ขอนอบน้อมแด่
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า
                      พระองค์นั้น
บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ
     ฉบับหลวง   ฉบับมหาจุฬาฯ   บาลีอักษรไทย   PaliRoman 
อ่านหน้า[ต่าง] แรกอ่านหน้า[ต่าง] ที่แล้วแสดงหมายเลขหน้า
ในกรณี :- 
   บรรทัดแรกของแต่ละหน้า คลิกเพื่อเปลี่ยน ฐญ เป็นแบบไทย
พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๙ ภาษาบาลี อักษรไทย พระสุตตันตปิฎกเล่มที่ ๒๑ สุตฺต. ขุ. มหานิทฺเทโส

                                 โสฬสโม สารีปุตฺตสุตฺตนิทฺเทโส ๑-
     [๘๘๑]        น เม ทิฏฺโ อิโต ปุพฺเพ (อิจฺจายสฺมา สารีปุตฺโต)
                       น สุโต อุท กสฺสจิ
                       เอวํ วคฺคุวโท ๒- สตฺถา
                       ตุสิตา คณิมาคโต ฯ
     [๘๘๒]   น  เม  ทิฏฺโ  อิโต  ปุพฺเพติ  อิโต  ปุพฺเพ ๓- น มยา
ทิฏฺปุพฺโพ   โส   ภควา   อิมินา   จกฺขุนา   อิมินา   อตฺตภาเวน  ฯ
ยทา   ภควา   ตาวตึสภวเน   ปาริจฺฉตฺตกมูเล   ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ  วสฺสํ
วุฏฺโ    เทวคณปริวุโต   มชฺเฌ   มณิมเยน   โสปาเณน   สงฺกสฺสนครํ
โอติณฺโณ   อิมํ   ทสฺสนํ   ปุพฺเพ   น   ทิฏฺโติ  น  เม  ทิฏฺโ  อิโต
ปุพฺเพ ฯ
     [๘๘๓]   อิจฺจายสฺมา     สารีปุตฺโตติ     อิจฺจาติ    ปทสนฺธิ
ปทสํสคฺโค       ปทปาริปูริ       อกฺขรสมวาโย      พฺยญฺชนสิลิฏฺตา
ปทานุปุพฺพตาเมตํ    อิจฺจาติ    ฯ    อายสฺมาติ    ปิยวจนํ    ครุวจนํ
สคารวสปฺปติสฺสวจนเมตํ   อายสฺมาติ   ฯ   สารีปุตฺโตติ   ตสฺส  เถรสฺส
นามํ    สงฺขา    สมญฺา    ปญฺตฺติ    โวหาโร    นามํ   นามกมฺมํ
นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนํ อภิลาโปติ อิจฺจายสฺมา สารีปุตฺโต ฯ
     [๘๘๔]   น   สุโต   อุท  กสฺสจีติ  นาติ  ปฏิกฺเขโป  ฯ  อุทาติ
@เชิงอรรถ:  ม. อถ สารีปุตฺตสุตฺตนิทฺเทสํ วกฺขติ ฯ  สี. วคฺคุคโท ฯ
@ ม. ... เม มยา น ทิฏฺปุพฺโพ ฯ
ปทสนฺธิ    ปทสํสคฺโค    ปทปาริปูริ    อกฺขรสมวาโย   พฺยญฺชนสิลิฏฺตา
ปทานุปุพฺพตาเมตํ    อุทาติ    ฯ    กสฺสจีติ   กสฺสจิ   ขตฺติยสฺส   วา
พฺราหฺมณสฺส    วา   เวสฺสสฺส   วา   สุทฺทสฺส   วา   คหฏฺสฺส   วา
ปพฺพชิตสฺส วา เทวสฺส วา มนุสฺสสฺส วาติ น สุโต อุท กสฺสจิ ฯ
     [๘๘๕]   เอวํ วคฺคุวโท สตฺถาติ เอวํ วคฺคุวโท มธุรวโท เปมนียวโท
หทยงฺคมวโท     กรวิกรุทมญฺชุสฺสโร    ๑-    ฯ    อฏฺงฺคสมนฺนาคโต
โข   ปน   ตสฺส   ภควโต   มุขโต   โฆโส   นิจฺฉรติ   วิสฺสตฺโถ  จ
สุวิญฺเยฺโย   ๒-   จ   มญฺชุ   จ  สวนีโย  จ  พินฺทุ  จ  อวิสารี  จ
คมฺภีโร   จ   นินฺนาทิ  จ  ฯ  ยทา  ๓-  ปริสํ  โข  ปน  โส  ภควา
สเรน   วิญฺาเปติ   น   ตสฺส   พหิทฺธา  ปริสาย  โฆโส  นิจฺฉรติ  ฯ
พฺรหฺมสฺสโร โข ปน โส ภควา กรวิกภาณีติ เอวํ วคฺคุวโท ฯ
     {๘๘๕.๑}   สตฺถาติ  ภควา  สตฺถวาโห  ฯ ยถา สตฺถวาโห สตฺเถ
กนฺตารํ  ตาเรติ  โจรกนฺตารํ  ตาเรติ วาฬกนฺตารํ ตาเรติ ทุพฺภิกฺขกนฺตารํ
ตาเรติ   นิรุทกกนฺตารํ   ตาเรติ   อุตฺตาเรติ   นิตฺตาเรติ   ปตฺตาเรติ
เขมนฺตภูมึ   สมฺปาเปติ   เอวเมว   ภควา  สตฺถวาโห  สตฺเต  กนฺตารํ
ตาเรติ   ชาติกนฺตารํ   ตาเรติ   ชรากนฺตารํ   ตาเรติ   พฺยาธิกนฺตารํ
ตาเรติ        มรณโสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสกนฺตารํ       ตาเรติ
ราคกนฺตารํ    ตาเรติ    โทสโมหมานทิฏฺิกิเลสทุจฺจริตกนฺตารํ   ตาเรติ
ราคคหนํ     ตาเรติ    โทสโมหมานทิฏฺิคหนํ    ตาเรติ    กิเลสคหนํ
ตาเรติ   อุตฺตาเรติ   นิตฺตาเรติ   ปตฺตาเรติ   เขมนฺตํ  อมตํ  นิพฺพานํ
@เชิงอรรถ:  ม. กรวิกรุตมญฺชุโฆโส ฯ  ม. วิญฺเยฺโย ฯ  โป. ม. ยถา.
