พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
                 ดุจสายฟ้าสว่างจ้ากลางอากาศ
                 ดุจต้นพญาไม้สาละ มีดอกบานสะพรั่งอยู่
        [๒๑๒]         พระผู้มีพระภาคพระองค์นี้ทรงเป็นผู้ประเสริฐ
                 มีความเพียรมาก เป็นพระมุนีผู้กระทำที่สุดทุกข์ได้แล้ว
                 เวไนยสัตว์ได้อาศัยการพบเห็นนี้แล้ว
                 ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้
        [๒๑๓]         ครั้นข้าพเจ้าได้เห็นพระองค์ผู้ทรงเป็นเทพยิ่งกว่าเทพแล้ว
                 จึงได้ตรวจดูลักษณะว่า เป็นพระพุทธเจ้าหรือมิใช่
                 เอาละ เราจะดูพระชินเจ้าผู้มีพระจักษุ๑-
        [๒๑๔]         ที่พื้นฝ่าพระบาทอันยอดเยี่ยมปรากฏมีจักรมีกำตั้งพัน
                 ข้าพเจ้าได้เห็นลักษณะทั้งหลายของพระองค์แล้ว
                 จึงถึงความแน่ใจในพระตถาคต
        [๒๑๕]         ครั้งนั้น ข้าพเจ้าได้หยิบไม้กวาดมากวาดสถานที่นั้นแล้ว
                 ได้นำดอกไม้มา ๘ ดอก บูชาพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด
        [๒๑๖]         ครั้นข้าพเจ้าบูชาพระพุทธเจ้า ผู้ข้ามพ้นโอฆะได้แล้ว
                 ไม่มีอาสวะ พระองค์นั้นแล้ว
                 จึงห่มหนังสัตว์เฉวียงบ่า
                 นมัสการพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก
        [๒๑๗]         พระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ไม่มีอาสวะ
                 ประทับอยู่ด้วยพระญาณอันใด
                 ข้าพเจ้าจักประกาศพระญาณอันนั้น
                 ขอท่านทั้งหลายจงฟังข้าพเจ้ากล่าวเถิด
@เชิงอรรถ :
@๑ ผู้มีพระจักษุ หมายถึงทรงมีจักษุ ๕ (คือ มังสจักษุ ตาเนื้อ มีพระเนตรงาม มีอำนาจ เห็นแจ่มใส ไว
@และเห็นไกล ทิพยจักษุ ตาทิพย์ ปัญญาจักษุ ตาปัญญา พุทธจักษุ ตาพระพุทธเจ้า คือทรงทราบ
@อัธยาศัยและอุปนิสัยแห่งเวไนยสัตว์แล้วทรงสั่งสอนแนะนำให้บรรลุคุณวิเศษต่างๆ สมันตจักษุ ตาเห็นรอบ
@ทรงมีพระสัพพัญญุตญาณหยั่งรู้ธรรมทุกประการ) (ขุ.อป.อ. ๑/๒๑๓/๒๗๐)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๓๖}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๑๘]         (ดาบสสุรุจิกล่าวชมเชยพระผู้มีพระภาคอโนมทัสสีว่า)๑-
                 ข้าแต่พระสยัมภู ผู้มีพระคุณหาประมาณมิได้
                 ขอพระองค์จงทรงช่วยสัตว์โลกนี้ให้พ้นจากสังสารวัฏเถิด๒-
                 สัตว์เหล่านั้นอาศัยการพบเห็นพระองค์แล้ว
                 จะข้ามกระแสแห่งความสงสัยได้
        [๒๑๙]         พระองค์ทรงเป็นศาสดา เป็นยอด
                 เป็นธงชัย เป็นเสาหลัก เป็นจุดมุ่งหมาย เป็นที่พึ่ง
                 เป็นดุจดวงประทีปของเหล่าสัตว์
                 เป็นผู้สูงสุดแห่งเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
        [๒๒๐]         ข้าแต่พระสัพพัญญู
                 น้ำในมหาสมุทรสามารถที่จะประมาณได้ด้วยมาตราตวง
                 แต่พระญาณของพระองค์ไม่มีใครสามารถจะประมาณได้เลย
        [๒๒๑]         ข้าแต่พระสัพพัญญู
                 แผ่นดินยังสามารถที่จะนำมาวางไว้บนตาชั่งแล้วชั่งดูได้
                 แต่พระญาณของพระองค์ ไม่มีใครสามารถจะชั่งดูได้
        [๒๒๒]         ข้าแต่พระสัพพัญญู
                 อากาศยังสามารถที่จะใช้เชือกหรือนิ้วมือวัดดูได้
                 แต่พระญาณของพระองค์ ไม่มีใครสามารถจะวัดดูได้
        [๒๒๓]         น้ำในมหาสมุทรทั้งหมดและแผ่นดินทั้งสิ้น
                 บุคคลก็ยังข้ามได้ แต่พระพุทธญาณ
                 ไม่ควรโดยการนำมาเปรียบเทียบ
@เชิงอรรถ :
@๑ พระดาบสสุรุจิเป็นอดีตชาติของพระสารีบุตรเถระได้พบพระพุทธเจ้าอโนมทัสสี ตามข้อความในคาถาข้างต้น
@ได้กล่าวชมเชยพระองค์
@๒ พ้นจากสังสารวัฏ หมายถึงให้สิ้นจากสงสารแล้วให้ถึงฝั่งคือพระนิพพาน (ขุ.อป.อ. ๑/๒๑๘/๒๗๐)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๓๗}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๒๔]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ๑-
                 จิตของสัตว์เหล่าใดแล่นไปในโลกพร้อมทั้งเทวโลก
                 สัตว์ผู้มีจิตเหล่านั้นได้อยู่ในข่ายคือญาณของพระองค์
        [๒๒๕]         ข้าแต่พระสัพพัญญู
                 พระองค์ทรงบรรลุพระโพธิญาณ๒- อย่างสูงสุดทั้งสิ้นด้วยพระญาณใด
                 พระองค์ทรงย่ำยีอัญเดียรถีย์ทั้งหลายด้วยพระญาณนั้น
        [๒๒๖]         (พระเถระทั้งหลายผู้ทำสังคายนากล่าวว่า)
                 ท่านสุรุจิดาบสนั้น ครั้นกล่าวคาถาเหล่านี้แล้ว
                 จึงปูลาดหนังสัตว์นั่งลงบนแผ่นดิน
        [๒๒๗]         (ดาบสสุรุจินั่งอยู่ ณ ที่นั้นแล้วกล่าวว่า)
                 ผู้คนกล่าวกันในบัดนี้ว่า
                 ขุนเขา๓- หยั่งลงในห้วงมหรรณพ ๘๔,๐๐๐ โยชน์
                 สูงขึ้นไป ๘๔,๐๐๐ โยชน์เช่นกัน
        [๒๒๘]         ภูเขาสิเนรุก็สูงสุดเท่านั้น ภูเขาสิเนรุนั้น
                 ทั้งด้านยาว ทั้งด้านกว้างถึงเพียงนั้น
                 ก็ยังถูกบดให้ละเอียดเป็นแสนโกฏิด้วยการนับ
        [๒๒๙]         ข้าแต่พระสัพพัญญู เมื่อตั้งคะแนนไว้๔-
                 ผงแห่งภูเขาสิเนรุก็จะพึงหมดสิ้นไปก่อน
                 แต่พระญาณของพระองค์ ไม่มีใครสามารถจะนับได้
        [๒๓๐]         ผู้ใดพึงเอาข่ายตาถี่ๆ ขึงล้อมน้ำไว้
                 สัตว์น้ำทั้งหมดที่มีอยู่ก็จะพึงเข้าไปอยู่ภายในข่าย ฉันใด
@เชิงอรรถ :
@๑ ดูเชิงอรรถ หน้า ๓๖ ในเล่มนี้
@๒ พระโพธิญาณ หมายถึงพระนิพพาน (ขุ.อป.อ. ๑/๒๒๕/๒๗๑)
@๓ ขุนเขา หมายถึงขุนเขาพระสุเมรุ (ชื่อภูเขากลางจักรวาล มียอดเป็นที่ตั้งแผ่นดินของสวรรค์ดาวดึงส์ซึ่งมี
@พระอินทร์อยู่) (ขุ.อป.อ. ๑/๒๒๗/๒๗๒)
@๔ ตั้งคะแนน หมายถึงนับพระญาณของพระองค์ (ขุ.อป.อ. ๑/๒๒๙/๒๗๒)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๓๘}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๓๑]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก
                 เดียรถีย์มากมายบางพวกก็ฉันนั้นเหมือนกัน
