paridevesi mā ca tvaṃ vimano ahu
yathā mayaṃ bhavissāma tathā hessanti dārakā
idaṃ vatvāna pakkāmi maddī sabbaṅgasobhanā
sivimaggena anvesi putte ādāya lakkhaṇāti.
Tattha sivimaggenāti siviraññā gantabbamaggeneva. Anvesīti
taṃ agamāsi pāsādā otaritvā rathaṃ abhiruhīti attho.
Tato vessantaro rājā dānaṃ datvāna khattiyo
pitu mātu ca vanditvā katvā ca naṃ padakkhiṇaṃ
catuvāhiṃ rathaṃ yuttaṃ sīghamāruyha sindhavaṃ
ādāya puttadārañca vaṅkaṃ pāyāsi pabbatanti.
Tattha tatoti bhikkhave tassā maddiyā rathaṃ abhiruhitvā ṭhitakāle.
Datvānāti hiyyo dānaṃ datvā. Katvā ca naṃ padakkhiṇanti
padakkhiṇañca katvā. Nanti nipātamattaṃ.
Tato vessantaro rājā yenāsi bahuko jano
āmanta kho taṃ gacchāma arogā hotha ñātayoti.
Tassattho bhikkhave tato vessantaro rājā yamhi ṭhāne
vessantaraṃ rājānaṃ passissāmāti bahuko jano ṭhito āsi tattha rathaṃ
pesetvā mahājanaṃ āpucchanto āmanta kho taṃ gacchāma arogā
hotha ñātayoti āha. Tattha tanti nipātamattaṃ. Bhikkhave
vessantaro rājā ñātake āha ñātakā tumhe āmantetvā mayaṃ
gacchāma tumhe sukhitā hotha niddukkhāti.
Evaṃ mahāsatte mahājanaṃ āmantetvā appamattā hotha
dānādīni puññāni karothāti tesaṃ ovādaṃ datvā gacchante
bodhisattassa mātāputto dānacittako dānaṃ detūti ābharaṇehi saddhiṃ
sattaratanapūrāni sakaṭāni ubhosu passesu pesesi. Sopi attano
kāyāruḷhameva ābharaṇabhaṇḍaṃ omuñcitvā sampattayācakānaṃ aṭṭhārasa
vāre datvā avasesaṃ sabbaṃ adāsi. So nagarā nikkhamitvā
Nivattitvā nagaraṃ oloketukāmo ahosi. Athassa manaṃ paṭicca
rathappamāṇe ṭhāne paṭhavī bhijjitvā kulālacakkaṃ viya parivattitvā rathaṃ
nagarābhimukhaṃ akāsi. So mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhānaṃ olokesi.
Tena kāruññena paṭhavīkampādayo ahesuṃ.
Tena vuttaṃ.
Nikkhamitvāna nagarā nivattitvā vilokite
tadāpi paṭhavī kampi sineruvanavaṭaṃsakāti.
Sayaṃ pana oloketvā maddiṃpi olopetuṃ gāthamāha
iṅgha maddi nisāmehi rammarūpaṃva dissati
āvāso siviseṭṭhassa pettikaṃ bhavanaṃ mamanti.
Tattha nisāmehīti olokehi.
Atha mahāsatto sahajāte saṭṭhīsahasse amacce ca sesajanañca
nivattāpetvā rathaṃ pājento maddiṃ āha bhadde sace pacchato
yācakā āgacchanti upadhāreyyāsīti. Sāpi olokentī nisīdi.
Athassa sattasatakamahādānaṃ sampāpuṇituṃ asakkontā cattāro
brāhmaṇā nagaraṃ gantvā kuhiṃ rājāti pucchitvā dānaṃ datvā gatoti
vutte kiṃ gahetvā gatoti pucchitvā rathena gatoti sutvā asse
naṃ yācissāmāti anubandhiṃsu. Atha maddī te āgacchante disvā
yācakā āgacchanti devāti ārocesi. Mahāsatto rathaṃ ṭhapesi.
Te āgantvā asse yāciṃsu. Mahāsatto caturo asse tesaṃ
adāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
taṃ brāhmaṇā anvagamuṃ te taṃ asse ayācisuṃ
yācito paṭiyādesi catunnaṃ caturo hayeti.
Assesu pana dinnesu rathadhuraṃ ākāseyeva aṭṭhāsi. Atha
brāhmaṇesu gatamattesuyeva cattāro devaputtā rohitamigavaṇṇenā
gantvā rathadhuraṃ sampaṭicchitvā agamaṃsu. Mahāsatto tesaṃ devaputtabhāvaṃ
ñatvā imaṃ gāthamāha
iṅgha maddi nisāmehi cittarūpaṃva dissati
migā rohitavaṇṇena dakkhiṇassā vahantimanti.
Tattha dakkhiṇassā vahanti manati susikkhitā assā viya maṃ
vahanti.
Atha naṃ evaṃ gacchantaṃ aparo brāhmaṇo āgantvā rathaṃ
yāci. Mahāsatto puttadāraṃ otāretvā rathaṃ tassa adāsi.
Rathe pana dinne devaputtā antaradhāyiṃsu. Rathassa pana dinnabhāvaṃ
pakāsento satthā āha
athettha pañcamo āgā yo naṃ rathamayācatha
tassa taṃ paṭiyādesi na cassa pahato mano
tato vessantaro rājā oropetvā sakaṃ janaṃ
assāsayi assarathaṃ brāhmaṇassa dhanesinoti.
Tattha ethatthāti athetasmiṃ vane. Na cassa pahato manoti na
cassa mano olino. Assāsayīti paritosento niyyādesi.
Tato paṭṭhāya pana te sabbepi pattikāva ahesuṃ.
Atha mahāsatto maddiṃ avoca
tvaṃ maddi kaṇhājinaṃ gaṇhāhi
lahukā esā kaniṭṭhakā
ahaṃ jāliṃ gaṇhissāmi
garuko bhātiko hi soti.
Evañca pana vatvā ubhopi dve dārake aṅkenādāya pakkamiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
rājā kumāraṃ ādāya rājaputtī ca dārikaṃ
sammodamānā pakkāmuṃ aññamaññaṃ piyaṃ vadāti.
Dānakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ
te paṭipathe āgacchante manusse disvā kuhiṃ vaṅkapabbatoti
pucchanti. Manussā dūreti vadanti.
Tena vuttaṃ
yadi keci manujā enti anumagge paṭīpathe
maggante paṭipucchāma kuhiṃ vaṅkatapabbato
te tattha amhe passitvā kalūnaṃ paridevayuṃ
dukakhante paṭivedenti dūre vaṅkatapabbatoti.
Maggassa ubhosu passesu vividhaphaladhārino rukkhe disvā dārakā
rodanti. Mahāsattassānubhāvena phaladhārino rukkhā onamitvā
hatthasamphassaṃ āgacchanti. Tato supakkaphalāphalāni uccinitvā tesaṃ
deti. Taṃ disvā maddī acchariyaṃ pavedeti.
Tena vuttaṃ
yadi passanti pavane dārakā phalite dume
tesaṃ phalānaṃ hetumhi uparodanti dārakā
rodante dārake disvā ubbiggā vipulā dumā
sayamevonamitvāna upagacchanti dārake
idaṃ accherakaṃ disvā abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ
sādhukāraṃ pavattesi maddī sabbaṅgasobhaṇā
accheraṃ vata lokasmiṃ abbhūtaṃ lomahaṃsanaṃ
vessantarassa tejena sayamevonatā dumāti.
Jetuttaranagarato suvaṇṇagiritālo nāma pabbato pañcayojanāni
tato kontimārā nāma nadī pañcayojanāni tato añjanāgiri 1-
nāma pabbato pañcayojanāni tato tuṇṇavithanālidaṇḍabrāhmaṇagāmo 2-
pañcayojanāni tato mātulanagaraṃ dasayojanāni
iti taṃ raṭṭhaṃ jetuttaranagarato tiṃsayojanaṃ hoti. Devatā taṃ maggaṃ
saṃkhipiṃsu. Te ekadivaseneva mātulanagaraṃ pāpuṇiṃsu.
Tena vuttaṃ
saṃkhipiṃsu pathaṃ yakkhā anukampāya dārake
nikkhantadivaseneva cetaraṭṭhamupāgamunti.
Upagacchantā ca pana jetuttaranagarato pātarāsasamaye nikkhamitvā
sāyaṇhasamaye cetaraṭṭhe mātulanagaraṃ sampattā.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
@Footnote: 1 ca-rañjaragirītipi pāṭho 2 dunniviṭṭhātipi pāṭho
Te gantvā dīghamaddhānaṃ cetaraṭṭhamupāgamuṃ
iddhaṃ phitaṃ janapadaṃ bahumaṃsasurodananti.
Tadā mātulanagare saṭṭhīkhattiyasahassāni vasanti. Mahāsatto
antonagaraṃ apavisitvā nagaradvāre sālāyaṃ nisīdi. Athassa maddī
mahāsattassa pādesu rajaṃ puñjitvā pāde sambāhitvā vessantarassa
āgatabhāvaṃ jānāpessāmīti sālāto nikkhamitvā tassa cakkhupathe
sāladvāre aṭṭhāsi. Tena nagaraṃ pavisantiyo ca nikkhamantiyo ca
itthiyo taṃ disvā parivāresuṃ.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
cetiyo parikariṃsu disvā lakkhaṇamāgataṃ
sukhumālī ayaṃ ayyā pattikā paridhāvati
vayhāhi pariyāyitvā sivikāya rathena ca
sājja maddī araññasmiṃ pattikā paridhāvatīti.
Tattha lakkhaṇamāgatanti sabbalakkhaṇasamapannaṃ maddiṃ āgataṃ.
Paridhāvatīti evaṃ sukhumālī vata hutvā pattikāva vicarati. Pariyāyitvāti
pubbe jetuttaranagare vicaritvā. Sivikāyāti suvaṇṇasivikāya.
Mahājano maddiñca vesantarañca dve putte cassa anāthāgamanena
āgate disvā gantvā rājūnaṃ ārocesi. Te saṭṭhīsahassā
rājāno rodantā paridevantā tassa santikaṃ āgamiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
taṃ disvā cetapāmokkhā rodamānā upāgamuṃ
Kacci nu deva kusalaṃ kacci deva anāmayaṃ
kacci pitā arogo te sivīnañca anāmayaṃ
ko te balaṃ mahārāja ko nu te rathamaṇḍalaṃ
anassako arathako dīghamaddhānamāgato
kaccāmittehi pakato anuppattosimaṃ disanti.
Tattha disvāti dūratova passitvā. Cetapāmokkhāti cetarājāno.
Upāgamunti upasaṅkamiṃsu. Kusalanti ārogyaṃ. Anāmayanti
niddukkhabhāvaṃ. Ko te balanti kuhiṃ nu tava balanikāyo.
Rathamaṇḍalanti yenāsi alaṅkatarathena āgato so kuhinti pucchanti.
Anassakoti anassakoyeva. Arathakoti ayānako. Dīghamaddhānamāgatoti
dīghamaggaṃ āgatosi. Pakatoti abhibhūto upadduto.
Atha nesaṃ saṭṭhīsahassānaṃ rājūnaṃ mahāsatto attano
āgatakāraṇaṃ kathento āha
kusalañceva me sammā atho sammā anāmayaṃ
atho pitā arogo me sivīnañca anāmayaṃ
ahaṃ hi kuñjaraṃ dajjaṃ īsādantaṃ uruḷhavaṃ
khettaññuṃ sabbayuddhānaṃ sabbasetaṃ gajuttamaṃ
paṇḍukambalasañchannaṃ pabhinnaṃ sattumaddanaṃ
dantiṃ savālavījaniṃ setaṃ kelāsasādisaṃ
sasetacchantaṃ supattheyyaṃ sāthabbanaṃ sahatthipaṃ
aggayānaṃ rājavāhiṃ brāhmaṇānaṃ adā dhanaṃ 1-
@Footnote: 1 adāsa-hantipi pāṭho
Tasmiṃ me siviyo kuddhā pitā cupahatomano
avaruddhasi maṃ rājā vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
okāsaṃ sammā janātha vane yattha vasemhaseti.
Tattha tasmiṃ meti tasmiṃ kāraṇe mayhaṃ siviyo kuddhā.
Upahatomanoti upahatacitto kuddhova hutvā maṃ raṭṭhā pabbājesi.
Yatthāti yasmiṃ vane mayaṃ vaseyyāma tattha no vasanokāsaṃ jānāthāti
āha.
Tato rājāno āhaṃsu
svāgatante mahārāja atho te adurāgataṃ
issarosi anuppatto yaṃ idhatthi pavedaya
sākaṃ bhiṃsaṃ madhumaṃsaṃ suddhasālinamodanaṃ
paribhuñja mahārāja pāhuno nosi āgatoti.
Tattha paveyāti kathehi sabbaṃ paṭiyādetvā dassāma. Bhiṃsanti
bhiṃsamūlaṃ yaṃkiñci kandajātaṃ.
Tato vessantaro āha
paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ sabbassa agghiyaṃ kataṃ
avaruddhasi maṃ rājā vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
okāsaṃ sammā jānātha vane yattha vasemhaseti.
Tattha paṭiggahitanti sabbametaṃ tumhehi dinnaṃ mayā ca paṭiggahitameva
hotu. Sabbassa agghiyaṃ katanti sabbassa tumhehi mayhaṃ
agghiyaṃ nivedayaṃ kataṃ. Avaruddhasi maṃ rājāti rājā pana maṃ avaruddhasi
Raṭṭhā pabbājesi tasmā vaṅkatameva gamissāmi tasmiṃ me araññe
vasanaṭṭhānaṃ jānāthāti.
Te rājāno āhaṃsu
idheva tāva acchassu cetaraṭṭhe rathesabha
yāva cetā gamissanti rañño santikayācituṃ
nijjhāpetuṃ mahārājaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ
taṃ taṃ cetā purakkhitvā pītitā laddhapaccayā
parivāretvāna gacchanti evaṃ jānāhi khattiyāti.
Tattha rañño santikayācitunti rañño santikaṃ yācanatthāya
gamissanti. Nijjhāpetunti tumhākaṃ niddosabhāvaṃ jānāpetuṃ.
Laddhapaccayāti laddhapatiṭṭhā. Gacchantīti gamissanti.
Mahāsatto āha
mā vo rucittha gamanaṃ rañño santikayācituṃ
nijjhāpetuṃ mahārājaṃ rājā tattha na issaro
accuggatā hi siviyo balaggā negamā ca ye
te padhaṃsetumicchanti rājānaṃ mama kāraṇāti.
Tattha tatthāti tasmiṃ mama niddosabhāvaṃ nijjhāpane rājāpi
anissaro. Accuggatāti atikuddhā. Balaggāti balakāyā
balanāyakā. Padhaṃsetunti rajjato nīharituṃ. Rājānanti rājānaṃpi.
Te rājāno āhaṃsu
sace esā pavattettha raṭṭhasmiṃ raṭṭhavaḍḍhana
Idheva rajjaṃ kārehi cetehi parivārito
iddhaṃ phitañcidaṃ raṭṭhaṃ iddho janapado mahā
matiṃ karohi tvaṃ deva rajjassamanusāsitunti.
Tattha sace esā pavattetthāti sace etasmiṃ raṭṭhe esā
pavatti. Rajjassamanusāsitunti rajjaṃ anusāsituṃ. Ayameva vā pāṭho.
Tato vessantaro āha
na me chando mati atthi rajjassamanusāsituṃ
pabbājitassa raṭṭhasmā cetaputtā suṇātha me
atuṭṭhā siviyo assu balaggā negamā ca ye
pabbājitassa raṭṭhasmā cetā rajjebhisecayuṃ
asammodiyaṃpi vo assa accantaṃ mama kāraṇā
sivīhi bhaṇḍanañcāpi viggaho me na ruccati
athassa bhaṇḍanaṃ ghoraṃ sampahāro anappako
ekassa kāraṇā mayhaṃ hiṃseyya bahuko jano
paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ sabbassa agghiyaṃ kataṃ
avaruddhasi maṃ rājā vaṅkaṃ gacchāmi pabbataṃ
okāsaṃ sammā jānātha vane yattha vasemhaseti.
Tattha cetā rajkhebhisecayunti cetaraṭṭhavāsino kira vessantaraṃ
rajje abhisecayunti tumhākaṃpi te atuṭṭhā assu. Asammodiyanti
asāmaggiyaṃ. Assāti bhaveyya bhavissatītyattho. Athassāti atha
mayhaṃ ekassa kāraṇā tumhākaṃ bhaṇḍanaṃ bhavissatīti.
Evañca pana vatvā mahāsatto anekapariyāyena yācitopi
rajjaṃ na icchi. Athassa te cetarājāno mahantaṃ sakkāraṃ kariṃsu.
So antonagaraṃ pavisituṃ na icchati. Atha naṃ sālameva alaṅkaritvā
sāṇiyā parikkhepaṃ katvā mahāsayanaṃ paññāpetvā sabbe rājāno
ārakkhaṃ katvā parivārayiṃsu. So ekarattaṃ vasitvā tehi saṃgahitārakkho
sālāyaṃ sayitvā puna divase pātova nahātvā nānaggarasabhojanaṃ
bhuñjitvā tehi rājūhi parivuto sālāto nikkhami. Te
saṭṭhīsahassā khattiyā tena saddhiṃ paṇṇarasayojanamaggaṃ gantvā
vanadvāre ṭhatvā purato paṇṇarasayojanamaggaṃ ācikkhantā āhaṃsu
taggha te mayamakkhāma yathāpi kusalā tathā
rājisī yattha sammanti āhutaggī samāhitā
esa selo mahārāja pabbato gandhamādano
yattha tvaṃ saha puttehi saha bhariyāya cacchasi
taṃ cetā anusāsiṃsu assunettā rudammukhā
ito gaccha mahārāja ujuṃ yenuttarā mukho
atha dakkhasi bhaddante vipulaṃ nāma pabbataṃ
nānādumagaṇākiṇṇaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ
tamatikkama bhaddante atha dakkhasi āpakaṃ
nadiṃ ketumatiṃ nāma gambhīraṃ girigabbharaṃ
puthulomamacchākiṇṇaṃ supatitthaṃ mahodakaṃ
tattha nahātvā pivitvā ca assāsetvā saputtake
Atha dakkhasi bhaddante nigrodhaṃ madhuvipphalaṃ
rammake sikhare jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ
atha dakkhasi bhaddante nālikaṃ nāma pabbataṃ
nānādijagaṇākiṇṇaṃ selaṃ kiṃpurisāyutaṃ
tassa uttarapubbena mucalindo nāmaso saro
puṇḍarīkehi sañchanno setasogandhiyehi ca
so vanaṃ meghasaṅkāsaṃ dhuvaṃ haritasaddalaṃ
sīhovāmisapekkhīva vanasaṇḍaṃ vigāhiya
puppharukkhehi sañchannaṃ phalarukkhehi cūbhayaṃ
tattha bindussarā vaggū nānāvaṇṇā bahū dijā
kūjantamupakūjanti utusampupphite dume
gantvā girividuggāni nadīnaṃ pabhavāni ca
so addasa pokkharaṇiṃ karañjakakudhāyutaṃ
puthulomamacchākiṇṇaṃ supatitthaṃ mahodakaṃ
samañca caturassañca sādhuṃ appaṭigandhiyaṃ
tassā uttarapubbena paṇṇasālaṃ amāpaya
paṇṇasālaṃ amāpetvā uñchācariyāya īhathāti.
Tattha rājisīti rājāno hutvā pabbajitā. Samāhitāti
ekaggacittā hutvā. Esāti dakkhiṇahatthaṃ ukhipitvā iminā pabbatapādena
gacchathāti ācikkhantā vadanti. Acchasīti vasissasi. Āpakanti āpagaṃ
udakavāhakaṃ nadiṃ. Girigabbharanti girīnaṃ kucchito pavattaṃ.
Madhuvipphalanti madhuraphalaṃ. Rammaketi rammaṇīye. Kiṃpurisāyutanti kiṃpurisehi
āyuttaṃ parikiṇṇaṃ. Setasogandhiyehi cāti nānappakārehi setuppalehi
ceva sogandhiyehi ca samannāgato. Sīhovāmisapekkhīvāti
āmisaṃ patthento sīho viya. Bindussarāti sampiṇḍitasarā.
Vaggūti madhurasarā. Kūjantamupakūjantīti paṭhamaṃ kūjamānaṃ pakkhiṃ
pacchā puna upakūjanti. Utusampupphite dumeti utusamaye pupphite
dume nilīyitvā kūjantaṃ upakūjanti. So addasāti so tvaṃ
passissasīti attho. Karañjakakudhāyutanti karañjarukkhehi ceva
kukudharukkhehi ca samparikiṇṇaṃ. Appaṭigandhiyanti paṭikūlagandhavirahitaṃ.
Madhurodakassa sampuṇṇaṃ nānappakārehi padumuppalādīhi sañchannaṃ.
Paṇṇasālaṃ amāpayāti paṇṇasālaṃ māpeyyāsi. Amāpetvāti
māpetvā. Uñchācariyāya īhathāti atha tumhe deva
uñchācariyāya yāpentā appamattā īhatha āraddhaviriyā hutvā
vihareyyāthāti attho.
Evaṃ cetarājāno tassa paṇṇarasayojanamaggaṃ ācikkhitvā
taṃ uyyojetvā vessantarassa antarāyabhayassa vinodanatthaṃ mā koci
deva paccāmito okāsaṃ labheyyāti cintetvā ekaṃ byattaṃ susikkhitaṃ
cetaputtaṃ pakkosākepatvā tvaṃ gacchante ca āgacchante ca
parigaṇhāhīti vatvā vanadvāre ārakkhaṇatthāya ṭhapetvā sakanagaraṃ
paccāgamiṃsu. Vessantaropi saputtadāro gandhamādanaṃ patvā taṃ
divasaṃ tattha vasitvā tato uttarābhimukho vipulapabbatapādena gantvā
Ketumatīnadītīre nisīditvā vanacarakena dinnaṃ madhuramaṃsaṃ khāditvā tassa
suvaṇṇasūciṃ datvā tattha nahātvā paṭippassaddhadaratho nadiṃ uttaritvā
sānupabbatasikhare ṭhitassa nigrodhassa mūle thokaṃ nisīditvā
nigrodhaphalāni khāditvā uṭṭhāya gacchanto nālikaṃ nāma pabbataṃ patvā
taṃ pariharanto mucalinadasaraṃ gantvā saratīrena pubbuttarakaṇṇaṃ
patvā ekapadikamaggena vanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ atikkamma giriduggānaṃ
nadīpabhavānaṃ purato caturassapokkharaṇiṃ sampāpuṇi.
Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko
āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā mahāsatto himavantaṃ paviṭṭho tassa
vasanaṭṭhānaṃ laddhuṃ vaṭṭatīti cintetvā vissukammaṃ āmantetvā gaccha
tāta tvaṃ vaṅkatapabbatakucchimhi rammaṇīye ṭhāne assamapadaṃ māpetvā
ehīti vissukammaṃ pesesi. So sādhūti sampaṭicchitvā devalokato
otaritvā tattha gantvā dve paṇṇasālāyo dvicaṅkame
rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni ca māpetvā caṅkamakoṭiyaṃ tesu tesu ṭhānesu
nānāpupphavicitte pupphagacche ca kadalīvanāni ca dassetvā sabbe
pabbajitaparikkhāre paṭiyādetvā ye keci pabbajitukāmā te ime
gaṇhantūti akkharāni likhitvā amanusse ca bheravasadde migapakkhino
ca paṭikkamāpetvā sakaṭṭhānameva gato. Mahāsattopi ekapadikamaggaṃ
disvā pabbajitānaṃ vasanaṭṭhānaṃ bhavissatīti sallakkhetvā maddiñca
putte ca assamapadadvāre ṭhapetvā sayaṃ assamapadaṃ pavisitvā
akkharāni oloketvā sakkena diṭṭhosmīti sakkadattiyabhāvaṃ
Ñatvā paṇṇasāladvāraṃ vivaritvā pavisitvā khaggañca dhanuñca apanetvā
sāṭake omuñcitvā rattavākacīraṃ nivāsetvā ajinacammaṃ
aṅse katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isivesaṃ gahetvā kattaradaṇḍaṃ
ādāya paṇṇasālāto nikkhamitvā pabbajitasiriṃ samuṭṭhahanto aho
sukhaṃ paramaṃ sukhaṃ pabbajjā me adhigatāti udānaṃ udānetvā caṅkamaṃ
āruyha aparāparaṃ caṅkamitvā paccekabuddhasadisena upasamena puttadārānaṃ
santikaṃ agamāsi. Maddī devīpi olokentī sañjānitvā
mahāsattassa pādesu nipatitvā vanditvā roditvā teneva saddhiṃ
assamapadaṃ pavisitvā attano paṇṇasālaṃ gantvā rattavākacīraṃ
nivāsetvā ajinacammaṃ aṃse katvā jaṭāmaṇḍalaṃ bandhitvā isinīvesaṃ
gaṇhi. Te pacchā puttepi tāpasakumāre kariṃsu. Cattāropi
khattiyā vaṅkatapabbatakucchiyaṃ vasiṃsu. Atha maddī mahāsattaṃ varaṃ yāci
deva tumhe phalāphalatthāya araññaṃ agantvā putte gahetvā idheva
hotha ahaṃ phalāphalaṃ āharissāmīti. Tato paṭṭhāya sā araññato
phalāphalāni āharitvā tayo jane paṭijaggati. Bodhisattopi taṃ
varaṃ yāci bhadde maddi mayaṃ ito paṭṭhāya akāle mama santikaṃ
mā āgacchāhīti. Sā sādhūti sampaṭicchi. Mahāsattassa
mettānubhāvena samantā tiyojane ṭhāne sabbe tiracchānāpi
aññamaññaṃ mettacittaṃ paṭilabhiṃsu. Maddī devī pāto vuṭṭhāya pānīyaṃ
paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā mukhodakaṃ āharitvā dantakaṭṭhaṃ datvā assamapadaṃ
Sammajjitvā dve putte pitu santike ṭhapetvā
pacchikhanittīaṅkusahatthā araññaṃ pavisitvā vanamūlaphalāphalāni ādāya pacchiṃ
pūretvā sāyaṇhasamaye araññato āgantvā paṇṇasālāyaṃ phalāphalāni
ṭhapetvā nahātvā putte nahāpesi. Atha cattāropi khattiyā
paṇṇasāladvāre nisīditvā phalāphalaṃ paribhuñjanti. Tato maddī
dve putte gahetvā attano paṇṇasālaṃ gacchati. Imināva niyāmena
te cattāro khattiyā vaṅkatapabbatakucchimhi sattamāse vasiṃsūti.
Vanappavesakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ
tadā kāliṅgaraṭṭhe dunnaviṭṭhabrāhmaṇagāmavāsī jūjako nāma
brāhmaṇo bhikkhācariyāya kahāpaṇasataṃ labhitvā ekasmiṃ brāhmaṇakule
ṭhapetvā puna dhanaṃ pariyesanatthāya gato. Tasmiṃ cirāyante
brāhmaṇakulaṃ kahāpaṇe valañjetvā pacchā itarena āgantvā
codiyamānaṃ kahāpaṇe dātuṃ asakkontaṃ amittatāpanaṃ nāma dhītaraṃ tassa
adāsi. So taṃ ādāya kāliṅgaraṭṭhe dunnaviṭṭhabrāhmaṇagāmaṃ
gantvā vasi. Amittatāpanā sammā brāhmaṇaṃ paṭijaggi. Atha
aññe taruṇabrāhmaṇā tassā ācārasampattiṃ disvā ayaṃ
amittatāpanā mahallakabrāhmaṇaṃ sammā paṭijaggi tumhe amhesu kiṃ
pamajjathāti attano bhariyāyo tajjenti. Tā imaṃ amittatāpanaṃ
imamhā gāmā palāpessāmāti nadītitthādīsu sannipatitvā taṃ
paribhāsiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
Ahu vāsī kaliṅgesu jūjako nāma brāhmaṇo
tassāpi daharā bhariyā nāmenāmittatāpanā
tā naṃ tattha gatāvocuṃ nadīudakahāriyā
thiyo naṃ paribhāsiṃsu samāgantvā kutūhalā
amittā nūna te mātā amittā nūna te pitā
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ
ahitaṃ vata te ñātī manatyiṃsu rahogatā
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ
dukkaṭaṃ vata te ñātī mantayiṃsu rahogatā
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ hadariyaṃ satiṃ
pāpakaṃ vata te ñātī mantayiṃsu rahogatā
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ hadariyaṃ satiṃ
amanāpaṃ vata te ñātī mantayiṃsu rahogatā
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ hadariyaṃ satiṃ
amanāpavāsaṃ vasi jiṇṇena patinā saha
yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa matante jīvitā varaṃ
na hi nūna tuyhaṃ kalyāṇī pitā mātā ca sobhane
aññaṃ bhattāraṃ vindiṃsu
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ
duyiṭṭhante navamiyaṃ akataṃ aggihuttakaṃ
ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu evaṃ dahariyaṃ satiṃ
Samaṇe brāhmaṇe nūna brāhmacariyaparāyane
sā tvaṃ loke abhissasi sīlavante bahussute
yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa evaṃ dahariyaṃ satiṃ
na dukkhaṃ ahinā daḍḍhaṃ na dukkhaṃ sattiyā hataṃ
tañca dukkhañca tippañca yaṃ passe jiṇṇakaṃ patiṃ
natthi khiḍḍā natthi rati jiṇṇena patinā saha
natthi allāpasallāpo jaghitampi na sobhati
yadā daharo daharā ca mantayiṃsu rahogatā
sabbe sokā vinassanti yekeci hadayanissatā
daharā tvaṃ rūpavatī purisānaṃbhipatthitā
gaccha ñātikule accha kiṃ jiṇṇo ramayissatīti.
Tattha ahūti ahosi. Vāsī kaliṅgesūti kāliṅgaraṭṭhe
dunnaviṭṭhabrāhṇagāmavāsī. Tā naṃ tattha gatāvocunti tā tattha gāme
itthiyo nadītitthe udakahārikā hutvā gatā naṃ avocuṃ. Thiyo naṃ
paribhāsiṃsūti tā itthiyo na aññaṃ kiñci avocuṃ atha kho naṃ
paribhāsiṃsu. Kutūhalāti kotuhalā jātā viya hutvā. Samāgantvāti
samantato parikkhipitvā. Dahariyanti dahariṃ taruṇiṃ sobhaggappattaṃ
samānaṃ. Jiṇṇassāti jarājiṇṇassa gehe. Duyiṭṭhante
navamiyanti tayā navamiyaṃ yāgaṃ duyiṭṭhaṃ bhavissati so te yāgapiṇḍo paṭhamaṃ
mahallakakākena gahito bhavissati duyiṭṭhā te navamiyātipi pāṭho.
Navamiyā tayā duyiṭṭhā bhavissatīti attho. Akataṃ aggihuttakanti
Aggijūhanaṃpi tayā akataṃ bhavissati. Abhissasīti samaṇabrāhmaṇe
samitapāpe vā bāhitapāpe vā akkosi. Tassa te pāpassa
idaṃ phalanti adhippāyenevamāhaṃsu. Jagghitaṃpi na sobhatīti khaṇḍadante
vivaritvā hasantassa mahallakassa hasitaṃpi na sobhati. Sabbe sokā
vinassantīti sabbe etesaṃ sokā vinassanti. Kiṃ jiṇaṇoti ayaṃ
jiṇaṇo taṃ pañcahi kāmaguṇehi kathaṃ ramayissatīti.
Sā tāsaṃ santikā paribhāsaṃ labhitvā udakaghaṭaṃ ādāya rodamānā
gharaṃ gantvā kiṃ bhoti rodasīti brāhmaṇena puṭṭhā tassa ārocentī
imaṃ gāthamāha
na te brāhmaṇa gacchāmi nadiṃ udakahāriyā
thiyo maṃ paribhāsiṃsu tayā jiṇṇena brāhmaṇāti.
Tassattho brāhmaṇa tayā jiṇṇena maṃ itthiyo paribhāsanti
tasmā ito paṭṭhāya tava udakahārikā hutvā nadiṃ na gamissāmīti.
Jūjako āha
mā me tvaṃ akarā kammaṃ mā me udakamāhari
ahaṃ udakamāhissaṃ mā bhotī kuppitā ahūti.
Tattha udakamāhissanti ahaṃ udakaṃ āharissāmīti.
Brāhmaṇī āha
nāhaṃ tamhi kule jātā yaṃ tvaṃ udakamāhare
evaṃ brāhmaṇa jānāhi na te vacchāmihaṃ ghare
sace me dāsaṃ dāsiṃ vā nānayissasi brāhmaṇa
Evaṃ brāhmaṇa jānāhi na te vacchāmi santiketi.
Tattha nāhaṃ tamhīti yamhi kule sāmike kammaṃ kārenti nāhaṃ
tattha jātā. Yaṃ tvanti tasmā yaṃ udakaṃ tvaṃ āharissasi na mayhaṃ
tena atthoti.
Jūjako āha
natthi me sippaṭṭhānaṃ vā dhanadhaññaṃ vā brāhmaṇi
kutohaṃ dāsaṃ dāsiṃ vā ānayissāmi bhotiyā
ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ mā bhotī kuppitā ahūti.
Sā devatāya viggahitā hutvā brāhmaṇaṃ āha
ehi te ahamakkhissaṃ yathā me vacanaṃ sutaṃ
esa vessantaro rājā vaṅke vasati pabbate
taṃ tvaṃ gantvāna yācassu dāsaṃ dāsiñca brāhmaṇa
so te dassati yācito dāsaṃ dāsiñca khattiyoti.
Tattha ehi te ahamakkhissanti ahaṃ te ācikkhissāmi. Idaṃ
sā devatāviggahitā hutvā āha.
Jūjako āha
jiṇṇohamasmi dubbalo dīgho caddhā suduggamo
mā bhoti paridevasi mā bhotī vimanā ahu
ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ mā bhotī kuppitā ahūti.
Tattha jiṇṇohamasmīti bhadde ahaṃ jiṇṇo asmi kathaṃ
gamissāmīti.
Brāhmaṇī āha
yathā agantvā saṃgāmaṃ ayuddhevassa parājito
evameva tuvaṃ brahme agantvāva parājito
sace me dāsaṃ dāsiṃ vā nānayissasi brāhmaṇa
evaṃ brāhmaṇa jānāhi na te vacchāmihaṃ ghare
amanāpante karissāmi tante dukkhaṃ bhavissati
nakkhatte utupubbesu yadā maṃ dakkhasilaṅkataṃ
aññehi saddhiṃ rammamānaṃ tante dukkhaṃ bhavissati
adassanena mayhante jiṇṇassa paridevato
bhiyyo vaṅkā palitā ca bahū hessanti brāhmaṇāti.
Tattha amanāpanteti vessantarassa santikaṃ gantvā dāsaṃ vā
dāsiṃ vā anāharantassa tava aruccanakaṃ kammaṃ karissāmi. Nakkhatte
utupubbesūti nakkhattayogavasena vā channaṃ utūnaṃ tassa utussa
pubbavasena vā pavattesu chaṇesu.
Taṃ sutvā brāhmaṇo bhīto ahosi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato so brāhmaṇo bhīto brāhmaṇiyā vasānugo
addito kāmarāgena brāhmaṇiṃ etadabravi
pātheyyaṃ me karohi tvaṃ saṃkulo saṅguḷāni ca
madhupiṇḍikā sukatāyo sattubhattañca brāhmaṇi
ānayissaṃ methunake ubho dāsakumārake
Te taṃ paricarissanti rattindivamatanditāti.
Tattha additoti upadduto pīḷito. Saṃkuloti tilapūve.
Saṅguḷāni cāti saṅguḷapūve ca. Sattubhattanti baddhasattu
abaddhasattuñceva pūṭabhattañca. Methunaketi jātigottakulappadesehi sadise.
Dāsakumāraketi tava dāsatthāya kumārake.
Sā khippaṃ pātheyyaṃ paṭiyādetvā brāhmaṇassa ārocesi.
So gehe dubbalaṭṭhānaṃ thiraṃ katvā dvāraṃ paṭisaṃkharitvā araññā
dārūni āharitvā ghaṭena udakaṃ āharitvā gehe sabbabhājanāni pūretvā
tattheva tāpasavesaṃ samādayitvā bhadde ito paṭṭhāya vikāle mā
nikkhami yāva mamāgamanā appamattā hohīti taṃ ovaditvā upāhanaṃ
āruyha pātheyyapasibbakaṃ aṃse laggetvā amittatāpanaṃ padakkhiṇaṃ
katvā assupuṇaṇehi nettehi roditvā pakkāmi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
idaṃ katvā brahmabandhu paṭimuñci upāhanaṃ
tato so mantayitvāna bhariyaṃ katvā padakkhiṇaṃ
pakkāmi so ruṇṇamukho brāhmaṇo sahitabbato
sivīnaṃ nagaraṃ phitaṃ dāsapariyesanañcaranti.
Tattha ruṇṇamukhoti rudamukho. Sahitabbatoti samādinnavato.
Gahitatāpasavesoti attho. Caranti dāsadāsīpariyesanaṃ caranto sivīnaṃ
nagaraṃ ārabbha pakkāmi.
So taṃ nagaraṃ gantvā sannipatitaṃ janaṃ disvā vessantaro
Rājā kuhinti pucchi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
so tattha gantvā avaca ye tatthāsuṃ samāgatā
kuhiṃ vessantaro rājā kattha passemu khattiyaṃ
so jano taṃ avacāsi ye tatthāsuṃ samāgagā
tumhehi brahme pakato atidānena khattiyo
pabbājito sakā raṭṭhā vaṅke vasati pabbate
tumhehi brahme pakato atidānena khattiyo
ādāya puttadārañca vaṅke vasati pabbateti.
Tattha pakatoti upadduto piḷito attano nagare vasituṃ alabhitvā
idāni vaṅkatapabbate vasatīti.
Evaṃ tumhe amhākaṃ rājānaṃ nāsetvā punapi āgatā idha
tiṭṭhathāti te leḍḍudaṇḍādihatthā brāhmaṇaṃ anubandhiṃsu. So
devatāviggahito hutvā vaṅkatapabbatamaggameva gaṇhi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
so codito brāhmaṇiyā brāhmaṇo kāmagiddhimā
aghantaṃ paṭisevittha vane bāḷamigākiṇṇe
khaggadīpinisevite.
Ādāya veluvaṃ daṇḍaṃ aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ
so pāvisi brahāraññaṃ yattha assosi kāmadaṃ
taṃ paviṭṭhaṃ brahāraññaṃ kokā naṃ parivārayuṃ
Vikandi so vippanaṭṭho dūre panthā apakkami
tato so brāhmaṇo gantvā bhogaluddho asaññato
vaṅkassoharaṇenattho sunakhehi parivārito
rukkhasmiñca nisinno va imā gāthā abhāsathāti.
Tattha aghantanti taṃ mahājanena anubandhanadukkhañceva
vanapariyogāhaṇadukkhañca. Aggihuttanti aggijūhanakkaṭacchuṃ. Kokā naṃ
parivārayunti so hi araññaṃ pavisitvā vaṅkatapabbatagāmimaggaṃ ajānanto
maggamuḷho hutvā vicari. Atha naṃ ārakkhaṇatthāya nisinnassa
cetaputtassa sunakhā parivārayiṃsūti attho. Vikandi soti so ekaṃ
rukkhaṃ āruyha mahantena ravena kandi. Vippanaṭṭhoti vippanaṭṭhamaggo.
Dūre panthāti vaṅkatapabbatagāmipathato dūre apakkami
bhogaludadhoti bhogalābhe luddho. Asaññatoti dussīlo.
Vaṅkassoharaṇenatthoti vaṅkatapabbatassa gamanamagge vippanaṭṭho.
So sunakhehi parivārito rukkhe nisinnova imā gā abhāsatha
ko rājaputtaṃ nisabhaṃ jayantamaparājitaṃ
bhaye khemassa dātāraṃ ko me vessantaraṃ vidū
yo yācataṃ patiṭṭhāsi bhūtānaṃ dharaṇīriva
dharaṇūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
yo yācataṃ gati āsi vasantīnaṃ va sāgaro
udadhūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
kalyāṇatitthaṃ supivaṃ sītūdakaṃ manoramaṃ
Puṇḍarīkehi sañchannaṃ yuttaṃ kiñjakkhareṇunā
rahadūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
assatthaṃva pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ
santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ
tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
nigrodhaṃva pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ
santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ
tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
ambaṃ viya pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ
santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ
tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
sālaṃ viya pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ
santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ
tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
dumaṃ viya pathe jātaṃ sītacchāyaṃ manoramaṃ
santānaṃ visametānaṃ kilantānaṃ paṭiggahaṃ
tathūpamaṃ mahārājaṃ ko me vessantaraṃ vidū
evañca me vilapato paviṭṭhassa brahāvane
ahaṃ jānanti yo vajjā nandiṃ so janaye mamaṃ
evañca me vilapato paviṭṭhassa brahāvane
ahaṃ jānanti yo vajjā vessantaranivāsanaṃ
Tāya so ekavācāya pasave puññaṃ anappakanti.
Tattha jayantanti maccheravijitaṃ. Ko me vessantaraṃ vidūti
ko mayhaṃ vessantaraṃ ācikkheyyāti vadati. Patiṭṭhāsīti patiṭṭhā
āsi. Santānanti pariyantānaṃ. Kilantānanti maggakilantānaṃ.
Paṭiggahanti paṭiggāhakaṃ patiṭṭhābhūtaṃ. Ahaṃ jānanti yo vajjāti
ahaṃ vessantarassa vasanaṭṭhānaṃ jānāmīti yo evaṃ vadeyyāti attho.
Tassa taṃ paridevanasaddaṃ ārakkhaṇatthāya ṭhapito cetaputto
migaludadako hutvā araññe vicaranto sutvā ayaṃ brāhmaṇo
vessantarassatthāya paridevati na kho panesa dhammatāya āgato
maddiṃ vā dārake vā yācissati idheva naṃ māressāmīti tassaṃ santikaṃ
gantvā brāhmaṇa na te jīvitaṃ dassāmīti dhanuṃ āropetvā
ākaḍḍhitvā tajjesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tassa ceto paṭissosi araññe luddako caro
tumhehi brahma pakato atidāne khattiyo
pabbājito sakā raṭṭhā vaṅke vasati pabbate
tumhahi brahme pakato atidānena khattiyo
ādāya puttadārañca vaṅke vasati pabbate
akiccakārī dummedho raṭṭhā vivanamāgato
rājaputtaṃ gavesanto bako macchamivodake
tassa tyāhaṃ na dassāmi jīvitaṃ idha brāhmaṇa
Ayaṃ hi te mayā nunno saro pāssati lohitaṃ
siro te vajjhayitvāna hadayaṃ chetvā sabandhanaṃ
panthasakuṇaṃ yajissāmi tuyhaṃ maṃsena brāhmaṇa
tuyhaṃ maṃsena medena matthaluṅgena brāhmaṇa
āhutiṃ paggahessāmi chetvāna hadayaṃ tava
taṃ me suyiṭṭhaṃ suhutaṃ tuyhaṃ maṅsena brāhmaṇa
na ca tvaṃ rājaputtassa bhariyaṃ putte ca nessasīti.
Tattha akiccakārīti tvaṃ akiccakārako. Dummedhoti
nippañño. Raṭṭhā vivanamāgatoti raṭṭhato mahāaraññaṃ āgato.
Saro pāssatīti ayaṃ saro tava lohitaṃ pivissati. Vajjhayitvānāti
taṃ māretvā rukkhā patitassa te sīsaṃ tālaphalaṃ viya luñcitvā
sabandhanaṃ hadayamaṃsaṃ chinditvā panthadevatāya panthasakuṇaṃ nāma
yajissāmi. Na ca tavanti evaṃ sante tvaṃ rājaputtassa bhariyaṃ vā
putte vā na nessasīti.
So tassa vacanaṃ sutvā maraṇabhayatajjito musāvādaṃ kathento āha
avajjho brāhmaṇo dūto cetaputta suṇohi me
tasmā dūtaṃ na hananti esa dhammo sanantano
nijjhattā siviyo sabbe pitā naṃ daṭṭhumicchati
mātā ca dubbalā tassa acirā cakkhūni jīyare
tesāhaṃ pahito dūto cetaputta suṇohi me
rājaputtaṃ nayissāmi yadi jānāsi saṃsa meti.
Tattha nijjhattāti saññattā. Acirā cakkhūni khīyareti niccaṃ
rodanena nacirasseva cakkhūni jīyissanti.
Tadā cetaputto idāni vessantaraṃ kira ānetuṃ āgacchatīti
somanassappatto hutvā sunakhe bandhitvā ekamante ṭhapetvā
brāhmaṇaṃ otāretvā sākhāsanthare nisīdāpetvā bhojanaṃ datvā
paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha
piyassa me piyo dūto puṇṇapattaṃ dadāmi te
idañca madhuno tumbaṃ migasatthiñca brāhmaṇa
tañca te desamakkhissaṃ yattha sammati kāmadoti.
Tattha piyassa meti mama piyassa vessantarassa tvaṃ piyo dūto
tava ajjhāsayapūraṇatthaṃ puṇṇapattaṃ demīti.
Jūjakapabbaṃ niṭṭhitaṃ
evaṃ cetaputto brāhmaṇaṃ bhojetvā pātheyyassatthāya tassa
madhuno tumbañceva pakkamigasatthiñca datvā magge ṭhapetvā dakkhiṇahatthaṃ
ukkhipitvā mahāsattassa vasanokāsaṃ ācikkhanto āha
esaselo mahābrahme pabbato gandhamādano
yattha vessantaro rājā sahaputtehi sammati
dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ
cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassati
ete nīlā padissanti nānāphaladharā dumā
uggatā abbhakūṭāva nīlā añjanapabbatā
Dhavassakaṇṇā khadirā sālā phandanamāluvā
sampavedhenti vātena sakiṃ pītāva māṇavā
upari dumapariyāyesu saṅgītiyova suyyare
najjuhā kokilā saṃghā sampatanti dumā dumaṃ
avhayanteva gacchantaṃ sākhāpattasamīritā
ramayanteva āgantuṃ modayanti nivāsanaṃ
yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati
dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ
cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.
Tattha gandhamādanoti esa gandhamādanapabbato etassa pādena
uttarābhimukho gacchanto yattha sakkadattiye assame vessantaro
rājā saha puttadārehi vasati taṃ passissasīti attho. Brāhmaṇavaṇṇanti
seṭṭhapabbajitavesaṃ. Āsadañca masañjaṭanti ākaḍḍhitvā
phalāphalaṃ gahaṇatthaṃ aṅkusañca aggijuhanañca masañca jaṭañca dhārento.
Cammavāsīti ajinacammadharo. Chamā setīti paṭhaviyaṃ paṇṇasanthare
sayati. Dhavassakaṇṇā khadirāti dhavā ca assakaṇṇā ca
khadirā ca. Sakiṃ pītāva māṇavāti ekavārameva pītā
majjapānasoṇḍā viyaṃ. Upari dumapariyāyesūti rukkhasākhāsu. Saṅgītiyova
suyyreti nānāsakuṇānaṃ vasantānaṃ saddā dibbasaṅgīti viya suyyanti.
Najjuhāti najjuhasakuṇā. Sampatantīti vikūjantā vicaranti.
Sākhā pattasamīritāti sākhānaṃ pattehi saṃghaṭṭitā hutvā vikūjantā
Sakuṇā vātena samīritapattā sākhā yeva vā. Āgantunti
apagantukajanaṃ. Yatthāti yasmiṃ assamapade vessantaro vasati tvaṃ
tattha gantvā imaṃ assamapadasampattiṃ passissasīti.
Tato uttariṃpi assamapadaṃ vaṇṇento āha
ambā kapitthā panasā sālā jambū vibhedakā
harītakī āmalakā assatthā badarāni ca
cārutimbarukkhā cettha nigrodhā ca kapitthanā
madhumadhukā thevanti nīce pakkā cudumbarā
pārevatā bhaveyyā ca muddikā ca madhutthikā
madhuṃ anelakaṃ tattha sakamādāya bhuñjare
aññettha pupphitā ambā aññe tiṭṭhanti dovilā
aññe āmā ca pakkā ca bheṅgavaṇṇā tadūbhayaṃ
athettha heṭṭhā puriso ambapakkāni gaṇhati
āmāni ceva pakkāni vaṇṇagandharasuttamā
ateva me acchariyaṃ hiṅkāro paṭibhāti maṃ
devānamiva āvāso sobhati nandanūpamo
vibhedikā nāḷikerā khajjurīnaṃ brahāvane
mālāva ganthitā ṭhanti dhajaggāneva dissare
nānāvaṇṇehi pupphehi nabhaṃ tārā citāmiva
kuṭajī kuṭṭhatagarā pāṭaliyo ca pupphitā
punnāgā giripunnāgā koviḷārā ca pupphitā
Uddhālakā somarukkhā agarubhalliyā bahū
puttajīvā ca kukkuṭā asanā cettha pupphitā
kuṭajā salaḷā nīpā kosambalabujā dhavā
sālā ca pupphitā tattha palālakhalasannibhā
tassāvidūre pokkharaṇī bhūmibhāge sanorame
padumuppalasañchannā devānamiva nandane
athettha puppharasamattā kokilā mañjubhāṇikā
abhippanādenti taṃ vanaṃ utusampupphite dume
bhassanti makarandehi pokkhare pokkharemadhū
athettha vātā vāyanti dakkhiṇā atha pacchimā
padumakiñjakkhareṇūhi okiṇṇo hoti assamo
thūlā siṃghāṭakā cettha sasādiyā pasādiyā
macchakacchapabyāvidhā bahū cettha mūpayānakā
madhuṃ bhiṃsehi savati khīraṃ sappi muḷālibhi
surabhi taṃ vanaṃ vāyati nānāgandhasamīritaṃ
sammoditeva gandhehi pupphasākhāhi taṃ vanaṃ
bhamarā pupphagandhena samantāmabhināditā
athettha sakuṇā santi nānāvaṇṇā bahū dijā
modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino
nandikā jīvaputtā ca jīvaputtā piyā cano
piyā puttā piyā nandā dijā pokkharaṇīgharā
Mālāva ganthitā ṭhanti dhajaggāneva dissare
nānāvaṇṇehi pupphehi kusaleheva gandhikā
yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati
dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ
cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.
Tattha cārutimbarukkhāti suvaṇṇatimbarukkhā. Madhumadhukāti madhurasā
madhukā. Thevantīti virocanti. Madhutthikāti madhu viya
paggharantiyo madhuratāya vā madhusadisā. Pārevatāti cārudantā
rukkhā. Bhaveyyāti dīghaphalā kadaliyo. Sakamādāyāti taṃ sayameva
gahetvā bhuñjanti. Dovilāti patitapupphadalapattā sañjāyamānaphalā.
Bheṅgavaṇṇā tadūyanti te ubhopi ambā āmā ca pakkā ca
maṇḍūkapiṭaṭhivaṇṇāyeva. Athettha heṭṭhā purisoti athettha assame
tesaṃ ambānaṃ heṭṭhā ṭhitako va puriso ambaphalāni gaṇhati
ārohanakiccaṃ natthi. Vaṇṇagandharasuttamāti etehi vaṇṇādīhi uttamāni.
Ateva me acchariyanti ativiya me acchariyaṃ. Hiṅkāroti hiṃhinti
karaṇaṃ. Vibhedikāti tālā. Mālāva ganthitāti supupphitarukkhānaṃ
upari ganthitā mālā viya pupphāni tiṭṭhanti. Dhajaggāneva dissareti
tāni rukkhāni alaṅkatadhajaggāni viya dissanti. Kuṭajī kuṭṭhatagarāti
kuṭajīnāmekā rukkhajāti kuṭṭhagacchā ca tagaragacchā ca. Giripunnā
gāti mahāpunnāgā. Koviḷārāti koviḷārarukkhā. Uddhālakāti
pītapupphavaṇṇā rājarukkhā nāma. Bhalliyāti bhallirukkhā nāma.
Labujāti labujā rukkhā nāma. Puttajīvāti mahānigrodharukkhā.
Palālakhalasannibhāti tesaṃ heṭṭhā paggharitapupphapuñjā palālakhalasadisāti
vadati. Pokkharaṇīti caturassapokkharaṇī. Nandaneti nandanavane
nandanapokkharaṇī viya. Puppharasamattāti puppharasena mattā
luḷitā. Makarandehīti kiñjakkharehi. Pokkhare pokkhareti
paduminipaṇṇe tesaṃ hi kiñjakkharato reṇu bhassitvā pokkharamadhu nāma
hoti. Dakkhiṇā atha pacchimāti ettāvatā sabbā disā vidisā
vātā dassitā honti. Thūlā siṃghāṭakāti mahantā siṃghāṭakā.
Sasādiyāti ṭhitā sayañjātasālī khuddakasālī sukkasālītipi vuccanti.
Pasādiyāti teyeva bhūmiyaṃ patitā. Byāvidhāti pasanne udake
saṇḍasaṇḍacārino byāvidhā paṭipāṭiyā gacchantā dissanti.
Mūpayānakāti kakkaṭakā. Madhuṃ bhiṃsehīti bhiṃsakoṭiyā bhinnāya paggharaṇaraso
madhusadiso hoti. Khīraṃ sappi mūḷālibhīti mūḷālehi paggharaṇaraso
khīramissakanavanītasappi viya hoti. Sammoditevāti sampattajanaṃ modayati
viya. Samantāmabhināditāti samantā abhinādentā vicaranti.
Nandikāti ādīni tesaṃ nāmāni. Tesu hi paṭhamā sāmi vessantara
imasmiṃ vane vasanto nandāti vadanti. Dutiyā tvañca sukhena jīva
puttā ca teti vadanti. Tatiyā tvañca jīva piyā puttā ca
teti vadanti. Catutthā tvañca nanda piyā puttā ca teti
vadanti. Tena tesaṃ etāneva nāmāni ahesuṃ. Pokkharaṇīgharāti
pokkharaṇiyaṃ nivāsino.
Evaṃ cetaputtena vessantarassa vasanaṭṭhāne akkhāte jūjakopi
tusitvā paṭisanthāraṃ karonto imaṃ gāthamāha
idañca me sattubhattaṃ madhunā paṭisaṃyutaṃ
madhupiṇḍikā ca sukatāyo sattubhattaṃ dadāmi teti.
Tattha sattubhattanti pakkamadhusannibhaṃ sattusaṃkhātaṃ bhattaṃ. Idaṃ
vuttaṃ hoti idaṃ mama atthi taṃ te dammi gaṇhāhi nanti.
Taṃ sutvā cetaputto āha
tuyheva sambalaṃ hotu nāhaṃ icchāmi sambalaṃ
itopi brahme gaṇhāhi gaccha brahme yathāsukhaṃ
ayaṃ ekapadī eti ujuṃ gacchati assamaṃ
isipi uccuto tattha paṅkadanto rajassiro
dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ
cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassati
taṃ tvaṃ gantvāna pucchassu so te maggaṃ pavakkhatīti.
Tattha sambalanti pātheyyaṃ. Etīti yo ekapadikamaggo
amhākaṃ abhimukho eti esa assamapadaṃ ujuṃ gacchati. Accutoti
evaṃ nāmako eko isi tattha vasati.
Idaṃ sutvā brahmabandhu cetaṃ katvā padakkhiṇaṃ
udaggacitto pakkāmi yenāsi accuto isīti.
