|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
satthā anupubbīkathaṃ kathesi. Sā sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. Satthā uṭṭhāyāsanā vihāraṃ gacchanto rājaṅgaṇena pāyāsi. Rājā disvā "satthā viya bhaṇeti pucchitvā, "āma devāti vutte, "gacchatha mama āgantvā vandanabhāvaṃ ārocethāti pesetvā--------------------------------------------------------------------------------------------- page42.
Rājaṅgaṇe ṭhitaṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā "bhante kahaṃ gacchathāti pucchi. "kāṇamātāya gehaṃ mahārājāti. "kiṃkāraṇā bhanteti. "kāṇā kira bhikkhū akkosati paribhāsati, taṃkāraṇā gatomhīti. "kiṃ pana vo bhante tassā anakkosanabhāvo katoti. "āma mahārāja bhikkhūnañca me anakkosikā katā lokuttarakuṭumbasāminī cāti. "hotu bhante tumhehi sā lokuttarakuṭumbasāminī katā, ahaṃ pana taṃ lokiyakuṭumbasāminiṃ karissāmīti vatvā satthāraṃ vanditvā paṭinivatto paṭicchannamahāyoggaṃ pahiṇitvā kāṇaṃ pakkosāpetvā sabbābharaṇehi alaṅkaritvā jeṭṭhadhītuṭṭhāne ṭhapetvā "yo mama dhītaraṃ posetuṃ samattho; so naṃ gaṇhātūti āha atheko sabbatthakamahāmatto "ahaṃ devassa dhītaraṃ posessāmīti taṃ attano gehaṃ netvā sabbaṃ issariyaṃ paṭicchāpetvā "yathāruciṃ puññāni karohīti āha. Tato paṭṭhāya kāṇā catūsu dvāresu purise ṭhapetvā attanā upaṭṭhātabbe bhikkhū ca bhikkhuniyo ca na labhati. Kāṇāya gehadvāre paṭiyādetvā ṭhapitaṃ khādanīyabhojanīyaṃ mahogho viya pavattati. Dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "pubbe āvuso cattāro mahallakattherā kāṇāya vippaṭisāraṃ kariṃsu, sā evaṃ vippaṭisārinī hutvāpi satthāraṃ āgamma saddhāsampadaṃ labhi, satthārā puna tassā gehadvāraṃ bhikkhūnaṃ upasaṅkamanārahaṃ kataṃ, idāni upaṭṭhātabbe bhikkhū vā bhikkhuniyo vā pariyesamānāpi na labhati, aho buddhā nāma acchariyaguṇāti. Satthā āgantvā "kāya nuttha--------------------------------------------------------------------------------------------- page43.
Bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti vutte, "na bhikkhave idāneva tehi mahallakabhikkhūhi kāṇāya vippaṭisāro kato, pubbepi kariṃsuyeva; na ca idāneva mayā kāṇā mama vacanakārikā katā, pubbepi katāyevāti vatvā tamatthaṃ sotukāmehi bhikkhūhi yācito "yattheko labhatī babbu, dutiyo tattha jāyati tatiyo ca catuttho ca, idante babbukā bilanti imaṃ babbujātakaṃ 1- vitthārena kathetvā "tadā cattāro mahallakabhikkhū cattāro biḷārā ahesuṃ, mūsikā kāṇā, maṇikāro ahamevāti jātakaṃ samodhānetvā "evaṃ bhikkhave atītepi kāṇā dummanā āvilacittā hutvā mama vacanena pasannaudakarahado viya vippasannacittā ahosīti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha "yathāpi rahado gambhīro vippasanno anāvilo; evaṃ dhammāni sutvāna vippasīdanti paṇḍitāti. Tattha "rahadoti: yo caturaṅginiyāpi senāya ogāhantiyā na khubhati, evarūpo udakaṇṇavo, sabbākārena pana caturāsītiyojanasahassagambhīro nīlamahāsamuddo rahado nāma, tassa hi heṭṭhā cattāḷīsayojanasahassamatte ṭhāne udakaṃ macchehi calati, upari tāvattakeyeva ṭhāne udakaṃ vātena calati, majjhe catuyojanasahassamatte ṭhāne udakaṃ niccalaṃ tiṭṭhati; ayaṃ gambhīrarahado nāma. Dhammānīti: @Footnote: 1. khu. jā. eka. 27/44. tadaṭṭhakathā. 2/364.--------------------------------------------------------------------------------------------- page44.