                 ย่อมเข้าไปสู่ป่าทึบคือทิฏฐิ ถูกความยึดถือทำให้ลุ่มหลง
        [๒๓๒]         เดียรถีย์เหล่านั้นเข้าไปภายในข่าย๑-
                 เพราะพระญาณอันบริสุทธิ์ของพระองค์
                 ซึ่งมีปกติเห็นสรรพสิ่ง ไม่มีอะไรขัดขวาง
                 เดียรถีย์เหล่านั้นหาล่วงเลยพระญาณของพระองค์ไปไม่
        [๒๓๓]         ก็สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคชินเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี
                 ผู้มีพระยศยิ่งใหญ่ ออกจากสมาธิแล้วตรวจดูทิศ
        [๒๓๔]         พระสาวกนามว่านิสภะ ของพระผู้มีพระภาค
                 พระนามว่าอโนมทัสสี
                 ผู้เป็นมุนี มีภิกษุ ๑๐๐,๐๐๐ รูป
                 เป็นผู้มีจิตสงบ ผู้คงที่ แวดล้อมแล้ว๒-
        [๒๓๕]         ผู้สิ้นอาสวะแล้ว ผู้บริสุทธิ์ ผู้ได้อภิญญา ๖ ๓-
                 ผู้คงที่ ทราบพระดำริของพระพุทธเจ้าแล้ว
                 จึงเข้าเฝ้าพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก
        [๒๓๖]         สาวกเหล่านั้นยืนกลางอากาศ ณ ที่ใกล้พระผู้มีพระภาคนั้น
                 ได้กระทำประทักษิณ ประนมมือ
                 นมัสการแล้วลงมาเฝ้า ณ สำนักพระพุทธเจ้า
        [๒๓๗]         พระผู้มีพระภาคชินเจ้าพระนามว่าอโนมทัสสี
                 ผู้เจริญที่สุดในโลก ผู้องอาจกว่านรชน
                 ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ภิกษุแล้วทรงแย้มพระโอษฐ์ให้ปรากฏ
@เชิงอรรถ :
@๑ ข่าย ในที่นี้หมายถึงข่ายคือพระญาณของพระพุทธเจ้า (ขุ.อป.อ. ๑/๒๓๒/๒๗๓)
@๒ ผู้คงที่ หมายถึงผู้ไม่หวั่นไหวในอารมณ์ที่น่าปรารถนาและไม่น่าปรารถนา (ขุ.อป.อ. ๑/๒๓๔/๒๗๓)
@๓ อภิญญา ๖ หมายถึงความรู้ยิ่งคือ อิทธิวิธิ แสดงฤทธิ์ต่างๆ ได้, ทิพพโสต หูทิพย์, เจโตปริยญาณ
@ทายใจคนอื่นได้, ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ระลึกชาติได้, ทิพพจักขุ ตาทิพย์, อาสวักขยญาณ
@ญาณที่ทำให้อาสวะสิ้นไป (องฺ.ฉกฺก. (แปล) ๒๒/๒/๔๑๒-๔๑๔)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๓๙}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๓๘]         พระสาวกนามว่าวรุณะ
                 ผู้เป็นอุปัฏฐากของพระศาสดาพระนามว่าอโนมทัสสี
                 ห่มผ้าเฉวียงบ่า แล้วทูลถามพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลกว่า
        [๒๓๙]         ข้าแต่พระผู้มีพระภาค อะไรหนอ
                 เป็นเหตุให้พระศาสดาทรงแย้มพระโอษฐ์
                 ธรรมดาพระพุทธเจ้าทั้งหลายนั้นจะไม่ทรงแย้มพระโอษฐ์ โดยไม่มีเหตุ
        [๒๔๐]         พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอโนมทัสสี
                 ผู้เจริญที่สุดในโลก ผู้องอาจกว่านรชน
                 ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ภิกษุแล้ว ได้ตรัสพระคาถานี้ว่า
        [๒๔๑]         เราจักพยากรณ์ดาบสผู้ที่ใช้ดอกไม้บูชาเรา
                 และชมเชยญาณของเราเนืองๆ
                 ขอท่านทั้งหลายจงฟังเรากล่าวเถิด
        [๒๔๒]         เทวดาทั้งปวง ทราบพระดำรัสของพระพุทธเจ้าแล้วมาประชุมกัน
                 เทวดาเหล่านั้น ประสงค์จะฟังพระสัทธรรม
                 จึงเข้าเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
        [๒๔๓]         หมู่เทวดาผู้มีฤทธิ์มากทั้ง ๑๐ โลกธาตุ๑- เหล่านั้น
                 ประสงค์จะฟังพระสัทธรรมจึงเข้าเฝ้าพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
        [๒๔๔]         (พระผู้มีพระภาคตรัสว่า) กองทัพ ๔ เหล่า
                 คือ พลช้าง พลม้า พลรถ พลเดินเท้า
                 จักแวดล้อมผู้นี้เป็นนิตย์
                 นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า
        [๒๔๕]         เครื่องดนตรี ๑,๐๖๐ ชิ้น
                 กลองที่ประดับตกแต่งสวยงาม
                 จักบำรุงบำเรอผู้นี้เป็นนิตย์
                 นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า
@เชิงอรรถ :
@๑ ๑๐ โลกธาตุ หมายถึง หมื่นจักรวาล (ที.ม.อ. ๒/๓๓๑/๒๙๓)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๐}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๔๖]         สตรีสาวล้วน ๑๖,๐๐๐ นาง ประดับตกแต่งสวยงาม
                 สวมใส่ผ้าอาภรณ์อย่างงดงาม ห้อยตุ้มหูแก้วมณี
        [๒๔๗]         มีหน้ากลมโต มีปกติร่าเริง รูปร่างงาม
                 เอวเล็กเอวบาง จักแวดล้อมผู้นี้เป็นนิตย์
                 นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า
        [๒๔๘]         ผู้นี้จักรื่นรมย์ในเทวโลกตลอด ๑๐๐,๐๐๐ กัป
                 จักเป็นพระเจ้าจักรพรรดิในแว่นแคว้น ๑,๐๐๐ ชาติ
        [๒๔๙]         จักเป็นจอมเทพครองเทวสมบัติ ๑,๐๐๐ ชาติ
                 จักได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์นับชาติไม่ถ้วน
        [๒๕๐]         เมื่อภพสุดท้ายมาถึง ผู้นี้จักไปเกิดเป็นมนุษย์
                 นางพราหมณีชื่อสารี จักตั้งครรภ์
        [๒๕๑]         ผู้นี้จักปรากฏนามว่าสารีบุตร
                 ตามชื่อและโคตรของมารดา จักเป็นผู้มีปัญญาหลักแหลม
        [๒๕๒]         จักเป็นผู้ไม่มีความกังวล
                 ละทิ้งทรัพย์ประมาณ ๘๐ โกฏิแล้วออกบวช
                 เที่ยวแสวงหาทางแห่งความสงบทั่วแผ่นดินนี้
        [๒๕๓]         ในกัปที่นับมิได้นับจากกัปนี้ไป
                 พระศาสดาพระนามว่าโคดม ตามพระโคตร
                 ทรงสมภพในราชสกุลโอกกากราช จักอุบัติขึ้นในโลก
        [๒๕๔]         ดาบสนี้จักมีนามว่าสารีบุตร
                 เป็นธรรมทายาท เป็นโอรสที่ธรรมเนรมิต
                 จักเป็นอัครสาวกของพระศาสดาพระองค์นั้น
        [๒๕๕]         แม่น้ำภาคีรถีนี้ไหลมาจากภูเขาหิมพานต์
                 ไหลลงสู่มหาสมุทร ทำมหาสมุทรให้เต็ม ฉันใด
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๑}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๕๖]         สารีบุตรนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน
