![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
9. Navakanipata
369. 1. Bhutattheragathavannana
navakanipate yada dukkhantiadika ayasmato bhutattherassa gatha. Ka
uppatti?
ayampi purimabuddhesu katadhikaro tattha tattha bhave vivattupanissayam punnam
upacinanto siddhatthassa bhagavato kale brahmanakule nibbattitva senoti 1-
laddhanamo vinnutam patto ekadivasam sattharam disva pasannamanaso "usabham
pavaran"tiadina catuhi gathahi abhitthavi.
So tena punnakammena devamanussesu samsaranto imasmim buddhuppade saketa-
nagarassa dvaragame 2- mahavibhavassa setthissa putto hutva nibbatti. Tassa kira
setthino jata jata daraka baddhaghatena ekena yakkhena khadita, imassa
pana pacchimabhavikatta bhuta 3- arakkham ganhimsu. Yakkho pana vessavanassa upatthanam
gato, puna nagamasi. Namakaranadivase cassa "evam kate amanussa anukampanta
parihareyyun"ti bhutoti namam akamsu. So pana attano punnaphalena 4- anantarayo
vaddhi, tassa "tayo pasada ahesun"tiadi sabbam yasassa kulaputtassa vibhavakittane
viya veditabbam. So vinnutam patto satthari sakete vasante upasakehi saddhim
viharam gato satthu santike dhammam sutva patiladdhasaddho pabbajitva ajakaraniya
nama nadiya tire lene vasanto vipassanam patthapetva na cirasseva arahattam
papuni. Tena vuttam apadane 5-:-
"usabham pavaram viram mahesim vijitavinam
suvannavannam sambuddham ko disva nappasidati.
@Footnote: 1 i. sonoti 2 Si.,i. saketanagare 3 Si.,i. manussa appamatta hutva
@4 cha.Ma. punnabalena 5 khu.apa. 32/20/163 parappasadakattherapadana
Himavavaparimeyyo sagarova duruttaro
tatheva jhanam buddhassa ko disva nappasidati.
Vasudha yathappameyya citta vanavatamsaka
tatheva silam buddhassa ko disva nappasidati.
Anilanjalasankhubbho yathakaso asankhiyo
tatheva nanam buddhassa ko disva nappasidati.
Imahi catugathahi brahmano senasavhayo 1-
buddhasettham thavitvana siddhattham aparajitam.
Catunnavutikappani duggatim nupapajjatha
sugatim sukhasampattim 2- anubhosimanappakam.
Catunnavutito kappe thavitva lokanayakam
duggatim nabhijanami thomanassa 3- idam phalam.
Catuddasamhi kappamhi caturo asumuggata
sattaratanasampanna cakkavatti mahabbala.
Kilesa jhapita mayham .pe. Katam buddhassa sasanan"ti.
Arahattam pana patva aparena samayena natinam anukampaya saketam gantva
katipaham tehi upatthiyamano anjanavane vasitva puna attana vasitatthanameva
gantukamo gamanakaram dassesi. Nataka "idheva bhante vasatha, tumhepi na kilamissatha,
mayampi punnena vaddhissama"ti theram yacimsu. Thero attano vivekabhiratim tattha
ca phasuviharam pakasento:-
[518] "yada dukkham jaramarananti pandito
aviddasu yattha sita puthujjana
@Footnote: 1 ka. sonaavhayo 2 pali. sugatisu susampattim 3 cha.Ma. thomanaya
Dukkham parinnaya satova jhayati
tato ratim paramataram na vindati.
[519] Yada dukkhassavahanim visattikam
papancasanghatadukhadhivahinim
tanham pahantvana satova jhayati
tato ratim paramataram na vindati.
[520] Yada sivam dvecaturangagaminam
magguttamam sabbakilesasodhanam
pannaya passitva 1- satova jhayati
tato ratim paramataram na vindati.
[521] Yada asokam virajam asankhatam
santam padam sabbakilesasodhanam
bhaveti sannojanabandhanacchidam
tato ratim paramataram na vindati.