Tattha yenāsīti yasmiṃ ṭhāne accuto isi ahosi tattha
gatoti.
Culavanavaṇṇanā niṭṭhitā
Gacchanto so bhāradvājo addasa accutaṃ isiṃ
disvāna taṃ bhāradvājo sammodi isinā saha
kacci nu bhoto kusalaṃ kacci bhoto anāmayaṃ
kacci uñchena yāpetha kacci mūlaphalā bāhū
kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.
Tattha bhāradvājoti jūjako. Appamevāti appāyeva. Hiṃsāti
tesaṃ vasena tumhākaṃ vihiṃsā.
Tāpaso āha
kusalañceva me brahme atho brahme anāmayaṃ
atho uñchena yāpemi atho mūlaphalā bāhū
atho ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā mayhaṃ na vijjati
bahūni vassapūgāni assame sammato mama
nābhijānāmi uppannaṃ ābādhaṃ amanoramaṃ
svāgatante mahābrahme atho te adurāgataṃ
anto pavisa bhaddante pāde pakkhālayassu te
tiṇḍukāni piyālāni madhuke kāsamāriyo
phalāni khuddakappāni bhuñja brahme varaṃ varaṃ
idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ ābhataṃ girigabbharā
tato piva mahābrahme sace tvaṃ abhikaṅkhasīti.
Jūjako āha
paṭiggahitaṃ yaṃ dinnaṃ sabbassa agghiyaṃ kataṃ
sañjayassa sakaṃ puttaṃ sivīhi vippavāsitaṃ
tamahaṃ dassanamāgato yadi jānāsi saṃsa meti.
Tattha tamahaṃ dassanamāgatoti taṃ ahaṃ dassanāya āgato.
Tāpaso āha
na bhavaṃ eti puññatthaṃ sivirājassa dassanaṃ
maññe bhavaṃ patthayati rañño bhariyaṃ patibbataṃ
maññe kaṇhājinaṃ dāsiṃ jāliṃ dāsañca icchasi
atha vā tayo mātāputte araññā netumāgato
na tassa bhogā vijjanti dhanadhaññañca brāhmaṇāti.
Tattha na tassa bhogā vijjantīti bho brāhmaṇa tassa vessantarassa
araññe viharantassa neva bhogā vijjanti dhanadhaññañca na
vijjati duggato hutvā vasati tassa santikaṃ gantvā kiṃ karissasīti.
Taṃ sutvā jūjako āha
akuddharūpāhaṃ bhoto nāhaṃ yācitumāgato
sāhu dassanamariyānaṃ sannivāso sadā sukho
adiṭṭhapubbo sivirājā sivīhi vippavāsito
tamahaṃ dassanamāgato yadi jānāsi saṃsa meti.
Tattha jānāsi saṃsa meti idaṃ vuttaṃ hoti ahaṃ bhoto akuddharūpo
asmi ettāvatā ahaṃ pana na kiñci vassantaraṃ yācituṃ āgato
Apica ariyānaṃ dassanaṃ sādhu sannivāso ca tehi saddhiṃ sukho. Ahaṃ
tassa ācariyabrāhmaṇo mayā ca kho yato sivīhi vippavāsito
tato paṭṭhāya adiṭṭhapubbo tenāhaṃ taṃ dassanāya āgato yadi tassa
vasanaṭṭhānaṃ janāsi saṃsa meti.
So tassa vacanaṃ sutvā saddahitvā hotu sve taṃ dassissāmi
te ajja tāva idheva vasāhīti taṃ phalāphalehi santappetvā puna
divase maggaṃ dassento dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā āha
esa selo mahābrahme pabbato gandhamādano
yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati
dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjataṃ
cammavāsī chamā seti jātavedaṃ na massati
ete nīlā padissanti nānāphaladharā dumā
uggatā abbhakūṭāva nīlā añjanapabbatā
dhavassakaṇṇā khadirā sālā phandanamāluvā
sampavedhenti vātena sakiṃ pītāva māṇavā
upari dumapariyāyesu saṅgītiyova suyyare
najjūhā kokilā saṃghā sampatanti dumādumaṃ
avhayanteva gacchantaṃ sākhā pattasamīritā
ramayanteva āgantuṃ modayanti nivāsanaṃ
yattha vessantaro rājā saha puttehi sammati
dhārento brāhmavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ
Cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassati
kirerimālā vigatā bhūmibhāge manorame
saddalā haritā bhūmi na tatthuddhaṃsate rajo
mayuragīvasaṃkāsā tūlaphassasamūpamā
tiṇāni nātivattanti samantā caturaṅgulā
ambā jambū kapiṭṭhā ca nīce pakkā cudumbarā
paribhogehi rukkhehi vanantaṃ rativaḍḍhanaṃ
veḷuriyavaṇṇasannibhaṃ macchagumbanisevitaṃ
suci sugandhaṃ salilaṃ āpo tatthapi sandati
tassāvidūre pokkharaṇī bhūmibhāge manorame
padumuppalasañchannā devānamiva nandane
tīṇi uppalajātāni tasmiṃ sarasi brāhmaṇa
vicitranīlānekāni setāni lohitakāni cāti.
Tassattho heṭṭhā vuttasadisova. Karerimālā vigatāti kareripupphehi
vigatā. Saddalā haritāti dhuvasaddalena haritā bhūmi.
Na tatthuddhaṃ sate rajoti tasmiṃ ṭhāne appamattopi rajo na
uddhaṃsati. Tūlaphassasamūpamāti mudusamphassatāya tūlaphassasadisā. Tiṇāni
nātivattantīti tāni tassā bhūmiyā mayuragīvavaṇṇāni tiṇāni
samantato caturaṅgulappamāṇāneva pavattanti tato pana uttariṃ na
vaḍḍhanti. Ambā jambū kapiṭṭhā cāti ambā ca jambū ca kapiṭṭhā
ca. Paribhogehīti nānāvidhehi pupphupagaphalupagehi paribhokharukkhehi.
Sandatīti tasmiṃ vanasaṇḍe pabbatato otarantaṃ udakaṃ sandati
pavattatīti attho. Vicitranīlākāni setāni lohitakāni cāti
ekāni nīlāni ekāni setāni ekāni holitakāni cāti imehi
tīhi uppalajātehi taṃ saraṃ vicittasusajjitaṃ pupphacaṅkoṭakaṃ viya
sobhatīti dasseti.
Evaṃ caturassapokkharaṇiṃ vaṇṇetvā puna mucalindasaraṃ vaṇṇento āha
khomāva tattha padumā setasogandhiyehi ca
kalambakehi sañchanno mucalindo nāma so saro
athettha padumā phullā apariyantāva dissare
gimhā hemantakā phullā jaṇṇutagghā upattharā
surabhī sampavāyanti vicitrā pupphasaṇṭhitā
bhamarā pupphagandhena samantāmabhināditāti.
Tattha khomāvāti khomamayā viya paṇḍarā. Setasogandhiyehi
cāti setuppalehi ca sogandhiyehi ca kalambakehi ca so saro
sañchanno. Apariyantāva dissareti aparimāṇā viya dissanti.
Gimhā hemantakāti gimhe ca hemante ca supupaphitā padumā.
Jaṇṇutagghā upattharāti jaṇṇuppamāṇe udake upattharā phullā
honti saṇṭhitā viya khāyanti. Vicitrā pupphasanṭhitānīti vicitrā
hutvā pupphehi saṇṭhitā sadā surabhī sampavāyanti.
Athettha udakantasmiṃ rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa
Kadambā pāṭalī phullā koviḷārā ca pupphitā
aṅkorā kaccikārā ca pārijaññā ca pupphitā
vāraṇā vuyhanā rukkhā mucalindamubhato saraṃ
sirīsā setapārisā sādhu vāyanti padmakā
niggaṇḍī saraniggaṇḍī asanā cettha pupphitā
paṅkurā bahulā selā sobhañjanā ca pupphitā
ketakā kaṇikārā ca karavirā ca pupphitā
ajjunā ajjukaṇṇā ca mahānāmā ca pupphitā
sampupphitaggā tiṭṭhanti pajjalanteva kiṃsukā
setapaṇṇi sattapaṇṇā kadaliyo kusumbharā
dhanutakkārīpupphahi sīsapāvāraṇāhi ca
acchipā sibalīrukkhā sallakiyo ca pupphitā
setagerūtagarikā maṃsikoṭṭhakulāvarā
daharā rukkhā vuḍḍhā ca akuṭilā cettha pupphitā
assamaṃ ubhato ṭhanti agyāgāraṃ samantatoti.
Tattha tiṭṭhantīti saraṃ parikkhipitvā tiṭṭhanti. Kadambāti
kadambarukkhā ceva. Kaccikārā cāti evaṃ nāmakā hutvā rukkhā.
Pārijaññāti rattakamālā. Vāraṇāvuyhanāti nāgarukkhā.
Mucalindamubhatoti muccalindassa ubhayapassesu. Setapārisāti
setagaccharukkhā. Te kira setakkhandhā mahāpaṇṇā kaṇikārasadisapupphā
honti. Niggaṇḍī saraniggaṇḍīti pakatiniggaṇḍī ceva
Kāḷaniggaṇḍī ca. Paṅkurāti paṇḍararukkhā. Kusumbharāti ekā gacchā.
Dhanutakkārīpupphehīti dhanūnañca takkārīnañca pupphehi upasobhitā.
Sīsapāvāraṇāhi cāti sīsapehi ca vāraṇehi ca upasobhitā.
Acchipāti ādayopi rukkhāyeva. Setagerūtagarikāti setagerū ca tagarā
ca. Maṃsikoṭṭhakulāvarāti maṃsigacchā ca koṭṭhagacchā ca kulāvarā
ca. Akuṭilāti ujukā. Agyāgāraṃ samantatoti agyāgāraṃ
parikkhipitvā ṭhitāti attho
athettha udakantasmiṃ bahū jātā phaṇijjakā
muggatiyo karatiyo sevālaṃ sīsakaṃ bahu
uddhāpavattaṃ ullulitaṃ makkhikā hiṅgujālikā
dāsimakañcako cettha bahū nīce kalambakā
elambarukkhāhi sañchannā rukkhā tiṭṭhanti brāhmaṇa
sattāhaṃ dhāriyamānānaṃ gandho tesaṃ na chijjati
ubhato sarañca mucalindaṃ vappā tiṭṭhanti bhāgaso
indavarehi sañsannaṃ vanantamupasobhitaṃ
aḍḍhamāsaṃ dhāriyamānānaṃ gandho tesaṃ na chijjati
nīlapupphisetavārī pupphitā girikaṇṇikā
kalerukkhehi sañchannaṃ vanantaṃ tulasīhi ca
sammoditeva gandhena pupphasākhāhi taṃ vanaṃ
bhamarā pupphagandhena samantāmabhināditā
tīṇi kakkārujātāni tasmiṃ sarasi brāhmaṇa
Kumbhamattānicekāni muramattāni vā ubhoti.
Tattha phaṇijjakāti bhūtatiṇakā. Muggatiyoti ekā
muggajāti. Karatiyoti rājamāso. Sevālaṃ sīsakanti imepi
gacchāyeva. Api ca sīsakāti rattacandanaṃ vuttaṃ. Uddhāpavattaṃ
ullulitanti taṃ udakaṃ tīramariyādabandhaṃ vātāhataṃ ullulitaṃ hutvā
tiṭṭhati. Makkhikā hiṅgujālikāti hiṅgujālasaṅkhāte vikasitapupphagacche
pañca vaṇṇā madhumakkhikā madhussarena viravantiyo tattha vicarantīti
attho dāsimakañcako cetthāti imāpi dve rukkhajātiyo ettha.
Nīce kalambakāti nīce kalambakā. Elambakarukkhasañchannāti evaṃ
nāmikāya valliyā sañchannā. Tesanti tesaṃ tassā valliyā
pupphānaṃ sabbesaṃpi etesaṃ dāsimakādīnaṃ pupphānaṃ sattāhaṃ gandho
na chijjati. Evaṃ sugandhasampannāni pupphāni rajatapattasadisā
vālukapuṇṇā bhūmibhāgā. Gandho tesanti tesaṃ indavarapupphādīnaṃ
gandho aḍḍhamāsaṃ na chijjati. Nīlapupphīti ādikā pupphavalliyo.
Tulasīhi cāti tulasīgacchehi ca kakkārujātānīti tīṇi valliphalāni.
Tattha ekissā valliyā phalāni mahāghaṭamattāni dvinnaṃ mudiṅgamattāni.
Tena vuttaṃ. Mūramattāni vā ubhoti
athettha sāsapo bahuko nādiyo haritāyuto
asītālāva tiṭṭhanti chejjā indavarā bahū
apphoṭā suriyavallī ca kāḷiyā madhugandhiyā
asokā mudayantī ca vallibho khuddapupphiyo
Koraṇḍakā anojā ca pupphitā nāgamallikā
rukkhamāruyha tiṭṭhanti phullā kiṃsukavalliyo
kateruhā pavāsenti yodhikā madhugandhiyā
niliyā sumanā bhaṇḍī sobhati padumuttaro
pāṭalisamuddakappāsī kaṇikārā ca pupphitā
hemajalāva dissanti rucirā aggisikhūpamā
yāni tāni ca pupphāni thalajānūdakāni ca
sabbāni tattha dissanti evaṃ rammo mahodadhīti.
Tattha sāsapoti siddhatthako. Bahukoti bahu. Nādiyo
haritāyutoti haritena āyutto nādiyo imā dvepi lasunajātiyo
sopi lasuno tattha bahukoti attho. Asītālāva tiṭṭhantīti asīti
evaṃ nāmakā rukkhā siniddhāya bhūmiyā upaṭṭhitā tālā viya
tiṭṭhanti. Chejjā indavarā bahūti udakapariyante bahū suvaṇṇaindavarā
muṭṭhinā chinditabbā hutvā ṭhitāti attho. Apphoṭāti
apphoṭavallī. Vallibho khuddapupphiyoti vallibho ca khuddapupphiyo
ca. Nāgamallikāti nāgā ca mallikā ca. Kiṃsukavalliyoti
sugandhamattā vallījāti. Kateruhā pavāsentīti ime ca dve
pupphagacchā. Madhugandhiyāti madhusamānagandhā. Niliyā sumanā bhaṇḍīti
vallīsumanā ca pakatisumanā ca bhaṇḍī ca. Padumuttaroti eko rukkho.
Kaṇikārā cāti vallikaṇikārāpi rukkhakaṇikārāpi. Hemajālāvāti
pasāritahemajālā viya dissanti. Mahodadhīti mahato udakassa
Ādhārabhato mucalindasaroti.
Athassā pokkharaṇiyā bahukā vārigocarā
rohitā nalapesiṅgū kumbhilā makarā susū
madhu ca madhulaṭṭhi ca tāliyā ca piyaṅgukā
kuddajā bhaddamuṭṭhā ca sattapupphā ca lolupā
surabhimarutagarā bahukā tuṅgavalliyo
padmakā nāradā koṭaṭhā jhāmakā ca hareṇukā
haliddakā gandhaselā hariverā ca guggulā
vibhedakā corakoṭṭhā kappurā ca kaliṅgukāti.
Tattha athassā pokkharaṇiyāti idha pokkharaṇīsadisatāya sarameva
pokkharaṇīti vadati. Rohitāti ādīni tesaṃ vārigocarānaṃ nāmāni.
Madhu cāti nimmakkhikamadhu ca. Madhulaṭṭhi cāti laṭṭhimadhukañca.
Tāliyāti ādikā sabbā gandhajātiyo
athettha sīhā byagghā ca purisālū ca hatthiyo
eṇeyyā pasadā ceva rohitā sarabhā migā
koṭṭhasuṇā suṇopi ca tuliyā naḷasannibhā
cāmarī calanī laṅghī jhāpitā makkaṭā picu
kakkaṭā katamāyā ca ikkā goṇasirā bahū
khaggā varāhā nakulā kāḷakettha bahutaso
mahisā soṇā siṅgālā cappakā ca samantato
ākuccā pacalākā ca citrakā cāpi dīpiyo
Pelakā ca vighāsādā sīhā kokanisātakā
aṭṭhapādā ca morā ca bhassarā ca kukkuṭṭhakā
caṅkorā kukkuṭā nāgā aññamaññaṃ pakūjino
bakā balākā najjūhā dindibhā koncavādikā
byagghinasā lohapiṭṭhā cappakā jīvajīvakā
kapiñjarā tittirāyo kulāvā paṭikuṭṭhakā
maṇḍālakā celakeḷu bhaṇḍutittiranāmakā
celāvakā piṅgulāyo kodhakā aṅgahetukā
karavikā ca saggā ca uhuṅkārā ca kukkuhā
nānājigaṇākiṇṇaṃ nānāsaranikūjitanti.
Tattha purisālūti valavāmukhayakkhiniyo. Rohitā sarabhā migāti
rohitā ceva sarabhā migā ca. Koṭṭhasuṇāti siṅgālasunakhā.
Koṭṭhasoṇātipi pāṭho. Suṇāpi cāti ekā celakā khuddakamigajāti.
Tuliyāti pakkhiviḷārā. Naḷasannibhāti naḷapupphavaṇṇā rukkhasunakhā.
Cāmarī calanī laṅghīti cāmarīmigā ca calanīmigā ca vātamigā
ca. Jhāpitā makkaṭāti dvepi mahāmakkaṭajātiyova. Picūti
sarapariyante gocaragāhī ekā makkaṭī. Kakkaṭā katamāyā cāti dve
mahāmigā. Ikkāti acchā. Goṇasirāti araññagoṇā. Kāḷakettha
bahutasoti kāḷamigā nāmettha bahutaso. Soṇā siṅgālāti kokasunakhā
ca rukkhasunakhā ca siṅgālā ca. Cappakāti 1- assamapadaṃ parikkhipitvā
@Footnote: 1 pampakātipi pāṭho
Ṭhitā mahāveḷucappakā 1-. Ākuccāti godhā. Pacalākāti gajakumbhamigā.
Citrakā cāpi dīpiyoti vicitramigā ca dīpimigā ca. Pelakā
cāti sasā. Vighāsādāti ete gijjhā sakuṇā. Sīhāti kesarasīhā.
Kokanisātakāti koke gahetvā khādanasīlā duṭṭhamigā. Aṭṭhapādāti
sarabhā migā. Bhassarāti setahaṃsā ca. Kakuṭṭhakāti kakuṭṭhasakuṇā.
Caṅkorāti caṅkorasakuṇā. Kukkuṭāti vanakukkuṭā. Dindibhā
koñcavādikāti ime tayopi sakuṇāyeva. Byagghinasāti senā.
Lohapiṭṭhāti lohitavaṇṇasakuṇā. Cappakāti cappakaṭakā. Kapiñjarā
tittirāyoti kapiñjarā ca tittirā ca. Kulāvā paṭikuṭṭhakāti
imepi dve sakuṇā. Maṇḍālakā pelakeḷūti maṇḍālakā ca
pelakeḷū ca. Bhaṇḍutittiranāmakāti bhaṇḍū ca tittirā ca nāmakā
ca. Celavakā piṅgulāyoti dve sakuṇajātiyo ca. Tathā godhakā
aṅgahetukā. Saggāti vātasakuṇā uhuṅkārāti ulūkasakuṇā
athettha sakuṇā santi nīlakā mañjubhāṇikā
modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino
athettha sakuṇā santi dikhā mañjussarāsitā
setakkhikūṭā bhadrakkhā aṇḍajā citrapekkhaṇā
athettha sakuṇā santi dijā mañjussarāsitā
sikhiṇḍīnīlagīvāhi aññamaññaṃ pakūjino
kukkuṭṭhakā kuḷīrakā koṭṭhā pokkharasātakā
@Footnote: 1 mahāveṇupampaṭikātipi pāṭho
Kāḷaveyyā balīyakkhā kadambā suvasālikā
haliddā lohitā setā athettha naḷakā bahū
vāraṇā bheṅgarājā ca kadambā suvakokilā
kukkusā kururā haṃsā āṭā parivadentikā
cākahaṃsā atibalā najjuhā jīvajīvakā
pārevatā ravihaṃsā cākavākā nadīcarā
vāraṇābhirudā rammā ubho kālupakūjino
athettha sakuṇā santi nānāvaṇṇā bahū dijā
modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino
athettha sakuṇā santi nānāvaṇṇā bahū dijā
sabbe mañjū nikūjanti mucalindamubhato saraṃ
athettha sakuṇā santi karavīkā nāma te dijā
modanti saha bhariyāhi aññamaññaṃ pakūjino
athettha sakuṇā santi karavīkā nāma te dijā
sabbe mañjū nikūjanti mucalindamubhato saraṃ
eṇeyyā pasatākiṇṇaṃ nāgasaṃghanisevitaṃ
nānālatāhi sañchannaṃ kadalīmiganisevitaṃ
athettha sāmā bahukā nivāro varako bahu
sālī akaṭṭhapāko ca ucchu tattha anappako
ayaṃ ekapadī eti ujuṃ gacchati assamaṃ
khudaṃ pipāsaṃ aratiṃ tattha patto na vindati
Yattha vessantaro rājā saha putehi sammati
dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ
cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.
Tattha nīlakāti citrarājipattā. Mañjussarāsitāti nibaddhamadhussarā.
Setakkhikūṭā bhadrakkhāti ubhayapassesu setehi akkhikūṭehi
samannāgatā sundarakkhā. Citrapekkhaṇāti citrapattā. Kuḷīrakāti
kakkaṭakā. Koṭṭhāti ādayo sakuṇā. Vāraṇāti hatthiliṅgasakuṇā.
Kadambāti mahākadambā gahitā. Suvakokilāti kokilehi
saddhiṃ vicaraṇā suvakā ceva kokilā ca. Kukkusāti kāḷakururā.
Kururāti setakururā. Haṃsāti setasakuṇahaṃsā. Āṭāti
dabbīsaṇṭhānamukhasakuṇā. Parivadentikāti ekā sakuṇajāti.
Vāraṇābhirudārammāti rammābhirudā vāraṇā. Ubho kālupakūjinoti sāyaṃ pātaṃ
pabbatapādaṃ ekaninnādaṃ karontā nikūjanti. Eṇeyyā
pasatākiṇṇanti eṇeyyamigehi ca pasatamigehi ca citramigehi ca ākiṇṇaṃ.
Tattha patto na vindatīti brāhmaṇa vessantarassa assamaṃ patto
puriso tattha assame chātaṃ vā pānīyaṃ pipāsaṃ vā ukkaṇṭhitaṃ
vā na paṭilabhatīti.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
idaṃ sutvā brahmabandhu isiṃ katvā padakkhiṇaṃ
udaggacitto pakkāmi yattha vessantaro ahūti.
Tattha vessantaro ahūti yasmiṃ ṭhāne vessantaro ahosi taṃ
Ṭhānaṃ gatoti.
Mahāvanavaṇṇanā niṭṭhitā.
Jūjakopi accutatāpasena kathitamaggena yāva caturassapokkharaṇītīraṃ
patvā cintesi ajjatikasāyaṇhe idāni maddī araññato āgamissati
mātugāmo hi nāma dānassa antarāyakaro hoti sve tassā
araññagatakāle assamapadaṃ gantvā vessantaraṃ upasaṃkamitvā dārake
yācitvā tāya anāgatāya evante gahetvā pakkamissāmīti.
Athassāvidūre ekaṃ sānupabbataṃ āruyha phāsukaṭṭhāne nipajji.
Taṃ pana rattiṃ paccusakāle maddī supinaṃ addasa evarūpo
supino diṭṭho ahosi eko puriso kaṇho dve kāsāyāni
paridahitvā dvīsu kaṇṇesu rattamālaṃ pilanditvā āvudhahattho
tajjento āgantvā paṇṇasālaṃ pavisitvā maddiṃ jaṭāsu gahetvā
ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ uttānaṃ pātetvā viravantiyā tassā deviyā dve
akkhīni uppāṭetvā dve bāhāni chinditvā uraṃ bhinditvā
paggharantalohitabinduṃ hadayamaṃsaṃ ādāya pakkāmīti. Sā maddī pabujjhitvā
bhītatasitā pāpako me supino diṭṭhoti supinapāṭhako pana vessantarena
sadiso nāma natthi pucchāmi nanti cintetvā gantvā mahāsattassa
paṇṇasāladvāraṃ ākoṭesi.
Atha mahāsatto taṃ saddaṃ sutvā ko esoti āha. Ahaṃ
deva maddīti. Bhadde amhākaṃ katikavattaṃ bhinditvā kasmā akāle
āgatāsīti. Deva ahaṃ na kilesavasena āgacchāmi apica kho pana
Me pāpako supino diṭṭhoti āha. Tenāhi kathehi maddīti. Sā
attanā diṭṭhaniyāmeneva kathesi. Mahāsatto taṃ supinaṃ pariggaṇhitvā
mayhaṃ dānapāramiyo pūressanti sve maṃ yācako āgantvā
putte yācissati maddiṃ assāsetvā uyyojessāmīti cintetvā maddi
tava dussayanadubbhojanehi cittaṃ ālulitaṃ bhavissati mā bhāyīti
pamohetvā assāsetvā uyyojesi. Sā vibhātāya rattiyā sabbaṃ
kattabbakammaṃ katvā dve putte āliṅgitvā sīse cumditvā ajja
me dussupino diṭṭho ammatātā appamattā bhaveyyāthāti ovaditvā
mahāsattassa santikaṃ gantvā deva dārakesu appamattā hothāti
mahāsattaṃ putte paṭicchāpetvā pacchikhaṇittiādīni ādāya assūni
muñcantī mūlaphalāphalatthāya vanaṃ pāvisi.
Jūjakopi idāni maddī araññaṃ gatā bhavissatīti sānupabbatā
oruyha ekapadikamaggena assamābhimukho pāyāsi. Atha mahāsatto
paṇṇasālato nikkhamitvā pāsāṇaphalake suvaṇṇapatimā viya nisīditvā
cintesi idāni yācako āgamissatīti pipāsito viya surāsoṇḍo
tassāgamanamaggaṃ olokento nisīdi. Puttāpissa pādamūle kīḷanti.
So maggaṃ olokento brāhmaṇaṃ āgacchantaṃ disvā sattamāse
nikkhittaṃ dānadhuraṃ ukkhipento viya ehi vata bho brāhmaṇāti
somanassappatto jālikumāraṃ āmantento imaṃ gāthamāha
uṭṭhehi jāli patiṭṭha porāṇaṃ viya dissati
brāhmaṇaṃ viya passāmi nandiyo mābhikīrareti.
Tattha porāṇaṃ viya dissatīti pubbe jetuttaranagare nānādisāhi
yācakānaṃ āgamanaṃ viya ajja yācakānaṃ āgamanaṃ dissati. Nandiyo
mābhikīrareti etassa brāhṇassa diṭṭhakālato paṭṭhāya maṃ somanassāni
abhikīranti ghammābhitattassa sīse sītūdakaghaṭasahassābhisecanakālo
viya jāto.
Taṃ sutvā kumāro araha
ahaṃpi tāta passāmi yo so brahmāva dissati
atthiko viya āyāti atithī no bhavissatīti.
Vatvā ca pana jālikumāro mahāsattassa apacitiṃ karonto
uṭṭhāya brāhmaṇaṃ paccuggantvā parikkhāragahaṇaṃ āpucchi. Brāhmaṇo
taṃ oloketvā ayaṃ vessantarassa putto jālikumāro nāma bhavissati
ādito paṭṭhāyevassa pharusavacanaṃ kathessāmīti cintetvā apehi
apehīti accharaṃ pahari. Kumāro apagantvā ayaṃ brāhmaṇo
atipharuso kinnukhoti tassa sarīraṃ olokento aṭṭhārasa purisadose passi.
Brāhmaṇopi bodhisattaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ karonto āha
kicci nu bhoto kusalaṃ kacci bhoto anāmayaṃ
kacci uñchena yāpetha kacci mūlaphalā bahū
kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.