                 จักเป็นผู้สามารถแกล้วกล้าในไตรเพท
                 จักสำเร็จปัญญาบารมี แล้วให้หมู่สัตว์อิ่มเอิบได้
        [๒๕๗]         ตั้งแต่ป่าหิมพานต์จนถึงทะเลมีห้วงน้ำกว้างใหญ่
                 ในช่วงระหว่างนี้ มีกองทรายอยู่ขนาดเท่าใด
                 คำนวณนับไม่ได้
        [๒๕๘]         แม้กองทรายขนาดเท่านั้นสามารถจะคำนวณนับได้
                 โดยไม่มีเหลือด้วยการนับวิธีใด
                 แต่ปัญญาของสารีบุตรจะมีที่สุดโดยวิธีนับนั้นๆ ก็หามิได้
        [๒๕๙]         เมื่อตั้งคะแนนไว้
                 บรรดาทรายในแม่น้ำคงคาก็จะพึงหมดสิ้นไป
                 แต่ปัญญาของสารีบุตรหาหมดสิ้นไปไม่
        [๒๖๐]         คลื่นในมหาสมุทรคำนวณนับไม่ได้
                 ปัญญาของสารีบุตร จักไม่มีที่สุดอย่างนั้นเหมือนกัน
        [๒๖๑]         สารีบุตรนั้นจักทำให้พระสัมมาสัมพุทธเจ้า
                 โคดมศากยะผู้ประเสริฐ ทรงโปรดปรานแล้ว
                 สำเร็จปัญญาบารมีเป็นอัครสาวก(ของพระองค์)
        [๒๖๒]         สารีบุตรนั้น จักประพฤติตามพระธรรมจักร
                 ที่พระผู้มีพระภาคผู้ศากยบุตร
                 ผู้คงที่ ทรงประกาศไว้แล้ว
                 บันดาลเม็ดฝนคือธรรมให้ตกลงโดยชอบ
        [๒๖๓]         พระผู้มีพระภาคผู้โคดมศากยะผู้ประเสริฐ
                 ทรงทราบความนั้นทั้งหมดแล้ว
                 ประทับนั่งในท่ามกลางหมู่ภิกษุ
                 จักทรงตั้ง(สารีบุตร)ไว้ในตำแหน่งอัครสาวก
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๒}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๖๔]         โอ ! กรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำบุญญาธิการ
                 แด่พระศาสดาพระนามว่าอโนมทัสสีแล้ว
                 สำเร็จบารมีในจำนวนคุณทั้งสิ้น
                 ชื่อว่าเป็นกรรมที่ทำไว้ดีแล้วหนอ
        [๒๖๕]         กรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ในกาลที่จะกำหนดจำนวนมิได้
                 แสดงผลแก่ข้าพเจ้าแล้วในอัตภาพสุดท้ายนี้
                 ข้าพเจ้าหลุดพ้นดีแล้ว ดุจความเร็วแห่งลูกศรพ้นไปจากแล่ง
                 เผากิเลสทั้งหลายได้แล้ว
        [๒๖๖]         ข้าพเจ้านั้น เมื่อเที่ยวแสวงหาทาง
                 ที่ไม่หวั่นไหวคือนิพพาน อันปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้
                 เลือกเฟ้นเจ้าลัทธิทั้งปวงจึงเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพ
        [๒๖๗]         คนเป็นไข้พึงแสวงหายารักษา
                 พึงสะสมทรัพย์ทั้งปวงไว้เพื่อพ้นจากความเจ็บไข้ ฉันใด
        [๒๖๘]         ข้าพเจ้าก็ฉันนั้น เมื่อเที่ยวแสวงหาทาง
                 คืออมตนิพพานอันปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้
                 จึงได้บวชเป็นฤๅษี ๕๐๐ ชาติ ติดต่อกัน
        [๒๖๙]         ข้าพเจ้าเพียบพร้อมด้วยชฎาและภาระ(บริขาร)
                 นุ่งห่มหนังสัตว์ สำเร็จอภิญญา ได้ไป(เกิด)ยังพรหมโลก
        [๒๗๐]         เว้นศาสนาของพระชินเจ้าเสียแล้ว
                 ก็หาความบริสุทธิ์ในลัทธิภายนอกไม่ได้
                 เหล่าสัตว์ผู้มีปัญญาย่อมบริสุทธิ์ได้ในศาสนาของพระชินเจ้า
        [๒๗๑]         สิ่งที่สำเร็จด้วยการทำของตนนั้น
                 ไม่เป็นดังที่ได้ยินกันต่อๆ มาว่า เป็นอย่างนี้ๆ
                 ข้าพเจ้าเมื่อแสวงหาทางที่ปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้
                 จึงเที่ยวไปในลัทธิที่ผิด
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๓}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๗๒]         คนที่ต้องการแก่นไม้ตัดต้นกล้วยแล้วผ่า
                 ก็จะไม่พึงได้แก่นไม้ในต้นกล้วยนั้น
                 เขาย่อมเป็นผู้ไร้แก่นไม้ ฉันใด
        [๒๗๓]         เหล่าเดียรถีย์ทั้งหลายในโลกก็ฉันนั้น
                 มีทิฏฐิต่างกัน ถึงจะมีจำนวนมาก
                 ก็เป็นผู้ว่างเปล่าจากนิพพานอันปัจจัยปรุงแต่งไม่ได้
                 ดุจต้นกล้วยว่างเปล่าจากแก่นไม้ ฉะนั้น
        [๒๗๔]         เมื่อภพสุดท้ายมาถึง ข้าพเจ้าเกิดเป็นบุตรของพราหมณ์
                 ได้ละทิ้งโภคสมบัติมากมายแล้วออกบวชเป็นบรรพชิต
ภาณวารที่ ๑ จบ
        [๒๗๕] (พระสารีบุตรเถระกราบทูลว่า)๑-
                          ข้าพระองค์อยู่ในสำนักของพราหมณ์นามว่าสัญชัย
                 ซึ่งเป็นผู้คงแก่เรียน ทรงมนตร์ จบไตรเพท
        [๒๗๖]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก พราหมณ์นามว่าอัสสชิ
                 สาวกของพระองค์ ซึ่งหาผู้กระทบกระทั่งได้ยาก
                 มีเดชแผ่ไป เที่ยวบิณฑบาตในครั้งนั้น
        [๒๗๗]         ข้าพระองค์ได้เห็นท่านผู้ประเสริฐนั้น ผู้มีปัญญา
                 เป็นมุนี มีจิตตั้งมั่นในความเป็นมุนี
                 มีจิตสงบ เบิกบานดุจดอกปทุมที่แย้มบาน
        [๒๗๘]         เพราะเห็นท่านผู้ฝึกฝนดีแล้ว
                 มีจิตบริสุทธิ์ องอาจ ประเสริฐ มีความเพียร
                 ความคิดของข้าพเจ้าจึงเกิดขึ้นว่า
                 ท่านผู้นี้คงจะเป็นพระอรหันต์
@เชิงอรรถ :
@๑ ตั้งแต่คาถานี้ไปพระเถระได้กราบทูลให้พระผู้มีพระภาคทราบเรื่องราวของท่าน สมตามข้อความในธรรม
@บทอรรถกถาด้วย
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๔}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๗๙]         ท่านผู้นี้ เคลื่อนไหวกิริยาท่าทางน่าเลื่อมใส
                 รูปงาม สำรวมดี ฝึกฝนแล้วในอุบายเครื่องฝึกอย่างสูงสุด
                 คงจะเป็นผู้เห็นทางอมตะ
        [๒๘๐]         ทางที่ดี เราควรจะถามท่านผู้มีประโยชน์อย่างสูงสุด
                 ผู้มีจิตยินดี หากท่านถูกเราถามแล้วจักตอบ
                 เราก็จะย้อนถามท่านอีก ในครั้งนั้น
        [๒๘๑]         ข้าพระองค์ได้เดินตามไปข้างหลังท่านผู้กำลังเที่ยวบิณฑบาต
                 รอคอยโอกาสอยู่เพื่อจะสอบถามทางอมตะ
