|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
satthā anupubbīkathaṃ kathesi. Sā sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. Satthā
uṭṭhāyāsanā vihāraṃ gacchanto rājaṅgaṇena pāyāsi. Rājā
disvā "satthā viya bhaṇeti pucchitvā, "āma devāti vutte,
"gacchatha mama āgantvā vandanabhāvaṃ ārocethāti pesetvā
Rājaṅgaṇe ṭhitaṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā
"bhante kahaṃ gacchathāti pucchi. "kāṇamātāya gehaṃ mahārājāti.
"kiṃkāraṇā bhanteti. "kāṇā kira bhikkhū akkosati paribhāsati,
taṃkāraṇā gatomhīti. "kiṃ pana vo bhante tassā anakkosanabhāvo
katoti. "āma mahārāja bhikkhūnañca me anakkosikā katā
lokuttarakuṭumbasāminī cāti. "hotu bhante tumhehi sā
lokuttarakuṭumbasāminī katā, ahaṃ pana taṃ lokiyakuṭumbasāminiṃ karissāmīti
vatvā satthāraṃ vanditvā paṭinivatto paṭicchannamahāyoggaṃ pahiṇitvā
kāṇaṃ pakkosāpetvā sabbābharaṇehi alaṅkaritvā jeṭṭhadhītuṭṭhāne
ṭhapetvā "yo mama dhītaraṃ posetuṃ samattho; so naṃ gaṇhātūti āha
atheko sabbatthakamahāmatto "ahaṃ devassa dhītaraṃ posessāmīti taṃ
attano gehaṃ netvā sabbaṃ issariyaṃ paṭicchāpetvā "yathāruciṃ
puññāni karohīti āha. Tato paṭṭhāya kāṇā catūsu dvāresu
purise ṭhapetvā attanā upaṭṭhātabbe bhikkhū ca bhikkhuniyo ca na
labhati. Kāṇāya gehadvāre paṭiyādetvā ṭhapitaṃ khādanīyabhojanīyaṃ
mahogho viya pavattati. Dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "pubbe āvuso
cattāro mahallakattherā kāṇāya vippaṭisāraṃ kariṃsu, sā evaṃ
vippaṭisārinī hutvāpi satthāraṃ āgamma saddhāsampadaṃ labhi, satthārā
puna tassā gehadvāraṃ bhikkhūnaṃ upasaṅkamanārahaṃ kataṃ, idāni
upaṭṭhātabbe bhikkhū vā bhikkhuniyo vā pariyesamānāpi na labhati,
aho buddhā nāma acchariyaguṇāti. Satthā āgantvā "kāya nuttha
Bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti
vutte, "na bhikkhave idāneva tehi mahallakabhikkhūhi kāṇāya
vippaṭisāro kato, pubbepi kariṃsuyeva; na ca idāneva mayā kāṇā
mama vacanakārikā katā, pubbepi katāyevāti vatvā tamatthaṃ
sotukāmehi bhikkhūhi yācito
"yattheko labhatī babbu, dutiyo tattha jāyati
tatiyo ca catuttho ca, idante babbukā bilanti
imaṃ babbujātakaṃ 1- vitthārena kathetvā "tadā cattāro mahallakabhikkhū
cattāro biḷārā ahesuṃ, mūsikā kāṇā, maṇikāro ahamevāti
jātakaṃ samodhānetvā "evaṃ bhikkhave atītepi kāṇā dummanā
āvilacittā hutvā mama vacanena pasannaudakarahado viya vippasannacittā
ahosīti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha
"yathāpi rahado gambhīro vippasanno anāvilo;
evaṃ dhammāni sutvāna vippasīdanti paṇḍitāti.