สมฺปาเปตีติ   เอวมฺปิ   ภควา   สตฺถวาโห   ฯ  อถวา  ภควา  เนตา
วิเนตา   อนุเนตา   สญฺาเปตา   นิชฺฌาเปตา   เปกฺขตา  ปสาเทตาติ
เอวมฺปิ   ภควา   สตฺถวาโห   ฯ  อถวา  ภควา  อนุปฺปนฺนสฺส  มคฺคสฺส
อุปฺปาเทตา   อสญฺชาตสฺส   มคฺคสฺส   สญฺชเนตา   อนกฺขาตสฺส  มคฺคสฺส
อกฺขาตา   มคฺคญฺู   มคฺควิทู   มคฺคโกวิโท   ฯ   มคฺคานุคา   จ  ปน
เอตรหิ    สาวกา    วิหรนฺติ    ปจฺฉาสมนฺนาคตาติ   เอวมฺปิ   ภควา
สตฺถวาโหติ เอวํ วคฺคุวโท สตฺถา ฯ
     [๘๘๖]   ตุสิตา   คณิมาคโตติ   ภควา   ตุสิตา  กายา  จวิตฺวา
สโต     สมฺปชาโน     มาตุกุจฺฉึ    โอกฺกนฺโตติ    เอวมฺปิ    ตุสิตา
คณิมาคโต   ฯ   อถวา   ตุสิตา   วุจฺจนฺติ   เทวา   ฯ   เต  ตุฏฺา
สนฺตุฏฺา   อตฺตมนา   ปมุทิตา   ปีติโสมนสฺสชาตา  ตุสิตเทวโลกโต  ๑-
คณิมาคโตติ   เอวมฺปิ   ตุสิตา   คณิมาคโต  ฯ  อถวา  ตุสิตา  วุจฺจนฺติ
อรหนฺโต    ฯ   เต   ตุฏฺา   สนฺตุฏฺา   อตฺตมนา   ปริปุณฺณสงฺกปฺปา
อรหนฺตานํ    คณิมาคโตติ    เอวมฺปิ   ตุสิตา   คณิมาคโต   ฯ   คณีติ
คณี   ฯ   ภควา   คณาจริโยติ   คณี   ฯ   คณสฺส   สตฺถาติ  คณี  ฯ
คณํ   ปริหรตีติ   คณี   ฯ   คณํ   โอวทตีติ   คณี   ฯ   คณมนุสาสตีติ
คณี   ฯ   วิสารโท   คณํ   อุปสงฺกมตีติ   คณี   ฯ   คณสฺส   สุสฺสูสติ
โสตํ    โอทหติ   อญฺาจิตฺตํ   อุปฏฺเปตีติ   คณี   ฯ   คณํ   อกุสลา
วุฏฺาเปตฺวา   กุสเล   ปติฏฺาเปตีติ   คณี   ฯ   ภิกฺขุคณสฺส   คณี  ฯ
ภิกฺขุนีคณสฺส    คณี    ฯ    อุปาสกคณสฺส    คณี   ฯ   อุปาสิกาคณสฺส
@เชิงอรรถ:  โป. ม. เทวโลกโต ฯ
คณี    ฯ    ราชคณสฺส    คณี    ฯ    ขตฺติยคณสฺส    พฺราหฺมณคณสฺส
เวสฺสคณสฺส     สุทฺทคณสฺส     เทวคณสฺส    พฺรหฺมคณสฺส    คณี    ฯ
สงฺฆี   คณี   คณาจริโย   อาคโต   อุปคโต   สมุปคโต  สมฺปตฺโต  ๑-
สงฺกสฺสนครนฺติ ตุสิตา คณิมาคโต ฯ เตนาห สารีปุตฺตตฺเถโร
                       น เม ทิฏฺโ อิโต ปุพฺเพ (อิจฺจายสฺมา สารีปุตฺโต)
                       น สุโต อุท กสฺสจิ
                       เอวํ วคฺคุวโท สตฺถา
                       ตุสิตา คณิมาคโตติ ฯ
     [๘๘๗]        สเทวกสฺส โลกสฺส
                       ยถา ทิสฺสติ จกฺขุมา
                       สพฺพํ ตมํ วิโนเทตฺวา
                       เอโกว รติมชฺฌคา ฯ
     [๘๘๘]   สเทวกสฺส   โลกสฺสาติ  สเทวกสฺส  โลกสฺส  สมารกสฺส
สพฺรหฺมกสฺส      สสฺสมณพฺราหฺมณิยา      ปชาย      สเทวมนุสฺสายาติ
สเทวกสฺส โลกสฺส ฯ
     [๘๘๙]   ยถา   ทิสฺสติ   จกฺขุมาติ  ยถา  ภควนฺตํ  ตาวตึสภวเน
ปาริจฺฉตฺตกมูเล   ปณฺฑุกมฺพลสิลายํ   นิสินฺนํ   ธมฺมํ   เทเสนฺตํ   เทวตา
ปสฺสนฺติ    ตถา    มนุสฺสา   ปสฺสนฺติ   ฯ   ยถา   มนุสฺสา   ปสฺสนฺติ
ตถา   เทวตา   ปสฺสนฺติ   ฯ   ยถา  เทวานํ  ทิสฺสติ  ตถา  มนุสฺสานํ
ทิสฺสติ    ฯ    ยถา    มนุสฺสานํ   ทิสฺสติ   ตถา   เทวานํ   ทิสฺสตีติ
@เชิงอรรถ:  ม. สมุปปนฺโน ฯ
เอวมฺปิ   ยถา   ทิสฺสติ   จกฺขุมา   ฯ   ยถา   วา  ปเนเต  โภนฺโต
สมณพฺราหฺมณา      อทนฺตา      ทนฺตวณฺเณน     ทิสฺสนฺติ     อสนฺตา
สนฺตวณฺเณน     ทิสฺสนฺติ     อนุปสนฺตา     อุปสนฺตวณฺเณน     ทิสฺสนฺติ
อนิพฺพุตา นิพฺพุตวณฺเณน ทิสฺสนฺติ ฯ
                ปฏิรูปโก มตฺติกากุณฺฑโลว
                โลหมาโสว ๑- สุวณฺณจฺฉนฺโน
                จรนฺติ โลเก ปริวารจฺฉนฺนา
                อนฺโต อสุทฺธา พหิ โสภมานาติ ฯ
     {๘๘๙.๑}   น ภควา เอวมฺปิ ทิสฺสติ ฯ ภควา ภูเตน ตจฺเฉน ตเถน
ยาถาเวน    อวิปรีเตน    สภาเวน    ทนฺโต    ทนฺตวณฺเณน   ทิสฺสติ
สนฺโต    สนฺตวณฺเณน    ทิสฺสติ    อุปสนฺโต    อุปสนฺตวณฺเณน   ทิสฺสติ
นิพฺพุโต   นิพฺพุตวณฺเณน   ทิสฺสติ   ฯ  อกมฺปิตอิริยาปถา  ๒-  จ  พุทฺธา
ภควนฺโต    ปณิธิสมฺปนฺนาติ    เอวมฺปิ    ยถา   ทิสฺสติ   จกฺขุมา   ฯ
อถวา   ภควา   วิสุทฺธสทฺโท   ภฏกิตฺติสทฺทสิโลโก   ๓-  นาคภวเน  จ
สุปณฺณภวเน   จ   ยกฺขภวเน   จ   อสุรภวเน   จ   คนฺธพฺพภวเน  จ
มหาราชภวเน  จ  อินฺทภวเน  จ  พฺรหฺมภวเน จ [๔]- เอตาทิโส ๕- จ
