![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
3. Culavagga
111. 1. Abhijjamanapetavatthuvannana
abhijjamane varimhiti idam satthari veluvane viharante annataram luddapetam
arabbha vuttam.
Baranasiyam kira aparadisabhage paragangaya vasabhagamam atikkamitva
cundatthilanamake 1- game eko luddako ahosi, so aranne mige vadhitva varamamsam
angare pacitva khaditva avasesam pannapute bandhitva kajena gahetva gamam 2-
agacchati. Tam baladaraka gamadvare disva "mamsam me dehi mamsam me dehi"ti
hatthe pasaretva upadhavanti. So tesam thokam thokam mamsam deti. Athekadivasam mamsam
alabhitva uddalakapuppham pilandhitva bahunca hatthena gahetva gamam gacchantam
tam daraka gamadvare disva "mamsam me dehi mamsam me dehi"ti hatthe pasaretva
upadhavimsu, so tesam ekekam pupphamanjarim adasi.
Atha aparena samayena kalam katva petesu nibbatto naggo viruparupo
bhayanakadassano supinepi 3- annapanam ajananto sise abandhitauddalakakusumamalakalapo
"cundatthilayam natakanam santike kinci labhissami"ti gangaya udake
abhijjamane patisotam padasa gacchati. Tena ca samayena koliyo nama ranno
bimbisarassa mahamatto kupitam paccantam vupasametva patinivattento hatthiassadi-
parivarabalam thalapathena pesetva sayam gangaya nadiya anusotam navaya agacchanto
tam petam tatha gacchantam disva pucchanto:-
[387] "abhijjamane varimhi gangaya idha gacchasi
naggo pubbaddhapetova 4- maladhari alankato
kuhim gamissasi peta kattha vaso bhavissati"ti
@Footnote: 1 Si. cundatthikanamake 2 Ma. ayam patho na dissati 3 Si.,i. supinenapi
@4 cha.Ma. pubbaddhapetova
Gathamaha. Tattha abhijjamaneti padanikkhepena abhijjamane sanghate 1-. Varimhi
gangayati gangaya nadiya udake. Idhati imasmim thane. Pubbaddhapetovati kayassa
purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto viya. Katham? maladhari alankatoti,
malahi pilandhitva alankatasisaggoti attho. Kattha vaso bhavissatiti katarasmim game
dese va tuyham nivaso bhavissati, tam kathehiti attho.
Idani yam tada tena petena koliyena ca vuttam, tam dassetum sangitikara:-
[388] "cundatthilam gamissami peto so iti bhasati
antare vasabhagamam baranasim 2- ca santike.
[389] Tanca disva mahamatto koliyo iti vissuto
sattum bhattanca petassa pitakanca yugam ada.
[390] Navaya titthamanaya kappakassa adapayi
kappakassa padinnamhi thane petassa dissatha.
[391] Tato suvatthavasano maladhari alankato
thane thitassa petassa dakkhina upakappatha
tasma dajjetha petanam anukampaya punappunan"ti
gathayo avocum.
#[388] Tattha cundatthilanti evamnamakam gamam. Antare vasabhagamam, baranasim
Attho:- antare vasabhagamassa ca baranasiya ca yo cundatthilanamako gamo
baranasiya avidure, tam gamam gamissamiti.
#[389] Koliyo iti vissutoti koliyoti evampakasitanamo 1-. Sattum bhattancati
sattum ceva bhattanca. Pitakanca yugam adati pitakam suvannavannam ekam vatthayugam
ca adasi.
#[390] Kada adasiti ce aha navaya titthamanaya, kappakassa adapayiti
gacchantim navam thapetva tattha ekassa nhapitassa upasakassa dapesi, dinnamhi
vatthayugeti yojana. Thaneti thanaso tamkhananneva. Petassa dissathati petassa sarire
pannayittha, tassa nivasanaparupanavattham sampajji. Tenaha "tato suvatthavasano,
maladhari alankato"ti, suvatthavasano 2- malabharanehi sumanditapasadhito. Thane thitassa
petassa, dakkhina upakappathati dakkhineyyatthane thita panesa dakkhina tassa
petassa yasma upakappati, viniyogam agamasi. Tasma dajjetha petanam, anukampaya
punappunanti petanam anukampaya pete uddissa punappunam dakkhinam dadeyyati
attho.