Tattha "rahadoti: yo caturaṅginiyāpi senāya ogāhantiyā
na khubhati, evarūpo udakaṇṇavo, sabbākārena pana
caturāsītiyojanasahassagambhīro nīlamahāsamuddo rahado nāma, tassa hi heṭṭhā
cattāḷīsayojanasahassamatte ṭhāne udakaṃ macchehi calati, upari
tāvattakeyeva ṭhāne udakaṃ vātena calati, majjhe catuyojanasahassamatte
ṭhāne udakaṃ niccalaṃ tiṭṭhati; ayaṃ gambhīrarahado nāma. Dhammānīti:
@Footnote: 1. khu. jā. eka. 27/44. tadaṭṭhakathā. 2/364.
Desanādhammāni. Idaṃ vuttaṃ hoti "yathā so rahado anākulatāya
vippasanno acalatāya anāvilo; evaṃ mama desanādhammaṃ sutvā
sotāpattimaggādivasena nirupakkilesacittataṃ āpajjantā vippasīdanti
paṇḍitā, arahattappattā pana ekantavippasannāva hontīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Kāṇamātāvatthu.
---------
8. Pañcasatabhikkhuvatthu. (67)
"sabbattha ve sappurisā vajantīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā
jetavane viharanto pañcasate bhikkhū ārabbha kathesi.
Desanā verañjāyaṃ samuṭṭhitā. Paṭhamabodhiyaṃ hi bhagavā
verañjaṃ gantvā verañjena brāhmaṇena nimantito pañcahi
bhikkhusatehi saddhiṃ vassaṃ upagacchi. Verañjo brāhmaṇo mārāvaṭṭanena
āvaṭṭo ekadivasaṃpi satthāraṃ ārabbha satiṃ na uppādesi. Verañjāpi
dubbhikkhā ahosi. Bhikkhū santarabāhiraṃ verañjaṃ piṇḍāya caritvā
piṇḍapātaṃ alabhantā kilamiṃsu. Tesaṃ assavāṇijakā patthapatthapūlakaṃ
bhikkhaṃ paññāpesuṃ. Te kilamante disvā mahāmoggallānatthero
paṭhavojaṃ bhojetukāmo uttarakuruṃ ca piṇḍāya pavesetukāmo ahosi.
Satthā taṃ paṭikkhipi. Bhikkhūnaṃ ekadivasaṃpi piṇḍapātaṃ ārabbha parittāso
nāhosi. icchācāraṃ vajjetvāva vihariṃsu. Satthā tattha temāsaṃ
Vasitvā verañjaṃ brāhmaṇaṃ apaloketvā tena katasakkārasammāno taṃ
saraṇesu patiṭṭhāpetvā tato nikkhanto anupubbena cārikañcaramāno
ekasmiṃ samaye sāvatthiṃ patvā jetavane vihāsi. Sāvatthīvāsino
satthu āgantukabhattāni kariṃsu. Tadā pana pañcasatamattā vighāsādā
bhikkhū nissāya antovihāreyeva vasanti. Te bhikkhūnaṃ bhuttāvasesāni
paṇītabhojanāni bhuñjitvā niddāyitvā uṭṭhāya nadītīraṃ gantvā
nadantā vaggantā mallamuṭṭhiyuddhaṃ yujjhantā kīḷantā antovihārepi
bahivihārepi anācārameva caranti. Dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ
"passathāvuso, ime vighāsādā dubbhikkhakāle verañjāyaṃ kañci
vikāraṃ na dassesuṃ, idāni pana evarūpāni paṇītabhojanāni bhuñjitvā
anekappakāraṃ vikāraṃ dassentā vicaranti; bhikkhū pana verañjāyaṃpi
upasantarūpā viharitvā idānipi upasantā va viharantīti. Satthā
dhammasabhaṃ gantvā "bhikkhave kiṃ kathethāti pucchitvā, "idannāmāti
vutte, "pubbepete gadrabhayoniyaṃ nibbattā pañcasatā gadrabhā
hutvā pañcasatānaṃ ājānīyasindhavānaṃ allarasamuddikapānakapītāvasesaṃ
ucchiṭṭhakasaṭaṃ udakena madditvā makacipilotikāhi parissāvitattā
`vālodakanti saṅkhyaṃ gataṃ apparasaṃ nihīnaṃ pivitvā madhumattā viya
nadantā vicariṃsūti vatvā raññā tesaṃ saddaṃ sutvā pucchitena
bodhisattena rañño kathitaṃ tesaṃ kiriyaṃ dassento
"vālodakaṃ apparasaṃ nihīnaṃ
pitvā mado jāyati gadrabhānaṃ,
Imañca pitvāna rasaṃ paṇītaṃ
mado na sañjāyati sindhavānaṃ.