Bodhisattopi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha
kusarañceva no brahme atho brahme anāmayaṃ
Atho uñchena yāpema atho mūlaphalā bahū
atho ḍaṃsā ca makasā appameva sariṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā mayhaṃ na vijjati
sattano māse vasataṃ araññe jīvisokinaṃ
idaṃpi paṭhamaṃ passāmi brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ
ādāya veḷuvaṃ daṇḍaṃ aggihuttaṃ kamaṇḍaluṃ
svāgatante mahābrahme atho te adurāgataṃ
anto pavissa bhaddante pāde pakkhālayassu te
tiṇḍukāni piyālāni madhuke kāsamāriyo
phalāni khuddakappāni bhuñja brahme varaṃ varaṃ
idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ ābhataṃ girigabbharā
tato piva mahābrahme sace tvaṃ abhikaṅgasīti.
Vatvā ca pana mahāsatto ayaṃ brāhmaṇo na akāraṇena
imaṃ brahāraññaṃ āgamissati āgamanakāraṇaṃ papañcaṃ akatvā
pucchisasāmi nanti cintetvā imaṃ gāthamāha
atha tvaṃ kena vaṇṇena kena vā pana hetunā
anuppattosi brahāraññaṃ taṃ me akkhāhi pucchitoti.
Tattha vaṇṇenāti kāraṇena. Hetunāti paccayena.
Jūjako āha
yathā vārivaho pūro sabbakālaṃ na khīyati
evantaṃ yācitā gañchiṃ putte me dehi yācitoti.
Tattha vārivahoti pañcasu mahānadīsu udakavāho. Na khīyatīti
pipāsitehi nadiṃ āgantvā hatthehi bhājanehipi ussiñcitvā pivamāno
na khīyati. Evantaṃ yācitā gañchinti tvaṃ saddhāya pūritattā
evarūpoyevāti maññamāno ahantaṃ yācituṃ āgañchiṃ. Putte me
dehi yācitoti mayā yācito tava putte mayhaṃ dāsatthāya dehīti.
Taṃ sutvā mahāsatto somanassappatto hutvā pāsāritahatthe
sahassatthavikaṃ ṭhapento viya pabbatapādaṃ unnādento āha
dadāmi na vikampāmi issaro naya brāhmaṇa
pāto gatā rājaputtī sāyaṃ uñchāto ehiti
akarattiṃ vasitvāna pāto gacchasi brāhmaṇa
tassā nahāte upasiṃghāṭe atha ne māladhārine
ekarattiṃ vasitvāna pāto gacchasi brāhmaṇa
nānāpupphehi sañchanne nānāgandhehi bhūsite
nānāmūlaphalākiṇṇe gacchissādāya brāhmaṇāti.
Tattha issaroti tvaṃ mama puttānaṃ issaro sāmiko hutvā
ete naya apica kho panetaṃ kāraṇaṃ atthi etesaṃ mātā rājaputtī
phalāphalatthāya pātova gatā sāyaṃ araññato āgamissati tāya
ānītāni madhuraphalāphalāni paribhuñjitvā idheva vane ajjekarattiṃ
vasitvā pātova dārake gahetvā gamissasīti. Tassā nahāteti
tāya nahāpite. Upasiṃghāṭeti sīse upasiṃghāṭe. Atha ne
māladhārineti atha vicitrāya mālāya alaṅkate taṃ mālaṃ vahamāne.
Pālipotthakesu pana atha neti likhitaṃ. Tassattho na vicārito.
Mūlaphalākiṇṇeti magge pātheyyassatthāya dinnehi nānāmūlaphalāphalehi
ākiṇṇe.
Jūjako āha
na vāsamabhirocāmi gamanaṃ mayhaṃpi ruccati
antarāyopi me assa gacchaññeva rathesabha
na hetā yācayogī naṃ antarāyassa kāriyā
itthiyo mantaṃ jānanti sabbaṃ gaṇhanti vāmato
saddhāya dānaṃ dadato mā samadakkhi mātaraṃ
antarāyaṃpi sā kayirā gacchaññeva rathesabha
āmantayassu te putte mā te mātaramaddasuṃ
saddhāya dānaṃ dadato evaṃ puññaṃ pavaḍḍhati
āmantayassu te putte mā te mātaramaddasuṃ
mādisassa dhanaṃ datvā rāja saggaṃ gamissasīti.
Tattha na hetā yācayogī nanti ettha nanti nipātamattaṃ.
Idaṃ vuttaṃ hoti mahārāja etā itthiyo nāma na hi yācayogī
yācanāya anucchavikā na honti kevalaṃ. Antarāyassa kāriyāti
dāyakānaṃ puññantarāyaṃ yācakānaṃ lābhantarāyaṃ karonti. Mantanti
itthī māyaṃ nāma jānanti. Vāmatoti sabbaṃ vāmato gaṇhanti na
dakkhiṇato. Saddāya dānaṃ dadatoti kammañca phalañca saddahitvā
dānaṃ dadato. Māsanti mā etesaṃ mātaraṃ adakkhi. Kayirāti
Kareyya. Āmantayassūti jānāpehi mayā saddhiṃ pesehīti vadati.
Dadatoti dadantassa.
Vessantaro āha
sace tvaṃ nicchase daṭṭhuṃ mama bhariyaṃ patibbataṃ
ayyakassapime dehi jālī kaṇhājinā cubho
ime kumāre disvāna mañjuke piyabhāṇine
pītito sumano citto bahuṃ dassati te dhananti.
Tattha ayyakassāti mayhaṃ pituno sañjayamahārājassa. Dassati
teti so rājā tuyhaṃ bahuṃ dhanaṃ dassati.
Jūjako āha
acchedanassa bhāyāmi rājaputta suṇohi me
rājadaṇḍāya maṃ dajjā vikkiṇeyya haneyya vā
chinno dhanañca dāse ca gāreyhassa brahmabandhuyāti.
Tattha acchedanassāti acchinditvā gahaṇassa. Rājadaṇḍāya
maṃ dajjāti ayaṃ brāhmaṇo dārakacoro daṇḍamassa upanethāti evaṃ
daṇḍatthāya maṃ amaccānaṃ dadeyya. Gāreyhassa brahmabandhuyāti
brāhmaṇiyā ca garahitabbo bhavismāmīti.
Vessantaro āha
ime kumāre disvāna mañjuke piyabhāṇine
dhamme ṭhito mahārājā sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
laddhā pītisomanassaṃ bahuṃ dassati te dhananti.
Jūjako āha
nāhantaṃpi karissāmi yaṃ maṃ tvaṃ anusāsasi
dārakeva ahaṃ nessaṃ brāhmaṇiyā paricāriketi.
Tattha dārakevāti alaṃ mayhaṃ aññena dhanena ahaṃ ime dārakeva
attano brāhmaṇiyā paricārike nessāmīti.
Tantassa pharusavacanaṃ sutvā dārakā bhītā piṭṭhipaṇṇasālaṃ
gantvā tatopi palāyitvā gumbagahane nilīyitvā tatrāpi jūjakenāgantvā
gahitaṃ viya attānaṃ sampassamānā kampamānā katthaci
saṇṭhāretuṃ asamatthā ito cito ca padhāvitvā yāva caturassapokkharaṇītīraṃ
gantvā daḷhaṃ vākacīraṃ nivāsetvā bhītā udakaṃ oruyha
pokkharaṇapattaṃ sīse ṭhapetvā udakena paṭicchannā hutvā aṭṭhaṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato kumārā byatthitā sutvā luddassa bhāsitaṃ
tena tena padhāviṃsu jālī kaṇhājinā cubhoti.
Jūjakopi kumāre adisvā bodhisattaṃ apasādesi bho vessantara
tvaṃ idāneva mayhaṃ dārake datvā mayā nāhaṃ jetuttaranagaraṃ
gamissāmi dārake mama brāhmaṇiyā paricārike nessāmīti vutte
iṅghitasaṇñaṃ datvā putte palāpetvā ajānanto viya nisinno
natthi maññe lokasmiṃ tayā sadiso musāvādīti.
Taṃ sutvā mahāsattopi kampito hutvā dārakā palātā
bhavissantīti cintetvā brāhmaṇa mā cintayi ānessāmi te
Kumāreti vatvā uṭṭhāya piṭṭhipaṇṇasālaṃ gantvā tesaṃ vanagahanaṃ
paviṭṭhabhāvaṃ ñatvā padavalañjānusārena pokkharaṇītīraṃ gantvā udake
otiṇṇapade disvā udake oruyha ṭhitā bhavissantīti ñatvā tāta
jālīti pakkositvā gāthamāha
ehi tāta piyaputta pūretha mama pāramiṃ
hadayaṃ mebhisiñcetha karotha vacanaṃ mama
yānanāvāva me hotha acalā bhavasāgarā
jātipāraṃ tarissāmi santāressaṃ sadevakanti.
Kumāro pitu kathaṃ sutvā evaṃ cintesi ayaṃ brāhmaṇo maṃ yathāruciṃ
karotu pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmīti sīsaṃ nīharitvā
pokkharapattāni viyūhitvā udakā uttaritvā mahāsattassa dakkhiṇapāde
nipatitvā goppakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Atha naṃ mahāsatto
āha tāta bhaginī te kuhinti. Tāta ime sattānāma bhaye uppanne
attānameva rakkhantīti. Atha mahāsatto puttehi me katikā
katā bhavissatīti ñatvā ehi amma kaṇheti pakkositvā gāthamāha
ehi amma piyā dhītā piyā me dānapāramī
hadayaṃ mebhisiñcetha karotha vacanaṃ mama
yānanāvāva me hotha acalā bhavasāgarā
jātipāraṃ tarissāmi uddharissaṃ sadevakanti.
Sā pitu vacanaṃ sutvā pitarā saddhiṃ dve kathā na kathessāmīti
tatheva udakā uttaritvā mahāsattassa vāmapāde nipatitvā
Goppakasandhiṃ daḷhaṃ gahetvā parodi. Tesaṃ assūni mahāsattassa
phullapadumavaṇṇe pādapiṭṭhe patanti tassa assūni tesaṃ suvaṇṇaphalakasadisāya
piṭṭhiyā patanti.
Atha mahāsatto vilīnamānahadayo viya vipphandamāpanno
muduhatthena kumārānaṃ piṭṭhiṃ parāmasanto kumāre uṭṭhāpetvā
assāsetvā tāta jāli kiṃ tvaṃ mama dānavitakkabhāvaṃ na jānāsi
ajjhāsayaṃ me tāta matthakaṃ pāpehīti vatvā goṇe agghāpento viya
tattheva ṭhito kumāre agghāpesi. So kira puttaṃ āmantetvā
āha tāta jāli sace tvaṃ bhujisso hotukāmo brāhmaṇassa
nikkhasahassaṃ datvā bhujisso bhaveyyāsi bhaginī kho pana te
utatamarūpadharā koci nīcajātiko brāhmaṇassa kiñcideva dhanaṃ datvā tava
bhaginiṃ bhujissaṃ katvā jātisambhedaṃ kareyya aññatra raññā
sabbasatadāyako nāma natthi tasmā tava bhaginī bhujissā hotukāmā
brāhmaṇassa dāsīsataṃ dāsasataṃ hatthisataṃ assasataṃ gavasataṃ nikkhasatanti
evaṃ sabbasataṃ datvā bhujissā hotūti. Evaṃ kumāre agghāpetvā
samassāsetvā assamapadaṃ gantvā kamaṇḍalunā udakaṃ gahetvā ehi
vata bho brāhmaṇāti āmantetvā sabbaññutañāṇassa nibandhanaṃ
katvā tassa hatthe udakaṃ pātetvā ambho brāhmaṇa piyaputtehi
sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataranti
paṭhaviṃ unnādento brāhmaṇassa piyaputte dānamadāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
Tato kumāre ādāya jālī kaṇhājinā cubho
brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano
tato kumāre ādāya jālī kaṇhājinā cubho
brāhmaṇassa adā citto 1- puttake dānamuttamaṃ
tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
yaṃ kumāre padinnamhi medanī samakampatha
tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
yaṃ pañjalikato rājā kumāre sukhavacchite
brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.
Tattha cittoti pītisommanassajāto hutvā. Tadāsi yaṃ
bhiṃsanakanti tadā dānatejena unnadantī mahāpathavī catunahutādhikadvi-
yojanasatasahassabahalā mattavāraṇo viya tajjamānā kampi. Tadā sāgaro
ubbatti. Sinerupabbatarājā suseditavettaṅkuro viya onamitvā
vaṅkatapabbatābhimukho aṭṭhāsi. Sakko devarājā apphoṭesi.
Mahābrahmā sādhukāramadāsi. Sabbe devā sādhukāramadaṃsu. Yāva
brahmalokā ekakolāhalaṃ ahosi. Pathavīsaddena devo tajjento
khaṇikavassaṃ vassi. Akālavijjulatā nicchariṃsu. Himavantavāsino
sīhādayo catuppādā sakalahimavantaṃ ekaninnādaṃ kariṃsu. Evarūpaṃ
bhiṃsanakaṃ ahosi. Pāliyaṃ pana medanī samakampathāti ettakameva
vuttaṃ. Yanti yadā. Kumāre sukhavaḍchiteti sukhavaḍḍhite sukhavasite
@Footnote: 1 vittotipi pāṭho
Sukhaparicāge adāsi. Adā dānanti ambho brāhmaṇa puttehi me
sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataranti
tassatthāya adāsi.
Mahāsatto dānaṃ datvā aho sudinnaṃ vata me dānanti pītiṃ
uppādetvā kumāre olokento aṭṭhāsi.
Jūjakopi vanagumbagahanaṃ pavisitvā valliṃ dantehi chinditvā
ādāya kumārassa dakkhiṇahatthaṃ kumārikāya vāmahatthena saddhiṃ ekato
bandhitvā tameva vallīkoṭiṃ gahetvā pothayamāno gahetvā pāyāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato so brāhmaṇo luddo lataṃ dandehi chindiya
latāya hatthe bandhitvā latāya anumajjatha
tato rajjumādāya daṇḍamādāya brāhmaṇo
ākoṭayanto te neti sivirājassa pekkhatoti.
Tattha tattha tesaṃ pahatapahataṭṭhāne chavi chijji. Lohitāni
paggharanti. Paharaṇakāle aññamaññassa piṭṭhiṃ dadanti. Athekasmiṃ
visamaṭṭhāne brāhmaṇo pakkhalitvā pati. Kumārānaṃ muduhatthehi
thaddhavallī galitā. Te rodamānā palāyitvā mahāsattassa santikaṃ
agamaṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato kumārā pakkāmuṃ brāhmaṇassa pamuñciya
assupuṇṇehi nettehi pitaraṃ so udikkhasi
Vedhamassaṭṭhapattaṃva pitupādabhivandati
pitu pādāni vanditvā idaṃ vacanamabravi
ammā ca tāta nikkhantā tavañca no tāta dassasi
yāva ammaṃpi passemu atha no tāta dassasi
ammā ca tāta nikkhantā tvañca no tāta dassasi
mā no tvaṃ tāta adadā yāva ammāpi eti no
tadāyaṃ brāhmaṇo kāmaṃ vikkīṇātu hanātu vā
balaṅkapādo addhanakho atho obaddhapiṇḍiko
dīghottaroṭṭho capalo kaḷāro bhagganāsako
kumbhodaro bhaggapiṭṭhi atho visamacakkhuko
lohamassu haritakeso valīnaṃ tilakāhato
piṅgalo ca vinato ca vikaṭo ca brahā kharo
ajinānipi sannaddho amanusso bhayānako
manusso udāhu yakkho maṃsalohitabhojano
gāmā araññaṃ āgamma dhanaṃ taṃ tāta yācati
nīyamānā pisācena kinnu tāta udakkhasi
asmā nūna te hadayaṃ ayasā daḷhabandhanaṃ
yo no bandhe na jānāsi brāhmaṇena dhanesinā
accāyikena luddena yo no gāvova sumbhati
idheva acchataṃ kaṇhā na sā jānāti kismiñci
migīva khīrasamattā yūthā hīnāva kandatīti.
Tattha udakkhasīti mahāsattassa santikaṃ gantvā kampamāno
olokesi. Vedhanti vedhamāno. Tvañca no tāta dassasīti tāta
tavañca amhe tāya anāgatāya eva brāhmaṇassa adāsi. Evaṃ mā
kari adhivāsehi tāva tāta yāva ammaṃpi passemu atha no tāta tāya
diṭṭhakāle tvaṃpi dassasi. Vikkīṇātu hanātu vāti tāta ammāya
āgatakāle esa amhe vikkīṇātu vā hanātu vā yaṃ vā icchiti taṃ karotu.
Apica kho panesa kakkhalo pharuso aṭṭhārasahi purisadosehi samannāgatoti
aṭṭhārasa purisadose kathesi. Tattha balaṅkapādoti patthaṭapādo.
Addhanakhoti pūtinakho. Obaddhapiṇḍikotiheṭṭhā gaḷitapiṇḍikamaṃso.
Dīghottaroṭṭhoti mukhaṃ pidahitvā ṭhitena dīghena uttaroṭṭhena
samannāgato. Capaloti paggharitalālo. Kaḷāroti sūkaradāṭhāhi viya
nikkhantadantehi samannāgato. Bhagganāsakoti bhaggāya visamāya
nāsāya samannāgato. Lohamassūti tambalohavaṇṇamassu. Haritakesoti
suvaṇṇavaṇṇaḷakeso viruḷhakeso. Valīnanti sarīracammassa valī
na gahito. Tilakāhakoti kāḷatilakaparikiṇṇo. Piṅgaloti
nibbiṭṭhapiṅgalo viḷārakkhisadisehi akkhīhi samannāgato. Vinatoti kaṭiyaṃ piṭṭhiyaṃ
kaṇṭheti tīsu ṭhānesu vaṅko. Vikaṭoti vikaṭapādo ravaṭṭhisandhītipi
vuttaṃ kaṭakaṭāti viravantehi aṭṭhisandhīhi samannāgato. Brahāti
dīgho. Amanussoti na manusso manussavesena vane vicaranto yakkhopi kho
tāta esa. Bhayānakoti ativiyā bhiṃsanako. Manusso udāhu yakkhoti
tāta sace koci etaṃ brāhmaṇaṃ disvā puccheyya atha maṃsalohitabhojanoti
Vattuṃ yuttaṃ. Dhanaṃ taṃ tāta yācatīti tāta esa amhākaṃ maṃsaṃ khāditukāmo
tumhe puttadhanaṃ yācati. Udikkhasīti ajjhupekkhasi. Asmā nūna te
hadayanti tāta mātāpitūnaṃ hadayaṃ nāma puttesu mudukaṃ hoti puttānaṃ dukkhaṃ
na sahati tava pana pāsāṇova maññe hadayaṃ. Athavā. Ayasā daḷhabandhanaṃ
tena amhākaṃ evarūpe dukkhe uppanne na rujati. Najānāsīti
ajānanto viya acchasi. Accāyikena luddenāti ativiya luddena
pamāṇātikkantena. Yo noti brāhmaṇena no amhe kaniṭṭhabhātike baddhe
bandhite yo tvaṃ na jānāsi. Sumbhatīti potheti. Idheva acchatanti tāta
ayaṃ kaṇhājinā na kiñci dukkhaṃ jānāti yathā nāma khīrasamattā
migapotikā yūthā parihīnā mātaraṃ apassantī khīratthāya kandati evaṃ
ammaṃ apassantī kanditvā sussitvā marissati. Tasmā maññeva
brāhmaṇassa dehi ahaṃ gamissāmi ayaṃ kaṇhā idheva hotūti.
Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Tato kumāro
mātāpitaro ārabbha paridevanto āha
na me idaṃ tathā dukkhaṃ labbā hi pumunā idaṃ
yañca ammaṃ na passāmi taṃ me dukkhataraṃ ito
na me idaṃ tathā dukkhaṃ labbā hi pumunā idaṃ
yañca tātaṃ na passāmi taṃ me dukkhataraṃ ito
sā nūna kapaṇā ammā ciraṃ rattāya rucchiti
kaṇhājinaṃ apassantī kumāriṃ cārudassaniṃ
so nūna kapaṇo tāto ciraṃ rattāya rucchiti
Kaṇhājinaṃ apassanto kumāriṃ cārudasniṃ
sā nūna kapaṇā ammā ciraṃ rucchiti assame
kaṇhājinaṃ apassantī kumāriṃ cārudasniṃ
so nūna kapaṇo tāto ciraṃ rucchiti assame
kaṇhājinaṃ apassanto kumāriṃ cārudassaniṃ
sā nūna kapaṇā ammā ciraṃ rattāya rucchiti
aḍaḍhratteva ratte vā nadīva avasussati
so nūna kapaṇo tāto ciraṃ rattāya rucchiti
aḍḍharatteva ratte vā nadīva avasussati
ime te jambukā rukkhā vedisā sindhuvāritā
vividhāni rukkhajātāni tāni ajja jahāmhase
assatthā panasā ceme nigrodhā ca kapitthanā
vividhāni phalajātāni tāni ajja jahāmhase
ime tiṭṭhanti ārāmā ayaṃ sītūdakā nadī
yatthassu pubbe kīḷāma tāni ajja jahāmhase
vividhāni pupphajātāni asmiṃ upari pabbate
yānassu pubbe dhārema tāni ajja jahāmhase
vividhāni phalajātāni asmiṃ upari pabbate
yānassu pubbe bhuñjāma tāni ajja jahāmhase
ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime
yehissu pubbe kīḷāma tāni ajja jahāmhaseti.
Tattha pumunāti idaṃ bhave vicarantena purisena labhitabbaṃ. Taṃ
me dukkhataraṃ itoti taṃ me ammaṃ passituṃ alabhantassa dukkhaṃ ito
pothanadukkhato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena dukkhataraṃ.
Ruccatīti rodissati. Aḍḍharatteva ratte vāti aḍḍharatte vā
sakalaratte vā amhe saritvā ciraṃ rodissati. Avasussatīti appodakā
kunnadī viya avasussati yathā sā khippameva avasussati evaṃ aruṇe
gacchanteyeva sussitvā marissatīti adhippāyenevamāha. Vedisāti
olambanasākhā. Tānīti yesaṃ no mūlapupphaphalāni gaṇhantehi
ciraṃ kīḷitāni tāni ajja ubhopi mayaṃ jahāma. Hatthikāti tātena
amhākaṃ kīḷanatthāya katahatthikā.
Tassa evaṃ paridevamānasseva saddhiṃ bhaganiyā jūjako āgantvā
kumāre pothento gahetvā pakkāmi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
nīyamānā kumārā te pitaraṃ etamabravuṃ
ammaṃ ārogyaṃ vajjāsi tvañca tāta sukhī bhava
ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime
tāni ammāya dajjāsi sokantehi vinessati
ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime
tāni ammā udikkhantī sokaṃ paṭivinessatīti.
Tadā mahāsattassa putte ārabbha balavasoko uppajji.
Hadayamaṃsaṃ uṇhaṃ ahosi. So sokena kesarasīhena
Gahitamattavāravāraṇo viya rāhumukhe paviṭṭhacando viya ca kampamāno sakabhāvena
sandhāretuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi paṇṇasālaṃ pavisitvā
kalūnaṃ paridevi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato vessantaro rājā dānaṃ datvāna khattiyo
paṇṇasālaṃ pavisitvā kalūnaṃ paridevayīti.
Tato paraṃ mahāsattassa vilāpagāthā honti
kanvajjacchātā tasitā uparucchenti dārakā
sāyaṃ saṃvesanākāle ko ne dassati bhojanaṃ
kanvajjacchātā tasitā uparucchenti dārakā
sāyaṃ saṃvesanākāle ammacchātamhā detha no
kathannu pathaṃ gacchanti pattikā anupāhanā
santā suṇehi pādehi ko ne hatthe gahessati
kathannu so na lajjeyya sammukhā paharaṃ mama
adūsakānaṃ puttānaṃ alajjī vata brāhmaṇo
yopime dāsīdāsassa añño vā pana pesiyo
tassāpi suvihīnassa ko lajjī paharissati
vārijasseva me sato bandhassa kumino mukhe
akkosati paharati piye putte apassatoti.
Tattha kanvajjāti kaṃ nu ajja. Uparucchentīti saṭṭhīyojanamaggaṃ
upagantvā rodissanti. Saṃvesanākāleti mahājanassa parivesanakāle.
Ko ne dassatīti ko nesaṃ bhojanaṃ dassati. Kathannu pathaṃ gacchantīti kathaṃ
nu saṭṭhīyojanamaggaṃ gamissanti. Pattikāti hatthiyānādīhi virahitā.
Upāhanāti upāhanamattenāpi virahitā sukhumālapādā. Gahessatīti
kilamathavinodanatthāya ko gaṇhissati. Dāsīdāsassāti dāsī
dāso assa. Añño vā pana pesiyoti tassāpi dāso tassāpi
dāsoti evaṃ dāsapatidāsaparamparāya yo mayhaṃ catuttho pesiyo
pesanakārako assa. Tassa evaṃ suvihīnassāpi ayaṃ vessantarassa
dāsapatidāsoti ñatvā. Ko lajjīti ko lajjāsampanno pahareyya
na yuttaṃ nukho tassa nillajjassa mama putte paharitunti. Vārijassevāti
kummino mukhe bandhassa macchasseva sato mama. Apassatoti
akāro nipātamattaṃ. Passantasseva piye putte akkosati ceva
paharati ca aho esa atidāruṇoti. Athassa kumāresu sinehena
evaṃ parivitakko udapādi ayaṃ brāhmaṇo mama putte ativiya
viheṭhetīti sokaṃ saṇṭhāretuṃ asakkonto brāhmaṇaṃ anubandhitvā
jīvitakkhayaṃ pāpetvā ānessāmi te kumāreti. Tato aṭṭhānametaṃ
kumārānaṃ pīḷanaṃ me ativiya dukkhaṃ dānaṃ datvā pacchā anutappanaṃ
nāma sataṃ dhammo na hotīti cintesi. Tadatthajotanā imā dve
parivitakkagāthā nāma honti
ādū cāpaṃ gahetvāna khaggaṃ bandhitvā vāmato
āneyyāmi sake putte puttānaṃ hi vadho dukkho
aṭṭhānametaṃ dukkharūpaṃ yaṃ kumārā vihaññare
Satañca dhammamaññāya ko datvā anutappatīti.
Tattha satanti pubbe bodhisattānaṃ paveṇīdhammaṃ. So kira tasmiṃ
khaṇe bodhisattānaṃ paveṇiṃ anussari. Tato sabbe bodhisattā
dhanapariccāgaṃ aṅgapariccāgaṃ jīvitapariccāgaṃ puttapariccāgaṃ bhariyapariccāganti
ime pañcamahāpariccāge apariccajitvā buddhabhūtapubbā nāma natthi
ahaṃpi tesaṃ abbhantare anupaviṭṭho ahosiṃ. Mayāpi puttadhītaro
adatvā na sakkā buddhena bhavitunti cintetvā kiṃ pana tvaṃ vessantara
paresaṃ dāsatthāya dinnaputtānaṃ dukkhabhāvaṃ na jānāsi yena
brāhmaṇaṃ anubandhitvā jīvitakkhayaṃ pāpessāmīti saññaṃ uppādesi.
Dānaṃ datvā pacchānutāpo nāma tava nānurūpo hotīti evaṃ attānaṃ
paribhāsitvā sacepi eso kumāre māressati dinnakālato paṭṭhāya
mama kiñci na hotīti daḷhaṃ sīlasamādānaṃ adhiṭṭhāya paṇṇasālato
nikkhamitvā paṇṇasāladvāre pāsāṇaphalake kāñcanapatimā viya nisīdi.
Jūjakopi bodhisattassa sammukhe kumāre pothetvā neti.