Atha so koliyamahamatto tam petam anukampamano danavidhim sampadetva
anusotam agantva suriye uggacchante baranasim sampapuni. Bhagava ca tesam
anuggahattham akasena agantva gangatire atthasi. Koliyamahamattopi navato
otaritva hatthapahattho bhagavantam nimantesi "adhivasetha me bhante bhagava ajjatanaya
bhattam anukampam upadaya"ti. Adhivasesi bhagava tunhibhavena. So bhagavato adhivasanam
viditva tavadeva ramaniye bhumibhage mahantam sakhamandapam upari catusu ca passesu
nanaviragavannavicittavividhavasanasamalankatam karetva tattha bhagavato asanam
pannapetva adasi, nisidi bhagava pannatte asane.
@Footnote: 1 Ma. pakasananamo 2 Si.,i. suvatthavasanoti
Atha so mahamatto bhagavantam upasankamitva gandhapupphadihi pujetva vanditva
ekamantam nisinno hettha attano vuttavacanam petassa ca pativacanam bhagavato arocesi.
Bhagava "bhikkhusamgho agacchatu"ti cintayi, cintitasamanantarameva buddhanubhavasancodito
suvannahamsagano viya dhataratthahamsarajam bhikkhusamgho dhammarajam samparivaresi, tavadeva
mahajano sannipati "ulara dhammadesana bhavissati"ti. Tam disva pasannamanaso
mahamatto buddhappamukham bhikkhusamgham panitena khadaniyena bhojaniyena santappesi. Bhagava
katabhattakicco mahajanassa anukampaya "baranasisamipagamavasino sannipatantu"ti
adhitthasi. Sabbe ca te iddhibalena mahajana sannipatimsu, ulare cassa pete
pakate akasi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhandadhara, keci attano keseheva
paticchaditakopina, keci nagga yathajatarupa khuppipasabhibhuta tacapariyonaddha
atthimattasarira ito cito ca paribbhamanta mahajanassa paccakkhato pannayimsu.
Atha bhagava tatharupam iddhabhisankharam abhisankhasi, yatha te ekajjham sannipatitva
attana katam papakammam mahajanassa pavedesum. Tamattham dipenta sangitikara:-
[392] "satunnavasana 1- eke anne kesanivasana 2-
peta bhattaya gacchanti pakkamanti disodisam.
[393] Dure eke padhavitva aladdhava nivattare
chata pamucchita bhanta bhumiyam patisumbhita.
[394] Keci tattha papatitva 3- bhumiyam patisumbhita
pubbe akatakalyana aggidaddhava atape.
[395] Mayam pubbe papadhamma gharani kulamataro
santesu deyyadhammesu dipam nakamha attano.
@Footnote: 1 Ma. sahundavasino, i. sahunnavasino. evamuparipi 2 Ma. kesanivasino
@3 Ma. te ca tattha papatita
[396] Pahutam annapanampi apissu avakiriyati
sammaggate pabbajite na ca kinci adamhase.
[397] Akammakama alasa sadukama mahagghasa
alopapindadataro patiggahe paribhasimhase. 1-
[398] Te ghara ta ca dasiyo tanevabharanani no
te anne paricarenti mayam dukkhassa bhagino.
[399] Veni va avanna honti rathakari ca dubbhika
candali kapana honti kappaka ca punappunam.
[400] Yani yani nihinani kulani kapanani ca
tesu tesveva jayanti esa maccharino gati.
[401] Pubbe ca katakalyana dayaka vitamacchara
saggam te paripurenti obhasenti ca nandanam.
[402] Vejayante ca pasade ramitva kamakamino
uccakulesu jayanti sabhogesu tato cuta.
[403] Kutagare ca pasade pallanke gonakatthate
bijitanga morahatthehi kule jata yasassino.
[404] Ankato ankam gacchanti maladhari alankata
dhatiyo upatitthanti sayam patam sukhesino.
[405] Na yidam akatapunnanam katapunnanamevidam
asokam nandanam rammam tidasanam mahavanam.
@Footnote: 1 Ma. paribhasita
[406] Sukham akatapunnanam idha natthi parattha ca
sukhanca katapunnanam idha ceva parattha ca.