        [๒๘๒]         จึงเข้าไปหาท่านซึ่งอยู่ในระหว่างถนนแล้วถามว่า
                 ข้าแต่ท่านผู้นิรทุกข์ ผู้มีความเพียร
                 ท่านมีโคตรตระกูลอย่างไร เป็นศิษย์ของใคร
        [๒๘๓]         ท่านถูกข้าพระองค์ถามแล้วก็ไม่ครั่นคร้าม
                 เป็นดังพญาไกรสรราชสีห์ตอบว่า
                 ท่านผู้มีอายุ พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นแล้วในโลก
                 อาตมาเป็นศิษย์ของพระองค์
        [๒๘๔] (ข้าพระองค์ได้ถามต่อไปว่า)
                          ข้าแต่ท่านผู้มีความเพียรมาก ท่านผู้มียศยิ่งใหญ่เกิดตามมา
                 ศาสนธรรมของพระพุทธเจ้าของท่านเป็นเช่นไร
                 ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าขอโอกาส
                 ขอท่านโปรดบอกแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด
        [๒๘๕]         ท่านถูกข้าพระองค์ถามแล้ว
                 จึงแสดงบททุกบทที่ลึกซึ้งละเอียด
                 สำหรับกำจัดลูกศรคือตัณหา
                 สำหรับเป็นเครื่องบรรเทาทุกข์ทั้งปวงว่า
        [๒๘๖]         ธรรมเหล่าใดเกิดแต่เหตุ
                 พระตถาคตตรัสเหตุแห่งธรรมเหล่านั้น
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๕}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
                 และความดับแห่งธรรมเหล่านั้น
                 พระมหาสมณะมีปกติตรัสสอนอย่างนี้
        [๒๘๗]         เมื่อพระอัสสชิเถระแก้ปัญหาแล้ว
                 ข้าพระองค์นั้นได้บรรลุผลที่หนึ่ง(โสดาปัตติผล)
                 เป็นผู้ปราศจากธุลีคือกิเลส
                 ปราศจากมลทินคือกิเลส เพราะได้ฟังคำสอนของพระชินเจ้า
        [๒๘๘]         ข้าพระองค์ได้ฟังคำของพระมุนีแล้ว
                 ได้เห็นธรรมอันสูงสุด หยั่งรู้พระสัทธรรมจึงได้กล่าวคาถานี้ว่า
        [๒๘๙]         ถ้ามีเพียงเท่านั้น ธรรมนี้นั่นแหละ(ที่ข้าพเจ้าพึงบรรลุ)
                 ท่านรู้แจ้งทางที่ไม่เศร้าโศก๑-
                 ซึ่งข้าพเจ้าไม่เห็นแล้ว ล่วงเลยมาหลายหมื่นกัป
        [๒๙๐]         ข้าพเจ้าเมื่อแสวงหาธรรม ได้เที่ยวไปในลัทธิที่ผิด
                 (บัดนี้)ได้บรรลุความประสงค์นั้นแล้ว
                 จึงมิใช่เวลาที่ข้าพเจ้าจะประมาท
        [๒๙๑]         ข้าพระองค์ที่พระอัสสชิเถระให้ยินดีแล้ว
                 บรรลุทางที่ไม่หวั่นไหว๒- เมื่อจะไปเสาะหาสหาย
                 จึงได้ไปยังอาศรม
        [๒๙๒]         สหายของข้าพระองค์ ผู้ได้ศึกษามาดี
                 เพียบพร้อมด้วยอิริยาบถ เห็นข้าพระองค์แต่ไกลเทียว
                 จึงได้กล่าวคำนี้ว่า
        [๒๙๓]         ท่านมีหน้าตาผ่องใส ปรากฏประหนึ่งว่าจะเป็นมุนี
                 ท่านได้บรรลุอมตนิพพานหรือได้บรรลุบทคือพระนิพพานอันไม่จุติ
@เชิงอรรถ :
@๑ ทางที่ไม่เศร้าโศก หมายถึงนิพพาน (ขุ.อป.อ. ๑/๒๘๙/๒๗๘)
@๒ ทางที่ไม่หวั่นไหว หมายถึงการถึงนิพพาน (ขุ.อป.อ. ๑/๒๙๑/๒๗๘)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๖}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๒๙๔]         ท่านเป็นผู้สมควรแก่ความงาม เป็นเหมือนผู้ฝึกฝนตนมาแล้ว
                 เหมือนช้างถูกแทงด้วยหอก ไม่หวั่นไหว
                 พราหมณ์ ท่านเป็นผู้มีการฝึกฝนมาดี
                 จึงสงบระงับแล้ว ในทางเป็นที่ฝึก
        [๒๙๕]         ข้าพระองค์ตอบว่า ข้าพเจ้าได้บรรลุอมตธรรม
                 ซึ่งเป็นเครื่องบรรเทาลูกศรคือความเศร้าโศกแล้ว
                 ถึงตัวท่านก็จะบรรลุอมตธรรมนั้นได้
                 พวกเราไปเฝ้าพระพุทธเจ้ากันเถิด
        [๒๙๖]         สหายนั้นอันข้าพระองค์ให้ศึกษาอย่างดีแล้ว
                 จึงรับคำว่า ดีละ แล้วได้จูงมือกันมายังสำนักของพระองค์
        [๒๙๗]         ข้าแต่พระองค์ผู้ศากยบุตร ข้าพระองค์ทั้ง ๒
                 จักบวชในสำนักของพระองค์
                 อาศัยคำสอนของพระองค์อยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ
        [๒๙๘]         ท่านโกลิตะเป็นผู้เลิศด้วยฤทธิ์ ข้าพระองค์เลิศด้วยปัญญา
                 ข้าพระองค์ทั้ง ๒ จะร่วมมือกันทำศาสนาให้งดงาม
        [๒๙๙]         (เมื่อก่อน) ข้าพระองค์มีความดำริยังไม่ถึงที่สุด
                 จึงได้เที่ยวไปในลัทธิที่ผิด
                 (แต่บัดนี้)เพราะได้อาศัยทัศนะของพระองค์
                 ความดำริของข้าพระองค์จึงเต็ม
        [๓๐๐]         หมู่ไม้เกิดบนแผ่นดินย่อมแย้มบานในฤดูกาล
                 กลิ่นทิพย์หอมอบอวลไปทำให้สรรพสัตว์ยินดี (ฉันใด)
        [๓๐๑]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก
                 ผู้เป็นศากยบุตร มีพระยศยิ่งใหญ่
                 ข้าพระองค์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน
                 ดำรงอยู่ในศาสนาของพระองค์แล้ว
                 ย่อมแสวงหากาลเวลาเพื่อจะแย้มบาน
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๗}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๐๒]         ข้าพระองค์แสวงหาดอกไม้คือวิมุตติ๑-
                 ซึ่งเป็นเหตุหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพ
                 ให้สรรพสัตว์ยินดีด้วยการได้ดอกไม้คือวิมุตติ
        [๓๐๓]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ ตลอดพุทธเขต๒-
                 ยกเว้นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้เป็นมหามุนีเสีย
                 ก็ไม่มีใครจะมีปัญญาเหมือนกับข้าพระองค์ผู้เป็นบุตรของพระองค์เลย
        [๓๐๔]         ศิษย์และชุมนุมชนของพระองค์ที่พระองค์ทรงแนะนำดีแล้ว
                 ให้ศึกษาดีแล้ว ฝึกฝนในอุบายเครื่องฝึกอันสูงสุด
                 แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๐๕]         ท่านเหล่านั้นมีปกติเข้าฌาน ยินดีในฌาน
                 เป็นนักปราชญ์ มีจิตสงบ มีจิตตั้งมั่น เป็นมุนี
                 สมบูรณ์ด้วยความเป็นมุนี แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๐๖]         ท่านเหล่านั้นมักน้อย มีปัญญารักษาตน