ตาทิโส จ ตโต จ ภิยฺโยติ เอวมฺปิ ยถา ทิสฺสติ จกฺขุมา ฯ
     {๘๘๙.๒}   อถวา  ภควา ทสพเลหิ สมนฺนาคโต จตูหิ เวสารชฺเชหิ
จตูหิ  ปฏิสมฺภิทาหิ  ฉหิ  อภิญฺาหิ  ฉหิ  พุทฺธธมฺเมหิ  เตเชน  จ  พเลน
จ คุเณน จ วิริเยน จ ปญฺาย จ ทิสฺสติ ายติ ปญฺายติ ฯ
@เชิงอรรถ:  ม. โลหฑฺฒมาโสว ฯ  โป. ม. อกปฺปิต .. ฯ  ม. คต .. ฯ
@ ม. เทวภวเน จ ฯ  ม. เอทิโส ฯ
         ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ      หิมวนฺโตว ปพฺพโต
         อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ      รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สราติ ฯ
เอวมฺปิ ยถา ทิสฺสติ จกฺขุมา ฯ
     จกฺขุมาติ    ภควา    ปญฺจหิ    จกฺขูหิ    จกฺขุมา   มํสจกฺขุนาปิ
จกฺขุมา      ทิพฺพจกฺขุนาปิ     จกฺขุมา     ปญฺาจกฺขุนาปิ     จกฺขุมา
พุทฺธจกฺขุนาปิ จกฺขุมา สมนฺตจกฺขุนาปิ จกฺขุมา ฯ
     {๘๘๙.๓}   กถํ   ภควา   มํสจกฺขุนาปิ  จกฺขุมา  ฯ  มํสจกฺขุมฺหิ
ภควโต   ปญฺจ   วณฺณา  สํวิชฺชนฺติ  นีโล  จ  วณฺโณ  ปีตโก  จ  วณฺโณ
โลหิตโก   จ   วณฺโณ   กโณฺห   จ   วณฺโณ  โอทาโต  จ  วณฺโณ  ฯ
ยตฺถ   จ   ภควโต   อกฺขิโลมานิ   ปติฏฺิตานิ   ตํ   นีลํ  โหติ  สุนีลํ
ปาสาทิกํ    ทสฺสเนยฺยํ    อุมฺมารปุปฺผสมานํ   ๑-   ฯ   ตสฺส   ปรโต
ปีตกํ     โหติ     สุปีตกํ     สุวณฺณวณฺณํ     ปาสาทิกํ     ทสฺสเนยฺยํ
กณฺณิการปุปฺผสมานํ   ฯ   อุภโต   จ   อกฺขิกุปานิ   ภควโต  โลหิตกานิ
โหนฺติ   สุโลหิตกานิ   ปาสาทิกานิ  ทสฺสเนยฺยานิ  อินฺทโคปกสมานานิ  ฯ
มชฺเฌ   กณฺหํ   โหติ   สุกณฺหํ  อลูขํ  สินิทฺธํ  ๒-  ปาสาทิกํ  ทสฺสเนยฺยํ
อฬาริฏฺกสมานํ   ๓-  ฯ  ตสฺส  ปรโต  โอทาตํ  โหติ  สุโอทาตํ  เสตํ
ปณฺฑรํ ปาสาทิกํ ทสฺสเนยฺยํ โอสธิตารกสมานํ ฯ
     {๘๘๙.๔}   เตน ภควา ปากติเกน มํสจกฺขุนา อตฺตภาวปริยาปนฺเนน
ปุริมสุจริตกมฺมาภินิพฺพตฺเตน  สมนฺตา  โยชนํ  ปสฺสติ  ทิวาเจว  รตฺติญฺจ ฯ
ยทาปิ   จตุรงฺคสมนฺนาคโต   อนฺธกาโร   โหติ  สุริโย  จ  อตฺถงฺคมิโต
@เชิงอรรถ:  ม. อุมาปุปผสมานํ ฯ  โป. ม. สุทฺธํ ฯ  ม. อทฺทาริฏฺกสมานํ ฯ
โหติ  กาฬปกฺโข  ๑-  จ  อุโปสโถ  โหติ  ติพฺโพ จ วนสณฺโฑ โหติ มหา
จ   อกาลเมโฆ   อพฺภุฏฺิโต   โหติ  ฯ  เอวรูเปปิ  จตุรงฺคสมนฺนาคเต
อนฺธกาเร  สมนฺตา  โยชนํ  ปสฺสติ  ฯ  นตฺถิ  โส  กูโฏ  วา กวาฏํ วา
ปากาโร   วา   ปพฺพโต  วา  คจฺโฉ  วา  ลตา  วา  อาวรณํ  รูปานํ
ทสฺสนาย   ฯ   เอกญฺเจ   ติลผลํ  นิมิตฺตํ  กตฺวา  ติลวาเห  ปกฺขิเปยฺย
ตญฺเว   ติลผลํ   อุทฺธเรยฺย   ฯ   เอวํ   ปริสุทฺธํ   ภควโต  ปากติกํ
มํสจกฺขุ ฯ เอวํ ภควา มํสจกฺขุนาปิ จกฺขุมา ฯ
     {๘๘๙.๕}   กถํ  ภควา  ทิพฺเพน  จกฺขุนาปิ  จกฺขุมา  ฯ  ภควา
ทิพฺเพน    จกฺขุนา    วิสุทฺเธน    อติกฺกนฺตมานุสเกน   สตฺเต   ปสฺสติ
จวมาเน   อุปปชฺชมาเน   หีเน   ปณีเต   สุวณฺเณ   ทุพฺพณฺเณ   สุคเต
ทุคฺคเต   ยถากมฺมูปเค   สตฺเต   ปชานาติ  อิเม  วต  โภนฺโต  สตฺตา
กายทุจฺจริเตน       สมนฺนาคตา       วจีทุจฺจริเตน      สมนฺนาคตา
มโนทุจฺจริเตน    สมนฺนาคตา    อริยานํ    อุปวาทกา    มิจฺฉาทิฏฺิกา
มิจฺฉาทิฏฺิกมฺมสมาทานา    เต   กายสฺส   เภทา   ปรมฺมรณา   อปายํ
ทุคฺคตึ   วินิปาตํ   นิรยํ   อุปปนฺนา   อิเม   วา  ปน  โภนฺโต  สตฺตา
กายสุจริเตน   สมนฺนาคตา   วจีสุจริเตน    สมนฺนาคตา   มโนสุจริเตน
สมนฺนาคตา    อริยานํ   อนุปวาทกา    สมฺมาทิฏฺิกา   สมฺมาทิฏฺิกมฺม-
สมาทานา   เต   กายสฺส   เภทา   ปรมฺมรณา   สุคตึ   สคฺคํ  โลกํ
อุปปนฺนาติ    อิติ    ทิพฺเพน   จกฺขุนา   วิสุทฺเธน   อติกฺกนฺตมานุสเกน
สตฺเต    ปสฺสติ    จวมาเน   อุปปชฺชมาเน   หีเน   ปณีเต   สุวณฺเณ
@เชิงอรรถ:  โป. กาฬปกฺเข ฯ
ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ ฯ
     {๘๘๙.๗}   อากงฺขมาโน  จ  ภควา  เอกมฺปิ  โลกธาตุํ ปสฺเสยฺย
เทฺวปิ    โลกธาตุโย    ปสฺเสยฺย    ติสฺโสปิ   โลกธาตุโย   ปสฺเสยฺย
จตสฺโสปิ    โลกธาตุโย    ปสฺเสยฺย   ปญฺจปิ   โลกธาตุโย   ปสฺเสยฺย