[522] Yada nabhe gajjati meghadundubhi
dharakula vihangapathe 2- samantato
bhikkhu ca pabbharagatova jhayati
tato ratim paramataram na vindati.
[523] Yada nadinam kusumakulanam
vicittavaneyyavatamsakanam
tire nisinno sumanova jhayati
tato ratim paramataram na vindati.
[524] Yada nisithe rahitamhi kanane
deve galantamhi nadanti dathino
@Footnote: 1 pali. phusitva 2 cha.Ma. vihagapathe
Bhikkhu ca pabbharagatova jhayati
tato ratim paramataram na vindati.
[525] Yada vitakke uparundhiyattano
nagantare nagavivaram samassito
vitaddaro vitakhilova jhayati
tato ratim paramataram na vindati.
[526] Yada sukhi malakhilasokanasano
niraggalo nibbanatho visallo
sabbasave byantikatova jhayati
tato ratim paramataram na vindati"ti
ima gatha abhasi.
Tatthayam padayojanamukhena pathamagathaya atthavannana:- khandhanam paripako
jaRa. Bhedo maranam. Jaramaranasisena cettha jaramaranavanto dhamma gahita 1-. "tayidam
jaramaranam dukkhan"ti aviddasu yathabhutam ajananta puthujjana yattha yasmim upadanak-
khandhapancake sita patibandha allina, tam "idam dukkham, ettakam dukkham, na ito
bhiyyo"ti vipassanapannasahitaya maggapannaya parijanitva idha imasmim sasane
sato sampajano pandito bhikkhu yada yasmim kale lakkhanupanijjhanena jhayati.
Tato vipassanaratito maggaphalaratito ca paramataram uttamataram ratim na vindati nappatilabhati.
Tenaha bhagava:-
"yato yato sammasati khandhanam udayabbayam
labhati pitipamojjam amatam tam vijanatam.
Pathabya ekarajjena saggassa gamanena va
sabbalokadhipaccena sotapattiphalam varan"ti 2-.
@Footnote: 1 Si.,i. jaramaranavanto gahito 2 khu.dhamMa. 25/178/48 anathapindikaputtakalavatthu
Evam parinnabhisamayamukhena vivekaratim dassetva idani pahanabhisamayadimukhenapi tam
dassetum dutiyadika tisso gatha abhasi. Tattha dukkhassavahaninti dukkhassa ayatim
pavattim, dukkhassa nipphattikanti attho. Visattikanti tanham. Sa hi visatati
visattika, visalati visattika, visatati visattika, visakkatiti visattika, visam
haratiti visattika, visamvadikati visattika, visamulati visattika, visaphalati
visattika, visaparibhogati visattika, visala va pana sa tanha rupe sadde
gandhe rase photthabbe dhamme kule gane vitthatati visattikati vuccati.
Papancasanghatadukhadhivahininti sattasantanam samsare papancenti vittharentiti
papanca, ragadayo manadayo ca. Te eva pavattidukkhassa sanghatatthena sanghata,
sadarathaparilahasabhavatta dukkhancati papancasanghatadukham, tassa adhivahato 1- nibbattanato
papancasanghatadukhadhivahini. Tam tanham pahantvanati ariyamaggena samucchinditva.
Sivanti khemam, akhemakaranam kilesanam samucchindanena tehi anupaddutanti attho.
Sammaditthiadinam vasena dvicaturango 2- hutva ariye nibbanam gametiti
dvecaturangagaminam, gathasukhattham cettha vibhattialopo katoti datthabbam.
Rupupapattimaggadisu sabbesu maggesu uttamatta magguttamam. Tenaha bhagava
"magganatthangiko settho"tiadi. 3- Sabbehi kilesamaleha sattanam sodhanato
sabbakilesasodhanam. Pannaya passitvati pativedhapannaya bhavanabhisamayavasena abhisamecca.
Sokahetunam abhavato puggalassa ca sokabhavahetuto natthi ettha sokoti
asokam. Tatha vigataragadirajatta virajam. Na kenaci paccayena sankhatanti asankhatam.