Desanādhammāni. Idaṃ vuttaṃ hoti "yathā so rahado anākulatāya vippasanno acalatāya anāvilo; evaṃ mama desanādhammaṃ sutvā sotāpattimaggādivasena nirupakkilesacittataṃ āpajjantā vippasīdanti paṇḍitā, arahattappattā pana ekantavippasannāva hontīti. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Kāṇamātāvatthu. --------- 8. Pañcasatabhikkhuvatthu. (67) "sabbattha ve sappurisā vajantīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto pañcasate bhikkhū ārabbha kathesi. Desanā verañjāyaṃ samuṭṭhitā. Paṭhamabodhiyaṃ hi bhagavā verañjaṃ gantvā verañjena brāhmaṇena nimantito pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ vassaṃ upagacchi. Verañjo brāhmaṇo mārāvaṭṭanena āvaṭṭo ekadivasaṃpi satthāraṃ ārabbha satiṃ na uppādesi. Verañjāpi dubbhikkhā ahosi. Bhikkhū santarabāhiraṃ verañjaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātaṃ alabhantā kilamiṃsu. Tesaṃ assavāṇijakā patthapatthapūlakaṃ bhikkhaṃ paññāpesuṃ. Te kilamante disvā mahāmoggallānatthero paṭhavojaṃ bhojetukāmo uttarakuruṃ ca piṇḍāya pavesetukāmo ahosi. Satthā taṃ paṭikkhipi. Bhikkhūnaṃ ekadivasaṃpi piṇḍapātaṃ ārabbha parittāso nāhosi. icchācāraṃ vajjetvāva vihariṃsu. Satthā tattha temāsaṃ--------------------------------------------------------------------------------------------- page45.
Vasitvā verañjaṃ brāhmaṇaṃ apaloketvā tena katasakkārasammāno taṃ saraṇesu patiṭṭhāpetvā tato nikkhanto anupubbena cārikañcaramāno ekasmiṃ samaye sāvatthiṃ patvā jetavane vihāsi. Sāvatthīvāsino satthu āgantukabhattāni kariṃsu. Tadā pana pañcasatamattā vighāsādā bhikkhū nissāya antovihāreyeva vasanti. Te bhikkhūnaṃ bhuttāvasesāni paṇītabhojanāni bhuñjitvā niddāyitvā uṭṭhāya nadītīraṃ gantvā nadantā vaggantā mallamuṭṭhiyuddhaṃ yujjhantā kīḷantā antovihārepi bahivihārepi anācārameva caranti. Dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "passathāvuso, ime vighāsādā dubbhikkhakāle verañjāyaṃ kañci vikāraṃ na dassesuṃ, idāni pana evarūpāni paṇītabhojanāni bhuñjitvā anekappakāraṃ vikāraṃ dassentā vicaranti; bhikkhū pana verañjāyaṃpi upasantarūpā viharitvā idānipi upasantā va viharantīti. Satthā dhammasabhaṃ gantvā "bhikkhave kiṃ kathethāti pucchitvā, "idannāmāti vutte, "pubbepete gadrabhayoniyaṃ nibbattā pañcasatā gadrabhā hutvā pañcasatānaṃ ājānīyasindhavānaṃ allarasamuddikapānakapītāvasesaṃ ucchiṭṭhakasaṭaṃ udakena madditvā makacipilotikāhi parissāvitattā `vālodakanti saṅkhyaṃ gataṃ apparasaṃ nihīnaṃ pivitvā madhumattā viya nadantā vicariṃsūti vatvā raññā tesaṃ saddaṃ sutvā pucchitena bodhisattena rañño kathitaṃ tesaṃ kiriyaṃ dassento "vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ,--------------------------------------------------------------------------------------------- page46.
Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ mado na sañjāyati sindhavānaṃ. Appampivitvāna nihīnajacco so majjatī tena janinda phuṭṭho, dhorayhasīlo ca kulamhi jāto na majjatī aggarasaṃ pivitvāti imaṃ vālodakajātakaṃ 1- vitthārena kathetvā "evaṃ bhikkhave sappurisā lobhadhammaṃ 2- vivajjetvā sukhitakālepi dukkhitakālepi nibbikārāva hontīti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha "sabbattha ve sappurisā vajanti, na kāmakāmā lapayanti santo, sukhena phuṭṭhā athavā dukkhena na uccāvacaṃ paṇḍitā dassayantīti. Tattha "sabbatthāti: pañcakkhandhādibhedesu sabbadhammesu. Sappurisāti: supurisā. Vajantīti: arahattamaggañāṇena apakaḍḍhantā chandarāgaṃ vijahanti. Na kāmakāmāti: kāme kāmayantā, kāmahetu kāmakāraṇā. Lapayanti santoti: buddhādayo santo kāmahetu neva attanā lapanti na paraṃ lapāpenti. Ye hi bhikkhāya paviṭṭhā icchācāre ṭhitā "kiṃ upāsaka sukhaṃ te puttadārassa, rācorādīnaṃ vasena @Footnote: 1. khu. jā. duka. 27/65. tadaṭṭhakathā. 3/126. 2. Ma. lokadhammaṃ.--------------------------------------------------------------------------------------------- page47.