ทสปิ   โลกธาตุโย   ปสฺเสยฺย   วีสมฺปิ   โลกธาตุโย  ปสฺเสยฺย  ตึสมฺปิ
โลกธาตุโย   ปสฺเสยฺย   จตฺตาฬีสมฺปิ  โลกธาตุโย  ปสฺเสยฺย  ปญฺาสมฺปิ
โลกธาตุโย    ปสฺเสยฺย    สหสฺสิมฺปิ    จูฬนิกํ    โลกธาตุํ   ปสฺเสยฺย
ทฺวิสหสฺสิมฺปิ    มชฺฌิมิกํ    โลกธาตุํ   ปสฺเสยฺย   ติสหสฺสิมฺปิ   โลกธาตุํ
ปสฺเสยฺย   มหาสหสฺสิมฺปิ   โลกธาตุํ   ปสฺเสยฺย   ฯ  โส  ๑-  ยาวตกํ
อากงฺเขยฺย  ตาวตกํ  ปสฺเสยฺย  ฯ  เอวํ  ปริสุทฺธํ  ภควโต  ทิพฺพจกฺขุ ฯ
เอวํ ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนาปิ จกฺขุมา ฯ
     {๘๘๙.๗}   กถํ   ภควา   ปญฺาจกฺขุนาปิ   จกฺขุมา  ฯ  ภควา
มหาปญฺโ      ปุถุปญฺโ     หาสปญฺโ     ชวนปญฺโ     ติกฺขปญฺโ
นิพฺเพธิกปญฺโ     ปญฺปฺปเภทกุสโล     ปภินฺนาโณ    อธิคตปฏิสมฺภิโท
จตุเวสารชฺชปฺปตฺโต    ทสพลธารี    ปุริสาสโภ   ปุริสสีโห   ปุริสนาโค
ปุริสาชญฺโ    ปุริสโธเรโยฺห    อนนฺตาโณ   อนนฺตเตโช   อนนฺตยโส
อทฺโธ   มหทฺธโน  ธนวา  เนตา   วิเนตา  อนุเนตา  สญฺาเปตา  ๒-
นิชฺฌาเปตา เปกฺขตา ๓- ปสาเทตา ฯ
     {๘๘๙.๘}   โส   หิ  ภควา  อนุปฺปนฺนสฺส  มคฺคสฺส  อุปฺปาเทตา
อสญฺชาตสฺส      มคฺคสฺส      สญฺชเนตา     อนกฺขาตสฺส     มคฺคสฺส
อกฺขาตา   มคฺคญฺู   มคฺควิทู   มคฺคโกวิโท   ฯ   มคฺคานุคา   จ  ปน
@เชิงอรรถ:  ม. อยํ ปาโ นตฺถิ ฯ  โป. ม. ปญฺาเปตา ฯ  โป. ม. เปกฺเขตา ฯ
เอตรหิ  สาวกา  วิหรนฺติ  ปจฺฉา  สมนฺนาคตา  ฯ  โส  หิ  ภควา ชานํ
ชานาติ   ปสฺสํ   ปสฺสติ   จกฺขุภูโต   าณภูโต   ธมฺมภูโต   พฺรหฺมภูโต
วตฺตา    ปวตฺตา    อตฺถสฺส   นินฺเนตา   อมตสฺส   ทาตา   ธมฺมสามิ
ตถาคโต   ฯ   นตฺถิ   ตสฺส  ภควโต  อาตํ  อทิฏฺ  อวิทิตํ  อสจฺฉิกตํ
อผุสิตํ   ปญฺาย   ฯ   อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ   อุปาทาย  สพฺเพ  ธมฺมา
สพฺพากาเรน พุทฺธสฺส ภควโต าณมุเข อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ ฯ
     {๘๘๙.๘}   ยงฺกิญฺจิ   เนยฺยํ   นาม  อตฺถิ  ชานิตพฺพํ  อตฺตตฺโถ
วา  ปรตฺโถ  วา  อุภยตฺโถ  วา  ทิฏฺธมฺมิโก  วา  อตฺโถ  สมฺปรายิโก
วา  อตฺโถ  อุตฺตาโน  วา  อตฺโถ  คมฺภีโร  วา อตฺโถ คูโฬฺห วา อตฺโถ
ปฏิจฺฉนฺโน  วา  อตฺโถ  เนยฺโย  วา  อตฺโถ  นีโต  วา อตฺโถ อนวชฺโช
วา  อตฺโถ  นิกฺกิเลโส  วา  อตฺโถ  โวทาโน  วา  อตฺโถ  ปรตฺโถ วา
สพฺพนฺตํ อนฺโตพุทฺธาเณ ปริวตฺตติ ฯ
     {๘๘๙.๙}   อตีเต  พุทฺธสฺส  ภควโต  อปฺปฏิหตํ  าณํ  อนาคเต
อปฺปฏิหตํ     าณํ    ปจฺจุปฺปนฺเน    อปฺปฏิหตํ    าณํ    ฯ    สพฺพํ
กายกมฺมํ     พุทฺธสฺส    ภควโต    าณานุปริวตฺติ    สพฺพํ    วจีกมฺมํ
สพฺพํ    มโนกมฺมํ    พุทฺธสฺส   ภควโต   าณานุปริวตฺติ   ฯ   ยาวตกํ
เนยฺยํ   ตาวตกํ   าณํ  ยาวตกํ  าณํ  ตาวตกํ  เนยฺยํ  เนยฺยปริยนฺติกํ
าณํ     าณปริยนฺติกํ     เนยฺยํ     เนยฺยํ     อติกฺกมิตฺวา    าณํ
นปฺปวตฺตติ    าณํ    อติกฺกมิตฺวา    เนยฺยปโถ    นตฺถิ    อญฺมญฺ-
ปริยนฺตฏฺายิโน    เต    ธมฺมา   ฯ   ยถา   ทฺวินฺนํ   สมุคฺคปฏลานํ
สมฺมาผุสิตานํ    เหฏฺิมํ    สมุคฺคปฏลํ    อุปริมํ    นาติวตฺตติ   อุปริมํ
สมุคฺคปฏลํ       เหฏฺิมํ      นาติวตฺตติ      อญฺมญฺปริยนฺตฏฺายิโน
โหนฺติ    ๑-    เอวเมว    พุทฺธสฺส    ภควโต   เนยฺยญฺจ   าณญฺจ
อญฺมญฺปริยนฺตฏฺายิโน      ยาวตกํ     เนยฺยํ     ตาวตกํ     าณํ
ยาวตกํ   าณํ   ตาวตกํ   เนยฺยํ   เนยฺยปริยนฺติกํ  าณํ  าณปริยนฺติกํ
เนยฺยํ   เนยฺยํ   อติกฺกมิตฺวา   าณํ   นปฺปวตฺตติ   าณํ   อติกฺกมิตฺวา
เนยฺยปโถ นตฺถิ อญฺมญฺปริยนฺตฏฺายิโน เต ธมฺมา ฯ
     {๘๘๙.๙}   สพฺพธมฺเมสุ   พุทฺธสฺส  ภควโต  าณํ  ปริวตฺตติ  ฯ
สพฺเพ   ธมฺมา   พุทฺธสฺส   ภควโต   อาวชฺชนปฏิพทฺธา  อากงฺขปฏิพทฺธา
มนสิการปฏิพทฺธา    จิตฺตุปฺปาทปฏิพทฺธา    ฯ    สพฺพสตฺเตสุ    พุทฺธสฺส
ภควโต   าณํ  ปริวตฺตติ  ฯ  สพฺเพสํ  สตฺตานํ  ภควา  อาสยํ  ชานาติ
อนุสยํ  ชานาติ  จริตํ  ชานาติ  อธิมุตฺตึ  ชานาติ อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข
ติกฺขินฺทฺริเย  มุทินฺทฺริเย  สฺวากาเร  ทฺวากาเร  สุวิญฺาปเย  ทุวิญฺาปเย
ภพฺพาภพฺเพ สตฺเต ปชานาติ ฯ
     {๘๘๙.๑๐}   สเทวโก  โลโก สมารโก สพฺรหฺมโก สสฺสมณพฺราหฺมณี
ปชา   สเทวมนุสฺสา   อนฺโตพุทฺธาเณ   ปริวตฺตติ   ฯ   ยถา  เยเกจิ
มจฺฉกจฺฉปา    อนฺตมโส    ติมิติมิงฺคลํ    อุปาทาย    อนฺโตมหาสมุทฺเท
ปริวตฺตนฺติ    เอวเมว    สเทวโก    โลโก    สมารโก   สพฺรหฺมโก
สสฺสมณพฺราหฺมณี        ปชา       สเทวมนุสฺสา      อนฺโตพุทฺธาเณ
ปริวตฺตติ   ฯ   ยถา   เยเกจิ   ปกฺขี    อนฺตมโส   ครุฬํ  เวนเตยฺยํ
อุปาทาย    อากาสสฺส   ปเทเส   ปริวตฺตนฺติ   เอวเมว   เยปิ   เต
@เชิงอรรถ:  ม. อยํ ปาโ นตฺถิ ฯ  ม. เอวเมวํ ฯ
สารีปุตฺตสมา ปญฺาย เตปิ พุทฺธาณสฺส ปเทเส ปริวตฺตนฺติ ฯ
     {๘๘๙.๑๑}   พุทฺธาณํ  เทวมนุสฺสานํ  ปญฺ  ผริตฺวา  อภิภวิตฺวา
ติฏฺติ   ฯ   เยปิ   เต   ขตฺติยปณฺฑิตา  พฺราหฺมณปณฺฑิตา  คหปติปณฺฑิตา
สมณปณฺฑิตา    นิปุณา    กตปรปฺปวาทา    วาลเวธิรูปา    โวภินฺทนฺตา
มญฺเ   จรนฺติ   ปญฺาคเตน  ทิฏฺิคตานิ  เต  ปญฺหํ  ๑-  อภิสงฺขริตฺวา
อภิสงฺขริตฺวา   ตถาคตํ   อุปสงฺกมิตฺวา   ปุจฺฉนฺติ  ฯ  [๒]-  กถิตา  จ
วิสชฺชิตา   จ  เต  ปญฺหา  ภควตา  โหนฺติ  นิทฺทิฏฺการณา  อุปกฺขิตฺตกา
จ  ฯ  เต  ภควโต  สมฺปชฺชนฺติ  ฯ  อถโข  ภควา  ตตฺถ อติโรจติ ยทิทํ
ปญฺายาติ เอวํ ภควา ปญฺาจกฺขุนาปิ จกฺขุมา ฯ
     {๘๘๙.๑๐}   กถํ   ภควา   พุทฺธจกฺขุนาปิ   จกฺขุมา  ฯ  ภควา
พุทฺธจกฺขุนา  โลกํ  โวโลเกนฺโต  อทฺทส  สตฺเต  อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข
ติกฺขินฺทฺริเย     มุทินฺทฺริเย     สฺวากาเร    ทฺวากาเร    สุวิญฺาปเย
ทุวิญฺาปเย    อปฺเปกจฺเจ    ปรโลภวชฺชภยทสฺสาวิโน    วิหรนฺเต   ฯ
[๓]-   เสยฺยถาปิ   นาม   อุปฺปลินิยํ   วา   ปทุมินิยํ  วา  ปุณฺฑรีกินิยํ
วา   อปฺเปกจฺจานิ   อุปฺปลานิ   วา   ปทุมานิ   วา   ปุณฺฑรีกานิ  วา
อุทเก    ชาตานิ    อุทเก    สํวฑฺฒานิ   อุทกานุคตานิ   อนฺโตนิมุคฺค-
โปสิตานิ   อปฺเปกจฺจานิ   อุปฺปลานิ   วา   ปทุมานิ   วา  ปุณฺฑรีกานิ
วา     อุทเก     ชาตานิ     อุทเก     สํวฑฺฒานิ    สโมทกณฺิตานิ
อปฺเปกจฺจานิ    อุปฺปลานิ    วา    ปทุมานิ    วา   ปุณฺฑรีกานิ   วา
อุทเก    ชาตานิ    อุทเก   สํวฑฺฒานิ   อุทกา   อจฺจุคฺคมฺม   ติฏฺนฺติ
อุปลิตฺตานิ    อุทเกน    เอวเมว   ๔-   ภควา   พุทฺธจกฺขุนา   โลกํ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. ปเญฺห ฯ  โป. ม. คฺฬฺหานิ จ ปฏิจฺฉนุนานิจ ฯ  ม. อปฺเปกจฺเจ
@น ปร ... วิหรนฺเต ฯ  ม. เอวเมวํ ฯ
โวโลเกนฺโต   อทฺทส   สตฺเต   อปฺปรชกฺเข   มหารชกฺเข  ติกฺขินฺทฺริเย
มุทินฺทฺริเย     สฺวากาเร     ทฺวากาเร    สุวิญฺาปเย    ทุวิญฺาปเย
อปฺเปกจฺเจ     ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิโน     วิหรนฺเต    ฯ    ชานาติ
ภควา   อยํ   ปุคฺคโล   ราคจริโต   อยํ   โทสจริโต  อยํ  โมหจริโต
อยํ วิตกฺกจริโต อยํ สทฺธาจริโต อยํ าณจริโตติ ฯ
     {๘๘๙.๑๑}   ราคจริตสฺส  ภควา  ปุคฺคลสฺส  อสุภกถํ  กเถติ  ฯ
โทสจริตสฺส     ภควา    ปุคฺคลสฺส    เมตฺตาภาวนํ    อาจิกฺขติ    ฯ
โมหจริตํ    ๑-    ภควา    ปุคฺคลํ   อุทฺเทเส   ปริปุจฺฉาย   กาเลน
ธมฺมสฺสวเน    กาเลน    ธมฺมสากจฺฉาย    ครุสํวาเส   นิเวเสติ   ฯ
วิตกฺกจริตสฺส    ภควา    ปุคฺคลสฺส    อานาปานสฺสตึ    อาจิกฺขติ   ฯ
สทฺธาจริตสฺส    ภควา    ปุคฺคลสฺส    ปาสาทนียํ    นิมิตฺตํ   อาจิกฺขติ
พุทฺธสุโพธึ    ธมฺมสุธมฺมตํ    สงฺฆสุปฏิปตฺตึ   สีลานิ   จ   อตฺตโน   ฯ
าณจริตสฺส      ภควา     ปุคฺคลสฺส     วิปสฺสนานิมิตฺตํ     อาจิกฺขติ
อนิจฺจาการํ ทุกฺขาการํ อนตฺตาการํ ฯ
     {๘๘๙.๑๒} เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺิโต
                      ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต
                      ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ ๒-