[407] Tesam sahabyakamanam kattabbam kusalam bahum
katapunna hi modanti sagge bhogasamangino"ti
gathayo avocum.
#[392] Tattha satunnavasanati chinnabhinnapilotikakhandanivasana. Eketi
ekacce. Kesanivasanati keseheva paticchaditakopina. Bhattaya gacchantiti "appeva
nama ito gata yattha va tattha va kinci ucchitthabhattam va vamitabhattam 1- va
gabbhamaladikam va labheyyama"ti katthacideva atthatva 2- ghasatthaya gacchanti. Pakkamanti
disodisanti disato disam anekayojanantarikam thanam pakkamanti.
#[393] Dureti dureva thane. Eketi ekacce peta. Padhavitvati ghasatthaya
upadhavitva. Aladdhava nivattareti kinci ghasam va paniyam va alabhitva eva
nivattanti. Pamucchitati khuppipasadidukkhena sanjatamuccha. Bhantati paribbhamanta.
Bhumiyam patisumbhitati taya eva mucchaya uppattiya thatva avakkhittamattikapinda
viya vissussitva pathaviyam patita.
#[394] Tatthati gatatthane. Bhumiyam patisumbhitati papate patita viya
jighacchadidukkhena thatum asamatthabhavena bhumiyam patita, tattha va gatatthane ghasadinam
alabhena chinnasa hutva kenaci patimukham sumbhita pothita viya bhumiyam patita
hontiti attho. Pubbe akatakalyanati purimabhave akatakusala. Aggidaddhava atapeti
nidaghakale atapatthane aggina daddha viya, khuppipasaggina dayhamana
mahadukkham anubhavantiti attho.
@Footnote: 1 Si.,i. vamathubhattam 2 Si.,i. agantva
#[395] Pubbeti atitabhave. Papadhammati issukimacchariadibhavena lamakasabhava.
Gharaniti gharasaminiyo. Kulamataroti kuladarakanam mataro, kulapurisanam 1- va mataro.
Dipanti patittham, punnanti attho. Tanhi sattanam sugatisu patitthabhavato 2-
"patittha"ti vuccati. Nakamhati na karimha.
#[396] Pahutanti bahum. Annapanampiti annanca pananca. Apissu avakiriyatiti
suti nipatamattam, api avakiriyati chaddiyati. 3- Sammaggateti samma gate samma
patipanne samma patipannaya. Pabbajiteti pabbajitaya. Sampadanatthe 4- hi idam
bhummavacanam. Sammaggate va pabbajite sati labbhamaneti attho. Na ca kinci adamhaseti
"kincimattampi deyyadhammam nadamha"ti vippatisarabhibhuta vadanti.
#[397] Akammakamati sadhuhi akattabbam kammam akusalam kamentiti akammakama,
5- sadhuhi va kattabbam kusalam kamentiti kammakama, na kammakamati akammakama 5-,
kusaladhammesu acchandikati attho. Alasati kusita kusalakammakarane nibbiriya.
Sadukamati satamadhuravatthupiya 6-. Mahagghasati mahabhojana, ubhayenapi sundaranca
madhuranca bhojanam labhitva atthikanam kinci adatva sayameva bhunjitaroti dasseti.
Alopapindadataroti alopamattassapi bhojanapindassa dayaka. Patiggaheti 7- tassa
patigganhanake. Paribhasimhaseti paribhavam karonta bhasimha, avamannimha uppandimha
cati attho.
#[398] Te gharati yattha mayam pubbe "amhakam gharan"ti mamattam akarimha,
tani gharani yathathitani, idani no na kinci upakappatiti adhippayo. Ta
ca dasiyo tanevabharanani noti etthapi eseva nayo. Tattha noti amhakam.
Teti te gharadike. Anne paricarentiti, paribhogadivasena viniyogam karontiti attho.
@Footnote: 1 Si. kulaparisanam 2 Ma. sattanam gati 3 Si. chadiyati 4 cha.Ma. sampadane
@5-5 Si. sadhuhi va kattabbam kusalam na kamentiti akammakama, na kammakama va
@akammakama 6 Ma. sadumadhuravatthupiya 7 Si. patiggahaketi
Mayam dukkhassa bhaginoti mayam pana pubbe kevalam kilanappasuta hutva sapateyyam
pahaya gamaniyam anugamikam katum ajananta idani khuppipasadidukkhassa bhagino
bhavamati attanam garahanta vadanti.
