ขอนอบน้อมแด่ พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ 
อ่านข้อแรกอ่านข้อก่อนนี้อ่านข้อถัดไปอ่านข้อสุดท้าย
พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต)
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต)
พระธรรมปิฎก (ประยุทธ์ ปยุตฺโต)

[348] ธาตุ 18 (สิ่งที่ทรงสภาวะของตนอยู่เอง ตามที่เหตุปัจจัยปรุงแต่งขึ้น เป็นไปตามธรรมนิยามคือกำหนดแห่งธรรมดา ไม่มีผู้สร้างผู้บันดาล และมีรูปลักษณะกิจอาการเป็นแบบจำเพาะตัว อันพึงกำหนดเอาเป็นหลักได้แต่ละอย่างๆ - Dhātu: elements)
       1. จักขุธาตุ (ธาตุคือจักขุปสาท - Cakkhu-dhātu: eye element)
       2. รูปธาตุ (ธาตุคือรูปารมณ์ - Rūpa-dhātu: visible-data element)
       3. จักขุวิญญาณธาตุ (ธาตุคือจักขุวิญญาณ - Cakkhuviññāṇa-dhātu: eye-consciousness element)
       4. โสตธาตุ (ธาตุคือโสตปสาท - Sota-dhātu: ear element)
       5. สัททธาตุ (ธาตุคือสัททารมณ์ - Sadda-dhātu: sound element)
       6. โสตวิญญาณธาตุ (ธาตุคือโสตวิญญาณ - Sotaviññāṇa-dhātu: ear-consciousness element)
       7. ฆานธาตุ (ธาตุคือฆานปสาท - Ghāna-dhātu: nose element)
       8. คันธธาตุ (ธาตุคือคันธารมณ์ - Gandha-dhātu: odour element)
       9. ฆานวิญญาณธาตุ (ธาตุคือฆานวิญญาณ - Ghānaviññāṇa-dhātu: nose-consciousness element)
       10. ชิวหาธาตุ (ธาตุคือชิวหาปสาท - Jivhā-dhātu: tongue element)
       11. รสธาตุ (ธาตุคือรสารมณ์ - Rasa-dhātu: flavour element)
       12. ชิวหาวิญญาณธาตุ (ธาตุคือชิวหาวิญญาณ - Jivhāviññāṇa-dhātu: tongue-consciousness element)
       13. กายธาตุ (ธาตุคือกายปสาท - Kāya-dhātu: body element)
       14. โผฏฐัพพธาตุ (ธาตุคือโผฏฐัพพารมณ์ - Phoṭṭhabba-dhātu: tangible-data element)
       15. กายวิญญาณธาตุ (ธาตุคือกายวิญญาณ - Kāyaviññāṇa-dhātu: body-consciousness element)
       16. มโนธาตุ (ธาตุคือมโน - Mano-dhātu: mind element)
       17. ธรรมธาตุ (ธาตุคือธรรมารมณ์ - Dhamma-dhātu: mental-data element)
       18. มโนวิญญาณธาตุ (ธาตุคือมโนวิญญาณ - Manoviññāṇa-dhātu: mind-consciousness element)

       ข้อควรสังเกต
           ก. ข้อ 3, 6, 9, 12, 15 ได้แก่ ทวิปัญจวิญญาณจิต รวมเป็นจิต = 10
           ข. ข้อ 16 มโนธาตุ ได้แก่ สัมปฏิจฉนะ 2 กับปัญจทวาราวัชชนะ 1 รวมเป็นจิต = 3
           ค. ข้อ 18 มโนวิญญาณธาตุ ได้แก่ จิตนอกเหนือจากนั้นอีก = 76
                  รวมเป็นจิตทั้งสิ้น = 89

       ดู [356] จิต 89 หรือ 121.

Vbh.87;
Vism.484;
Comp.183.
อภิ.วิ. 35/124/108;
วิสุทธิ. 3/65;
สงฺคห. 44.


พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔
http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=348



อ่านข้อแรกอ่านข้อก่อนนี้อ่านข้อถัดไปอ่านข้อสุดท้าย




















บันทึก ๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๗, ๔ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๘    
๒๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๖๘    
การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจาก พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม    
พิมพ์ครั้งที่ ๗ พ.ศ. ๒๕๓๕, พิมพ์ครั้งที่ ๑๒ พ.ศ. ๒๕๔๖    
พิมพ์ครั้งที่ ๔๓ - กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๔    
หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]