                      ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ
                      โสกาวกิณฺณํ ๓- ชนตมเปตโสโก
                      อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตนฺติ ฯ
เอวํ ภควา พุทฺธจกฺขุนาปิ จกฺขุมา ฯ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. โมหจริตสฺส ภควา ปุคฺคลสฺส .. ฯ  โป. สุเมธโส ฯ
@ ม. ยุ. โสกาวติณฺณํ ฯ
     {๘๘๙.๑๒}   กถํ  ภควา  สมนฺตจกฺขุนาปิ  จกฺขุมา  ฯ  สมนฺตจกฺขุ
วุจฺจติ     สพฺพญฺุตาณํ    ฯ    ภควา    สพฺพญฺุตาเณน    อุเปโต
สมุเปโต อุปคโต สมุปคโต อุปปนฺโน สมุปปนฺโน สมนฺนาคโต ฯ
                      น ตสฺส อทิฏฺมิธตฺถิ กิญฺจิ
                      อโถ อวิญฺาตมชานิตพฺพํ
                      สพฺพํ อภิญฺาสิ ยทตฺถิ เนยฺยํ
                      ตถาคโต เตน สมนฺตจกฺขูติ ฯ
เอวํ ภควา สมนฺตจกฺขุนาปิ จกฺขุมาติ ยถา ทิสฺสติ จกฺขุมา ฯ
     [๘๙๐]   สพฺพํ  ตมํ  วิโนเทตฺวาติ  สพฺพํ  ราคตมํ  โทสตมํ โมหตมํ
มานตมํ    ทิฏฺิตมํ    กิเลสตมํ    ทุจฺจริตตมํ    อนฺธกรณํ   อจกฺขุกรณํ
อาณกรณํ       ปญฺานิโรธิกํ      วิฆาตปกฺขิกํ      อนิพฺพานสํวตฺตนิกํ
ปนูทิตฺวา    ๑-    ปชหิตฺวา    ๒-   วิโนทิตฺวา   ๓-   พฺยนฺตีกริตฺวา
อนภาวงฺคเมตฺวาติ สพฺพํ ตมํ วิโนเทตฺวา ฯ
     [๘๙๑]   เอโกว  รติมชฺฌคาติ  ภควา  ปพฺพชฺชาสงฺขาเตน  เอโก
อทุติยฏฺเน   เอโก   ตณฺหาย   ปหานฏฺเน   เอโก  เอกนฺตวีตราโคติ
เอโก  เอกนฺตวีตโทโสติ เอโก เอกนฺตวีตโมโหติ เอโก เอกนฺตนิกฺกิเลโสติ
เอโก   เอกายนมคฺคํ   คโตติ   เอโก   เอโก  อนุตฺตรํ  สมฺมาสมฺโพธึ
อภิสมฺพุทฺโธติ เอโก ฯ
     {๘๙๑.๑}   กถํ  ภควา ปพฺพชฺชาสงฺขาเตน เอโก ฯ ภควา ทหโรว
สมาโน   สุสุกาฬเกโส   ภทฺเทน   โยพฺพญฺเน   สมนฺนาคโต   ปเมน
@เชิงอรรถ:  ม. ยุ. นทิตฺวา ปนุทิตฺวา ฯ  ม. ชหิตฺวา ฯ  วิโนเทตฺวา ฯ
วยสา    อกามกานํ    มาตาปิตูนํ   อสฺสุมุขานํ   รุทนฺตานํ   วิลปนฺตานํ
าติสงฺฆํ   ปหาย   สพฺพํ   ยสปลิโพธํ   ๑-  ฉินฺทิตฺวา  ปุตฺตทารปลิโพธํ
ฉินฺทิตฺวา     าติปลิโพธํ    ฉินฺทิตฺวา    มิตฺตามจฺจปลิโพธํ    ฉินฺทิตฺวา
สนฺนิธิปลิโพธํ   ฉินฺทิตฺวา   เกสมสฺสุํ   โอหาเรตฺวา  กาสายานิ  วตฺถานิ
อจฺฉาเทตฺวา   อคารสฺมา   อนคาริยํ   ปพฺพชิตฺวา   อากิญฺจนภาวํ   ๒-
อุปคนฺตฺวา  เอโก  จรติ  วิหรติ  อิริยติ  วตฺตติ  ปาเลติ  ยเปติ ยาเปติ
เอวํ ภควา ปพฺพชฺชาสงฺขาเตน เอโก ฯ
     {๘๙๑.๒}   กถํ  ภควา  อทุติยฏฺเน  เอโก ฯ โส เอวํ ปพฺพชิโต
สมาโน    เอโก   อรญฺวนปตฺถานิ   ปนฺตานิ   เสนาสนานิ   ปฏิเสวติ
อปฺปสทฺทานิ     อปฺปนิคฺโฆสานิ     วิชนวาตานิ     มนุสฺสราหเสยฺยกานิ
ปฏิสลฺลานสารุปฺปานิ  โส  เอโก  ๓-  คจฺฉติ  เอโก ติฏฺติ เอโก นิสีทติ
เอโก  เสยฺยํ  กปฺเปติ  เอโก  คามํ  ปิณฺฑาย  ปวิสติ  เอโก  ปฏิกฺกมติ
เอโก  รโห  นิสีทติ  เอโก  จงฺกมํ  อธิฏฺาติ เอโก จรติ [๔]-  วิหรติ
อิริยติ วตฺตติ ปาเลติ ยเปติ ยาเปติ เอวํ ภควา อทุติยฏฺเน เอโก ฯ
     {๘๙๑.๓}   กถํ  ภควา  ตณฺหาย  ปหานฏฺเน  เอโก ฯ โส เอวํ
เอโก   อทุติโย   อปฺปมตฺโต   อาตาปิ   ปหิตตฺโต   วิหรนฺโต   นชฺชา
เนรญฺชราย    ตีเร    โพธิรุกฺขมูเล    มหาปธานํ   ปทหนฺโต    มารํ
สเสนํ  [๕]-  นมุจึ  ปมตฺตพนฺธุํ  วิธมิตฺวา  ตณฺหํ  ชาลินึ   สริตํ  [๖]-
วิสตฺติกํ ปชหติ ๗- วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวงฺคเมติ ฯ
@เชิงอรรถ:  ม. ฆราวาสปลิโพธํ ฯ  ม. อกิญฺจนภาวํ ฯ  ม. ยุ. เอโก จรติ ฯ
@ ยุ. เอโก ฯ  ม. กณฺหํ ฯ  ม. วิสริตํ ฯ  ม. ปชหสิ วิโนเทสิ
@พฺยนฺตึ อกาสิ อนภาวงฺคเมสิ ฯ
         ตณฺหาทุติโย ปุริโส          ทีฆมทฺธาน สํสรํ
         อิตฺถภาวญฺถาภาวํ       สํสารํ นาติวตฺตติ
         เอตมาทีนวํ ตฺวา          ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ
         วีตตโณฺห อนาทาโน        สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ ฯ
เอวํ ภควา ตณฺหาย ปหานฏฺเน เอโก ฯ
     {๘๙๑.๔}   กถํ ภควา เอกนฺตวีตราโคติ เอโก ฯ ราคสฺส ปหีนตฺตา