                 เป็นนักปราชญ์ ฉันอาหารแต่น้อย ไม่โลภ
                 สันโดษตามมีตามได้ แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๐๗]         ท่านเหล่านั้นถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ยินดีในธุดงค์
                 เข้าฌาน ใช้จีวรเศร้าหมอง ยินดียิ่งในความสงัด
                 เป็นนักปราชญ์ แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๐๘]         ท่านเหล่านั้นเป็นผู้ปฏิบัติ(พรั่งพร้อมด้วยมรรค)
                 ดำรงอยู่ในผล และเป็นพระเสขะพรั่งพร้อมด้วยผล๓-
                 มุ่งหวังประโยชน์อย่างสูงสุด(คือพระนิพพาน)
                 แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
@เชิงอรรถ :
@๑ ดอกไม้คือวิมุตติ หมายถึงอรหัตตผลวิมุตติ (ขุ.อป.อ. ๑/๓๐๒/๒๗๙)
@๒ พุทธเขต หมายถึงมีแสนโกฏิจักรวาล (ขุ.อป.อ. ๑/๓๐๓/๒๘๐)
@๓ ผล ในที่นี้หมายถึงผลเบื้องต่ำ ๓ คือ โสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล (ขุ.อป.อ. ๑/๓๐๘/๒๘๐)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๘}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๐๙]         ท่านเหล่านั้นทั้งที่เป็นพระโสดาบัน ทั้งที่เป็นพระสกทาคามี
                 ทั้งที่เป็นพระอนาคามี และที่เป็นพระอรหันต์
                 เป็นผู้ปราศจากมลทิน(คือกิเลส) แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๑๐]         สาวกของพระองค์จำนวนมาก
                 ฉลาดในสติปัฏฐาน๑- ยินดีในการเจริญโพชฌงค์
                 ทุกท่านแวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๑๑]         ท่านเหล่านั้นฉลาดในอิทธิบาท ยินดีในการเจริญสมาธิ
                 หมั่นประกอบสัมมัปปธาน แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๑๒]         ท่านเหล่านั้นได้วิชชา ๓ ๒- ได้อภิญญา ๖
                 ถึงความสำเร็จแห่งฤทธิ์
                 ถึงความสำเร็จแห่งปัญญา
                 แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๑๓]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก ศิษย์ของพระองค์เป็นเช่นนี้
                 เป็นผู้ศึกษาดีแล้ว หาผู้กระทบกระทั่งได้ยาก
                 มีเดชแผ่ไป แวดล้อมพระองค์อยู่ทุกเมื่อ
        [๓๑๔]         พระองค์มีศิษย์เหล่านั้นแวดล้อม
                 ผู้สำรวมแล้ว ผู้มีตบะ เป็นผู้ไม่ครั่นคร้ามดังราชสีห์
                 ย่อมทรงงดงามดังดวงจันทร์
        [๓๑๕]         ต้นไม้เกิดบนแผ่นดินย่อมงอกงามไพบูลย์บนแผ่นดิน
                 ต้นไม้เหล่านั้นย่อมเผล็ดผล (โดยลำดับ)
@เชิงอรรถ :
@๑ สติปัฏฐาน หมายถึงสติปัฏฐาน ๔ คือ กายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา และธัมมานุปัสสนา
@(ขุ.อป.อ. ๑/๓๑๐/๒๘๐)
@๒ วิชชา ๓ หมายถึง (๑) ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ญาณเป็นเหตุระลึกขันธ์ที่อาศัยอยู่ในก่อนได้ ระลึกชาติได้
@(๒) จุตูปปาตญาณ ญาณกำหนดรู้จุติและอุบัติแห่งสัตว์ทั้งหลาย อันเป็นไปตามกรรม (๓) อาสวักขยญาณ
@ญาณหยั่งรู้ในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ความตรัสรู้ (ที.ปา. ๑๑/๓๐๕/๑๙๗, ๓๕๓/๒๔๕,
@องฺ.ทสก. (แปล) ๒๔/๑๐๒/๒๔๓-๒๔๔)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๔๙}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๑๖]         ข้าแต่พระองค์ผู้ศากยบุตร มีพระยศยิ่งใหญ่
                 พระองค์ทรงเป็นเช่นกับแผ่นดิน ศิษย์ (เป็นเช่นกับต้นไม้)
                 ดำรงอยู่ในศาสนาของพระองค์แล้ว ย่อมได้ผลเป็นอมตะ
        [๓๑๗]         แม่น้ำสินธุ แม่น้ำสรัสวดี แม่น้ำจันทภาคา
                 แม่น้ำคงคา แม่น้ำยมุนา แม่น้ำสรภู และแม่น้ำมหี
        [๓๑๘]         เมื่อแม่น้ำหลายสายนั้นไหลไป(ถึงทะเล)ทะเลย่อมรองรับไว้
                 แม่น้ำเหล่านั้นย่อมละชื่อเดิม ปรากฏชื่อว่าทะเล ฉันใด
        [๓๑๙]         วรรณะทั้ง ๔ ๑- เหล่านี้ก็ฉันนั้น
                 มาบวชในสำนักของพระองค์แล้ว
                 ก็ย่อมละชื่อเดิม ปรากฏชื่อว่าพุทธบุตร
        [๓๒๐]         ดวงจันทร์ปราศจากมลทินโคจรอยู่ในอากาศ
                 มีแสงรุ่งโรจน์ยิ่งกว่าหมู่ดาวในโลกทั้งหมด ฉันใด
        [๓๒๑]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก
                 พระองค์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีศิษย์แวดล้อม
                 ก็ย่อมรุ่งเรืองยิ่งกว่าเทวดาและมนุษย์เหล่านั้นทั้งหมดในกาลทุกเมื่อ
        [๓๒๒]         คลื่นเกิดขึ้นในน้ำลึกย่อมไม่ล่วงเลยล้นฝั่งไปได้
                 คลื่นเหล่านั้นกระทบฝั่งเป็นระลอก
                 กระจายหายไปหมด ฉันใด
        [๓๒๓]         เดียรถีย์ทั้งหลายในโลกก็ฉันนั้น
                 มีทิฏฐิต่างกัน เป็นชนจำนวนมาก
                 พวกเขาต้องการจะกล่าวธรรม
                 แต่ก็ไม่ล่วงเลยพระองค์ผู้เป็นมุนีไปได้
        [๓๒๔]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระจักษุ ก็ถ้าเดียรถีย์เหล่านั้น
                 เข้ามาหาพระองค์ด้วยความประสงค์จะคัดค้าน
                 ครั้นมาถึงสำนักของพระองค์แล้ว ก็จะกลายเป็นจุรณไป
@เชิงอรรถ :
@๑ วรรณะทั้ง ๔ หมายถึงตระกูล ๔ คือ กษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์ และศูทร (ขุ.อป.อ. ๑/๓๑๗-๓๑๙/๒๘๑)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๐}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๒๕]         ดอกโกมุท ดอกบัวเผื่อน จำนวนมาก
                 เกิดในน้ำแล้วติดอยู่กับน้ำและเปือกตม ฉันใด
        [๓๒๖]         เหล่าสัตว์จำนวนมากก็ฉันนั้น เกิดมาในโลกแล้ว
                 ถูกราคะและโทสะเบียดเบียน ย่อมงอกงาม(ในวัฏฏสงสาร)
                 ดุจดอกโกมุทงอกงามในเปือกตม ฉะนั้น
        [๓๒๗]         ดอกบัวหลวงเกิดในน้ำ งดงามอยู่กลางน้ำ
                 (แต่)ดอกบัวหลวงนั้นยังคงบริสุทธิ์ ไม่ติดอยู่กับน้ำ ฉันใด
        [๓๒๘]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก พระองค์ก็ทรงเป็นฉันนั้น