#[399] Idani yasma petayonito cavitva manussesu uppajjantapi satta
yebhuyyena tasseva kammassa vipakavasesena hinajatika kapanavuttinova honti,
tasma tamattham dassetum "veniva"tiadina dve gatha vutta. Tattha venivati
venajatika, 1- vilivakara nalakara hontiti attho. Vasaddo aniyamattho. Avannati
avanneyya, avajanitabbati vuttam hoti. "vambhana"ti va patho, parehi badhaniyati
attho. Rathakariti cammakarino. Dubbhikati mittadubbhika mittanam badhika 2-.
Candaliti candalajatika. Kapanati vanibbaka 3- ativiya karunnappatta. Kappakati
kappakajatika, sabbattha "honti punappunan"ti yojana, aparaparampi imesu
nihinakulesu uppajjantiti vuttam hoti.
#[400] Tesu tesveva jayantiti yani yani annanipi nesadapukkusakuladini
kapanani ativiya vambhaniyani paramaduggatani ca, tesu tesu eva nihinakulesu
macchariyamalena petesu nibbattitva tato cuta nibbattanti. Tenaha "esa maccharino
gati"ti.
#[401] Evam akatapunnanam sattanam gatim dassetva idani katapunnanam
gatim dassetum "pubbe ca katakalyana"ti satta gatha vutta. Tattha saggam te
paripurentiti ye pubbe purimajatiyam katakalyana dayaka danapunnabhirata
vigatamalamacchera, te attano rupasampattiya ceva parivarasampattiya ca saggam devalokam
paripurenti paripunnam karonti. Obhasenti ca nandananti na kevalam paripurentiyeva,
atha kho kapparukkhadinam pabhahi sabhaveneva obhasamanampi nandanavanam attano
vatthabharanajutihi sarirappabhaya ca abhibhavitva ceva obhasetva ca jotenti.
@Footnote: 1 Si. venijatika 2 Ma. dubbhikati mittanam badhaka 3 Si.,i. varaka
#[402] Kamakaminoti yathicchitesu kamagunesu 1- yathakamam paribhogavanto.
Uccakulesuti uccesu khattiyakuladisu kulesu. Sabhogesuti mahavibhavesu. Tato
cutati tato devalokato cuta.
#[403] Kutagare ca pasadeti kutagare ca pasade ca. Bijitangati
bijiyamanadeha. Morahatthehiti morapinchapatimanditabijanihatthehi. Yasassinoti
parivaravanto ramantiti adhippayo.
#[404] Ankato ankam gacchantiti darakakalepi natinam dhatinanca ankatthanato
ankatthanameva gacchanti, na bhumitalanti adhippayo. Upatitthantiti upatthanam
karonti. Sukhesinoti sukhamicchanta, "ma sitam va unham va"ti appakampi dukkham
pariharanta upatitthantiti adhippayo.
#[405] Na yidam akatapunnananti idam sokavatthuabhavato asokam rammam ramaniyam
tidasanam tavatimsadevanam mahavanam mahaupavanabhutam nandanam nandanavanam akatapunnanam
na hoti, tehi laddhum na sakkati attho.
#[406] Idhati imasmim manussaloke visesato punnam kariyati, tam sandhayaha.
Idhati va ditthadhamme. Paratthati samparaye.
#[407] Tesanti tehi yathavuttehi devehi. Sahabyakamananti sahabhavam
icchantehi. Bhogasamanginoti bhogehi samannagata, dibbehi pancakamagunehi samappita
modantiti attho. Sesam uttanatthameva.
Evam tehi petehi sadharanato 2- attana katakammassa ca gatiya punnakammassa
ca gatiya paveditaya samviggamanassa koliyamaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahajanassa
@Footnote: 1 Si. kamesu kamagunesu 2 Si. aradhanato, i. adharanato
Ajjhasayanurupam bhagava vittharena dhammam desesi, desanapariyosane caturasitiya
panasahassanam dhammabhisamayo ahositi.
Abhijjamanapetavatthuvannana nitthita.
-------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 31 page 179-188.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=31&A=3963&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=31&A=3963&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=111
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=3988
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=4151
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=4151
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]