Tato kumāro vilapanto āha
saccaṃ kirevamāhaṃsu narā ekacciyā idha
yassa natthi sakā mātā yathā natthi tatheva so
ehi kaṇhe marissāma natthattho jīvitena no
dinnamhāpi janindena brāhmaṇassa dhanesino
accāyikassa luddassa yo no gāvova sumbhati
ime te jambukā rukkhā vedisā sindhuvāritā
Vividhāni rukkhajātāni tāni kaṇhe jahāmhase
assatthā panasā ce me nigrodhā ca kapitthanā
vividhāni phalajātāni tāni kaṇhe jahāmhase
ime tiṭṭhanti ārāmā ayaṃ sītūdakā nadī
yatthassu pubbe kīḷāma tāni kaṇhe jahāmhase
vividhāni pupphajātāni asmiṃ upari pabbate
yānassu pubbe dhārema tāni kaṇhe jahāmhase
vividhāni phalajātāni asmiṃ upari pabbate
yānassu pubbe bhuñjāma tāni kaṇhe jahāmhase
ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime
yehissu pubbe kīḷāma tāni kaṇhe jahāmhaseti.
Tattha yassāti yassa santike sakā mātā natthi. Puna
brāhmaṇo ekasmiṃ visamaṭṭhāne pakkhalitvā patati. Tesaṃ hatthato
bandhanaṃ muñcitvā galitaṃ. Te pahatakukkuṭā viya kampamānā palāyitvā
ekavegeneva pitu santikaṃ āgamiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
nīyamānā kumārā te brāhmaṇassa pamuñciya
tena tena padhāviṃsu jālī kaṇhājinā cubhoti.
Tattha tena tenāti tena muttakkhaṇena yena tesaṃ pitā tena
padhāviṃsu. Padhāvitvā pitu santikaṃyeva āgamiṃsūti attho.
Jūjakopi vegenuṭṭhāya vallīdaṇḍahattho kappuṭṭhānaggi viya
Avattharanto āgantvā ativiya palāyituṃ chekā tumheti hatthe
bandhitvā puna te neti.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato so rajjumādāya daṇḍamādāya brāhmaṇo
ākoṭayanto te neti sivīrājassa pekkhatoti.
Evaṃ nīyamānesu kaṇhājinā nivattitvā olokentī pitarā
saddhiṃ sallapi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
taṃ taṃ kaṇhājināvoca ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo
laṭṭhiyā paṭikoṭeti ghare jātaṃva dāsiyaṃ
na cāyaṃ brāhmaṇo tāta dhammikā honti brāhmaṇā
yakkho brāhmaṇavaṇṇena khādituṃ tāta neti no
nīyamānā pisācena kinnu tāta udikkhasīti.
Tattha tanti taṃ passamānaṃ nisinnaṃ pitaraṃ sivīrājaṃ. Dāsiyanti
dāsikaṃ. Khāditunti khādanatthāya. Ayaṃ hi tāta no giridvāresu
asampatteyeva ubhohi cakkhūhi rattalohitapaggharantehi khādituṃ neti
sabbe khādissāmīti neti tvañca khādituṃ vā pacituṃ vā nīyamāne
amhe udikkhasi sabbadā sukhito hohīti paridevi. Daharakumārikāya
vilapantiyā kampamānāya gacchantiyā mahāsattassa balavasoko
uppajji. Hadayavatthu uṇhaṃ ahosi. Nāsikāya appahontiyā mukhena
uṇhe assāsapassāse visajjesi. Assūni lohitavindūni hutvānettehi
Nikkhamiṃsu. So idaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ sinehadosena jātaṃ na aññena kāra
ṇena mayā tasmā sinehaṃ akatvā majjhatteneva bhavitabbanti tathārūpaṃ
sokaṃ attano ñāṇabalena vinodetvā pakatinisinnākāreneva nisīdi.
Giridvāraṃ asampattā kumārikā vilapantī agamāsi.
Ime no pādukā dukkhā dīgho caddhā suduggamo
nīce volambake suriye brāhmaṇova tareti no
okandāmhase bhūtāni pabbatāni vanāni ca
sarassa sirasā vandāma supatitthe ca āpake
tiṇā latā ca osathyo pabbatāni vanāni ca
ammaṃ ārogyaṃ vajjātha ayaṃ no neti brāhmaṇo
vajjantu bhonto ammañca maddiṃ asmākamātaraṃ
sace anuppatitukāmā khippaṃ anuppateyya no
ayaṃ ekapadī eti ujuṃ gacchati assamaṃ
tameva anuppatteyyāsi api passesi no lahuṃ
aho vata re jaṭinī vanamūlaphalāhāriyā
suññaṃ disvāna assamaṃ tante dukkhaṃ bhavissati
ativelaṃ nūna ammāya uñchāladdhaṃ anappakaṃ
yā no bandhe na jānāti brāhmaṇena dhanesinā
accāyikena luddena yo no gāvova sumbhati
apajja ammaṃ passemu sāyaṃ uñchāto āgataṃ
dajjā ammā brāhmaṇassa phalaṃ khuddena missakaṃ
Tadāyaṃ āsito chāto na bāḷhaṃ tarayeyya no
suṇā ca vata no pādā bāḷhaṃ tarati brāhmaṇo
iti tattha vilapiṃsu kumārā mātugiddhinoti.
Tattha pādukāti khuddakapādā. Okandāmhaseti avakkandāma.
Apacitiṃ nīcavuttiṃ dassentā jānāpema. Sarassāti imassa
padumasarassa pariggahitā devatā nāgakulāni sirasā vandāma.
Supatitthe ca āpaketi supatitthāya nadiyā adhivatthā devatāpi
vandāma. Tiṇā latāti tiṇāni ca olambanalatāyo ca. Osathyoti
osadhiyo. Sabbattha adhivatthā devatāyo sandhāya evamāha.
Anupatitukāmāti sacepi sā amhākaṃ padānupadaṃ āgacchatukāmā
ammā. Api passesi no lahunti api nāma etāya ekapadiyā
anuppattamānā puttake tava lahuṃ passeyyāsīti evaṃ vadeyyātha.
Jaṭinīti mātaraṃ parammukhālapanena ālapantī āha. Ativelanti
pamāṇātikkantaṃ katvā. Uñchāti uñchācariyāya laddhaṃ
vanamūlaphalaṃ. Khuddena missakanti khuddakamadhunā missakaṃ. Āsitoti
āsitāsino paribhuttapphalo. Chātoti suhito. Na bāḷhaṃ
tarayeyyāti na thaddhavegena nayeyya. Mātugiddhinoti mātari giddhena
samannāgatā balavasinehā evaṃ vilapiṃsūti.
Kumārapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
Yaṃ pana raññā mahāpaṭhaviṃ unnādetvā brāhmaṇassa
piyaputtesu dinnesu yāva brahmalokā ekakolāhalaṃ jātaṃ tenāpi
Bhijjitahadayā viya himavantavāsino devatāyo tesaṃ brāhmaṇena
nīyamānānaṃ taṃ vilāpaṃ sutvā mantayiṃsu sace maddī sakālasseva
assamaṃ āgamissati sā tattha putte adisvā vessantaraṃ pucchitvā
brāhṇassa dinnabhāvaṃ sutvā balavasinehena padānupadaṃ dhāvitvā
mahantaṃ dukkhaṃ anubhaveyyāti.
Atha te tayo devaputte tumhe sīhabayagghadīpivesena deviyā
āgamanamaggaṃ rumhitvā tāya yāciyamānāpi yāva suriyatthaṅgamā maggaṃ
adatvā yathā candālokena assamaṃ pavisati evamassāpi sīhādīhi
aviheṭhanatthāya ārakkhaṃ susaṃvidahitaṃ kareyyāthāti āṇāpesuṃ.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tesaṃ lālapitaṃ sutvā tayo bāḷā vane migā
sīho bayaggho ca dīpī ca idaṃ vacanamabravuṃ
mā heva no rājaputtī sāyaṃ uñchāto āgatā
mā hevamhākaṃ nibbhoge heṭhayittha vane migā
sīho cenaṃ viheṭheyya bayaggho dīpī ca lakkhaṇaṃ
neva jālikumārassa kuto kaṇhājinā siyā
ubhayeneva jiyyetha patiputte ca lakkhaṇāti.
Tattha idaṃ vacanamabaravunti tumhe tayo janā sīho ca bayaggho
ca dīpī cāti evaṃ tayo bāḷā vane migā hothāti idaṃ tā devatā
tayo devaputte vacanaṃ abravuṃ. Mā heva noti maddī rājaputtī
uñchāto sāyaṃ mā āgami candālokena sāyameva āgacchatūti
Vadanti. Mā hevamhākaṃ nibbhogeti amhākaṃ nibbhoge vijite
amhākaṃ vanaghaṭāya mā taṃ koci vane bāḷamigo viheṭhayittha.
Yathā na viheṭhenti evamassāpi arakkhaṃ gaṇhathāti vadanti. Sīho
ce nanti sace hi naṃ anārakkhaṃ sīhādīsu koci viheṭheyya athassā
jīvitakkhayaṃ pattāya neva jālikumāro vassa kuto kaṇhājinā siyā
evaṃ sā lakkhaṇasampannā ubhayeneva jiyyetha. Patiputte cāti
davīhi koṭṭhāsehi jiyyetha tasmā susaṃvidahitaṃ ārakkhaṃ karothāti.
Atha te tayo devaputtā sādhūti tāsaṃ devatānaṃ vacanaṃ
paṭisuṇitvā sīhabayagghadīpino hutvā āgantvā tassā āgamanamagge
paṭipāṭiyā nipajjiṃsu.
Maddī pi kho ajja mayā dussunopi diṭṭho sakālasaseva
vanamūlaphalāphalāni gahetvā assamapadaṃ gamissāmīti kampamānā
mūlaphalāphalāni upadhāresi. Athassā hatthato khaṇittikaṃ patati. Tathā
aṃsato pacchi patati. Dakkhiṇakkhi ca phandati phalino rukkhā aphalā
viya aphalāva phalino viya khāyiṃsu. Sabbā disā na paññāyiṃsu.
Sā kinnu kho idaṃ pubbe abbhūtapubbaṃ ajja me hoti kiṃ bhavissati
mayhaṃ vā me puttānaṃ vā udāhu vessantarassa cāti cintetvā āha
khaṇittikaṃ me patitaṃ dakkhiṇakkhi ca phandati
aphalā phalino rukkhā sabbā muyhanti me disā
tassā sāyaṇhakālamhi assamāgamanaṃ pati
atthaṅgatamhi suriye bāḷā panthe upaṭṭhahuṃ
Nīce volambake suriye dūre ca vata assamo
yañca nesaṃ ito hāsaṃ tante bhuñjeyyuṃ bhojanaṃ
so nūna khattiyo eko paṇṇasālāya acchati
tosento dārake chāte mamaṃ disvā anāyatiṃ
te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā
sāyaṃ saṃvesanākāle khīraṃ pītāva acchare
te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā
sāyaṃ saṃvesanākāle vāriṃ pītāva acchare
te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā
paccuggatā maṃ tiṭṭhanti vacchā bālāva mātaraṃ
te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā
paccuggatā maṃ tiṭṭhanti haṃsāvūparipallale
te nūna puttakā mayhaṃ kapaṇāya varākiyā
paccuggatā maṃ tiṭṭhanti assamassāvidūrato
ekāyano ekapatho sarā sobbhā ca passato
aññaṃ maggaṃ na passāmi yena gaccheyya assamaṃ
migā namatthu rājāno kānanasmiṃ mahabbalā
dhammena bhātaro hotha maggaṃ me detha yācitā
avaruddhassāhaṃ bhariyā rājaputtassa sirīmato
tañcāhaṃ nātimaññāmi rāmaṃ sītāvanubbatā
tumhe ca putte passetha sāyaṃ saṃvesanaṃ patiṃ
Ahañca putte passeyyaṃ jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho
bahuñcidaṃ mūlaphalaṃ bhakkho cāyaṃ anappako
tato upaḍḍhaṃ dassāmi maggaṃ me detha yācitā
rājaputtī ca no mātā rājaputto ca no pitā
dhammena bhātaro hotha maggaṃ me detha yācitāti.
Tattha tassāti tassā mama. Assamāgamanaṃ patīti assamaṃ
paṭicca sandhāya āgacchantiyā. Upaṭṭhahunti upaṭṭhāya ṭhitā.
Te kira paṭhamaṃ paṭipāṭiyā nipajjitvā tāya āgamanakāle uṭṭhāya
vijimhitvā maggaṃ rumbhantā paṭipāṭiyā tiriyaṃ aṭṭhaṃsu. Yañca
nesanti ahañca yaṃ ito mūlaphalāphalaṃ tesaṃ harissaṃ taṃ vessantaro
ca ubho puttakā passāti te tayopi janā bhuñjeyyuṃ aññaṃ nesaṃ
bhojanaṃ natthi. Anāyatinti anāgacchantiṃ maṃ ñatvā ekakova nūna
dārake tosento nisinno. Saṃvesanākāleti aññesu divasesu
attano khādāpanapipāyanakāle. Khīraṃ pītāvāti yathā khīrapītā
migapotakā khīrassatthāya kanditvā taṃ alabhitvā kandantāva niddaṃ
okkamanti evaṃ te phalāphalatthāya kanditvā taṃ alabhitvā
kandantāva niddaṃ upagatā bhavissantīti vadati. Vāriṃ pītāvāti
assamapade yathā migapotakā pipāsikā pānīyatthāya kanditvā taṃ alabhitvā
kandantāva niddaṃ okkamantīti iminā nayena attho daṭṭhabbo.
Acchareti acchanti. Paccuggatā maṃ tiṭṭhantīti maṃ paccuggatā
hutvā tiṭṭhanti. Paccuggatuntipi pāṭho. Paccuggantvāti attho.
Ekāyanoti ekasseva āyano ekapadikamaggo. Ekapathoti so
ca ekova dutiyo natthi okkamitvāpi gantuṃ na sakkā. Kasmā.
Yasmā sarā sobbhā ca passato. Namatthūti sā aññaṃ maggaṃ
adisvā ete yācitvā paṭikkamāpessāmīti phalapacchiṃ aṃsato
otāretvā añjaliṃ paggayha namasmānā evamāha. Bhātaroti mayaṃ
hi manussarājaputtā tumhepi migarājaputtā iti me dhammena bhātaro
hotha. Avaruddhassāti raṭṭhato pabbājitassa. Rāmaṃ sītāvanubbatāti
yathā dasarathamahārājaputtaṃ rāmaṃ tassa kaniṭṭhā sītā devī tasseva
aggamahesī hutvā taṃ anubbatā patidevatā hutvā appamattā
upaṭṭhāti tathā ahaṃpi vessantaraṃ appamattā upaṭṭhāsinti vadati. Tumhe
cāti tumhe ca mayhaṃ maggaṃ datvā sāyaṃ gocaraggahaṇakāle putte
passatha ahañca attano putte passeyyaṃ detha magganti yācati.
Atha te devaputtā velaṃ olokentā idāni tassā maggaṃ
dātuṃ velāti ñatvā uṭṭhāya apagacchiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tassā lālappamānāya bahukāruññasaññitaṃ
sutvā nelapatiṃ vācaṃ bāḷā panthā apakkamunti.
Tattha nelapatinti na elapatiṃ elapātarahitaṃ visadaṃ madhuravācaṃ.
Sā bāḷesu apagatesu assamaṃ agamāsi. Tadā ca puṇṇamīuposatho
ahosi. Sā caṅkamanakoṭiṃ patvā yesu yesu ṭhānesu
pubbe putte passati tesu tesu ṭhānesu apassantī āha
Imamhi naṃ padesamhi puttakā paṃsukuṇṭhitā
paccuggatā maṃ tiṭṭhanti vacchā bālāva mātaraṃ
imamhi naṃ padesamhi puttakā paṃsukuṇṭhitā
paccuggatā maṃ tiṭṭhanti haṃsāvūparipallale
imamhi naṃ padesamhi puttakā paṃsukuṇṭhitā
paccuggātā maṃ tiṭṭhanti assamassāvidūrato
te migā viya ukkaṇṇā samantāmabhidhāvino
ānandino pamuditā vattamānāva kampare
tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho
chagilīva migī chāpaṃ pakkhī puttāva pañjarā
ohāya putte nikkhamma sihīvāmisagiddhinī
tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho
idaṃ nesaṃ parakkantaṃ nāgānamiva pabbate
citakā parikiṇṇāyo assamassāvidūrato
tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho
vālukāyapi okiṇṇā puttakā paṃsukuṇṭhitā
samantāmabhidhāvanti te na passāmi dārake
ye maṃ pure paccudenti araññā dūramāyatiṃ
tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho
chagilīva migī chāpā paccugantvāna mātaraṃ
dūre maṃ paṭivilokenti te na passāmi dārake
Idañca nesaṃ kīḷanaṃ patitaṃ paṇḍuveluvaṃ
tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho
thanā ca mayhaṃ me pūrā uro ca sampadālibhi
tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho
uccaṅke me kovicinati thanā mekāva lambati
tyajja putte na passāmi jālī kaṇhājinā cubho
yassā sāyaṇhasamayaṃ puttakā paṃsukuṇṭhitā
uccaṅke me vivattanti te na passāmi dārakā
ayaṃ so assamo pubbe sammajjo paṭibhāti maṃ
tyajja putte na passantyā bhamate viya assamo
kimidaṃ appasaddova assamo paṭibhāti maṃ
kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā
kimidaṃ appasaddova assamo paṭibhāti maṃ
sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakāti.
Tattha nanti nipātamattaṃ. Paṃsukuṇṭhitāti paṃsumakkhitā.
Paccuggatā manti maṃ paccuggatā hutvā paccuggantuntipi pāṭho.
Paccuggantvā icceva attho. Ukkaṇṇāti yathā migapotakā
mātaraṃ disvā kaṇṇe ukkhipitvā gīvaṃ pasāretvā mātaraṃ upagantvā
haṭṭhatuṭṭhā samantā abhidhāvino honti. Vattamānāva kampareti
vattamānā mātu hadayamaṃsaṃ kampenti viya evaṃ pubbe mama puttā
honti. Tyajjāti te ajja na passāmi. Chagilīva migī chāpanti
Yathā chagilī ca migī ca pañjarasakhātā kulāvakā muttā pakkhī ca
āmisagiddhinī sīhī ca attano chāpaṃ ohāya gocarāya pakkamanti
tathāhaṃ ohāya putte nikkhamantīti vadati. Idaṃ nesaṃ parakkantanti
vassāratte sānupabbate nāgānaṃ padavalañjaṃ viya idaṃ nesaṃ kīḷanaṭṭhāne
ādhāvanaparidhāvanaparikkantaṃ paññāyati. Citakāti saññitanicitā
vālukapuñjā. Parikiṇṇāyoti vippakiṇṇāyo. Samantāmabhidhāvantīti
aññesu divasesu samantā abhidhāvanti. Paccudentīti
puccuggacchanti. Dūramāyatinti dūrato āgacchantiṃ. Chagilīva migī
chāpāti attano mātaraṃ disvā chagiliṃ viya migiṃ chāpāti. Idañca
nesaṃ kīḷananti hatthīrūpakādīhi kīḷantānaṃ idañca nesaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ
kīḷanaṃ veluvaṃ pariggalitvā patitaṃ. Mayhimeti mayhaṃ ime thanā ca
khīrassa pūrā. Uro ca sampadālibhīti hadayañca phalati viya.
Uccaṅke me vivattantīti mama uccaṅke āvaṭaṭnti parivattanti.
Sammajjo paṭibhāti manti sammajjaṭṭhānaṃ viya mama upaṭṭhāsi. Tyajjāti
te ajja. Apassantyāti apassantiyā mama. Bhamate viyāti
kulālacakkaṃ viya bhamati. Kākolāti vanakākā. Matā nūnāti
addhā matā kenaci nītā bhavissanti. Sakuṇāpīti avasesasakuṇā.
Matā nūnāti addhā matā bhavissanti.
Iti sā vilapantī mahāsattassa santikaṃ gantvā phalapacchiṃ
otāretvā mahāsattaṃ tuṇhimāsinaṃ disvā dārakepassa santike
appassantī āha
Kimidaṃ tuṇhībhūtosi api ratteva me mano
kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā
kimidaṃ tuṇhībhūtosi api ratteva me mano
sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakā
kacci nu me ayyaputta migā khādiṃsu dārake
araññe īrine vivane kena nītā me dārakā
ādū te pahitā dūtā ādū suttā piyaṃvadā
ādū bahino nikkhantā khiddāsu pasutā nute
nevāsaṃ kesā dissanti hatthapādā ca jālino
sakuṇānañca opāto kena nītā me dārakāti.
Tattha api ratteva me manoti apica balavapaccūse supinaṃ
passantiyā viya me mano. Migāti sīhādayo bāḷamigā. Īrineti
niroje. Vivaneti vivite. Ādū teti ādū jetuttaranagare
sivirañño santikaṃ tayā dūtā katvā pesitā. Ādū suttāti
anto paṇṇasālaṃ pavisitvā sayitā. Ādū bahi noti ādū no
te dārakā khiddāpasutā hutvā bahi nikkhantāti pucchati. Nevāsaṃ
kesā dissantīti sāmi vessantara neva tesaṃ kāḷañjanavaṇṇā kesā
dissanti jālavicittā hatthapādā dissanti. Sakuṇānañca opātoti
himavantappadese hatthiliṅgasakuṇā nāma atthi tepi upatitvā
ādāya ākāseneva gacchanti tena taṃ pucchāmi kintehi sakuṇehi
nītā ito aññesaṃpi kesañci tesaṃ sakuṇānaṃ viya opāto jāto
Akkhāhi kena nītā me dārakāti.
Evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Atha naṃ sā
deva kasmā mayā saddhiṃ na kathesi ko mama dosoti vatvā āha
idaṃ tato dukkhataraṃ sallaviddho yathā vaṇo
tyajja putte na passāmi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho
idaṃpi dutiyaṃ sallaṃ kampeti hadayaṃ mama
yañca putte na passāmi tvañca maṃ nābhibhāsasi
ajja ce me imaṃ rattiṃ rājaputte na saṃsasi
maññe okkantasantamaṃ pāto dakkhasi no matanti.
Tattha idaṃ tato dukkhataranti sāmi vessantara yaṃ mama raṭṭhā
pabbajitāya araññe vasantiyā putte ca apassantiyā dukkhaṃ idaṃ
tava mayā saddhiṃ akathanaṃ mayhaṃ tato dukkhataraṃ tvaṃ hi maṃ aggidaḍḍhaṃ
paṭidahanto viya tālā patitaṃ daṇḍena pothento viya sallena vaṇe
paṭivijjhanto viya tuṇhībhāvena kilamesi. Idaṃ hi me hadayaṃ
sallaviddho yathā vaṇo tatheva kampati ceva rujati ca. Saṃviddhotipi
pāṭho. Sampaṭividdhoti attho. Okkantasantamanti apagatajīvitaṃ
maṃ. Dakkhasi noti ettha nokāro nipātamatto. Kālasseva
mataṃ maṃ passasīti attho.
Atha mahāsatto kakkhalakathāya naṃ puttasokaṃ jahāpessāmīti
cintetvā imaṃ gāthamāha
nanu maddī varārohā rājaputtī yasassinī
Pāto gatāsi uñchāya kimidaṃ sāyamāgatāti.
Tattha kimidaṃ sāyamāgatāti maddi tvaṃ abhirūpā pāsādikā
himavante ca nāma bahū vanacarakā tāpasavijjādharādayo ca vicaranti
ko jānāti kiñci tayā kataṃ tvaṃ pātova gantvā kimidaṃ
sāyamāgacchasi daharakumāre ohāya araññagatitthiyo nāma sassāmikitthiyo
vā assāmikitthiyo evarūpā na honti kā nu kho me dārakānaṃ
pavutti kiṃ vā me sāmiko cintessatīti ettakaṃpi te nāhosi tvaṃ
pātova gantvā candālokena āgacchasi mama duggatabhāvassevesa
dosoti tajjetvā nibbajetvā kathesi.
Sā tassa kathaṃ sutvā āha
nanu tvaṃ saddamassosi ye saraṃ pātumāgatā
sīhassa vinadantassa byagghassa ca nikūjitaṃ
ahu pubbanimittaṃ me vicarantyā brahāvane
khaṇitto me hatthā patito uggīvañcāpi aṃsato
tadāhaṃ byatthitā bhītā puthuṃ katvāna añjaliṃ
sabbā disā namassissaṃ api sotthi ito siyā
mā heva no rājaputto hato sīhena dīpinā
dārakā vā parāmaṭṭhā acchakokataracchibhi
sīho byaggho ca dīpī ca tayo bāḷā vane migā
te maṃ pariyāvaruṃ maggaṃ tena sāyamhi āgatāti.
Tattha ye saraṃ pātunti ye pānīyaṃ pātuṃ imaṃ saraṃ āgatā.
Byagghassa cāti byagghassa ca aññesañca hatthiādīnaṃ catuppadānañceva
sakuṇasaṃghassa ca nikūjitaṃ ekaninnādaṃ saddaṃ kiṃ tvaṃ vassosīti
pucchati. So pana mahāsattena puttānaṃ dinnavelāya saddo
ahosi. Ahu pubbanimittanti deva imassa me dukkhassa
anubhavanatthāya pubbanimittaṃ ahosi. Uggīvanti aṃsakūṭe pacchilagganakaṃ.
Puthunti visuṃ visuṃ sabbā dasadisā namassissaṃ. Mā heva noti amhākaṃ
rājaputto sīhādīhi hato mā hotu dārakā acchādīhi parāmaṭṭhā
mā hontūti patthayantī namassissaṃ. Te maṃ pariyāvaruṃ magganti sāmi
ahaṃ imāni ca bhiṃsanakāni mahantāni dussupino ca me diṭṭho ajja
sakālasseva āgamissāmīti phalitarukkhe aphale viya aphale ca phalite
viya passāmi kicchena phalāphalāni gahetvā giridvāraṃ sampāpuṇituṃ
asakkontī atha te sīhādayo maṃ disvā maggaṃ paṭipāṭiyāva rumhitvā
aṭṭhaṃsu tena sāyaṃ āgatamhi khamāhi me sāmīti vadati.
Mahāsatto tāya saddhiṃ ettakameva kathaṃ vatvā yāva
aruṇuggamanā na kiñci kathesi. Ito paṭṭhāya maddī nānappakāraṃ
vilapantī āha
ahaṃ patiñca putte ca ācariyamiva māṇavo
anuṭṭhitā divārattiṃ jaṭinī brahmacārinī
ajināni paridahitvā vanamūlaphalahāriyā
vicarāmi divārattiṃ tumhaṃ kāmā hi puttakā
idaṃ suvaṇṇahāliddaṃ ābhataṃ paṇḍuveluvaṃ
Rukkhapakkāni cāhāsiṃ ime vo puttakīḷanā
idaṃ muḷālivattakaṃ sālukaṃ jiñjarodakaṃ
bhuñja khuddena saṃyuttaṃ saha puttehi khattiya
padumaṃ jālino dehi kumudaṃ pana kumāriyā
māline passa naccante siviputtāni avhaya
tato kaṇhājinā yāti nisāmehi rathesabha
mañjussarāya vagguyā assamaṃ upagacchantiyā
samānasukhadukkhamhā raṭṭhā pabbājitā ubho
api siviputte passesi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubho
samaṇe brāhmaṇe nūna brahmacariyaparāyane
ahaṃ loke abhisasiṃ sīlavante bahussute
tyajja putte na passāmi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubhoti.
Tattha ācariyamiva māṇavoti vattasampanno antevāsiko
ācariyaṃ viya paṭijaggati. Anuṭṭhitāti pāricariyāya uṭṭhānena
anuṭṭhitā appamattā hutvā paṭijaggāmi. Tumhaṃ kāmāti tumhākaṃ
kāmena tumhe patthayanti. Puttakāti kumāre ālapantī paridevati.