Appampivitvāna nihīnajacco
so majjatī tena janinda phuṭṭho,
dhorayhasīlo ca kulamhi jāto
na majjatī aggarasaṃ pivitvāti
imaṃ vālodakajātakaṃ 1- vitthārena kathetvā "evaṃ bhikkhave
sappurisā lobhadhammaṃ 2- vivajjetvā sukhitakālepi dukkhitakālepi
nibbikārāva hontīti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ
gāthamāha
"sabbattha ve sappurisā vajanti,
na kāmakāmā lapayanti santo,
sukhena phuṭṭhā athavā dukkhena
na uccāvacaṃ paṇḍitā dassayantīti.
Tattha "sabbatthāti: pañcakkhandhādibhedesu sabbadhammesu.
Sappurisāti: supurisā. Vajantīti: arahattamaggañāṇena apakaḍḍhantā
chandarāgaṃ vijahanti. Na kāmakāmāti: kāme kāmayantā, kāmahetu
kāmakāraṇā. Lapayanti santoti: buddhādayo santo kāmahetu neva
attanā lapanti na paraṃ lapāpenti. Ye hi bhikkhāya paviṭṭhā icchācāre
ṭhitā "kiṃ upāsaka sukhaṃ te puttadārassa, rācorādīnaṃ vasena
@Footnote: 1. khu. jā. duka. 27/65. tadaṭṭhakathā. 3/126. 2. Ma. lokadhammaṃ.
Dvipadacatuppadesu natthi koci upaddavotiādīni vadanti, te lapayanti
nāma. Tathā pana vatvā "āma bhante sabbesaṃ no sukhaṃ, natthi
koci upaddavo, idāni no gehaṃ pahūtannapānaṃ, idheva vasathāti
attānaṃ nimantāpetvā 1- lapāpenti nāma. Santo pana idaṃ ubhayaṃpi
na karonti. Sukhena phuṭṭhā athavā dukkhenāti desanāmattametaṃ.
Aṭṭhahi pana lokadhammehi phuṭṭhā tuṭṭhibhāvamaṅkubhāvavasena vā
vaṇṇabhaṇanaavaṇṇabhaṇanavasena vā uccāvacaṃ ākāraṃ paṇḍitā na
dassayantīti.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Pañcasatabhikkhuvatthu.
----------
9. Dhammikattheravatthu. (68)
"na attahetūti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto
dhammikattheraṃ ārabbha kathesi.
Sāvatthiyaṃ kira eko upāsako dhammena agāraṃ ajjhāvasati.
So pabbajitukāmo hutvā ekadivasaṃ bhariyāya saddhiṃ nisīditvā
sukhakathaṃ kathento āha "bhadde icchāmahaṃ pabbajitunti. "tenahi
sāmi āgamehi tāva, yāvāhaṃ kucchigataṃ dārakaṃ vijāyāmīti. So
āgametvā dārakassa padasā gamanakāle puna taṃ āpucchitvā,
"āgamehi tāva sāmi, yāva ayaṃ vayappatto hotīti vutte, "kiṃ
@Footnote: 1. nimantāpentā [?]
Mama imāya apalokitāya vā anapalokitāya vā, attano
dukkhanissaraṇaṃ karissāmīti nikkhamitvā pabbaji. So kammaṭṭhānaṃ
gahetvā ghaṭento vāyamanto attano pabbajitakiccaṃ niṭṭhāpetvā
tesaṃ dassanatthāya puna sāvatthiṃ gantvā puttassa dhammakathaṃ kathesi.