                 เป็นมหามุนี เกิดมาแล้วในโลก (แต่)ไม่ทรงติดอยู่กับโลก
                 ดุจดอกบัวหลวงไม่ติดอยู่กับน้ำ ฉะนั้น
        [๓๒๙]         ดอกไม้หลายชนิดที่เกิดในน้ำ
                 ย่อมแย้มบานในเดือน ๑๒ ไม่ล่วงเลยเดือน ๑๒ นั้นไป
                 เพราะเดือน ๑๒ นั้นเป็นกาลสมัยที่ดอกไม้จะบาน ฉันใด
        [๓๓๐]         ข้าแต่พระองค์ผู้ศากยบุตร พระองค์ก็เป็นผู้แย้มบานแล้ว ฉันนั้น
                 เหล่าศิษย์ของพระองค์ก็เป็นผู้แย้มบานแล้วด้วยวิมุตติ
                 ไม่ล่วงเลยคำสั่งสอนของพระองค์ไปได้
                 ดุจดอกบัวหลวงซึ่งแย้มบานด้วยน้ำ
                 ไม่ล่วงเลยกาลสมัยเป็นที่แย้มบานไปได้ ฉะนั้น
        [๓๓๑]         ต้นพญาไม้สาละออกดอกบานสะพรั่ง
                 ส่งกลิ่นหอมอบอวลไปคล้ายกลิ่นทิพย์
                 แวดล้อมด้วยไม้สาละชนิดอื่น ย่อมงดงาม ฉันใด
        [๓๓๒]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก พระองค์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน
                 ทรงแย้มบานด้วยพระพุทธญาณ มีหมู่ภิกษุแวดล้อม
                 ย่อมงดงาม ดุจพญาไม้สาละ ฉะนั้น
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๑}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๓๓]         เปรียบเหมือนภูเขาศิลาล้วนชื่อหิมวา
                 เป็นภูเขาที่มีโอสถสำหรับสรรพสัตว์
                 เป็นที่อยู่ของพวกนาค อสูร และเทวดาทั้งหลาย
        [๓๓๔]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก พระองค์ก็ทรงเป็นฉันนั้น
                 ทรงเป็นดุจโอสถของสรรพสัตว์๑- ทรงได้วิชชา ๓
                 ได้อภิญญา ๖ ถึงความสำเร็จแห่งฤทธิ์
        [๓๓๕]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก
                 ผู้ที่พระองค์ทรงพระกรุณาพร่ำสอนแล้วนั้น
                 ย่อมยินดีในธรรม อยู่ในศาสนาของพระองค์
        [๓๓๖]         ราชสีห์ผู้เป็นพญาเนื้อพอออกจากถ้ำที่อาศัยแล้ว
                 เหลียวดูทิศทั้ง ๔ จึงบันลือสีหนาท ๓ ครั้ง
        [๓๓๗]         เมื่อราชสีห์ผู้พญาเนื้อคำราม
                 สัตว์ทั้งปวงย่อมสะดุ้งกลัว อันที่จริง ชาติราชสีห์นี้
                 ย่อมทำให้เหล่าสัตว์สะดุ้งกลัวทุกเมื่อ ฉันใด
        [๓๓๘]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก เมื่อพระองค์ทรงบันลืออยู่
                 พื้นพสุธานี้ย่อมหวั่นไหว เหล่าสัตว์ผู้ควรตรัสรู้ก็ย่อมตรัสรู้
                 เหล่าสัตว์ผู้อยู่ในหมู่มารย่อมสะดุ้ง ฉันนั้น
        [๓๓๙]         ข้าแต่พระมหามุนี เมื่อพระองค์ทรงบันลืออยู่
                 เหล่าเดียรถีย์ทั้งปวงย่อมสะดุ้ง ดุจฝูงกา ฝูงเหยี่ยวบินกระเจิงไป
                 ดุจฝูงสัตว์แตกกระเจิงไปเพราะราชสีห์ผู้เป็นพญาเนื้อ ฉะนั้น
        [๓๔๐]         เหล่าคณาจารย์บางพวกประชาชนเรียกกันว่า เป็นศาสดาในโลก
                 ท่านเหล่านั้นย่อมแสดงธรรมที่สืบๆ กันมาแก่ชุมนุมชน
        [๓๔๑]         ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียรมาก แต่พระองค์หาเป็นอย่างนั้นไม่
                 ครั้นทรงตรัสรู้สัจจะทั้งหลายด้วยพระองค์เองแล้ว
                 จึงทรงแสดงโพธิปักขิยธรรมทั้งมวลแก่เหล่าสัตว์
@เชิงอรรถ :
@๑ เพราะทรงปลดเปลื้องสรรพสัตว์ให้พ้นจากชรา พยาธิ และมรณะ (ขุ.อป.อ. ๑/๓๓๓-๓๓๔/๒๘๒)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๒}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๔๒]         พระองค์ทรงทราบอัธยาศัยและอนุสัย
                 ทรงทราบว่าอินทรีย์มีกำลังแก่กล้าและไม่แก่กล้า
                 ทรงทราบบุคคลสมควรและไม่สมควร๑-
                 จึงทรงบันลือดุจมหาเมฆ
        [๓๔๓]         เพื่อจะทรงตัดความสงสัยของชุมนุมชนที่จะพึงนั่งรอบจักรวาล
                 ผู้มีทิฏฐิต่างกัน มีความคิดคิดต่างกัน
        [๓๔๔]         พระองค์ผู้เป็นมุนีทรงรู้จิตของเหล่าสัตว์ทั้งปวง
                 ทรงฉลาดในข้ออุปมา ตรัสแก้ปัญหาข้อเดียวเท่านั้น
                 ก็ทรงตัดความสงสัยของเหล่าสัตว์เสียได้
        [๓๔๕]         พื้นแผ่นดินพึงเต็มด้วยมนุษย์ผู้เช่นกับจอกแหน
                 พวกเขาทั้งหมดพึงประคองอัญชลี
                 ประกาศคุณของพระองค์ผู้ทรงเป็นผู้นำสัตว์โลก
        [๓๔๖]         อีกอย่างหนึ่งเทวดาและมนุษย์เหล่านั้น
                 เมื่อประกาศคุณอยู่ตลอดกัปหนึ่ง๒-
                 พึงประกาศคุณโดยประการต่างๆ
                 ก็ยังไม่สามารถจะประกาศคุณให้สิ้นสุดได้
                 พระตถาคตมีพระคุณหาประมาณมิได้
        [๓๔๗]         ก็ข้าพระองค์สรรเสริญพระชินเจ้าด้วยกำลังของตนอย่างไร
                 เหล่าเทวดาและมนุษย์เมื่อสรรเสริญอยู่ตลอดโกฏิกัป
                 ก็พึงสรรเสริญอย่างนั้นเหมือนกัน
@เชิงอรรถ :
@๑ สมควรและไม่สมควร ในที่นี้หมายถึงผู้สามารถบรรลุธรรมและไม่สามารถบรรลุธรรม
@(ขุ.อป.อ. ๑/๓๔๒/๒๘๒)
@๒ กัปหนึ่ง ระยะเวลายาวนานเหลือเกิน กำหนดกันว่าโลกคือสากลจักรวาลประลัยครั้งหนึ่ง ท่านเปรียบด้วย
@อุปมาว่า เหมือนมีภูเขาศิลาล้วน กว้าง ยาว สูง ด้านละ ๑ โยชน์ ทุกๆ ๑๐๐ ปี มีคนนำผ้าเนื้อบาง
@ละเอียดอย่างดีมาลูบเขานั้นครั้งหนึ่งๆ จนกว่าภูเขาลูกนั้น จะสึกหรอหมดสิ้นไป กัปหนึ่งยังยาวนานกว่า
@นั้นอีก
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๓}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๔๘]         ก็ถ้าใครๆ จะเป็นเทวดา หรือมนุษย์ก็ตาม
                 ได้ศึกษามาเป็นอย่างดีแล้ว จะพึงกำหนดเพื่อจะประมาณ(คุณ)
                 ผู้นั้นจะพึงได้รับความลำบากเปล่า
        [๓๔๙]         ข้าแต่พระองค์ผู้ศากยบุตร มีพระยศยิ่งใหญ่
                 ข้าพระองค์ดำรงอยู่ในศาสนาของพระองค์แล้ว
                 สำเร็จปัญญาบารมีอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ
        [๓๕๐]         ข้าพระองค์จะย่ำยีเหล่าเดียรถีย์
                 วันนี้ ข้าพระองค์เป็นจอมทัพธรรมในศาสนาของพระศากยบุตร
                 ประกาศศาสนาของพระชินเจ้า