Sabbesam kilesanam sabbassa ca dukkhassa vupasamabhavato samsaradukkhadditehi pajjitabbato
4- adhigantabbato ca santam padam. Sabbehi kilesamalehi sattasantanassa sodhananimittato
sabbakilesasodhanam. Bhavetiti sacchikiriyabhisamayavasena abhisameti. Bahukkhattum hi nibbanam
@Footnote: 1 Si.,i. avippahanato 2 Si.,i. dvicaturange
@3 khu.dhamMa. 25/273/64 pancasatabhikkhuvatthu 4 Si. pajahitabbato
Arabbha sacchikiriyabhisamayam pavattentassa alambake 1- labbhamanavisesakam alambitabbe
2- aropetva evam vuttam. Sannojanasankhatanam bandhananam chedanato sannojana-
bandhanacchidam. Nimittam hettha kattubhavena upacaritam, yatha ariyabhavakarani saccani
ariyasaccaniti. Yatha purimagathasu yada jhayati, tada tato ratim paramataram na
vindatiti yojana. Evam idha yada bhaveti, tada tato ratim paramataram na vindatiti
yojana.
Evam thero catuhi gathahi attanam anupanetvava catusaccapativedhakittanena
annam byakaritva idani attana vasitatthanassa vivittabhavena phasutam dassento
"yada nabhe"tiadika gatha abhasi. Tattha nabheti akase. Siniddhagambhiranigghosataya
meghoyeva dundubhi meghadundubhi. Samantato paggharantihi dharahi akulati dharakula.
Vihanganam pakkhinam gamanamaggatta vihangapathe nabheti yojana. Tatoti jhanaratito.
Kusumakulananti taruhi galitakusumehi samohitanam. Vicittavaneyyavatamsakananti
vane jatatta vaneyyani vanapupphani, vicittani vaneyyani vatamsakani etasanti
vicittavaneyyavatamsaka, nadiyo, 3- tasam nanavidhavanapupphavatamsakananti attho. Uttari-
manussadhammavasena sundaro mano etassati sumano jhayati.
Nisitheti rattiyam. Rahitamhiti janasambadhavirahite vivitte. Deveti meghe.
Galantamhiti vutthidharayo paggharante vassante. Dathinoti sihabyagghadayo patipakkha-
satta. Te hi dathavudhati 4- "dathino"ti vuccanti, nadanti dathinoti idampi
janavivekadassanatthameva gahitam.
Vitakke uparundhiyattanoti attasantanapariyapannataya attano kamavitakkadike
micchavitakke patipakkhabalena nisedhetva. Attanoti va idam vindatiti imina
yojetababam
@Footnote: 1 Si.,i. alabbhato 2 Si.,i. alabbhitabbe 3 Si. vatamsakayo, i. vatamsakadayo
@4 Si.,i. tehi dathahi vuyhantiti
"tato ratim paramataram attana na vindati"ti. Nagantareti pabbatantare. Nagavivaranti
pabbataguham pabbharam va. Samassitoti nissito upagato. Vitaddaroti vigatakilesadaratho.
Vitakhiloti pahinacetokhilo.
Sukhiti jhanadisukhena sukhito. Malakhilasokanasanoti ragadinam malanam pancannam
ca cetokhilanam nativiyogadihetukassa sokassa ca pahayako. Niraggaloti aggalam
vuccati avijja nibbanapurapavesanivaranato, tadabhavato niraggalo. Nibbanathoti
nitanho. Visalloti vigataragadisallo. Sabbasaveti kamasavadike sabbepi asave.
Byantikatoti byantikatavi ariyamaggena vigatante katva thito ditthadhammasukhaviharattham
yada jhayati, tato jhanaratito paramataram ratim na vindatiti yojana. Evam pana
vatva thero ajakaranitirameva gato.
Bhutattheragathavannana nitthita.
Paramatthadipaniya theragathasamvannanaya
navakanipatassa atthavannana nitthita.
-------------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 33 page 176-182.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=33&A=4034&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=33&A=4034&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=26&i=369
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=26&A=6874
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=26&A=7001
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=26&A=7001
Contents of The Tipitaka Volume 26
http://84000.org/tipitaka/read/?index_26
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]