Sopi nikkhamitvā pabbaji. Pabbajitvā ca pana nacirasseva arahattaṃ
pāpuṇi. Purāṇadutiyikāpissa "yesaṃ atthāya ahaṃ gharāvāsaṃ vaseyyaṃ,
te ubhopi pabbajitā; idāni me kiṃ gharāvāsena, pabbajissāmīti
nikkhamitvā bhikkhunīnaṃ santike pabbaji, pabbajitvā ca pana nacirasseva
arahattaṃ pāpuṇi.
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ "āvuso
dhammikaupāsako attano dhamme patiṭṭhitattā nikkhamitvā pabbajitvā
arahattaṃ patto puttadārassāpi patiṭṭhā jātoti. Satthā
āgantvā "kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti
pucchitvā, "imāya nāmāti vutte, "bhikkhave paṇḍitena nāma
neva attahetu na parassa hetu samiddhi icchitabbā, dhammikeneva
pana dhammappaṭisaraṇena bhavitabbanti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ
desento imaṃ gāthamāha
"na attahetu, na parassa hetu,
na puttamicche, na dhanaṃ na raṭṭhaṃ,
na iccheyya adhammena samiddhimattano,
sa sīlavā paññavā dhammiko siyāti.
Tattha "na attahetūti: paṇḍito nāma attahetu vā
parassa hetu vā pāpaṃ na karoti. Na puttamiccheti: puttaṃ vā
dhanaṃ vā raṭṭhaṃ vā pāpakammena na iccheyya, etānipi icchanto
pāpakammaṃ na karotievāti attho. Samiddhimattanoti: yā attano
samiddhi, taṃpi adhammena na iccheyya. samiddhikāraṇāpi pāpaṃ na
karotīti attho. Sa sīlavāti: yo evarūpo puggalo, so eva
sīlavā ca paññavā ca dhammiko ca siyā. Na aññoti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Dhammikattheravatthu.
----------
10. Dhammassavanavatthu. (69)
"appakā te manussesūti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane
viharanto dhammassavanaṃ. Ārabbha kathesi.
Sāvatthiyaṃ kira ekavīthivāsino manussā samaggā hutvā
gaṇabandhena dānaṃ datvā sabbarattiṃ dhammassavanaṃ kāresuṃ, sabbarattiṃ
pana dhammaṃ sotuṃ nāsakkhiṃsu; ekacce kāmaratinissitā hutvā puna
gehameva gatā, ekacce dosanissitā hutvā gatā, ekacce
pana thīnamiddhasamaṅgino hutvā tattheva nisīditvā capalāyantā
sotuṃ nāsakkhiṃsu. Punadivase bhikkhū taṃ pavattiṃ uddissa 1- dhammasabhāyaṃ
kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ. Satthā āgantvā "kāya nuttha bhikkhave
@Footnote: 1. Ma. ñatvā.
Etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā, "imāya nāmāti vutte,
"bhikkhave ime sattā nāma yebhuyyena bhavanissitā bhavesuyeva
laggā viharanti, pāragāmino nāma appakāti anusandhiṃ ghaṭetvā
dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi
"appakā te manussesu, ye janā pāragāmino;
athāyaṃ itarā pajā tīramevānudhāvati.
Ye ca kho sammadakkhāte dhamme dhammānuvattino,
te janā pāramessanti maccudheyyaṃ suduttaranti.
Tattha "appakāti thokā na bahū. Pāragāminoti:
nibbānagāmino. Athāyaṃ itarā pajāti: yā panāyaṃ avasesā pajā
sakkāyadiṭṭhitīramevānudhāvati, ayameva bahutarāti attho. Sammadakkhāteti:
sammā akkhāte sukathite. Dhammeti: desanādhamme. Dhammānuvattinoti:
taṃ dhammaṃ sutvā tadanucchavikaṃ paṭipadaṃ pūretvā maggaphalasacchikaraṇavasena
dhammānuvattino. Pāramessantīti: te evarūpā janā nibbānapāraṃ
gamissanti. Maccudheyyanti: kilesamārasaṅkhātassa maccussa nivāsanaṭṭhānabhūtaṃ
tebhūmikavaṭṭaṃ. Suduttaranti; ye janā dhammānuvattino, te etaṃ
suduttaraṃ duratikkamaṃ māradheyyaṃ taritvā atikkamitvā nibbānapāraṃ
gamissantīti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Dhammassavanavatthu.
