อรรถกถาเล่มที่ ๓๔ ภาษาบาลีอักษรไทย
 เถรี.อ. (ปรมตฺถที.)

                   ๔๖๑. ๓. อุปจาลาเถรีคาถาวณฺณนา
      สติมตีติอาทิกา อุปจาลาย เถริยา คาถา. ตสฺสา วตฺถุ จาลาย เถริยา
วตฺถุมฺหิ วุตฺตเมว.
      อยมฺปิ หิ จาลา วิย ปพฺพชิตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อรหตฺตํ ปตฺวา
อุทาเนนฺตี:-
       [๑๘๙] "สติมตี จกฺขุมตี           ภิกฺขุนี ภาวิตินฺทฺริยา
              ปฏิวิชฺฌิ ปทํ สนฺตํ         อกาปุริสเสวิตนฺ"ติ
อิมํ คาถํ อภาสิ.
      ตตฺถ สติมตีติ สติสมฺปนฺนา, ปุพฺพภาเคน ๓- ปรเมน สติเนปกฺเกน สมนฺนาคตา
หุตฺวา ปจฺฉา อริยมคฺคสฺส ภาวิตตฺตา สติเวปุลฺลปฺปตฺติยา อุตฺตมาย สติยา
สมนฺนาคตาติ อตฺโถ. จกฺขุมตีติ ปญฺญาจกฺขุนา สมนฺนาคตา, อาทิโต อุทยตฺถ-
คามินิยา ปญฺญาย อริยาย นิพฺเพธิกาย สมนฺนาคตา หุตฺวา ปญฺญาเวปุลฺลปฺปตฺติยา
@เชิงอรรถ: ๑ สี.,อิ. กิมงฺค  ๒ ก....วินิเวฏฺฐนํ  ๓ ฉ.ม. ปุพฺพภาเค
ปรเมน ปญฺญาจกฺขุนา สมนฺนาคตาติ วุตฺตํ โหติ. อกาปุริสเสวิตนฺติ อลามกปุริเสหิ
อุตฺตมปุริเสหิ อริเยหิ พุทฺธาทีหิ เสวิตํ.
      "กึ นุ ชาตึ น โรเจสี"ติ คาถา เถรึ กาเมสุ อุปหาเรตุกาเมน มาเรน
วุตฺตา. "กึ นุ ตฺวํ ภิกฺขุนิ น โรเจสี"ติ  ๑- หิ มาเรน ปุฏฺฐา เถรี อาห "ชาตึ
ขฺวาหํ อาวุโส น โรเจมี"ติ. ๑- อถ นํ มาโร ชาตสฺส กามา ปริโภคา, ตสฺมา
ชาติปิ อิจฺฉิตพฺพา, กามาปิ ปริภุญฺชิตพฺพาติ ทสฺเสนฺโต:-
       [๑๙๐] "กึ นุ ชาตึ น โรเจสิ       ชาโต กามานิ ภุญฺชติ
              ภุญฺชาหิ กามรติโย         มาหุ ปจฺฉานุตาปินี"ติ
คาถมาห.
      ตสฺสตฺโถ:- กึ นุ ตํ การณํ, เยน ตฺวํ อุปจาเล ชาตึ น โรเจสิ
น โรเจยฺยาสิ, น ตํ การณํ อตฺถิ. ยสฺมา ชาโต กามานิ ภุญฺชติ อิธ ชาโต
กามคุณสํหิตานิ รูปาทีนิ ปฏิเสวนฺโต กามสุขํ ปริภุญฺชติ. น หิ อชาตสฺส ตํ
อตฺถิ, ตสฺมา ภุญฺชาหิ กามรติโย กามขิฑฺฑารติโย อนุภว. มาหุ ปจฺฉานุตาปินี
"โยพฺพญฺเญ สติ วิชฺชมาเนสุ โภเคสุ น มยา กามสุขมนุภูตนฺ"ติ ปจฺฉานุตาปินี
มา อโหสิ, อิมสฺมึ โลเก ธมฺมา นาม ยาวเทว อตฺถาธิคมตฺโถ ๒- อตฺโถ จ กาม-
สุขตฺโถติ ปากโฏยมตฺโถติ อธิปฺปาโย.