        [๓๕๑]         กรรมที่ข้าพระองค์ได้ทำไว้ในกาลที่จะกำหนดจำนวนมิได้
                 แสดงผลแก่ข้าพระองค์แล้วในอัตภาพสุดท้ายนี้
                 ข้าพระองค์หลุดพ้นดีแล้ว ดุจกำลังลูกศรหลุดพ้นไปจากแล่ง
                 เผากิเลสของข้าพระองค์ได้แล้ว
        [๓๕๒]         มนุษย์คนใดคนหนึ่งพึงทูนของหนักไว้บนศีรษะตลอดเวลา
                 เขาต้องลำบากเพราะของหนัก
                 เป็นผู้เต็มไปด้วยของหนักทั้งหลาย
        [๓๕๓]         ข้าพระองค์ถูกไฟ ๓ กอง๑- เผาไหม้อยู่
                 เป็นผู้เต็มไปด้วยของหนักคือภพ๒- โดยประการนั้น
                 ท่องเที่ยวไปแล้วในภพทั้งหลาย
                 ภูเขาสิเนรุอันบุคคลถอนขึ้นแล้วฉันใด
        [๓๕๔]         ก็ภาระอันหนักข้าพระองค์ยกลงแล้ว
                 ภพทั้งหลายข้าพระองค์ก็เพิกได้แล้ว ฉันนั้น
@เชิงอรรถ :
@๑ ไฟ ๓ กอง หมายถึงไฟคือราคะ ไฟคือโทสะ ไฟคือโมหะ (ขุ.อป.อ. ๑/๓๕๒/๒๘๓, ๔๘๙-๔๙๐/๓๓๖)
@๒ ของหนักคือภพ หมายถึงการเวียนว่ายตายเกิดในภพ (ขุ.อป.อ. ๑/๓๕๒-๓๕๓/๒๘๓)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๔}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
                 กิจที่ควรทำทั้งหมด๑- ในศาสนาของพระองค์ผู้ศากยบุตร
                 ข้าพระองค์ก็ได้กระทำสำเร็จแล้ว
        [๓๕๕]         ตลอดพุทธเขตยกเว้นพระผู้มีพระภาคผู้ศากยะ ผู้ประเสริฐ
                 ข้าพระองค์เป็นผู้เลิศด้วยปัญญา ไม่มีผู้เช่นกับข้าพระองค์
        [๓๕๖]         ข้าพระองค์เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ ถึงความสำเร็จแห่งฤทธิ์
                 วันนี้ เมื่อต้องการจะเนรมิตคน ๑,๐๐๐ คนก็ได้
        [๓๕๗]         พระผู้มีพระภาคผู้เป็นมหามุนี
                 เป็นผู้ชำนาญในอนุปุพพวิหารธรรม
                 ตรัสสอนแก่ข้าพระองค์ นิโรธสมาบัติเป็นที่นอนของข้าพระองค์
        [๓๕๘]         ข้าพระองค์มีทิพยจักษุบริสุทธิ์หมดจด
                 ข้าพระองค์เป็นผู้ฉลาดในสมาธิ หมั่นประกอบในสัมมัปปธาน๒-
                 ยินดีในการเจริญโพชฌงค์
        [๓๕๙]         ข้าพระองค์ได้ทำกิจทุกอย่างที่สาวกจะพึงบรรลุแล้ว
                 ยกเว้นพระผู้มีพระภาคผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสัตว์โลกเสียแล้ว
                 ไม่มีผู้เช่นกับข้าพระองค์
        [๓๖๐]         ข้าพระองค์เป็นผู้ฉลาดในสมาบัติ
                 ได้ฌานและวิโมกข์๓- เร็วพลัน ยินดีในการเจริญโพชฌงค์
                 เป็นผู้บรรลุสาวกบารมีญาณ
@เชิงอรรถ :
@๑ กิจที่ควรทำทั้งหมด ในที่นี้หมายถึงกรรมเป็นเครื่องกำจัดกิเลสโดยลำดับแห่งมรรค
@(ขุ.อป.อ. ๑/๓๕๔/๒๘๔)
@๒ สัมมัปปธานมี ๔ คือ (๑) เพียรระวังบาปอกุศลที่ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น (๒) เพียรละบาปอกุศลที่เกิดขึ้นแล้ว
@(๓) เพียรทำกุศลที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น (๔) เพียรรักษากุศลที่เกิดขึ้นแล้ว (ที.ปา. ๑๑/๓๑๐/๒๐๑)
@๓ วิโมกข์ คือ ภาวะที่จิตปลอดพ้นจากสิ่งรบกวนและน้อมดิ่งเข้าไปในอารมณ์นั้นๆ อย่างปล่อยตัวเต็มที่
@ในอรรถกถาหมายเอาโลกุตตรวิโมกข์ ๘ (อฏฺฐนฺนํ โลกุตฺตรวิโมกฺขานญฺจ ขุ.อป.อ. ๑/๓๖๐/๒๘๔) คือ
@๑-๒-๓. ผู้เจริญกสิณต่างๆ แล้วได้รูปฌาน ๔; ๔-๖-๗. ผู้ได้อรูปฌาน ๔; ๘. ผู้ได้สัญญาเวทยิตนิโรธ
@ดูอีก (สํ.นิ.อ. ๒/๗๐/๑๔๓)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๕}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๖๑]         ข้าพระองค์เป็นคนมีคารวะอย่างสูงสุด๑-
                 เพราะได้บรรลุสาวกบารมีญาณด้วยความรู้
                 ข้าพระองค์มีจิตอนุเคราะห์เพื่อนสพรหมจารี๒- ด้วยศรัทธาทุกเมื่อ
        [๓๖๒]         ข้าพระองค์ละทิ้งความถือตัวและความเย่อหยิ่งแล้ว
                 ดุจงูถูกถอนเขี้ยวเสียแล้ว๓- (หรือ) ดุจโคอุสภะตัวเขาหักเสียแล้ว
                 เข้าหาหมู่คณะด้วยความเคารพหนักแน่น
        [๓๖๓]         หากปัญญาของข้าพระองค์จะพึงมีรูปร่าง
                 ปัญญาของข้าพระองค์ก็จะต้องเสมอกับพระเจ้าแผ่นดินทั้งหลาย
                 นี้เป็นผลของการชมเชยพระญาณของพระผู้มีพระภาค
                 พระนามว่าอโนมทัสสี
        [๓๖๔]         ข้าพระองค์ประพฤติตามโดยชอบซึ่งพระธรรมจักร๔-
                 นี้เป็นผลของการชมเชยพระญาณ
        [๓๖๕]         บุคคลผู้มีความปรารถนาเลวทราม เป็นคนเกียจคร้าน
                 ละความเพียร มีการศึกษาน้อย ไม่มีมารยาท๕-
                 อย่าได้มาสมาคมกับข้าพระองค์ในที่ไหนๆ สักคราวเลย
@เชิงอรรถ :
@๑ คำว่า ปุริสุตฺตมคารวา ในฉบับพม่า และ ขุ.เถร.อ. ๒/๔๓๓ (ซึ่งท่านยกคาถาจากอปทานไปกล่าวไว้)เป็น
@ปุริสุตฺตมภารวา จึงแปลตามนั้น ซึ่งน่าจะถูกต้องกว่า เพราะคำว่า ปุริสุตฺตมคารวา เป็นพหูพจน์ ดูไม่สม
@กับข้อความข้างต้นและข้างท้าย ซึ่งท่านกล่าวเป็นเอกพจน์ ส่วน ปุริสุตฺตมภารวา เป็นเอกพจน์ สมกับ
@ข้างต้นและข้างท้าย ในอปทานอรรถกถาท่านมิได้แก้ไว้
@๒ เพื่อนสพรหมจารี หมายถึงผู้ประพฤติพรหมจรรย์ร่วมกัน เพื่อนบรรพชิต
@๓ คำว่า อุทฺธฏทาโฒ ฉบับพม่าและอรรถกถาเป็น อุทฺธตวิโส ถูกรีดพิษออกแล้ว (ขุ.อป.อ. ๑/๓๖๒/๒๘๔)
@๔ ธรรมจักร ในที่นี้หมายถึงพระไตรปิฎก (พระวินัย พระสูตร และพระอภิธรรม) (ขุ.อป.อ. ๑/๓๖๔/๒๘๕)
@๕ หีน ใช้ในอรรถว่าละ หา จาเค อิโน ทีฆาทิ หีโน = หา ธาตุใช้ในอรรถว่าละ อินปัจจัย ทีฆะต้นธาตุ
@สำเร็จรูปเป็นหีโน (อภิธา.ฏีกา ข้อ ๗๕๔), มีความปรารถนาเลวทราม หมายถึงมีความปรารถนาลามกแล้ว
@ประพฤติชั่ว,
@เป็นคนเกียจคร้าน หมายถึงเกียจคร้านในการทำวัตรปฏิบัติในอิริยาบถมีการยืนและนั่งเป็นต้น
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๖}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
        [๓๖๖]         ส่วนบุคคลผู้มีการศึกษามาก มีปัญญา
                 มีจิตตั้งมั่นดีในศีลทั้งหลาย หมั่นประกอบความสงบทางใจ
                 ขอจงมาดำรงอยู่บนศีรษะของข้าพระองค์เถิด
        [๓๖๗] (เมื่อพระสารีบุตรเถระจะชักชวนภิกษุอื่นๆ
        ในคุณสมบัตินั้น จึงกล่าวว่า)
                 เหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงกล่าวกับท่านทั้งหลาย