Suvaṇṇahāliddanti puttakā ahaṃ tumhākaṃ nahāpanatthāya
suvaṇṇavaṇṇaṃ hāliddaṃ nissadāyaṃ ghaṃsitvā ādāya āgatā.
Paṇḍuveluvanti kīḷanatthāya ca vo idaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ veluvapakkaṃpaṃ mayā
ābhataṃ. Rukkhapakkānīti tumhākaṃ kīḷanatthāya aññānipi manāpāni
kukhaphalāni āhāsiṃ. Ime voti puttakā ime vo kīḷanāti
Vadati. Mūḷālivattakanti mūḷālikaṇḍalikaṃ. Sālukanti idaṃ
uppalādisālukampi me bahu ābhataṃ. Jiñjarodakanti siṃghāṭakaṃ.
Bhuñjāti idaṃ sabbaṃ khuddakamadhunā saṃyuttaṃ puttehi saddhiṃ bhuñjāti
paridevati. Siviputtāni avhayāti sāmi sivirāja paṇṇasālāya
sayāpitaṭṭhānato siṃghaṃ putte pakkosi. Api siviputte pasaṃsesīti
sāmi sivirāja api putte passasi sace passasi me dassehi mā maṃ
ativiya kilamehi. Abhisasinti tumhākaṃ puttadhītaro mā passathāti
evaṃ nūna akkosiṃ.
Evaṃ vilapamānāyapi tāya saddhiṃ mahāsatto na kiñci kathesi.
Sā tasmiṃ akathente kampamānā candālokena attano putte
vicinantī yesu yesu jambukā rukkhādīsu ṭhānesu te pubbe kīḷiṃsu
tāni tāni sabbāni ṭhānāni patvā paridevantī āha
ime te jambukā rukkhā vedisā sindhuvāritā
vividhāni rukkhajātāni te kumārā na dissare
assatthā panasā ceme nigrodhā ca kapitthanā
vividhāni phalajātāni te kumārā na dissare
ime tiṭṭhanti ārāmā ayaṃ sītūdakā nadī
yatthassu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissare
vividhāni pupphajātāni asmiṃ uparipabbate
yānassu pubbe dhāriṃsu te kumārā na dissare
vividhāni phalajātāni asmiṃ uparipabbate
Yānassu pubbe bhuñjiṃsu te kumārā na dissare
ime no hatthikā assā balibaddā ca no ime
yehissu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissareti.
Tattha ime no hatthikā assāti sā pabbatupari dārake
gavesantī adisvā paridevamānā tato oruyha puna assamapadaṃ
āgantvā tattha te upadhārentī tesaṃ kīḷanabhaṇḍakāni disvā evamāha.
Athassā paridevanasaddena ceva padasaddena ca migapakkhino caliṃsu.
Sā te disvā āha
ime sāmā sasolūkā bahukā kadalīmigā
yehissu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissare
ime haṃsā ca koñcā ca mayūrā citrapekhunā
yehissu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissareti.
Tattha sāmāti khuddakā sāmavaṇṇamigā. Sasolūkāti sasā
ca vanaulūkā ca.
Sā assamapade piyaputte adisvā tato nikkhamitvā
pupphavanaghaṭaṃ pavisitvā taṃ taṃ ṭhānaṃ oloketvā āha
imā tā vanagumbāyo pupphitā sabbakālikā
yatthassu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissare
imā tā pokkharaṇī rammā cakkavākūpakūjitā
maṇḍālakehi sañsannā padumuppalakehi ca
yatthassu pubbe kīḷiṃsu te kumārā na dissareti.
Tattha vanagumbāyoti vanamālāgumbāva. Sā kacthaci putte
adisvā puna mahāsattassa santikaṃ āgantvā taṃ dummukhaṃ nisinnaṃ
disvā āha
na te kaṭṭhāni bhinnāni na te udakamābhataṃ
aggipi te na hāsito kinnu mandova jhāyasi
piyo piyena saṅgamma samohaṃ byapahaññati
tyajja putte na passāmi jāliṃ kaṇhājinaṃ cubhoti.
Tattha na hāsitoti na jalito. Idaṃ vuttaṃ hoti sāmi tvaṃ
pubbe kaṭṭhāni bhindasi udakaṃ āharitvā ṭhapesi aṅgārakapalle
aggiṃ karosi ajja etesu ekaṃpi akatvā kinnu mandova jhāyasi
tava kiriyā mayhaṃ na ruccati. Piyo piyenāti vessantaro mayhaṃ
piyo ito me piyataro natthi iminā me piyena saṅgamma
sammāgantvā pubbe samohaṃ byapahaññati dukkhaṃ vigacchati ajja pana me
imaṃ passantiyāpi soko na vigacchati kinnu kho kāraṇanti.
Tyajjāti hotu diṭṭhaṃ me kāraṇaṃ te ajja putte na passāmi tena
me imaṃ passantiyāpi soko na vigacchatīti.
Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto tuṇhībhūtova nisīdi. Sā
tasmiṃ akathente sokasallasamappitā pahatakukkuṭī viya kampamānā puna
paṭhamaṃ vicaraṇaṭṭhānāni vicaritvā mahāsattassa santikaṃ paccāgantvā
āha
na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā
Kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā
na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā
sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakāti.
Tattha na kho noti deva na kho amhākaṃ putte passāmi.
Yena te nīhaṭā matāti kenaci tesaṃ nīhaṭabhāvaṃpi na jānāmīti
adhippāyeneva āha.
Tāya evaṃ vuttepi mahāsatto na kiñci kathesi. Sā
puttasokena phuṭṭhā putte upadhārentī tatiyavāraṃ tāni tāni ṭhānāni
vātavegena vicari. Tāya kira ekarattiṃ vicaritaṭṭhānaṃ uparigayhamānaṃ
paṇṇarasayojanamaggaṃ ahosi. Atha ratti vibhāyi. Aruṇodayo
jāto. Sā punāgantvā mahāsattassa santike ṭhitā paridevi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
sā tattha paridevitvā pabbatāni vanāni ca
punadevassamaṃ gantvā sāmikassanti rodati
na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā
kākolāpi na vassanti matā me nūna dārakā
na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā
sakuṇāpi na vassanti matā me nūna dārakā
na kho no deva passāmi yena te nīhaṭā matā
vicarantī rukkhamūlesu pabbatesu guhāsu ca
iti maddī varārohā rājaputtī yasassinī
Bāhā paggayha kanditvā tattheva patitā chamāti.
Tattha sāmikassanti rodatīti bhikkhave sā maddī tattha
vaṅkatapabbatakucchiyaṃ sānupabbatāni ca vanagahanāni ca vicarantī paridevitvā
punāgantvā sāmikaṃ nissāya tassa santike ṭhitā puttānaṃ atthāya
rodanti na kho noti ādīni vadantī paridevatīti attho. Iti
maddī varārohāti bhikkhave evaṃ sā uttanamarūpadharā varārohā maddī
rukkhamūlādīsu vicarantī dārake adisvā nissaṃsayaṃ matā bhavissantīti
bāhā paggayha kanditvā tattheva vessantarassa pādamūle
chinnasuvaṇṇakadalī viya chamāyaṃ patati.
Atha mahāsatto matā maddīti saññāya kampamāno aṭṭhāne
videse matā maddī sace hissā jetuttaranagare kālakiriyā bhavissati
mahanto parihāro abhavissa dve raṭṭhāni caleyyuṃ. Ahaṃ pana
araññe ekakova kinnukho karissāmīti uppannabalavasokopi satiṃ
paccupaṭṭhapetvā jānissāmi tāvāti uṭṭhāya hadaye dakkhiṇahatthaṃ
ṭhapetvā santāpapavuttiṃ ñatvā kamaṇḍalunā udakaṃ āharitvā sattamāse
kāyasaṃsaggaṃ anāpannapubbopi balavasokena attano pabbajitabhāvaṃ
sallakkhetuṃ asakkonto assupuṇṇehi nettehi tassā sīsaṃ
ukkhipitvā ūrūsu ṭhapetvā udakena paripphositvā mukhañca hadayañca
parimajjanto nisīdi. Maddīpi kho thokaṃ vītināmetvā satiṃ
paṭilabhitvā hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā vuṭṭhāya mahāsattaṃ vanditvā
sāmi vessantara dārakā te kuhiṃ gatāti pucchi. So āha devi
Ekassa brāhmaṇassa dāsatthāya mayā dinnāti.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tmajja pattaṃ rājaputtiṃ udakenābhisiñcitha
assaṭṭhaṃ naṃ viditvāna atha naṃ etamabravīti.
Tattha tmajja pattanti attayo santikaṃ pattaṃ. Pādamūle
patitvā visaññībhūtanti attho. Etamabravīti etaṃ ekassa me
brāhmaṇassa dāsatthāya dinnāti vacanaṃ abravīti.
Tato tāya deva putte brāhmaṇassa datvā mama sabbarattiṃ
paridevitvā vicarantiyā kinnācikkhasīti vutte mahāsatto āha
ādiyeneva te maddi dukkhaṃ nakkhātumicchissaṃ
daliddo yācako vuḍḍho brāhmaṇo gharamāgato
tassa dinnā mayā puttā maddi mā bhāyi assasa
maṃ passa maddi mā putte mā bāḷhaṃ paridevayi
lacchāma putte jīvantā arogā ca bhavāmhase
putte pasuñca dhaññañca yañca aññaghare dhanaṃ
dajjā sappuriso dānaṃ disvā yācakamāgate
anumodāhi me maddi puttake dānamuttamanti.
Tattha ādiyenevāti ādikena. Idaṃ vuttaṃ hoti sace te ahaṃ
ādito paṭṭhāya etamatthaṃ ācikkhissaṃ. Taṃ sutvā tava sokaṃ
saṇṭhāretuṃ asakkontiyā hadayaṃ phaleyya. Tasmā ādiyeneva te
maddi dukkhaṃ na akkhātumicchissaṃ. Gharamāgatoti idaṃ amhākaṃ
Vasanaṭṭhānaṃ āgato. Arogā ca bhavāmhaseti yathā tathā mayaṃ
arogā homa jīvamānā avassaṃ putte brāhmaṇena nītepi
passissāmāti vadati. Yañca aññaghare dhananti yaṃ aññaghare
saviññāṇakāviññāṇakadhanaṃ. Dajjā sappuriso dānanti sappuriso uttamatthaṃ
patthento uraṃ bhinditvā hadayamaṃsaṃpi gahetvā dānaṃ dadeyyāti.
Maddī āha
anumodāmi te deva puttake dānamuttamaṃ
datvā cittaṃ pasādehi bhiyyo dānaṃ dado bhava
yo tvaṃ maccherabhūtesu manussesu janādhipa
brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanoti.
Tattha anumodāmi teti dasamāse kucchiyā dhāretvā vijāyitvā
divasassa dvitikkhattuṃ nahāpetvā pāyetvā bhojetvā ure
nipajjāpetvā paṭijaggi te puttakesu bodhisattena dinnesu sayaṃ pattiṃ
anumodanti evamāha. Iminā kāraṇena jānitabbaṃ pitāva dārakānaṃ
sāmikoti. Bhiyyo dānaṃ dado bhavāti mahārāja uttariṃpi punappunaṃ
dānaṃ dāyakova hohīti sudinnante dānaṃ cittaṃ pasādehi yo tvaṃ
maccherabhūtesu sattesu piyaputte adāsīti.
Evaṃ vuttepi mahāsatto maddi kinnāmetaṃ kathesi sace hi
mayā putte datvā cittaṃ pasādetuṃ nābhavissa imāni me acchariyāni
nappavatteyyunti sabbāni paṭhavininnāditādīni kathesi. Tato maddī
tāneva acchariyāni pakittetvā dānaṃ anumodantī āha
Ninnāditā te paṭhavī saddo te tidivaṅgato
samantā vijjutā āgū girīnaṃva paṭissutāti.
Tattha vijjutā āgūti akālavijjulatā himavantappadese samantā
nicchariṃsu. Girīnaṃva paṭissutāti girīnaṃ paṭissutasaddā viya viravā
upaṭṭhahiṃsu
tassa te anumodanti ubho nāradapabbatā
indo ca brahmā ca pajāpati ca somo yamo vessavaṇṇo ca rājā
sabbe devā anumodandi tāvatiṃsā saindakā
iti maddī varārohā rājaputtī yasassinī
vessantarassa anumodi puttake dānamuttamanti.
Tattha nāradapabbatāti imepi te dve devanikāyā attano
vimānadvāre ṭhitāva sudinnaṃ vata te dānanti anumodanti. Tāvatisā
saindakāti indajeṭṭhakā tāvatiṃsāpi devā te dānaṃ anumodanti.
Evaṃ mahāsattena attano dāne vaṇṇite tameva vatthaṃ parivattitvā
mahārāja vessantara sudinnaṃ te dānanti. Maddīpi kho tatheva dānaṃ
vaṇṇetvā anumodamānā nisīdi. Tena satthā iti maddī varārohāti
gāthamāha
maddīpabbaṃ niṭṭhitaṃ.
Evantesu aññamaññaṃ sammodanīyaṃ kathaṃ kathentesu sakko
devarājā cintesi ayaṃ vessantaramahārājā hiyyo jūjakassa paṭhaviṃ
unnādetvā dārake adāsi idāni naṃ koci hīnapuriso upasaṅkamitvā
Sabbalakkhaṇasampannaṃ sīlavatiṃ maddiṃ yācitvā rājānaṃ ekakaṃ katvā
maddiṃ gahetvā gaccheyya tato esa anātho nippaccayo bhaveyya
yannūnāhaṃ brāhmaṇavaṇṇena naṃ upasaṅkamitvā maddiṃ yācitvā pāramikūṭaṃ
gāhāpetvā kassaci avisajjanīyaṃ katvā puna taṃ tasseva datvā
āgamissāmīti. So suriyuggamanavelāyaṃ tassa santikaṃ agamāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati
sakko brāhmaṇavaṇṇena pāto nesaṃ adissathāti.
Tattha pāto nesaṃ adissathāti pātova nesaṃ dvinnaṃ janānaṃ
paññāyamānarūpo purato aṭṭhāsi. Ṭhatvā ca pana paṭisanthāraṃ
karonto āha
kacci nu bhoto kusalaṃ kacci bhoto anāmayaṃ
kacci uñchena yāpetha kacci mūlaphalā bahū
kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.
Evaṃ vuttepi mahāsatto tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto
āha
kusalañceva no brahme atho brahme anāmayaṃ
atho uñchena yāpema atho mūlaphalā bahū
atho ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā mayhaṃ na vijjati
Satta no māse vasataṃ araññe jīvisokinaṃ
idaṃpi dutiyaṃ passāma brāhmaṇaṃ devavaṇṇinaṃ
ādāya veluvaṃ daṇḍaṃ dhārentaṃ ajinakkhipaṃ
svāgatante mahābrahme atho te adurāgataṃ
anto pavisa bhaddante pāde pakkhālayassu te
tiṇḍukāni piyālāni madhuke kāsamāriyo
phalāni khuddakappāni bhuñja brahme varaṃ varaṃ
idaṃpi pānīyaṃ sītaṃ ābhataṃ girigabbharā
tato piva mahābrahme sace tvaṃ abhikaṅkhasīti.
Evaṃ tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā mahāsatto āha
atha tvaṃ kena vaṇṇena kena vā pana hetunā
anuppattosi brahāraññaṃ taṃ me akkhāhi pucchitoti.
Iti so tassa āgamanakāraṇaṃ pucchi. Atha naṃ sakko mahārāja
ahaṃ mahallako idhāgacchanto tava bhariyaṃ maddiṃ yācituṃ āgatomhi
taṃ me dehīti vatvā gāthamāha
yathā vārīvaho pūro sabbakālaṃ na khīyati
evantaṃ yācitāgacchiṃ bhariyaṃ me dehi yācitoti.
Avaṃ vuttepi mahāsatto hiyyo me brahmaṇassa dārakā dinnā
ahaṃ araññe ekakova hutvā kathante maddiṃ dassāmīti avatvā
pasāritahatthe sahassatthavikaṃ ṭhapento viya asajjitvā avajjitvā
anolīnamānaso hutvā giriṃ unnādento viya imaṃ gāthamāha
Dadāmi na vikampāmi yaṃ maṃ yācasi brāhmaṇa
santaṃ nappaṭiguyhāmi dāne me ramate manoti.
Tattha sanataṃ nappaṭiguyahāmīti saṃvijjamānaṃ na niguyhāmi.
Evañca pana vatvā mahāsatto sīghameva kamaṇḍalunā udakaṃ
āharitvā udakaṃ brāhmaṇassa hatathe pātetvā piyabhariyaṃ
brāhmaṇassa adāsi. Taṃkhaṇaññeva heṭṭhāvuttappakārāni sabbāni
acchariyāni pāturahesuṃ.
Tamatthaṃ pakāsento satathā āha
maddiṃ hatthe gahetvāna udakassa kamaṇḍaluṃ
brāhmaṇassa adā dānaṃ sivīnaṃ vaṭṭhavaḍḍhano
tadāsi yaṃ bhiṃsanakaṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
maddiṃ pariccajantassa medanī samakampatha
nevassa maddī bhakuṭī na sandhīyati na rodati
pekkhatevassa tuṇhiyā esa jānāti yaṃ varanti.
Tattha vadā dānanti ambho brāhmaṇa madditopi me sataguṇena
sahassahaguṇena satasahassaguṇena sabbaññutañāṇameva piyataraṃ idaṃ
me dānaṃ sabbaññutañāṇapaṭivedhassa paccayo hotūti vatvā dānaṃ
adāsi.
Vuttampi cetaṃ
jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ maddiṃ deviṃ patibbataṃ
cajjamāno na cintesiṃ bodhiyāyeva kāraṇā
Na me dessā ubho puttā maddī devī naappiyā
sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ tasmā piye adāsahanti.
Tattha samakampathāti paṭhavī udakapariyantaṃ katvā kampittha.
Nevassa maddī bhakuṭīti bhikkhave tasmiṃ khaṇe maddiyā mahallakabrāhmaṇassa
maṃ rājā detīti kodhavasena mukhe bhakuṭīpi nāhosi.
Na sandhīyati na rodatīti sāmikimaṃ olokesīti neva maṅku ahosi na
akkhīni pūretvā rodati. Atha jo tuṇhiyā hutvā mādisaṃ
itthīratanaṃ dadamāno na nikkāraṇā dassati. Esova yaṃ varaṃ
jānātīti phullapadumavaṇṇaṃ assa mukhaṃ pekkhateva olokiyamānā
ṭhitāti attho.
Atha mahāsatto kīdisā maddīti tassā mukhaṃ olokesi.
Sā kiṃ maṃ deva mukhaṃ olokesīti vatvā sīhanādaṃ nadantī imaṃ
gāthamāha
komārī yassāhaṃ bhariyā sāmiko mama issaro
yassicche tassa maṃ dajjā vikkīṇeyya haneyya vāti.
Tattha yassāti yassa tavāhaṃ komāriyā bhariyā so tvañceva
mama sāmiko issaro ca nāma āsi yassicchati tassa vā dadeyya
dhanena vā atthe sati maṃ vikkīṇeyya maṃsena vā atthe sati
haneyya tasmā yaṃ vo ruccati taṃ karotha nāhaṃ kujjhāmīti.
Atha sakko tesaṃ paṇītajjhāsayaṃ viditvā tassa thutiṃ akāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
Tesaṃ saṅkappamaññāya devindo etadabravi
sabbe jitā te paccuhā ye dibbā ye ca mānusā
ninnāditā te paṭhavī saddo te tidivaṅgato
samantā vijutā āgū girīnaṃ patissutā
tassa te anumodanti ubho nāradapabbatā
indo ca brahmā ca pajāpati ca
somo yamo vessavaṇṇo ca rājā
sabbe devā anumodanti dukkaraṃ hi karoti so
duddadaṃ dadamānānaṃ dukkaraṃ kammakubbataṃ
asanto nānukubbanti sataṃ dhammo duranvayo
tasmā satañcā satañca nānā hoti ito gati
asanto nirayaṃ yanti santo saggaparāyanā
yametaṃ kumāre adadā bhariyaṃ adadā vane vasaṃ
brahmayānamanokkamma sagge te taṃ vipaccatūti.
Tattha paccuhāti paccathikā. Dibbāti dibbasampattipaṭibāhakā.
Mānusāti manussasampattipaṭibāhakā. Ke pana teti
macchariyadhammā te sabbe puttadāraṃ dentena mahāsattena jitā.
Tenāha sabbe jitā te paccuhāti. Dukkaraṃ hi karoti soti so
vessantaro rājā ekakova araññe vasanto bhariyaṃ brāhmaṇassa
dento dukkaraṃ karotīti evaṃ te sabbe devā anumodantīti vadati.
Yametanti gāthaṃ anumodanaṃ karonto āha. Vane vasanti vane
Vasanto. Brahmayānanti seṭṭhayānaṃ tividho hi sucaritadhammo evarūpo
ca dānadhammo ariyamaggassa paccayo hotīti brahmayānanti vuccati.
Tasmā yantaṃ idaṃ ajja dānaṃ dadato nipphannaṃ brāhmayānaṃ apāyabhūmiṃ
anokkamitvā. Sagge te taṃ vipaccatūti vipākapariyosāneva
sabbaññutañaṇassa dāyakaṃ hotūti.
Evamassa sakko anumodanaṃ katvā idāni mayā idheva papañcaṃ
akatvā imaṃ imasseva datvā gantuṃ vaṭṭatīti cintetvā āha
dadāmi bhoto bhariyaṃ maddiṃ sabbaṅgasobhaṇaṃ
tavañceva maddiyā channo maddī ca patinā saha
yathā payo ca saṅkho ca ubho samānavaṇṇino
evaṃ tuvañca maddī ca samānamanacetasā
avaruddhettha araññasmiṃ ubho sammatha assame
khattiyā gottasampannā sujātā mātupetito
yathā puññāni kayirātha dadantā aparāparanti.
Tattha channoti anurūpo. Ubho samānavaṇṇinoti samānavaṇṇā
ubhopi parisuddhāyeva. Samānamanacetasāti ācārādīhi
samānena manasaṃkhātena cetasā samannāgatā. Avaruddhetthāti raṭṭhato
pabbājitā hutvā ettha araññe vasatha. Yathā puññānīti yathā
jetuttaranagare vo bahūni puññāni katāni hiyyo puttānaṃ ajja
bhariyāya dānavasenapi katānīti ettakeneva paritosaṃ akatvā tato
uttariṃpi aparāparaṃ dadantā yathānurūpāni puññāni kareyyātha yevāti.
Atha sakko mahāsattassa maddiṃ paṭicchādetvā varaṃ dātuṃ
attānaṃ ācikkhanto āha
sakkohamassami devindo āgatosmi tavantike
varaṃ varassu rājisi vare aṭṭha dadāmi teti.
Kathento kathentoyeva dibbattabhāvena jalanto taruṇasuriyo
viya ākāse aṭṭhāsi.
Tato bodhisatto varaṃ gaṇhanto āha
varañce me ado sakka sabbabhūtānamissara
pitā maṃ anumodeyya ito pattaṃ sakaṃ gharaṃ
āsanena nimanteyya paṭhametaṃ varaṃ vare
purisassa vadhaṃ na roceyyaṃ api kibbisakārakaṃ
vajjaṃ vadhamhā moceyyaṃ dutiyetaṃ varaṃ vare
ye vuḍḍhā ye ca daharā ye ca majjhimaporisā
mameva upajīveyyuṃ tatiyetaṃ varaṃ vare
paradāraṃ na gaccheyyaṃ sadārapasuto siyaṃ
thīnaṃ vasaṃ na gaccheyyaṃ catutthetaṃ varaṃ vare
putto me sakka jāyetha so ca dīghāyuko siyaṃ
dhammena jine paṭhaviṃ pañcametaṃ varaṃ vare
tato ratyā vivasane suriyassuggamanaṃ pati
dibyā bhakkhā pātubhaveyyuṃ chaṭṭhametaṃ varaṃ vare
dadato me na khīyetha datvā nānutappeyyahaṃ
Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ sattametaṃ varaṃ vare
ito vimuccamānāhaṃ saggagāmī visesagū
anibbattī tato assaṃ aṭṭhametaṃ varaṃ vareti.
Tattha anumodeyyāti sampaṭiccheyya na kujjheyya. Ito
pattanti imamhā araññā sakaṃ gharaṃ anuppattaṃ. Āsanenāti
rājāsanena rajjaṃ me detūti vadati. Api kibbisakārakanti rājā
hutvā rājāparādhikaṃpi vajjhaṃ vadhamhā moceyyaṃ evarūpassapi me vadho
nāma mā ruccatu. Mameva upajīveyyunti sabbe te mamaññeva
upajīveyyuṃ. Dhammena jineti dhammena jinetu samena rajjaṃ kāretūti
attho. Visesagūti visesagamano hutvā tusitapure nibbattī homīti
vadati. Anibbattī tato assanti tato tusitabhavanato cavitvā
manussattaṃ āgatova punabbhaveva anibbattī assaṃ sabbaññutaṃ
pāpuṇeyyanti vadati.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tassa taṃ vacanaṃ sutvā devindo etadabravi
aciraṃ vata te tāto pitā taṃ daṭṭhumessatīti.
Tattha daṭṭhumessatīti mahārāja tava pītā acireneva taṃ
passitukāmo hutvā idhāgamissati āgantvā ca pana te setacchattaṃ
datvā jetuttaranagarameva nessati sabbe te manorathā
matthakampāpunisasanti mā cintayi appamatto hohi mahārājāti.
Evaṃ mahāsattassa ovādaṃ datvā sakko sakaṭṭhānameva gato.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
idaṃ vatvāna maghavā devarājā sujampati
vessantare varaṃ datvā saggakāyaṃ apakkamīti.
Tattha vessantareti vessantarassa. Apakkamīti gato
anuppattoyevāti.
Sakkapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
Tadā bodhisatto ca maddī ca sammodamānā sakkadattiye
assame vasiṃsu. Atha jūjakopi kumāre gahetvā saṭṭhīyojanamaggaṃ
paṭipajji. Devatā kumārānaṃ ārakkhamakariṃsu. Jūjakopi suriye
atthaṅgamite kumāre gacche bandhitvā bhūmiyaṃ nipajjāpetvā sayaṃpi
caṇḍavāḷamigabhayena rukkhaṃ āruyha sākhāviṭapassabbhantare sayati.
Tasmiṃ khaṇe eko devaputto vessantaravaṇṇenāgantvā atha
ekādevadhītā maddīvaṇṇenāgantvā dve kumāre mocetvā tesaṃ
hatthapāde sambāhitvā nahātvā maṇḍetvā dibbabhojanaṃ
bhuñjāpetvā sabbālaṅkārena alaṅkaritvā dibbasayane sayāpetvā yāva
aruṇuggamanakāle puna bandhākāreneva nipajjāpetvā antaradhāyanti.
Evaṃ te devatāsaṅgahena arogā hutvā gacchanti. Etāya rattiyā
vibhātāya rukkhā oruyha mukhodakaṃ dantakaṭṭhaṃ khāditvā so phalāphalaṃ
paribhuñjitvā tadā jūjako dve dārake gahetvā ekamaggaṃ gantvā
kāliṅgaraṭṭhaṃ gacchāmīti cintetvā gantvā dve magge disvā ekaṃ
maggaṃ kāliṅgaraṭṭhaṃ ekaṃ maggaṃ jetuttaranagaraṇcāti devatāvigahito hutvā
Kāliṅgaraṭṭhamaggaṃ pahāya ekamaggaṃ jetuttaranagaraṃ disvā ayaṃ kāliṅgaraṭṭhaṃ
gamanamaggoti saññāya dve dārake ānesi. Kāliṅgaraṭṭhaṃ
gacchāmīti giriduggānaṃ pabbatapādaṃ atikkamma aḍḍhamāsena
jetuttaranagaraṃ sampatto.