เอกนฺตวีตราโคติ   เอโก   ฯ   โทสสฺส   ปหีนตฺตา   เอกนฺตวีตโทโสติ
เอโก   ฯ   โมหสฺส  ปหีนตฺตา  เอกนฺตวีตโมโหติ  เอโก  ฯ  กิเลสานํ
ปหีนตฺตา เอกนฺตนิกฺกิเลโสติ เอโก ฯ
     {๘๙๑.๕}   กถํ ภควา เอกายนมคฺคํ คโตติ เอโก ฯ เอกายนมคฺโค
วุจฺจติ    จตฺตาโร   สติปฏฺานา   จตฺตาโร   สมฺมปฺปธานา   จตฺตาโร
อิทฺธิปฺปาทา     ปญฺจินฺทฺริยานิ    ปญฺจ    พลานิ    สตฺต    โพชฺฌงฺคา
อริโย อฏฺงฺคิโก มคฺโค ฯ
                เอกายนํ ชาติขยนฺตทสฺสี
                มคฺคํ ปชานาติ หิตานุกมฺปี
                เอเตน มคฺเคน อตรึสุ ๑- ปุพฺเพ
                ตริสฺสนฺติเยว ๒- ตรนฺติ โอฆนฺติ ฯ
เอวํ ภควา เอกายนมคฺคํ คโตติ เอโก ฯ
     {๘๙๑.๖}   กถํ    ภควา    เอโก   อนุตฺตรํ   สมฺมาสมฺโพธึ
อภิสมฺพุทฺโธติ   เอโก   ฯ   โพธิ  วุจฺจติ  จตูสุ  มคฺเคสุ  าณํ  ปญฺ@เชิงอรรถ:  ม. ตรึสุ ฯ  ม. ตริสฺสนฺติ เย จ ฯ
ปญฺินฺทฺริยํ     ปญฺาพลํ    ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค    วีมํสา    วิปสฺสนา
สมฺมาทิฏฺิ   ฯ   ภควา  เตน  โพธิาเณน  สพฺเพ  สงฺขารา  อนิจฺจาติ
พุชฺฌิ   สพฺเพ   สงฺขารา   ทุกฺขาติ   พุชฺฌิ   สพฺเพ   ธมฺมา  อนตฺตาติ
พุชฺฌิ    อวิชฺชาปจฺจยา    สงฺขาราติ    พุชฺฌิ    ฯเปฯ    ชาติปจฺจยา
ชรามรณนฺติ    พุชฺฌิ   อวิชฺชานิโรธา   สงฺขารนิโรโธติ   พุชฺฌิ   ฯเปฯ
ชาตินิโรธา    ชรามรณนิโรโธติ    พุชฺฌิ   อิทํ   ทุกฺขนฺติ   พุชฺฌิ   อยํ
ทุกฺขสมุทโยติ   พุชฺฌิ   อยํ   ทุกฺขนิโรโธติ   พุชฺฌิ  อยํ  ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ    พุชฺฌิ    อิเม    อาสวาติ    พุชฺฌิ   อยํ   อาสวสมุทโยติ
พุชฺฌิ   อยํ   อาสวนิโรโธติ   พุชฺฌิ   อยํ   อาสวนิโรธคามินี  ปฏิปทาติ
พุชฺฌิ   อิเม   ธมฺมา   อภิญฺเยฺยาติ  พุชฺฌิ  อิเม  ธมฺมา  ปริญฺเยฺยาติ
พุชฺฌิ   อิเม   ธมฺมา   ปหาตพฺพาติ   พุชฺฌิ  อิเม  ธมฺมา  ภาเวตพฺพาติ
พุชฺฌิ    อิเม    ธมฺมา   สจฺฉิกาตพฺพาติ   พุชฺฌิ   ฉนฺนํ   ผสฺสายตนานํ
สมุทยญฺจ     อตฺถงฺคมญฺจ     อสฺสาทญฺจ     อาทีนวญฺจ     นิสฺสรณญฺจ
พุชฺฌิ      ปญฺจนฺนํ     อุปาทานกฺขนฺธานํ     สมุทยญฺจ     อตฺถงฺคมญฺจ
อสฺสาทญฺจ   อาทีนวญฺจ   นิสฺสรณญฺจ   พุชฺฌิ   จตุนฺนํ  มหาภูตานญฺจ  ๑-
สมุทยญฺจ     อตฺถงฺคมญฺจ     อสฺสาทญฺจ     อาทีนวญฺจ     นิสฺสรณญฺจ
พุชฺฌิ ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมนฺติ พุชฺฌิ ฯ
     {๘๙๑.๗}   อถวา   ยงฺกิญฺจิ   พุชฺฌิตพฺพํ   [๒]-   ปฏิพุชฺฌิตพฺพํ
สมฺพุชฺฌิตพฺพํ   อธิคนฺตพฺพํ   ผุสิตพฺพํ   ๓-   สจฺฉิกาตพฺพํ   สพฺพนฺตํ  เตน
โพธิาเณน   พุชฺฌิ   อนุพุชฺฌิ   ปฏิพุชฺฌิ   สมฺพุชฺฌิ   สมฺมาพุชฺฌิ  อธิคจฺฉิ
@เชิงอรรถ:  ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ  ม. อนุพุชฺฌิตพฺพํ ฯ  ม. ผสฺสิตพฺพํ ฯ
ปฏิลภิ  ๑-  ผุเสสิ  ๒- สจฺฉิกาสิ เอวํ ภควา เอโก อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ
อภิสมฺพุทฺโธติ เอโก ฯ
     {๘๙๑.๘}   รติมชฺฌคาติ   รตินฺติ   เนกฺขมฺมรตึ  ปวิเวกรตึ  ๓-
อุปสมรตึ   สมฺโพธิรตึ  อชฺฌคา  [๔]-  อธิคจฺฉิ  ผุเสสิ  ๒-  สจฺฉิกาสีติ
เอโกว รติมชฺฌคา ฯ เตนาห สารีปุตฺตตฺเถโร
                       สเทวกสฺส โลกสฺส        ยถา ทิสฺสติ จกฺขุมา
                       สพฺพํ ตมํ วิโนเทตฺวา     เอโกว ๕- รติมชฺฌคาติ ฯ
     [๘๙๒]        ตํ พุทฺธํ อสิตํ ตาทึ        อกุหํ คณิมาคตํ
                       พหุนฺนมิธ พทฺธานํ       อตฺถิ ปเญฺหน อาคมํ ฯ
     [๘๙๓]   ตํ   พุทฺธํ   อสิตํ   ตาทินฺติ  พุทฺโธติ  โย  โส  ภควา
สยมฺภู   อนาจริยโก   ปุพฺเพ   อนนุสฺสุเตสุ   ธมฺเมสุ   สามํ   สจฺจานิ
อภิสมฺพุชฺฌิ   ตตฺถ   จ   สพฺพญฺุตํ   ปตฺโต   ๖-   พเลสุ  จ  วสีภาวํ
ปตฺโต   ๗-   ฯ   พุทฺโธติ   เกนตฺเถน  พุทฺโธ  ฯ  พุชฺฌิตา  สจฺจานีติ
พุทฺโธ   ฯ   โพเธตา   ปชายาติ   พุทฺโธ  ฯ  สพฺพญฺุตาย  พุทฺโธ  ฯ
สพฺพทสฺสาวิตาย    พุทฺโธ    ฯ    อภิญฺเยฺยตาย    ๘-   พุทฺโธ   ฯ