Dvipadacatuppadesu natthi koci upaddavotiādīni vadanti, te lapayanti nāma. Tathā pana vatvā "āma bhante sabbesaṃ no sukhaṃ, natthi koci upaddavo, idāni no gehaṃ pahūtannapānaṃ, idheva vasathāti attānaṃ nimantāpetvā 1- lapāpenti nāma. Santo pana idaṃ ubhayaṃpi na karonti. Sukhena phuṭṭhā athavā dukkhenāti desanāmattametaṃ. Aṭṭhahi pana lokadhammehi phuṭṭhā tuṭṭhibhāvamaṅkubhāvavasena vā vaṇṇabhaṇanaavaṇṇabhaṇanavasena vā uccāvacaṃ ākāraṃ paṇḍitā na dassayantīti. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Pañcasatabhikkhuvatthu. ---------- 9. Dhammikattheravatthu. (68) "na attahetūti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto dhammikattheraṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira eko upāsako dhammena agāraṃ ajjhāvasati. So pabbajitukāmo hutvā ekadivasaṃ bhariyāya saddhiṃ nisīditvā sukhakathaṃ kathento āha "bhadde icchāmahaṃ pabbajitunti. "tenahi sāmi āgamehi tāva, yāvāhaṃ kucchigataṃ dārakaṃ vijāyāmīti. So āgametvā dārakassa padasā gamanakāle puna taṃ āpucchitvā, "āgamehi tāva sāmi, yāva ayaṃ vayappatto hotīti vutte, "kiṃ @Footnote: 1. nimantāpentā [?]--------------------------------------------------------------------------------------------- page48.
Mama imāya apalokitāya vā anapalokitāya vā, attano dukkhanissaraṇaṃ karissāmīti nikkhamitvā pabbaji. So kammaṭṭhānaṃ gahetvā ghaṭento vāyamanto attano pabbajitakiccaṃ niṭṭhāpetvā tesaṃ dassanatthāya puna sāvatthiṃ gantvā puttassa dhammakathaṃ kathesi. Sopi nikkhamitvā pabbaji. Pabbajitvā ca pana nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Purāṇadutiyikāpissa "yesaṃ atthāya ahaṃ gharāvāsaṃ vaseyyaṃ, te ubhopi pabbajitā; idāni me kiṃ gharāvāsena, pabbajissāmīti nikkhamitvā bhikkhunīnaṃ santike pabbaji, pabbajitvā ca pana nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "āvuso dhammikaupāsako attano dhamme patiṭṭhitattā nikkhamitvā pabbajitvā arahattaṃ patto puttadārassāpi patiṭṭhā jātoti. Satthā āgantvā "kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti vutte, "bhikkhave paṇḍitena nāma neva attahetu na parassa hetu samiddhi icchitabbā, dhammikeneva pana dhammappaṭisaraṇena bhavitabbanti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha "na attahetu, na parassa hetu, na puttamicche, na dhanaṃ na raṭṭhaṃ, na iccheyya adhammena samiddhimattano, sa sīlavā paññavā dhammiko siyāti.--------------------------------------------------------------------------------------------- page49.
Tattha "na attahetūti: paṇḍito nāma attahetu vā parassa hetu vā pāpaṃ na karoti. Na puttamiccheti: puttaṃ vā dhanaṃ vā raṭṭhaṃ vā pāpakammena na iccheyya, etānipi icchanto pāpakammaṃ na karotievāti attho. Samiddhimattanoti: yā attano samiddhi, taṃpi adhammena na iccheyya. samiddhikāraṇāpi pāpaṃ na karotīti attho. Sa sīlavāti: yo evarūpo puggalo, so eva sīlavā ca paññavā ca dhammiko ca siyā. Na aññoti attho. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Dhammikattheravatthu. ---------- 10. Dhammassavanavatthu. (69) "appakā te manussesūti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto dhammassavanaṃ. Ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira ekavīthivāsino manussā samaggā hutvā gaṇabandhena dānaṃ datvā sabbarattiṃ dhammassavanaṃ kāresuṃ, sabbarattiṃ pana dhammaṃ sotuṃ nāsakkhiṃsu; ekacce kāmaratinissitā hutvā puna gehameva gatā, ekacce dosanissitā hutvā gatā, ekacce pana thīnamiddhasamaṅgino hutvā tattheva nisīditvā capalāyantā sotuṃ nāsakkhiṃsu. Punadivase bhikkhū taṃ pavattiṃ uddissa 1- dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā āgantvā "kāya nuttha bhikkhave @Footnote: 1. Ma. ñatvā.--------------------------------------------------------------------------------------------- page50.
Etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti vutte, "bhikkhave ime sattā nāma yebhuyyena bhavanissitā bhavesuyeva laggā viharanti, pāragāmino nāma appakāti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi "appakā te manussesu, ye janā pāragāmino; athāyaṃ itarā pajā tīramevānudhāvati. Ye ca kho sammadakkhāte dhamme dhammānuvattino, te janā pāramessanti maccudheyyaṃ suduttaranti. Tattha "appakāti thokā na bahū. Pāragāminoti: nibbānagāmino. Athāyaṃ itarā pajāti: yā panāyaṃ avasesā pajā sakkāyadiṭṭhitīramevānudhāvati, ayameva bahutarāti attho. Sammadakkhāteti: sammā akkhāte sukathite. Dhammeti: desanādhamme. Dhammānuvattinoti: taṃ dhammaṃ sutvā tadanucchavikaṃ paṭipadaṃ pūretvā maggaphalasacchikaraṇavasena dhammānuvattino. Pāramessantīti: te evarūpā janā nibbānapāraṃ gamissanti. Maccudheyyanti: kilesamārasaṅkhātassa maccussa nivāsanaṭṭhānabhūtaṃ tebhūmikavaṭṭaṃ. Suduttaranti; ye janā dhammānuvattino, te etaṃ suduttaraṃ duratikkamaṃ māradheyyaṃ taritvā atikkamitvā nibbānapāraṃ gamissantīti attho. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Dhammassavanavatthu. ------------------------------------------------------------------------------------------------------ page51.
11. Āgantukabhikkhuvatthu. (70) "kaṇhaṃ dhammaṃ vippahāyāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto āgantukabhikkhū ārabbha kathesi. Kosalaraṭṭhe kira pañcasatā bhikkhū vassaṃ vasitvā vutthavassā "satthāraṃ passissāmāti jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Satthā tesaṃ cariyapaṭipakkhaṃ nisāmetvā dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi "kaṇhaṃ dhammaṃ vippahāya sukkaṃ bhāvetha paṇḍito okā anokamāgamma, viveke yattha dūramaṃ, tatrābhiratimiccheyya hitvā kāme akiñcano, pariyodapeyya attānaṃ cittaklesehi paṇḍito. Yesaṃ sambodhiyaṅgesu sammā cittaṃ subhāvitaṃ, ādānapaṭinissagge anupādāya ye ratā, khīṇāsavā jutimanto te loke parinibbutāti. Tattha "kaṇhaṃ dhammanti: kāyaduccaritādibhedaṃ akusaladhammaṃ vippahāya jahitvā. Sukkaṃ bhāvethāti: paṇḍito bhikkhu abhinikkhamanato paṭṭhāya yāva arahattamaggā kāyasucaritādibhedaṃ sukkaṃ dhammaṃ bhāveyya. Kathaṃ? okā anokamāgammāti okaṃ vuccati ālayo, anokaṃ vuccati Anālayo, ālayato nikkhamitvā anālayasaṅkhātaṃ nibbānaṃ paṭicca ārabbha taṃ patthayamāno bhāveyyāti attho. Tatrābhiratimiccheyyāti:--------------------------------------------------------------------------------------------- page52.
Yasmiṃ anālayasaṅkhāte viveke nibbāne imehi sattehi dūrabhiramaṃ, tatra abhiratimiccheyya. Hitvā kāmeti: vatthukāmakkilesakāme hitvā akiñcano hutvā viveke abhiratimiccheyyāti attho. Cittaklesehīti: pañcanīvaraṇehi attānaṃ vodāpeyya parisodheyyāti attho. Sambodhiyaṅgesūti: bojjhaṅgesu. Sammā cittaṃ subhāvitanti: hetunā nayena cittaṃ suṭṭhu bhāvitaṃ vaḍḍhitaṃ. Ādānapaṭinissaggeti: ādānaṃ vuccati gahaṇaṃ, tassa paṭinissaggasaṅkhāte aggahaṇe catūhi upādānehi kiñci anupādayitvā ye ratāti attho. Jutimantoti: ānubhāvavanto arahattamaggañāṇajutiyā khandhādibhede dhamme jotetvā ṭhitāti attho. Te loketi: te imasmiṃ khandhādiloke parinibbutā nāma "arahattappattito paṭṭhāya kilesavaṭṭassa khepitattā saupādisesena carimacittanirodhena khandhavaṭṭassa khepitattā anupādisesena cāti dvīhi parinibbānehi parinibbutā anupādāno viya padīpo apaṇṇattikabhāvaṃ gatāti attho. Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Āgantukabhikkhuvatthu. Paṇḍitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā. Chaṭṭho vaggo. ---------The Pali Atthakatha in Roman Book 21 page 41-52. http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=21&A=854&pagebreak=1 อรรถกถาบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=21&A=854&pagebreak=1 อ่านอรรถกถาแปลไทย :- http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=16 เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :- http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=479 พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :- http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=463 The Pali Tipitaka in Roman Character :- http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=463 Contents of The Tipitaka Volume 25 http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]