Taṃ divasaṃ paccūsakāle sañjayo sivimahārājā supinaṃ passi.
Evarūpopi supino ahosi rañño mahāvinicchaye nisinnassa eko
puriso kaṇho dve padumāni āharitvā rañño hatthe ṭhapesi.
Rājā tāni gahetvā dvīsu kaṇṇesu pilandhati tesaṃ reṇū bhassitvā
rañño ure patanti. So pabujjhitvā pātova supinapāṭhake
brāhmaṇe pakkosāpetvā rājā pucchi. Te brāhmaṇā
cirappavuṭṭhā te deva bandhavā āgamissantīti byākariṃsu taṃ sutvā rājā
tuṭṭho te uyyojetvā pātova sīsaṃ nhātvā nānaggarasabhojanaṃ
bhuñjitvā sabbābharaṇālaṅkārehi attānaṃ aliṅkaritvā mahāvinicchaye
nisīdi. Devatā brāhmaṇaṃ dvīhi kumārehi saddhiṃ ānetvā
rājaṅgaṇe ṭhapayiṃsu. Tasmiṃ khaṇe rājā maggaṃ olokento dve kumāre
disvā āha
kassetaṃ mukhamābhāti hemaṃvuttattamagginā
nikkhaṃva jātarūpassa ukkāmukhapahaṃsitaṃ
ubho sadisapaccaṅgā ubho sadisalakkhaṇā
jālissa sadiso eko ekā kaṇhājinā yatha
sīhā vilāva nikkhantā ubho sampattirūpakā
Jātarūpamayāyeva ime dissanti dārakāti.
Tattha vuttattamaggināti uttattaṃ agginā. Sīhā vilāva
nikkhantāti suvaṇṇaguhātova nikkhantasīho viya.
Evaṃ rājā tīhi gāthāhi kumāre vaṇṇetvā ekaṃ amaccaṃ
byattaṃ susikkhitaṃ āṇāpesi gaccha tvaṃ brāhmaṇaṃ dvīhi dārakehi
saddhiṃ ānehīti. So taṃ sutvā uṭṭhāya vegena gantvā brāhmathaṃ
davīhi dārakehi saddhiṃ ānetvā rañño dassesi. Atha rājā
brāhmaṇaṃ pucchanto āha
kuto nu tvaṃ bhāradvāja ime ānesi dārake
ajja raṭṭhamanuppa kuto āgacchasi brāhmaṇāti.
Jūjako āha
mayhante dārakā deva dinnā cittena sañjaya
ajja paṇṇarasā rattī yato laddhā me dārakāti.
Taṃ sutvā rājā sañjayo āha
kena vācāya peyyena sammā ñāyena saddahe
ko te taṃ dānamadadā puttake dānamuttamanti.
Tattha dinnā cittenāti tuṭṭhena pasannena. Ajja paṇṇarasā
rattīti mayā imesaṃ laddhadivasato paṭṭhāyayeva ajja paṇṇarasā
rattīti vadati. Tattha kena vācāya peyyenāti brāhmaṇa kena
piyavacanena te tayā laddhā. Sammā ñāyena saddaheti musāvādaṃ akatvā
sammādeva ñāyena kāraṇena amhe saddahāpeyyāsi. Puttaketi
Attano piyaputtake uttamaṃ dānaṃ katvā ko te etaṃ adadā.
Jūjako āha
yo yācataṃ patiṭṭhāsi bhūtānaṃ dharaṇīriva
so me vessantaro rājā puttedāsi vane vasaṃ
yo yācataṃ gati āsi savantīnaṃva sāgaro
so me vessantaro rājā puttedāsi vane vasanti.
Tattha patiṭṭhāsīti patiṭṭhā āsi
taṃ sutvā amaccā vessantaraṃ garahamānā āhaṃsu
dukkaṭaṃ vata bho raññā saddhena gharamesinā
kathaṃ nu puttake dajjā araññe avaruddhako
imaṃ bhonto nisāmetha yāvantettha samāgatā
kathaṃ vessantaro rājā puttedāsi vane vasaṃ
dāsaṃ dāsiñca so dajjā assaṃ vāssatarīrathaṃ
hatthiñca kuñjaraṃ dajjā kathaṃ nu puttake dajjā
suvaṇṇaṃ rajataṃ silaṃ muttā veḷuriyāmaṇi
pabāḷaratanaṃ dajjā kathaṃ so dajjā dāraketi.
Tattha saddhenāti bho saddhenāpi saddhāya sampannenapi satā.
Gharamesināti gharāvāsaṃ vasantena raññā idaṃ dukkaṭaṃ vata ayuttaṃ vata
kataṃ. Avaruddhakoti raṭṭhā pabbājito vessantaro araññe
vasanto. Imaṃ kontoti bhonto nagaravāsino yāvanto ettha samāgatā
sabbe imaṃ nisāmetha upadhāretha kathaṃ nāmeso attano puttake
Dāse katvā ādāsi kena nāmena evarūpaṃ katapubbanti
adhippāyenevamāhaṃsu. Dajjāti dāsādīsu yaṃkiñci dhanaṃ detu. Kathaṃ so
dajjā dāraketi ime pana dārake kena kāraṇena adāsīti āhaṃsu.
Taṃ sutvā kumāro pitu garahaṃ asahanto vātābhihatassa
sineruno attano bāhunā upatthambhento viya imaṃ gāthamāha
yassa nāssa ghare dāso asso vāssatarīratho
hatthī ca kuñjaro nāgo kiṃ so dajjā pitāmahā
yassa nāssassame silaṃ suvaṇṇarajataṃ maṇi
pabāḷaharatanaṃ ceva kiṃ so dajjā pitāmahāti.
Taṃ sutvā sañjayo āha
dānamassa pasaṃsāma nāvanindāma potaka
kathaṃ nu hadayaṃ āsi tumhe datvā vanibbaketi.
Tattha dānamassa pasaṃsāmāti potaka mayaṃ tava pituno dānaṃ
pasaṃsāma na nindāmāti.
Taṃ sutvā kumāro āha
pitā mayhaṃ mahārāja amhe datvā vanibbake
sutvāna kalūnaṃ vācaṃ acchakaṇhāya bhāsitaṃ
dukkhassa hadayaṃ āsi atho uṇhaṃpi assasi
rohiṇīheva tāmbakkhī pitā assūni vattayīti.
Tattha dukkhassāti pitāmahā mama bhaginiyā kaṇhājināya vuttaṃ
etaṃ vacanaṃ sutvā tassa hadayaṃ dukkhaṃ āsi. Rohiṇīheva tāmbakkhīti
Tāmbavaṇṇā rohiṇī viya tāmbakkhīhi mama pitā tasmiṃ khaṇe
lohitaassūni pavattayīti idāni taṃ kaṇhājināya vacanaṃ dassento āha
yantaṃ kaṇhājināvoca ayaṃ maṃ tāta brāhmaṇo
laṭṭhiyā paṭikoṭeti ghare jātaṃva dāsiyaṃ
na cāyaṃ brāhmaṇo tāta dhammikā honti brāhmaṇā
yakkho brāhmaṇavaṇṇena khādituṃ tāta neti no
nīyamānā pisācena kinnu tāta udikkhasīti.
Atha so te brāhmaṇassa hatthato amuñcanteyeva disvā
rājā gāthamāha
rājaputtī ca vo mātā rājaputto ca vo pitā
pubbe me aṅkamāruyha kinnu tiṭṭhatha ārakāti.
Tattha pubbe meti tumhe ito pubbe maṃ disvā vegenāgantvā
mama aṅkamāruyha idāni kinnu kho kāraṇaṃ ārakā
tiṭṭhathāti.
Jālikumāro āha
rājaputtī ca no mātā rājaputto ca no pitā
dāsā mayaṃ brāhmaṇassa tasmā tiṭṭhāma ārakāti.
Tattha dāsā mayanti pubbe mayaṃ deva rājaputtāti jānāma
idāni pana mayaṃ brāhmaṇassa dāsā na tumhākaṃ nattāroti.
Rājā sañjayo āha
mā sammevaṃ avacuttha dayhate hadayaṃ mama
Citakāyaṃva me kāyo āsane na sukhaṃ labhe
mā sammevaṃ avacuttha bhiyyo sokaṃ janetha maṃ
nikkīṇissāmi dabbena na vo dāsā bhavissatha
kimagghiyaṃ hi vo tāta brāhmaṇassa pitā adā
yathābhūtaṃ me akkhātha paṭipādentu brāhmaṇanti
tattha sammāti piyavacanaṃ. Citakāyaṃva me kāyoti idāni
mama kāyo aṅgāracitakāyaṃ āropito viya. Janetha manti janetha
me ayameva pāṭho. Nikkīṇissāmi dabbenāti dhanaṃ datvā
mocessāmi. Kimagghiyanti kiṃ agghaṃ katvā. Paṭipādentūti dhanaṃ
paṭicchādentu.
Taṃ sutvā kumāro āha
sahassagghaṃ hi maṃ tāta brāhmaṇassa pitā adā
acchaṃ kaṇhājinaṃ kaññaṃ hatthiādisatena vāti.
Tattha sahassagghamhi manti deva maṃ tāto nikkhasahassa
agghāpetvā tassa adāsi. Acchanti kaniṭṭhaṃ pana me kaṇhājinaṃ kaññaṃ.
Hatthiādisatenāti hatthinā assena ca rathena cāti sabbesaṃ etesaṃ
satānaṃ satena antamasopi mañcapīṭhake upādāya sabbasatena agghāpesīti
āha.
Taṃ sutvā rājā kumārānaṃ nikkayaṃ dāpento āha
uṭṭhehi katte taramāno brāhmaṇassa avākara
dāsīsataṃ dāsasataṃ gavaṃ hatthūsabhaṃ sataṃ
Jātarūpasahassañca potānaṃ dehi nikkayanti.
Tattha avākarāti dehi. Nikkayanti agghassa mūlaṃ dehi.
Taṃ sutvā kattā tathā katvā kumārānaṃ agghassa mūlaṃ
brāhmaṇassa khippaṃ dāpesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato kattā taramāno brāhmaṇassa avākari
dāsīsataṃ dāsasataṃ gvaṃ hatthusabhaṃ sataṃ
jātarūpasahassañca potānaṃdāsi nikkayanti.
Tattha avākarīti adāsi. Nikkayanti agghassa mūlaṃ dehi.
Evaṃ brāhmaṇassa sabbasatañca nikkhasahassañca kumārānaṃ
nikkayaṃ adāsi. Sattabhūmikañca pāsādaṃ tassa adāsi. Tato
paṭṭhāya brāhmaṇassa mahāparivāro ahosi. So dhanaṃ paṭisāmetvā
pāsādaṃ abhiruyha mahāpallaṅke nisīditvā sādhurasabhojanaṃ
bhuñjitvā mahāsayane nipajji.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
dāsīsataṃ dāsasataṃ gvaṃ hatthusabhaṃ sataṃ
assatarīrathañceva sabbabhoge sataṃ sataṃ
jātarūpasahassañca brāhmaṇassa dhanesino
accāyikassa luddassa potānaṃdāsi nikkayanti.
Atha sañjayo mahārājā kumārepi sīsaṃ nahāpetvā bhojanaṃ
bhuñjāpetvā dve kumāre alaṅkaritvā sīsaṃ cumbitvā ekaṃ
Ayyako ekaṃ ayyikāti dve khattiyā uccaṅke upaveseyyuṃ.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
nikkīṇitvā nahāpetvāna bhojayitvāna dārake
samalaṅkaritvā bhaṇḍehi uccaṅke upavesayuṃ
sīsaṃ nahāte sucivatthe sabbābharaṇabhūsite
rājā aṅke karitvāna ayyako paripucchatha
kuṇḍale ghusite māle sabbālaṅkārabhūsite
rājā aṅke karitvāna idaṃ vacanamabravi
kacci ubho arogā te jāli mātāpitā tava
kacci uñchena yāpenti kacci mūlaphalā bahū
kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.
Tattha kuṇḍaleti kuṇḍalāni pilandhāpetvā. Ghusiteti ugghosite
manorammaravaṃ ravante kuṇḍale. Māleti ubho tāni pupphāni
pilandhāpetvā. Aṅke karitvānāti jālikumāraṃ aṅke nisīdāpetvā.
Taṃ sutvā jālikumāro āha
atho ubho arogā te deva mātāpitā mama
atho uñchena yāpenti atho mūlaphalā bahū
atho ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe hiṃsā nesaṃ na vijjati
khanantālukalambāni viḷānitakkalāni ca
Kolambalā takkaṃ veḷuṃ sā no āhacca posati
yañceva sā āharati vanamūlaphalahāriyā
taṃ no sabbe samāgantvā rattiṃ bhuñjāma no divā
ammā ca no kīsā paṇḍu āharantī dumapphalaṃ
vātātapena sukhumālī padumaṃ hatthagatamiva
ammāya patanūkesā vicarantyā brahāvane
vane bāḷamigākiṇṇe khaggadīpinisevite
kesesu jaṭaṃ bandhitvā kacche jallamadhārayi
dhārento brāhmaṇavaṇṇaṃ āsadañca masañjaṭaṃ
cammavāsī chamā seti jātavedaṃ namassatīti.
Tattha khanantālukalambānīti ālūni ca kalambāni ca khananti
iminā mātāpitūnaṃ kicchena jīvitaṃ vaṇṇeti. Tannoti ettha noti
nipātamattaṃ. Padumaṃ hatthagatamivāti hatthena parimadditaṃ padumaṃ viya
jātā. Patanūkesāti deva ammāya me brahāvane vicarantiyā te
bhamarapattavaṇṇā kāḷakesā rukkhasākhādīhi viluttā patanūkesā jātā.
Jallamadhārayīti ubhohi kacchehi jallikaṃ dhāreti kiliṭṭhavesena vicaratīti.
So evaṃ mātu dukkhitabhāvaṃ kathetvā puna ayyakaṃ codento
imaṃ gāthamāha
puttā piyā manussānaṃ lokasmiṃ udapajjiṃsu
na hi nūnamhākaṃ ayyakassa putte sineho ajāyathāti.
Tattha udapajjiṃsūti uppajjanti.
Tato rājā attano dosaṃ āvikaronto āha
dukkaṭañca hi no pota bhūnahaccaṃ kataṃ mayā
yohaṃ sivīnaṃ vacanā pabbājesiṃ adūsakaṃ
yaṃ me kiñci idha atthi dhanadhaññañca vijjati
etu vessantaro rājā siviraṭṭhe pasāsatūti.
Tattha potāti pota jālikumāra etaṃ amhākaṃ dukkaṭaṃ.
Bhūnahaccanti vuḍḍhighātakammaṃ. Yaṃ me kiñcīti yaṃ me kiñci idha
atthi sabbametaṃ te pituno demi. Siviraṭṭhe pasāsatūti imasmiṃ
nagare so rājā hutvā pasāsatu.
Jālikumāro āha
na deva mayhaṃ vacanā ehiti sivisuttamo
sayameva devo gantvāna siñca bhogehi atrajanti.
Tattha sivisuttamoti siviseṭṭho. Siñcāti mahāmegho viya
vuṭṭhiyā bhogehi abhisiñca.
So tassa vacanaṃ sutvā senāguttaṃ pakkosāpetvā
mahābheriñcārāpetvā āṇāpesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato senāpatiṃ rājā sañjayo ajjhabhāsatha
hatthi assā rathā patti senā sannāhayantu naṃ
negamā ca maṃ anventu brāhmaṇā ca purohitā
tato saṭṭhīsahassāni yodhino cārudassanā
Khippamāyantu sannaddhā nānāvatthehi alaṅkatā
nīlavatthādharāneke pītāneke nivāsitā
aññe lohitauṇhīsā suddhāneke nivāsitā
khippamāyantu sannaddhā nānāvatthehi alaṅkatā
himavā yathā gandharo pabbato gandhamādano
nānārukkhehi sañchanno mahābhūtagaṇālayo
osathehi ca dibbehi disā bhāti pavāti ca
khippamāyantu sannaddhā disā bhantu pavantu ca
tato nāgasahassāni yojayantu catuddasa
suvaṇṇakacche mātaṅge hemakappanivāsase
āruḷhe gāmaṇīyebhi tomaraṃ kusapāṇibhi
khippamāyantu sannaddhā hatthikhandhehi dassitā
tato assasahassāni yojayantu catuddasa
ājāniye ca jātiye sindhave sīghavāhane
ārūḷhe gāmaṇīyebhi illiyācāpadhāribhi
khippamāyantu sannaddhā assapiṭṭhe alaṅkatā
tato rathasahassāni yojayantu catuddasa
ayosukatanemiyo suvaṇṇacitrapokkhare
āropentu dhaje tattha cammāni kavacāni ca
vipphālentu ca cāpāni daḷhadhammā pahārino
khippamāyantu sannaddhā rathesu rathajīvinoti.
Tattha sannāhayantūti āvudhāni sannayhantu. Saṭṭhīsahassānīti
mama puttena sahajātā saṭṭhīsahassā amaccā. Nīlavatthādharāneketi
eke nīlavatthādharā nīlavatthāni nivāsitā hutvā āyantu.
Mahābhūtagaṇālayoti yakkhagaṇānaṃ ālayo. Disā bhantu pavantu cāti
vuttappakārā himavā viya ābharaṇavilepanādīhi obhāsayantu ceva
pavāyantu ca. Hatthikkhandhehīti te hatthigāmino hatthikkhandhehi
khippamāyantu. Dassitāti dassitavibhūsanā. Ayosukatanemiyoti
ayena suṭṭhu parikkhitanemiyo. Suvaṇṇacitrapokkhareti suvaṇṇena
khacitapokkhare evarūpe catuddasasahassarathe yojayantūti vadati.
Vipphālentūti āropentu.
Evaṃ rājā senāṅgaṃ taṃ vicāretvā puttassa me jetuttaranagarato
yāva vaṅkatapabbatā aṭṭhausabhavitthārato āgamanamaggaṃ samatalaṃ
alaṅkaritvā maggālaṅkāratthāya idañcidañca karothāti āṇāpento
āha
lājā olokiyā pupphā mālāgandhavilepanā
aggiyāni patiṭṭhantu yena maggena ehiti
gāme gāme sataṃ kumbhā merayassa surāya ca
maggamhi patitā ṭhantu yena maggena ehiti
maṃsā pūvā ca saṃkulyā kummāsā macchasaṃyutā
maggamhi patitā ṭhantu yena maggena ehiti
sappi telaṃ dadhi khīraṃ kaṅgupiṭṭhā bahū surā
Maggamhi patitā ṭhantu yena maggena ehiti
āḷārikā ca sūdā ca naṭṭanāṭakagāyikā
pāṇissarā kumbhathūniyo muddikā sokajjhāyikā
āhayantu sabbavīṇāyo bheriyo dindimāni ca
kharamukhāni dhamantu nadantu ekapokkharā
mudiṅgā paṇḍavā saṃkhā godhā parivadentikā
dindimāni ca haññantu kuṭumbā dindimāni cāti.
Tattha lājā olokiyā pupphāti lājehi saddhiṃ lājapañcamākāni
pupphāni okīraṇapupphāni paṭiyādethāti āṇāpesi. Mālāgandhavilepanā
maggamhi vitānesu olambakamālāni ceva gandhavilepanāni
ca. Agghiyāni cāti pupphagghiyāni ca ratanagghiyāni ca yena
maggena mama putto ehiti tattha magge tiṭṭhantu. Gāme gāmeti
gāmadvāre gāmadvāre patiṭṭhite. Patitā ṭhantūti pipāsitānaṃ
pivanatthāya patiyāditā hutvā surāmerayakumbhādīni tiṭṭhantu.
Macchasaṃyutāti macchehi saṃyuttā. Kaṅgupiṭṭhāti kaṅgupiṭṭhamayā.
Muddikāti maṇḍakagāyikā. Sokajjhāyikāti māyākārā aññepi
vā yekeci upannasokaharaṇasamatthā sokajjhāyikāti vuccanti.
Kharamukhānīti sāmuddikā mahāsaṃkhā dakkhiṇāvaṭṭā. Saṃkhāti muṭṭhisaṃkhā
nāḷikasaṃkhāti dve saṃkhā. Godhā parivadentikā dindimāni kuṭumbāni
cāti imāni cattāri turiyāneva.
Evaṃ rājā maggālaṅkāraṃ vicāresi. Tadā jūjakopi pamāṇātikkantaṃ
Bhuñjitvā jirāpetuṃ asakkonto tattheva kālamakāsi.
Atha rājā tassa sarīrakiccaṃ kārāpetvā nagare mahābheriñcārāpetvā
yekeci tassa ñātakā imāni te gaṇhantūti kiñci tassa ñātakaṃ
apassitvā sabbaṃ dhanaṃ puna attanoyeva koṭṭhāgāre saṃharāpesi.
Atha rājā sattameva divase sabbā dvādasaakkhobhiṇī senāyo
sannipatiṃsu. Rājā mahantena parivārena jālikumāraṃ magganāyakaṃ
katvā senaṃ ādāya nagarā nikkhami.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
sā senā mahatī āsi uyyuttā sivibāhiṇī
jālinā magganāyena vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ
koñcaṃ nadati mātaṅgo kuñjaro saṭṭhihāyano
kacchāya bajjhamānāya koñcaṃ nadati vāraṇo
ājāniyā hasissanti nemighoso ajāyatha
nabhaṃ rajo acchādehi uyyuttā sivibāhiṇī
sā senā mahatī āsi uyyuttā hārihārinī
jālinā magganāyena vaṅkaṃ pāyāsi pabbataṃ
te pāviṃsu brahāraññaṃ bahusākhaṃ mahodakaṃ
puppharukkhehi sañchannaṃ phalarukkhehi cūbhayaṃ
tattha vindussarā vaggū nānāvaṇṇā bahū dijā
kūjantamupakūjanti utusaṃpupphite dume
te gantvā dīghamaddhānaṃ ahorattānamaccayena
Padesantaṃ upagañchuṃ yattha vessantaro ahūti.
Tattha mahatīti dvādasaakkhobhiṇīsaṃkhātā senā. Uyyuttāti
payātā. Koñcaṃ nadatīti tadā kāliṅgaraṭṭhavāsino brāhmaṇā
attano raṭṭhe deve vuṭṭhe taṃ mahānāgaṃ āharitvā sañjayassa
adaṃsu. So sāmikaṃ vata passituṃ labhissāmīti tuṭṭho koñcanādaṃ
akāsi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tattha kacchāyāti suvaṇṇakacchāya
bajjhamānāyapi tusitvā koñcaṃ nadati. Hasissantīti mahāsaddaṃ
akaṃsu. Hārihārinīti haritabbaharaṇasamatthā. Pāviṃsūti pavisiṃsu.
Bahusākhanti bahurukkhasākhaṃ. Dīghamaddhānanti saṭṭhīyojanamaggaṃ.
Upāgañchunti yattha vessantaro ahosi taṃ padesaṃ upāgatāti
attho.
Mahārājapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
Jālikumāropi mucalindasaratīre khandhāvāraṃ nivāsāpetvā
catuddasatharasahassāni āgatamaggābhimukhāneva ṭhapāpetvā tasmiṃ tasmiṃ padese
sīhabyagghadīpikhaggādīsu ārakkhaṃ saṃvidahi. Hatthiādīnaṃ saddo mahā
ahosi. Atha mahāsatto taṃ saddaṃ sutvā kinnu kho me paccāmittā
mama pitaraṃ ghātetvā mamatthāya āgatāti maraṇabhayabhīto maddiṃ
ādāya pabbataṃ āruyha senaṃ olokesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tesaṃ sutvāna nigghosaṃ bhīto vessantaro ahu
pabbataṃ abhiruhitvā bhīto senaṃ udikkhati
Iṅgha maddi nisāmehi nigghoso yādiso vane
ājānīyā hasissanti dhajaggāneva dissare
ime nūna araññamhi migasaṃghāni luddakā
vāgurāhi parikkhitvā sobbhe pātetvā tāvade
vikkosamānā tippāhi hanti nesaṃ varaṃ varaṃ
tathā mayaṃ adūsakā araññe avaruddhakā
amittahatthaṭṭhagatā passa dubbalaghātakanti.
Tattha iṅghāti codanatthe nipāto. Nisāmehīti sakasenā vā
parasenā vāti olokehi upadārehi. Ime nūna araññamhīti
ādīnaṃ aḍḍhateyyagāthānaṃ evaṃ atthasambandho veditabbo. Maddi
yathā araññamhi migasaṃghāni luddakā vāgurāhi parikkhipitvā atha
vā sobbhe pātetvā tāvadeva hanatha are duṭṭhamigeti vikkosamānā
tippāhi migamāraṇasattīhi nesaṃ migānaṃ varaṃ varaṃ hanti hananti.
Ime nūna tatheva amhe asabbhāhi vācāhi vikkosamānā tippāhi
sattīhi hanissanti mayañca adūsakā araññe avaruddhakā raṭṭhā
pabbājitā vasāma evaṃ santepi. Amittahatthaṭṭhagatāti amittānaṃ
hatthaṭṭhagatā. Passa dubbalaghātakanti evaṃ maraṇabhayena paridevi.
Sā tassa vacanaṃ sutvā senaṃ oloketvā sakasenāya bhavitabbanti
mahāsattaṃ assāsentī imaṃ gāthamāha
amittā nappasaheyyuṃ aggiva udakaṇṇave
tadeva tvaṃ vicintehi api sotthi ito siyāti.
Tattha aggiva udakaṇṇaveti yathā tiṇukkādivasena uppanīto
aggi aṇṇavasaṃkhātāni puthulagambhīrāni udakāni nappasahati tāpetuṃ na
sakkoti tathā paccāmittā nappasaheyyuṃ nābhibhavissanti. Tadevāti yaṃ
pana sakkena tuyhaṃ varaṃ datvā mahārāja nacirasseva te pitā ehitīti
vuttaṃ tadeva tvaṃ vicintehi apica nāma ito balanikāyato amhākaṃ
sotthi siyāti mahāsattaṃ assāsesi.
Atha mahāsatto sokaṃ tanuṃ panuditvā tāya saddhiṃ pabbatā oruyha
paṇṇasāladvāre nisīdi itarāpi attano paṇṇasāladvāre nisīdi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato vessantaro rājā orohitvāna pabbatā
nisīdi paṇṇasālāyaṃ daḷhaṃ katvāna mānasanti.
Tattha daḷhaṃ katvāna mānasanti mayaṃ pabbajitā nāma amhākaṃ
koci kiṃ karissatīti thiraṃ hadayaṃ katvā nisīdi.
Tasmiṃ khaṇe sañjayo deviṃ āmantetvā bhadde phussati amhesu
sabbesu ekato gatesu soko mahā bhavissati paṭhamantāva ahaṃ gacchāmi
tato idāni sokaṃ vinodetvā nisinnā bhavissantīti sallakkhetvā
tvaṃ mahantena parivārena gaccheyyāsi atha thokaṃ kālaṃ vītināmetvā
jālī ca kaṇhājinā ca pacchato āgacchantūti vatvā rathaṃ vivattāpetvā
āgatamaggābhimukhaṃ katvā tattha tattha ārakkhaṃ saṃvidahitvā
alaṅkatahatthikkhandhavaragato oruyha pustassa santikaṃ agamāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
Nivattayitvāna rathaṃ vuṭṭhāpetvāna seniyo
ekaṃ araññe viharantaṃ pitā puttaṃ upāgami
hatthikkhandhato oruyha ekaṃso pañjalīkato
parikiṇṇo amaccehi puttaṃ siñcitumāgami
tatthaddasa kumāraṃ so rammarūpaṃ samāhitaṃ
nisinnaṃ paṇṇasālāyaṃ jhāyantaṃ akutobhayanti.