---------
11. Āgantukabhikkhuvatthu. (70)
"kaṇhaṃ dhammaṃ vippahāyāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane
viharanto āgantukabhikkhū ārabbha kathesi.
Kosalaraṭṭhe kira pañcasatā bhikkhū vassaṃ vasitvā vutthavassā
"satthāraṃ passissāmāti jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā
ekamantaṃ nisīdiṃsu. Satthā tesaṃ cariyapaṭipakkhaṃ nisāmetvā dhammaṃ
desento imā gāthā abhāsi
"kaṇhaṃ dhammaṃ vippahāya sukkaṃ bhāvetha paṇḍito
okā anokamāgamma, viveke yattha dūramaṃ,
tatrābhiratimiccheyya hitvā kāme akiñcano,
pariyodapeyya attānaṃ cittaklesehi paṇḍito.
Yesaṃ sambodhiyaṅgesu sammā cittaṃ subhāvitaṃ,
ādānapaṭinissagge anupādāya ye ratā,
khīṇāsavā jutimanto te loke parinibbutāti.
Tattha "kaṇhaṃ dhammanti: kāyaduccaritādibhedaṃ akusaladhammaṃ
vippahāya jahitvā. Sukkaṃ bhāvethāti: paṇḍito bhikkhu abhinikkhamanato
paṭṭhāya yāva arahattamaggā kāyasucaritādibhedaṃ sukkaṃ dhammaṃ bhāveyya.
Kathaṃ? okā anokamāgammāti okaṃ vuccati ālayo, anokaṃ vuccati
Anālayo, ālayato nikkhamitvā anālayasaṅkhātaṃ nibbānaṃ paṭicca
ārabbha taṃ patthayamāno bhāveyyāti attho. Tatrābhiratimiccheyyāti:
Yasmiṃ anālayasaṅkhāte viveke nibbāne imehi sattehi dūrabhiramaṃ,
tatra abhiratimiccheyya. Hitvā kāmeti: vatthukāmakkilesakāme hitvā
akiñcano hutvā viveke abhiratimiccheyyāti attho. Cittaklesehīti:
pañcanīvaraṇehi attānaṃ vodāpeyya parisodheyyāti attho.
Sambodhiyaṅgesūti: bojjhaṅgesu. Sammā cittaṃ subhāvitanti: hetunā
nayena cittaṃ suṭṭhu bhāvitaṃ vaḍḍhitaṃ. Ādānapaṭinissaggeti: ādānaṃ
vuccati gahaṇaṃ, tassa paṭinissaggasaṅkhāte aggahaṇe catūhi
upādānehi kiñci anupādayitvā ye ratāti attho. Jutimantoti:
ānubhāvavanto arahattamaggañāṇajutiyā khandhādibhede dhamme jotetvā
ṭhitāti attho. Te loketi: te imasmiṃ khandhādiloke parinibbutā nāma
"arahattappattito paṭṭhāya kilesavaṭṭassa khepitattā saupādisesena
carimacittanirodhena khandhavaṭṭassa khepitattā anupādisesena cāti dvīhi
parinibbānehi parinibbutā anupādāno viya padīpo apaṇṇattikabhāvaṃ
gatāti attho.
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
Āgantukabhikkhuvatthu.
Paṇḍitavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Chaṭṭho vaggo.
---------
The Pali Atthakatha in Roman Book 21 page 41-52.
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_rm.php?B=21&A=854&w=อนุปุพฺพ
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/pitaka_item/read_th.php?B=21&A=854
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=25&i=16
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=25&A=479
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=25&A=463
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=25&A=463
Contents of The Tipitaka Volume 25
http://84000.org/tipitaka/read/?index_25
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]