                 ขอความเจริญจงมีแก่ท่านทั้งหลาย
                 ตามจำนวนที่มาประชุมกัน ณ ที่นี้
                 ขอท่านทั้งหลายจงเป็นผู้มักน้อย สันโดษ
                 ยินดีให้ทานทุกเมื่อเถิด
        [๓๖๘]         ข้าพเจ้าพบสาวกรูปใดก่อนแล้ว
                 ได้เป็นผู้ปราศจากธุลีคือกิเลส ปราศจากมลทินคือกิเลส
                 สาวกรูปนั้นมีนามว่าอัสสชิ เป็นนักปราชญ์ เป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า
        [๓๖๙]         ข้าพเจ้าเป็นสาวกของพระอัสสชิเถระนั้น
                 วันนี้ ข้าพเจ้าได้เป็นธรรมเสนาบดีถึงความสำเร็จในคุณทั้งปวง
                 จึงอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ
        [๓๗๐]         พระสาวกรูปใดชื่อว่าอัสสชิ เป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า
                 อยู่ ณ ทิศใด ข้าพเจ้าจะนอนหันศีรษะไปทางทิศนั้น
        [๓๗๑]         พระผู้มีพระภาคผู้โคดมศากยะผู้ประเสริฐ
                 ทรงระลึกถึงกรรมของข้าพเจ้าแล้ว
                 ประทับนั่งท่ามกลางหมู่ภิกษุ
                 ทรงตั้งข้าพเจ้าไว้ในตำแหน่งอัครสาวก
        [๓๗๒]         กิเลสทั้งหลายข้าพเจ้าเผาได้แล้ว
                 ภพทั้งปวงข้าพเจ้าถอนได้แล้ว
@เชิงอรรถ :
@ละความเพียร หมายถึงละความเพียรในการเจริญฌาณ สมาธิและมรรคเป็นต้น
@มีการศึกษาน้อย หมายถึงเว้นจากคันถธุระ และวิปัสสนาธุระ
@ไม่มีมารยาท หมายถึงไม่มีมารยาทในบุคคลมีอาจารย์และอุปัชฌาย์เป็นต้น (ขุ.อป.อ. ๑/๓๖๕/๒๘๕)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๗}

                                        พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑. พุทธวรรค]
                                        ๓. เถราปทาน ๑. สารีปุตตเถราปทาน
                 ข้าพเจ้าตัดกิเลสเครื่องผูกพันได้แล้วอยู่อย่างผู้ไม่มีอาสวะ
                 ดุจพญาช้างตัดเครื่องพันธนาการได้อยู่อย่างอิสระ
        [๓๗๓]         การที่ข้าพเจ้าได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐที่สุด
                 เป็นการมาดีแล้วหนอ
                 วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้วโดยลำดับ
                 คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว
        [๓๗๔]         คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ ๑- วิโมกข์ ๘ ๒-
                 และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว
                 คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว๓- ดังนี้แล
        ได้ทราบว่า ท่านพระสารีบุตรเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้
สารีปุตตเถราปทานที่ ๑ จบ
@เชิงอรรถ :
@๑ ปฏิสัมภิทา ๔ คือ (๑) อัตถปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในอรรถ, ปรีชาแจ้งในความหมาย (๒) ธัมมปฏิ-
@สัมภิทา ปัญญาแตกฉานในธรรม, ปรีชาแจ้งในหลัก (๓) นิรุตติปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในนิรุตติ
@ปรีชาแจ้งในภาษา (๔) ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในปฏิภาณ, ปรีชาแจ้งในความคิดทันการ
@มีไหวพริบ (องฺ.จตุกฺก. (แปล) ๒๑/๑๗๒/๒๔๒-๒๔๓, ขุ.ป. (แปล) ๓๑/๑๑๐/๑๗๐,
@อภิ.วิ. (แปล) ๓๕/๗๒๕/๔๖๑)
@๒ วิโมกข์ ๘ คือ (๑) ผู้มีรูป มองเห็นรูปทั้งหลาย (ได้แก่รูปฌาน ๔ ของผู้ได้ฌาน โดยเจริญกสิณที่กำหนด
@วัตถุในกายของตน เช่น สีผม) (๒) ผู้มีอรูปสัญญาภายใน มองเห็นรูปทั้งหลายภายนอก (ได้แก่ อรูปฌาน
@๔ ของผู้ได้ฌาน โดยเจริญกสิณกำหนดอารมณ์ภายนอก) (๓) ผู้น้อมใจดิ่งไปว่า “งาม” (ได้แก่ ฌานของ
@ผู้เจริญวรรณกสิณกำหนดสีที่งาม หรือเจริญอัปปมัญญา) (๔) เพราะล่วงเสียซึ่งรูปสัญญาโดย
@ประการทั้งปวงเพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพระไม่ใส่ใจนานัตตสัญญา จึงเข้าถึงอากาสานัญจายตนะ โดย
@มนสิการว่า อากาศหาที่สุดมิได้ (๕) เพราะล่วงเสียซึ่งอากาสานัญจายตนะ โดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึง
@วิญญาณัญจายตนะโดยมนสิการว่า วิญญาณหาที่สุดมิได้ (๖) เพราะล่วงเสียซึ่งวิญญาณัญจายตนะโดย
@ประการทั้งปวง จึงเข้าถึงอากิญจัญญายตนะโดยมนสิการว่าไม่มีอะไรเลย (๗) เพราะล่วงเสียซึ่ง
@อากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวงจึงเข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนะอยู่ (๘) เพราะล่วงเสียซึ่งเนว-
@สัญญานาสัญญายตนะโดยประการทั้งปวงจึงเข้าถึงสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ (ที.ปา. ๑๑/๓๓๙/๒๓๑,
@องฺ.อฏฺฐก. (แปล) ๒๓/๖๖/๓๖๘-๓๖๙) หรือ ได้แก่ มรรค ๔ ผล ๔ หรือ รูปฌาน และอรูปฌาน (ขุ.อป.อ. ๑/๓๗๑/๒๘๖)
@๓ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าได้ทำให้สำเร็จแล้ว หมายถึงคำสั่งสอนเป็นอนุศาสนีและโอวาท
@ของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าให้สำเร็จด้วยอรหัตตมรรคญาณ (ขุ.อป.อ. ๑/๓๗๑/๒๘๖)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๕๘}

        เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ เล่มที่ ๓๒ หน้าที่ ๓๖-๕๘.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/m_read.php?B=32&A=1054&w=&fontsz=0
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/m_siri.php?B=32&siri=3&fontsz=0
        ฟังเนื้อความพระไตรปิฎก : [1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8]. 
        อ่านเทียบพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/v.php?B=32&A=290&Z=675&pagebreak=0
        ศึกษาอรรถกถานี้ได้ที่ :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=32&i=3
        ศึกษาพระไตรปิฏกฉบับภาษาบาลี อักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/pali_item_s.php?book=32&item=3&items=1
        ศึกษาพระไตรปิฏกฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/roman_item_s.php?book=32&item=3&items=1
        สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๒
http://84000.org/tipitaka/read/?index_mcu32