อรรถกถาเล่มที่ ๑๕ ภาษาบาลีอักษรไทย
 องฺ.อ. (มโนรถ.๒)

ภิกฺขเวติอาทิมาห. ตตฺถ ๑- ตํ สพฺพํ สพฺพากาเรน วิสุทฺธิมคฺเค ๒- วิตฺถาริตเมว.
ตตฺถ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ. อยํ ปน วิเสโส:- ตตฺถ "ทุกฺขสมุทยํ อริยสจฺจํ ยายํ
ตณฺหา โปโนพฺภวิกา"ติ ๓- อิมาย ตนฺติยา อาคตํ, อิธ "อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา"ติ
ปจฺจยาการวเสน. ตตฺถ จ ทุกฺขนิโรธํ อริยสจฺจํ "โย ตสฺสาเยว ตณฺหาย
อเสสวิราคนิโรโธ"ติ ๔- อิมาย ตนฺติยา อาคตํ, อิธ "อวิชฺชายเตฺวว
อเสสวิราคนิโรธา"ติ ปจฺจยาการนิโรธวเสน.
     ตตฺถ อเสสวิราคนิโรธาติ อเสสวิราเคน จ อเสสนิโรเธน จ. อุภยมฺเปตํ
อญฺมญฺเววจนเมว. สงฺขารนิโรโธติ สงฺขารานํ อนุปฺปตฺตินิโรโธ โหติ.
เสสปเทสุปิ เอเสว นโย. อิเมหิ ปน ปเทหิ ยํ อาคมฺม อวิชฺชาทโย นิรุชฺฌนฺติ,
อตฺถโต ตํ นิพฺพานํ ทีปิตํ โหติ. นิพฺพานญฺหิ อวิชฺชานิโรโธติปิ สงฺขารนิโรโธติปิ
เอวํ เตสํ เตสํ ธมฺมานํ นิโรธนาเมน กถิยติ. เกวลสฺสาติ สกลสฺส. ทุกฺขกฺขนฺธสฺสาติ
วฏฺฏทุกฺขราสิสฺส. นิโรโธ โหตีติ อปฺปวตฺติ ๕- โหติ. ตตฺถ ยสฺมา อวิชฺชาทีนํ
นิโรโธ นาม ขีณากาโรปิ วุจฺจติ อรหตฺตมฺปิ นิพฺพานมฺปิ, ตสฺมา อิธ
ขีณาการทสฺสนวเสน ทฺวาทสสุ าเนสุ อรหตฺตํ, ทฺวาทสสุเยว นิพฺพานํ กถิตนฺติ
เวทิตพฺพํ. อิทํ วุจฺจตีติ เอตฺถ นิพฺพานเมว สนฺธาย อิทนฺติ วุตฺตํ. อฏงฺคิโกติ
น อฏฺหิ องฺเคหิ วินิมุตฺโต อญฺโ มคฺโค  นาม อตฺถิ. ยถา ปน ปญฺจงฺคิกตุริยนฺติ
วุตฺเต ปญฺจงฺคมตฺตเมว ตุริยนฺติ วุตฺตํ โหติ, เอวมิธาปิ อฏฺงฺคิกมตฺตเมว มคฺโค
โหตีติ เวทิตพฺโพ. อนิคฺคหิโตติ น นิคฺคหิโต. นิคฺคณฺหนฺโต หิ ปริหาเปตฺวา
วา ทสฺเสติ วฑฺเฒตฺวา ตํ ปริวตฺเตตฺวา วา. ตตฺถ ยสฺมา จตฺตาริ อริยสจฺจานิ
"น อิมานิ จตฺตาริ, เทฺว วา ตีณิ วา"ติ เอวํ หาเปตฺวาปิ "ปญฺจ วา ฉ
วา"ติ เอวํ วฑฺเฒตฺวาปิ "น อิมานิ จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, อญฺาเนว จตฺตาริ
อริยสจฺจานี"ติ ทสฺเสตุํ น สกฺกา. ตสฺมา อยํ ธมฺโม อนิคฺคหิโต นาม. เสสํ
สพฺพตฺถ อุตฺตานเมวาติ.
@เชิงอรรถ: ๑ ฉ.ม. อยํ ปาโ น ทิสฺสติ         ๒ วิสุทฺธิ. ๓/๘๐ อินฺทฺริยสจฺจนิทฺเทส
@๑ ที.ม. ๑๐/๔๐๐/๒๖๒ สมุทยสจฺจนิทฺเทส, ม.มู. ๑๒/๑๓๓/๙๐ สมุทยสจฺจนิทฺเทส,
@อภิ.วิ. ๓๕/๒๐๓/๑๒๐ สมุทยสจฺจ    ๒ ที.ม. ๑๐/๔๐๑/๒๖๔ นิโรธสจฺจนิทฺเทส,
@ม.มู. ๑๒/๑๓๔/๙๒ นิโรธสจฺจนิทฺเทส, อภิ.วิ. ๓๕/๒๐๔/๑๒๒ นิโรธสจฺจ
@๓ สี. อปฺปวตฺติโก

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๑๕ หน้า ๑๘๓.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=15&A=4197&modeTY=1
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=15&A=4197&modeTY=1
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=20&i=501
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=20&A=4571
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=20&A=4631
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=20&A=4631
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๐
http://84000.org/tipitaka/read/?index_20