Tattha vuṭṭhāpetvāna seniyoti ārakkhaṇatthāya balanikāye
vuṭṭhāpetvā. Ekaṃsoti ekaṃsaṃ katautarāsaṅgo. Siñcitumāgamīti rajje
abhisiñcituṃ upāgami. Rammarūpanti anañjitamaṇḍitaṃ
tañca disvāna āyantaṃ pitaraṃ puttagidadhinaṃ
vessantaro ca maddī ca paccugagantvā avandisuṃ
maddī ca sirasā pāde sasurassābhivādayi
maddī ahañca te deva pāde vandāmi te husā
tesu tattha palisajja pāṇinā parimajjathāti.
Tattha pāde vandāmi te husāti deva ahaṃ te suṇisā pāde
vandāmīti evaṃ vatavā vandi. Tesu tatthāti te ubhopi jane
tasmiṃ sakkadattiye assame. Palisajjāti hadaye nipajjāpetvā sīse
paricumbitvā mudukena pāṇinā parimajjatha piṭṭhiyo nesaṃ parimajji.
Tato rājā roditvā paridevitvā soke parinibbute tehi
saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto āha
kacci vo kusalaṃ putta kacci putta anāmayaṃ
Kacci uñchena yāpetha kacci mūlaphalā bahū
kacci ḍaṃsā ca makasā appameva siriṃsapā
vane bāḷamigākiṇṇe kacci hiṃsā na vijjatīti.
Pitu vacanaṃ sutvā mahāsatto āha
atthi no jīvikā deva sā ca yādisi kīdisā
kasirā jīvikā homa uñchācariyāya jīvitaṃ
aniddhinaṃ mahārāja dametyassaṃva sārathi
tyamhā aniddhikā dantā asamiddhi dameti no
api no kīsāni maṃsāni pitu mātu adassanā
avaruddhānaṃ mahārāja araññe jīvisokinanti.
Tattha yādisi kīdisāti yā vā sā vā lāmakāti attho.
Kasirā jīvikā homāti tāta amhākaṃ uñchācariyāya jīvitannāma
kīdisaṃ dukkhā no jīvikā ahosi. Aniddhinanti mahārāja aniddhi
asamiddhinaṃ daliddaṃ purisaṃ nāma dameti sā ca aniddhi cheko sārathi
assaṃ viya dameti nibbisevanaṃ karoti te mayaṃ idha vasantā aniddhikā
dantā nibbisevanā katā asamiddhiyeva no dametīti. Dametha notipi
pāṭho damayittha noti attho. Jīvisokinanti avigatasokānaṃ araññe
vasantānaṃ kinnāma amhākaṃ sukhanti vadati.
Evañca pana vatvā puna puttānaṃ pavuttiṃ pacchanto āha
yepi te siviseṭṭhassa dāyādappattamānasā
jālī kaṇhājinā cubho brāhmaṇassa vasānugā
Accāyikassa luddassa yo ne gāvova sumbhati
te rājaputtiyā putte yadi jānātha saṃsatha
pariyāpuṇātha no khippaṃ sappadaṭṭhaṃva māṇavanti.
Tattha dāyādappattamānasāti mahārāja ye te tava siviseṭṭhassa
dāyādāva appattamānasā asampuṇṇamanorathā hutvā brāhmaṇassa
vasānugā jātā te dve kumārā yo so brāhmaṇo gāvo viyapi
sumbhati te rājaputtiyā putte yadi diṭṭhavasena vā sutavasena
vā jānātha saṃsatha. Sappadaṭṭhaṃva māṇavanti visanimmadanatthāya
sappadaṭṭhaṃ māṇavaṃ tikicchanto viya khippaṃ no pariyāpuṇātha kathethāti
vadati.
Rājā āha
ete kumārā nikkītā jālī kaṇhājinā cubho
brāhmaṇassa dhanaṃ datvā putta mā bhāyi assasīti.
Tattha nikkītāti nikkayaṃ datvā gahitā.
Taṃ sutvā mahāsatto paṭiladdhassāso pitarā saddhiṃ paṭisanthāraṃ
karonto āha
kacci nu tāta kusalaṃ kacci tāta anāmayaṃ
kacci nu tāta me mātu cakkhu na parihāyatīti.
Tattha cakkhūti puttasokena rodantiyā cakkhu na parihāyatīti
pucchi.
Rājā āha
Kusalañceva me putta atho putta anāmayaṃ
atho ca putta te mātu cakkhu na parihāyatīti.
Mahāsatto āha
kacci arogaṃ yoggante kacci vahati vāhanaṃ
kacci phīto khanapado kacci vuṭṭhi na chijjatīti.
Tattha vuṭṭhīti devo.
Rājā āha
atho arogaṃ yoggamme atho vahati vāhanaṃ
atho phīto janapado atho vuṭṭhi na chijjatīti.
Evaṃ tesaṃ sallapantānañceva phussatīpi kho devī idāni
te tayo sokaṃ tanukaṃ katvā nisinnā bhavissantīti sallakkhetvā
mahantena parivārena saddhiṃ puttassa santikaṃ agamāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
icceva mantayantānaṃ mātā nesaṃ adissatha
rājaputtī giridvāre pattikā anupāhanā
tañca disvāna āyantiṃ mātaraṃ puttagiddhiniṃ
vessantaro ca maddī ca paccuggantvā avandisuṃ
maddī ca sirasā pāde sassuyā abhivādayi
maddī ahañhi te ayye pāde vandāmi husāti.
Tesaṃ hi phussatiṃ deviṃ vanditvā ṭhitakāle dve puttā
kumārakumārikāhi parivutā āgamiṃsu. Maddī ca tesaṃ āgamanamaggaṃ
Olokentīyeva aṭṭhāsi. Sā putte sotthinā āgacchante disvā
sakabhāvena sanṭhāretuṃ asakkontī taruṇavacchā viya gāvī paridevamānā
tato pāyāsi. Tepi taṃ disvā paridevantā tadabhimukhāva dhāviṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
maddiñca puttakā disvā dūrato sotthimāgatā
kandantā abhidhāviṃsu vacchā bālāva mātaraṃ
maddī ca puttake disvā dūrato sotthimāgate
vāruṇīva pavedhenti thanadhārābhisiñcathāti.
Tattha kandantā abhidhāviṃsūti kandantā abhidhāviṃsu. Vāruṇīva
pavedhentīti yakkhapaviṭṭhā ikkhaṇikā viya pavedhamānā. Thanadhārābhisiñcathāti
khīradhārā dvīhi thanehi abhisiñcatha.
Sā kira mahantena saddena paridevitvā kampamānā visaññī
hutvā dīghato paṭhaviyaṃ patati. Kumārāpi vegenāgantvā mātaraṃ
patvā visaññino hutvā mātu upariyeva patitā. Tasmiṃ khaṇe
tassā dvīhi thanehi dve khīradhārā nikkhamitvā tesaṃ mukheyeva
pavisiṃsu. Sace kira ettako assāso nābhavissa dve kumārā
sukkhahadayā hutvā anassiṃsu. Vessantaropi piyaputte disvā
sokaṃ saṇṭhāretuṃ asakkonto visaññī hutvā tattheva patati.
Mātāpitaropissa visaññino hutvā tattheva patiṃsu. Tathā
mahāsattassa sahajātā saṭṭhīsahassā amaccā te disvā visaññino
hutvā tattheva patiṃsu. Taṃ kāruññaṃ passantesu tesu ekopi
Sakabhāvena saṇṭhāretuṃ nāsakkhi. Sakalaṃ assamapadaṃ yugantavātamadditaṃ
viya sālavanaṃ ahosi. Tasmiṃ khaṇe pabbatā nadiṃsu mahāpaṭhavī
kampi mahāsamuddo saṃkhubhi sinerupabbatarājā onami chakāmāvacaradevalokā
ekakolāhalā ahesuṃ.
Atha sakko devarājā cha khattiyā saparisā visaññino jātā
tesu ekopi uṭṭhāya kassaci sarīre udkaṃ siñcituṃ samattho nāma natthi
handadāni nesaṃ pokkharavassaṃ vassāpessāmīti cintetvā chakkhattiyasamāgame
pokkharavassaṃ vassāpesi. Tattha ye temitukāmā te
tementi atemitukāmānaṃ upari ekavindumattampi na saṇṭhāti
padumapattato udakaṃ viya vinivattitvā gacchati. Iti pokkharapatte
patitavassaṃ viya taṃ pokkharavassaṃ ahosi. Tadā cha khattiyā assāsaṃ
paṭilabhiṃsu. Mahājano mahāsattassa ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassi
mahāpaṭhavī kampīti acchiriyaṃ pavedesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
samāgatānaṃ ñātīnaṃ mahāghoso ajāyatha
pabbatā samanādiṃsu mahī ākampitā ahu
vuṭṭhidhāraṃ pavattento devo pāvassi tāvade
atha vessantaro rājā ñātīhi samagacchatha
nattāro suṇisā putto rājā devī ca ekato
yadā samāgatā āsuṃ tadāsi lomahaṃsanaṃ
pañjalikā tassa yācanti rodantā bherave vane
Vessantarañca maddiñca sabbe raṭṭhā samāgatā
tvaṃ nosi issaro rājā rajjaṃ kāretha no ubhoti.
Tattha ghosoti kāruññaghoso. Pañjalikāti sabbe nāgarā
ceva negamā ca jānapadā ca paggahitañjalī hutvā. Tassa yācantīti
tassa pādesu patitvā roditvā kanditvā deva tvaṃ no sāmiko
issaro pitā te idheva abhiñcitvā nagaraṃ netukāmo hutvā kulasantakaṃ
setacchattaṃ paṭicchathāti yācantīti.
Chakkhattiyapabbaṃ niṭṭhitaṃ.
Taṃ sutvā mahāsatto pitarā saddhiṃ sallapanto imaṃ gāthamāha
dhammena rajjaṃ kārentaṃ raṭṭhā pabbājayittha maṃ
tavañca jānapadā ceva negamā ca samāgatāti.
Tato rājā attano dosaṃ puttaṃ khamāpento āha
dukkaṭañca hi no putta bhūnahaccaṃ kataṃ mayā
yohaṃ sivīnaṃ vacanā pabbājesiṃ adūsakanti.
Imaṃ gāthaṃ vatvā attano dukkhaharaṇatthaṃ puttaṃ yācanto
itaraṃ gāthamāha
yena kenaci vaṇṇena pitu dukkhaṃ udabbahe
mātuyā bhaginiyāpi api pāṇehi attanoti.
Tattha udabbaheti hareyya. Api pāṇehi attanoti tāta
puttena nāma jīvitaṃ pariccajitvāpi mātāpitūnaṃ sokadukkhaṃ haritabbaṃ
tasmā mama dosaṃ hadaye akatvā mama vacanaṃ karohi imaṃ isiliṅgaṃ
Nīharitvā rājavesaṃ gaṇha tātāti iminā kira taṃ adhippāyenevamāha
bodhisatto rajjaṃ kāretukāmopi ettake pana vacane akathite
garukannāma na hoti tasmā raññā saddhiṃ kathesi. Rājā mahāsattaṃ
ārādhesi. Mahāsatto sādhūti sampaṭicchi. Athassa adhivāsanaṃ
viditvā sahajātā saṭṭhīsahassā amaccā nahānakālo mahārāja
rajojallaṃ pavāhayāti vadiṃsu. Athane mahāsatto thokaṃ adhivāsethāti
vatvā paṇṇasālaṃ pavisitvā isibhaṇḍaṃ omuñcitvā paṭisāmetvā
saṅkhavaṇṇaṃ sāṭakaṃ nivāsetvā paṇṇasālato nikkhamitvā idaṃ mayā
navamāse aḍḍhamāsañca samaṇadhammassa kataṭṭhānaṃ pāramīkūṭaṃ
gaṇhanatena dānaṃ datvā paṭhaviyā kampitaṭṭhānanti paṇṇasālaṃ tikkhattuṃ
padakkhiṇaṃ katvā pañcāṅgapatiṭṭhitena vanditvā aṭṭhāsi. Athassa
kappakādayo kesamassukammādīni kariṃsu. Tattheva naṃ sabbābharaṇabhūsitaṃ
devarājamiva virājamānaṃ rajje abhisiñciṃsu.
Tena vuttaṃ
tato vessantaro rājā rajojallaṃ pavāhayi
sabbaṃ vattaṃ cajetvāna rājavesamadhārayīti.
Tattha pavāhayīti hāresi hāretvā ca pana rājavesaṃ gaṇhīti
attho.
Athassa yaso mahā ahosi. Tena olokitolokitaṭṭhānaṃ
kampi. Mukhamaṅgalikā maṅgalāni ghosayiṃsu. Sabbaturiyāni paggaṇhiṃsu.
Mahāsamuddakucchiyaṃ meghatajjitanigghoso viya turiyanigghoso
Mahā ahosi. Hatthiratanaṃ alaṅkaritvā amaccā upanayiṃsu. So
khaggaratanaṃ bandhitvā hatthiratanaṃ abhiruhi. Tāvadeva naṃ sabbe sahajātā
saṭṭhīsahassā amaccā sabpālaṅkārapaṭimaṇḍitā parivārayiṃsu. Sabbā
kaññāyo maddiṃpi deviṃ nahāpetvā alaṅkaritvā abhisiñcitvā sīse
ca panassā abhisekodakaṃ abhisiñciyamānā vessantaro abhipāletūti
ādīni maṅgalāni vadiṃsu.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
sīsanahāto sucivattho sabbālaṅkārabhūsito
paccayaṃ nāgamāruyha khaggaṃ bandhi parantapaṃ
tato saṭṭhīsahassāni yodhino cārudassanā
sahajātā parikariṃsu nandayantā rathesabhaṃ
tato maddiṃ nahāpesuṃ sivikaññā samāgatā
vessantarotaṃ pāletu jālī kaṇhājinā cubho
athopi taṃ mahārāja sañjayo abhirakkhatūti.
Tattha paccayaṃ nāgamāruyhāti taṃ attano jātadivase upannaṃ
hatthināgaṃ. Parantapanti amittatāpanaṃ. Pakariṃsūti parivārayiṃsu.
Nandayantāti tosentā. Sivikaññāti sivirañño pajāpatiyo
sannipatitvā gandhodakena nahāpesuṃ. Jālī kaṇhājinā cubhoti
ime te puttāpi mātaraṃ rakkhantūti.
Idañca paccayaṃ laddhā pubbe kilesamattano
ānandiyaṃ paricariṃsu rammaṇīye giribbaje
Idañca paccayaṃ laddhā pubbe kilesamattano
ānandacittā sumanā putte saṅgamma lakkhaṇā
idañca paccayaṃ laddhā pubbe kilesamattano
ānandacittā pītitā saha puttehi lakkhaṇāti.
Tattha idañca paccayaṃ laddhāti bhikkhave vessantaro ca maddī
ca idaṃ paccayaṃ idaṃ patiṭṭhaṃ labhitvā rajje patiṭṭhahitvāti attho.
Pubbeti ito pubbe attano vanavāsaṃ kilesaṃ anussaritvā ānandiyaṃ
bheriṃ ācariṃsu. Rammaṇīye giribbajeti rammaṇīye vaṅkatagirikucchimhi
vessantarassa rañño āṇāti kañcanalatāvinaddhaṃ ānandabheriñcārāpetvā
ānandachaṇaṃ kariṃsu. Ānandacittā sumanāti lakkhaṇasampannā.
Maddī putte saṅgamma pāpuṇitvā cittā sumanā hutvā
ativiya nanditvāti attho. Pītitāti pavattapītisomanassā hutvā.
Evaṃ pītitā hutvā ca pana putte āha
ekabhattā pure āsiṃ niccaṃ thaṇḍilasāyinī
iti metaṃ vataṃ āsi tumhaṃ kāmā hi puttakā
tameva taṃ samiddhajja tumhe saṅgamma puttakā
mātujaṃpi taṃ pāletu pitujaṃpi ca puttakā
athopi taṃ mahārājā sañjayo abhirakkhatu
yaṃkiñcitthi kataṃ puññaṃ mayhañceva pitu ca te
sabbena tena kusalena ajaro tvaṃ amaro bhavāti.
Tattha tumhaṃ kāmā hi puttakāti puttakā ahaṃ tumhe
Patthayamānā pure tumhesu brāhmaṇena nītesu ekabhattaṃ bhuñjitvā bhūmiyaṃ
sayiṃ iti me tumhākaṃ kāmā etaṃ vataṃ āsīti vadati. Samiddhajjāti
tameva vataṃ ajja samiddhaṃ. Mātujaṃpi taṃ pāletu pitujaṃpi
ca puttakāti puttakā mātujātaṃ somanassaṃ pitujātaṃ somanassaṃpi
pāletu mātāpitūnaṃ santakaṃ puññaṃ taṃ pāletūti attho. Tenevāha
yaṃkiñcitthi kataṃ puññanti.
Phussatīpi kho devī ito paṭṭhāya mama suṇhā imāneva
vatthāni nivāsetu imāni ca ābharaṇāni dhāretūti suvaṇṇasamugge
pūretvā pahiṇi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
kappāsikañca koseyyaṃ khomakodumbarāni ca
sassū suṇhāya pāhesi yehi maddī asobhatha
tato khomañca kāyūraṃ aṅgadaṃ maṇimekhalaṃ
sassū suṇhāya pāhesi yehi maddī asobhatha
tato khomañca kāyūraṃ gīveyyaṃ ratanāmayaṃ
sassū suṇhāya pāhesi yehi maddī asobhatha
uṇṇataṃ mukhaphullañca nānāratte ca māṇiye
sassū suṇhāya pāhesi yehi maddī asobhatha
uggatthanaṃ giṅgamakaṃ mekhalaṃ paṭipādukaṃ
sassū suṇhāya pāhesi yehi maddī asobhatha
sutatañca suttavajjañca upanijjhāya seyyasi
Asobhatha rājaputtī devakaññāva nandane
sīsanahātā sucivatthā sabbābharaṇabhūsitā
asobhatha rājaputtī tāvatiṃsāva accharā
kadalī vātacchupitā jātā cittalatāvane
dantāvaraṇasampannā rājaputtī asobhatha
sakuṇī mānusinīva jātā cittappattā pati
nigrodhapakkabimboṭṭhī rājaputtī asobhathāti.
Tattha khomañca kāyūranti suvaṇṇamayaṃ khajjūrīphalasaṇṭhānaṃ
gīvāpasādhanameva. Ratanāmayanti aparaṃpi ratanamayaṃ gīveyyaṃ. Aṅgadaṃ
maṇimekhalanti aṅgadābharaṇañca maṇimayamekhalañca. Uṇṇatanti ekaṃ
pasādhanaṃ. Mukhaphullanti nalātante tilakamālābharaṇaṃ. Nānāratteti
nānāvaṇṇe. Māṇiyeti maṇimaye. Uggatthanaṃ giṅgamakanti etānipi
dve ābharaṇāni. Mekhalanti suvaṇṇarajatamayaṃ mekhalaṃ. Paṭipādukanti
pādapasādhanaṃ. Suttañca suttavajjañcāti suttāruḷhañca
asuttāruḷhañca pasādhanaṃ. Pāliyaṃ pana suppañca suppavajjañcātipi
likhitaṃ. Upanijjhāya seyyasīti etaṃ suttāruḷhañca asuttāruḷhaṃ
ābharaṇaṃ taṃ taṃ onaṭṭhānaṃ oloketvā alaṅkaritvā ṭhitā seyyasi
uttamarūpadharā maddī devī devakaññāva nandavane asobhatha. Vātacchupitāti
cittalatāvane jātā vātasaṃphuṭṭhāsuvaṇṇakadalī viya taṃ divasaṃ
sā vijimhamānā asobhatha. Dantāvaraṇasampannāti bimbaphalasadisehi
rattadantāvaraṇehi samannāgatā. Sakuṇī mānusinīva jātā
Cittapattā patīti yathā manussasarīrena jātā mānusinī nāma sakuṇīpi
cittappattā ākāse pattamānā pakkhe pasāretvā gacchantī sobhati
evaṃ sā rattaoṭṭhatāya nigrodhabimbapakkasadisaoṭṭhā asobhatha
tassā ca nāgamānesuṃ nātivuḍḍhaṃva kuñjaraṃ
sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ īsādantaṃ uruḷhavaṃ
sā maddī nāgamāruhi nātivuḍḍhaṃva kuñjaraṃ
sattikkhamaṃ sarakkhamaṃ īsādantaṃ uruḷhavanti.
Tattha tassā cāti bhikkhave tassā ca maddiyā sabbālaṅkāra
paṭimaṇḍitaṃ katvā nātivuḍḍhaṃ taruṇaṃ majjhimavayaṃ sattisarapahārakkhamaṃ
ekaṃ taruṇahatthiṃ upanesuṃ. Nāgamāruhīti hatthipiṭṭhiṃ abhiruhi.
Iti te ubhopi mahantena yasena khandhāvāraṃ agamaṃsu.
Sañjayarājāpi dvādasahi akkhobhiṇīhi saddhiṃ māsamattaṃ pabbatakīḷañca vanakīḷañca
kīḷi. Mahāsattassa tejena tāva mahante araññe koci bāḷamigo
vā pakkhī vā na kiñci sattaṃ viheṭheti.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha migā ahu
vessantarassa tejena nāññamaññaṃ viheṭhayuṃ.
Sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha dijā ahu
vessantarassa tejena nāññamaññaṃ viheṭhayuṃ
sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha migā ahu
ekajjhaṃ sannipatiṃsu
Vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha dijā ahu
ekajjhaṃ sannipatiṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
sabbamhi taṃ aññamhi yāvantettha migāahu
nāssa mañjūni kūjiṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
sabbamhi taṃ araññamhi yāvantettha dijā ahu
nāssa mañjūni kūjiṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
Tattha yāvantetthāti yāvanto ettha. Ekajjhaṃ sananipatiṃsūti
ekasmiṃ ṭhāne sannipatiṃsu. Sannipatitvā ca pana ito paṭṭhāya
idāni amhākaṃ aññamaññaṃ lajjā vā saṃvaro vā na bhavissatīti
domanassappattā ahesuṃ. Nāssa mañjūni kūjiṃsūti mahāsattassa
viyogadukkhitā madhuraravaṃ na raviṃsu.
Sañjayanarindo dvadasahi akkhobhiṇīhi saddhiṃ māsamattaṃ pabbatakīḷanca
vanakīḷañca kīḷitvā senāguttaṃ pakkosāpetvā tātā ciraṃ
no araññe vuṭṭhāmhā kinate mama puttassa gamanamaggo alaṅkatoti
pucchitvā āma deva kālo vo gamanāyāti vutte vessantarassa
ārocetvā bheriñcārāpetvā senaṃ ādāya nikkhami.
Vaṅkatagirikucchito yāva jetuttaranagarā saṭṭhīyojanaṃ alaṅkatamaggaṃ mahāsatto
Mahantena parivārena paṭipajji.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
paṭiyatto rājamaggo vicitto pupphasaṇṭhato
vasi vessantaro rājā yattha yāva jetuttarā
tato saṭṭhīsahassāni yodhino cārudassanā
samantā parikariṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
orodhā ca kumārā ca vesiyānā ca brāhmaṇā
samantā parikariṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
hatthārohā anīkaṭṭhā rathikā pattikārakā
samantā parikariṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
karoṭiyā cammadharā lillihatthā suvammikā
purato paṭipajjiṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
samāgatā jānapadā negamā ca samāgatā
samantā parikariṃsu
vessantare payātamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhaneti.
Tattha paṭiyattoti visākhapuṇṇamīpūjākāle viya alaṅkato.
Vicittoti kadalīpuṇṇaghaṭadhajapaṭākādīhi vicitto. Pupphasaṇṭhatoti
Lājapañcamakehi pupphehi saṇṭhato. Yatthāti yasmiṃ vaṅkatapabbate
vessantaro vasi tato paṭṭhāya yāva jetuttaranagarā nirantaraṃ
alaṅkatapaṭiyatto ahosi. Karoṭiyāti sīsakaroṭikoti laddhanāmā
sīse paṭimukkakaroṭikā yodhā. Cammadharāti kaṇṭhavāraṇacammadharā.
Suvammikāti vicitrāhi jālikāhi suṭṭhuvammikā. Purato paṭipajjiṃsūti
evarūpā mattahatthīsupi āgacchantesu anivattino surayodhā rañño
vessantarassa pūrato paṭipajjiṃsu.
Rājā saṭṭhīyojanamaggaṃ dvīhi māsehi atikamma jetuttaranagaraṃ
patto alaṅkatapaṭiyattanagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruhi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
te pāviṃsu puraṃ rammaṃ bahupākāratoraṇaṃ
upetaṃ annapānehi naccagītehi cūbhayaṃ
cittā jānapadā āsuṃ negamā ca samāgatā
anuppatte kumāramhi sivīnaṃ raṭvaḍḍhane
celukkhepo pavattettha āgate dhanadāyake
nandippavesi nagare bandhamokkho aghosathāti.
Tattha bahupākāratoṇanti bahukehi uccehi pākārehi ca
aṭṭālakehi toraṇehi ca samannāgataṃ. Naccagītehi cūbhayanti naccehi
ca gītehi ca ubhayehi samangataṃ. Cittāti tuṭṭhā somanassappattā.
Āgate dhanadāyaketi mahājanassa dhanadāyake mahāsatte
āgate. Nandippavesīti vessantarassa mahārājassa āṇāti nagare
Nandibheriñcari. Bandhamokkho aghosathāti sabbasattānaṃ bandhanā
mokkho ugghosito antamaso viḷāraṃ upādāya vessantaramahārājā
sabbasatte bandhanā visajjāpesi.
So nagaraṃ paviṭṭhadivaseyeva paccūsakāle cintesi sve
vibhātāya rattiyā samāgatabhāvaṃ sutvā yācakā āgamissanti tesāhaṃ
kiṃ dassāmīti. Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi.
So āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā tāvadeva rājanivesanassa
purimavatthuñca pacchimavatthuñca kaṭippamāṇaṃ pūrento ghanamegho viya
sattaratanavassaṃ vassāpesi. Sakalanagare jāṇuppamāṇaṃ vassāpesi.
Punadivase mahāsatto tesaṃ tesaṃ kulānaṃ purimapacchimavatthūsu vuṭṭadhanaṃ
tesaññeva hotūti dāpetvā avasesaṃ āharāpetvā attano gehavatthusmiṃ
dhanena saddhiṃ koṭṭhāgāresu okīrāpetvā dānamukhe paṭṭhapesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
jātarūpamayaṃ vassaṃ devo pāvassi tāvade
vessantare paviṭṭhamhi sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane
tato vessantaro rājā dānaṃ datvāna khattiyo
kāyassa bhedā sapañño saggaṃ so uppajjathāti.
Tattha saggaṃ so upapajjathāti tato cuto dutiyacittena tusitapure
upapajji.
Satthā imaṃ gāthāsahassapaṭimaṇḍitaṃ mahāvessantaradhammadesanaṃ
āharitvā evaṃ bhikkhave pubbepi mama ñātisamāgame mahāmegho
Pokkharavassaṃ vassiyevāti vatvā jātakaṃ samodhānesi. Tadā jūjako
devadatto ahosi amittatāpanā ciñcamāṇavikā cetaputto channo
accutatāpaso sāriputto sakko anuruddho sañjayanarindo
suddhodanamahārājā phussatī devī mahāmāyā maddī devī rāhulamātā
jālikumāro rāhulo kaṇhājinā upalavaṇṇā sesaparisā buddhaparisā
vessantaro rājā pana ahameva sammāsambuddhoti.
Nagarakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
Vessantarajātakavaṇṇanā samattā.
The Pali Atthakatha in Roman Book 44 page 315-502.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=44&A=6531
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=44&A=6531
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=1045
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=6511
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=7624
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=7624
Contents of The Tipitaka Volume 28
http://84000.org/tipitaka/read/?index_28
         |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]