      ตํ สุตฺวา เถรี ชาติยา ทุกฺขนิมิตฺตตํ อตฺตโน จ ตสฺส วิสยาติกฺกมํ
วิภาเวตฺวา ตชฺเชนฺตี:-
       [๑๙๑] "ชาตสฺส มรณํ โหติ          หตฺถปาทาน เฉทนํ
              วธพนฺธปริเกฺลสํ            ชาโต ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
       [๑๙๒]  อตฺถิ สกฺยกุเล ชาโต        สมฺพุทฺโธ อปราชิโต
              โส เม ธมฺมมเทเสสิ        ชาติยา สมติกฺกมํ.
@เชิงอรรถ: ๑ สํ.ส. ๑๕/๑๖๗/๑๕๙  ๒ สี. อตฺถาคมตฺถา
       [๑๙๓]  ทุกฺขํ ทุกฺขสมุปฺปาทํ          ทุกฺขสฺส จ อติกฺกมํ
              อริยฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ           ทุกฺขูปสมคามินํ.
       [๑๙๔]  ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา         วิหรึ สาสเน รตา
              ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา      กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.
       [๑๙๕]  สพฺพตฺถ วิหตา นนฺที         ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต
              เอวํ ชานาหิ ปาปิม         นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา"ติ
อิมา คาถา อภาสิ.
      ตตฺถ ชาตสฺส มรณํ โหตีติ ยสฺมา ชาตสฺส สตฺตสฺส มรณํ โหติ, น
อชาตสฺส. น เกวลํ มรณเมว, อถโข ชราโรคาทโย ยตฺตกา อนตฺถา, สพฺเพปิ
เต ชาตสฺส โหนฺติ ชาติเหตุกา. เตนาห ภควา "ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทว-
ทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺตี"ติ. ๑- เตเนวาห "หตฺถปาทาน เฉทนนฺ"ติ หตฺถานํ
ปาทานํ จ เฉทนํ ชาตสฺเสว โหติ, น อชาตสฺส. หตฺถปาทเฉทนาปเทเสน เจตฺถ
ทฺวตฺตึสกมฺมการณาปิ ทสฺสิตา เอวาติ ทฏฺฐพฺพํ. เตเนวาห "วธพนฺธปริเกฺลสํ, ชาโต
ทุกฺขํ นิคจฺฉตี"ติ. ชีวิตวิโยชนมุฏฺฐิปฺปหาราทิสงฺขาตํ วธปริเกฺลสํ เจว
อนฺทุพนฺธนาทิสงฺขาตํ พนฺธปริเกฺลสํ อญฺญญฺจ ยงฺกิญฺจิ ทุกฺขํ นาม ตํ สพฺพํ ชาโต
เอว นิคจฺฉติ, น อชาโต, ตสฺมา ชาตึ น โรเจมีติ.
      อิทานิ ชาติยา กามานญฺจ อจฺจนฺตเมว อตฺตนา สมติกฺกนฺตภาวํ มูลโต
ปฏฺฐาย ทสฺเสนฺตี "อตฺถิ สกฺยกุเล ชาโต"ติอาทิมาห. ตตฺถ อปราชิโตติ กิเลส-
มาราทินา เกนจิ น ปราชิโต. สตฺถา หิ สพฺพาภิภู สเทวกํ โลกํ อญฺญทตฺถุ
อภิภวิตฺวา ฐิโต, ตสฺมา อปราชิโต. เสสํ วุตฺตนยตฺตา อุตฺตานเมว.
                    อุปจาลาเถรีคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
                      สตฺตกนิปาตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.
@เชิงอรรถ: ๑ วิ.มหา. ๔/๑/๑, อภิ.วิ. ๓๕/๒๒๕/๑๖๑, ขุ.ธ. ๒๕/๑/๙๓

             อรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย เล่มที่ ๓๔ หน้า ๒๑๑-๒๑๓.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=34&A=4543&modeTY=2
             The Pali Atthakatha in Roman :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=34&A=4543&modeTY=2
             อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=461
             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=9432
             พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=9479
             The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=9479
             สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๖
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26