วิกสิตาย   ๙-   พุทฺโธ  ฯ  ขีณาสวสงฺขาเตน  พุทฺโธ  ฯ  นิรุปกฺกิเลส-
สงฺขาเตน   พุทฺโธ  ฯ  เอกนฺตวีตราโคติ  พุทฺโธ  ฯ  เอกนฺตวีตโทโสติ
พุทฺโธ   ฯ  เอกนฺตวีตโมโหติ  พุทฺโธ  ฯ  เอกนฺตนิกฺกิเลโสติ  พุทฺโธ  ฯ
เอกายนมคฺคํ  คโตติ  พุทฺโธ  ฯ เอโก อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุทฺโธติ
พุทฺโธ    ฯ   อพุทฺธิวิหตตฺตา   พุทฺธิปฏิลาภตฺตา   พุทฺโธ   ฯ   พุทฺโธติ
@เชิงอรรถ:  ม. อยํ ปาโ นตฺถิ ฯ  ม. ผสฺเสสิ ฯ  ม. วิเวกรตึ ฯ
@ ม. ยุ. สมชฺฌคา ฯ  ยุ. เอโก จ ฯ ๖-๗ ม. ปาปุณิ ฯ  ยุ. อนญฺเยฺยตาย ฯ
@ม. อนญฺเนยฺยตาย ฯ  วิสวิตาย ฯ
เนตํ  นามํ  ๑-  มาตรา  กตํ  น  ปิตรา  กตํ น ภาตรา กตํ น ภคินิยา
กตํ  น  มิตฺตามจฺเจหิ  กตํ  น  าติสาโลหิเตหิ  กตํ  น สมณพฺราหฺมเณหิ
กตํ   น   เทวตาหิ  กตํ  วิโมกฺขนฺติกเมตํ  พุทฺธานํ  ภควนฺตานํ  โพธิยา
มูเล    สห    สพฺพญฺุตาณสฺส   ปฏิลาภา   สจฺฉิกา   ปญฺตฺติ   ยทิทํ
พุทฺโธติ ตํ พุทฺธํ ฯ
     [๘๙๔]   อสิตนฺติ  เทฺว  นิสฺสยา  ตณฺหานิสฺสโย จ ทิฏฺินิสฺสโย จ ฯ
กตโม    ตณฺหานิสฺสโย   ฯ   ยาวตา   ๒-   ตณฺหาสงฺขาเตน   สีมกตํ
มริยาทิกตํ   โอธิกตํ  ปริยนฺติกตํ  ๓-  ปริคฺคหิตํ  มมายิตํ  อิทํ  มมํ  ๔-
เอตํ  มมํ  เอตฺตกํ  มมํ  เอตฺตาวตา  มมํ  มม  รูปา สทฺทา คนฺธา รสา
โผฏฺพฺพา     อตฺถรณา    ปาปุรณา    ๕-    ทาสีทาสา    อเชฬกา
กุกฺกุฏสูกรา    หตฺถิควาสฺสวฬวา    เขตฺตํ    วตฺถุ    หิรญฺ    สุวณฺณํ
คามนิคมราชธานิโย   รฏฺญฺจ   ชนปโท   จ  โกโส  จ  โกฏฺาคารญฺจ
เกวลมฺปิ   มหาปวึ   ตณฺหาวเสน  มมายติ  ยาวตา  อฏฺสตตณฺหาวิปรีตํ
อยํ ตณฺหานิสฺสโย ฯ
     {๘๙๔.๑}   กตโม   ทิฏฺินิสฺสโย   ฯ  วีสติวตฺถุกา  สกฺกายทิฏฺ
ทสวตฺถุกา   มิจฺฉาทิฏฺิ   ทสวตฺถุกา  อนฺตคฺคาหิกา  ทิฏฺิ  ยา  เอวรูปา
ทิฏฺิ ทิฏฺิคตํ ทิฏฺิคหนํ ทิฏฺิกนฺตาโร ทิฏฺิวิสูกายิกํ ๖- ทิฏฺิวิปฺผนฺทิตํ
ทิฏฺิสํโยชนํ    คาโห   ปฏิคฺคาโห   อภินิเวโส   ปรามาโส   กุมฺมคฺโค
มิจฺฉาปโถ    มิจฺฉตฺตํ    ติตฺถายตนํ    วิปริเยสคฺคาโห    วิปรีตคฺคาโห
@เชิงอรรถ:  ม. อิเม ปาา นตฺถิ ฯ  ม. ยาว ฯ  ม. ปริยนฺตกตํ ฯ  ม. มม ฯ
@อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ  ม. ปาวุรณา ฯ  ม. ทิฏฺิวิสุกายิกํ ฯ
วิปฺปลฺลาสคฺคาโห    มิจฺฉาคาโห    อยาถาวกสฺมึ   ยาถาวกนฺติ   คาโห
ยาวตา ทฺวาสฏฺี ทิฏฺิคตานิ อยํ ทิฏฺินิสฺสโย ฯ
     {๘๙๔.๒}   พุทฺธสฺส  ภควโต  ตณฺหานิสฺสโย  ปหีโน  ทิฏฺินิสฺสโย
ปฏินิสฺสฏฺโ      ฯ     ตณฺหานิสฺสยสฺส     ปหีนตฺตา     ทิฏฺินิสฺสยสฺส
ปฏินิสฺสฏฺตฺตา   ภควา   จกฺขุํ  อนิสฺสิโต  ๑-  โสตํ  ฆานํ  ชิวฺหํ  กายํ
มนํ  อนิสฺสิโต  รูเป  สทฺเท  คนฺเธ  รเส  โผฏฺพฺเพ  กุลํ  คณํ อาวาสํ
ลาภํ   ยสํ   ปสํสํ  สุขํ  จีวรํ  ปิณฺฑปาตํ  เสนาสนํ  คิลานปจฺจยเภสชฺช-
ปริกฺขารํ   กามธาตุํ   รูปธาตุํ   อรูปธาตุํ   กามภวํ   รูปภวํ  อรูปภวํ
สญฺาภวํ      อสญฺาภวํ      เนวสญฺานาสญฺาภวํ     เอกโวการภวํ
จตุโวการภวํ      ปญฺจโวการภวํ     อตีตํ     อนาคตํ     ปจฺจุปฺปนฺนํ
ทิฏฺสุต    มุต    วิญฺาตพฺเพ   ธมฺเม   [๒]-   อนิสฺสิโต   อนลฺลีโน
อนุปคโต   อนชฺโฌสิโต   อนธิมุตฺโต   นิกฺขนฺโต   นิสฺสฏฺโ   วิปฺปมุตฺโต
วิสญฺุตฺโต วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหรตีติ ตํ พุทฺธํ อสิตํ ฯ
     [๘๙๕]   ตาทินฺติ  ภควา  ปญฺจหากาเรหิ  ตาทิ  ๓-   อิฏฺานิฏฺเ
ตาทิ   จตฺตาวีติ   ตาทิ   ติณฺณาวีติ   ตาทิ  มุตฺตาวีติ  ตาทิ  ตํนิทฺเทสา
ตาทิ ฯ
     {๘๙๕.๑}   กถํ  ภควา  อิฏฺานิฏฺเ  ตาทิ  ฯ  ภควา  ลาเภปิ
ตาทิ   อลาเภปิ   ตาทิ   ยเสปิ  ตาทิ  อยเสปิ  ตาทิ  ปสํสายปิ  ตาทิ
นินฺทายปิ  ตาทิ  สุเขปิ  ตาทิ  ทุกฺเขปิ ตาทิ ฯ เอกญฺเจ ๔- พาหํ คนฺเธน
ลิมฺเปยฺยุํ   เอกญฺเจ   ๔-  พาหํ  วาสิยา  ตจฺเฉยฺยุํ  ฯ  อมุกสฺมึ  นตฺถิ
@เชิงอรรถ:  ม. สพฺพตฺถ อสิโต ฯ  ม. ยุ. อสิโต ฯ  ม. ตาที ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
@ ม. เอกจฺเจ ฯ
ราโค      อมุกสฺมึ     นตฺถิ     ปฏิฆํ     ฯ     อนุนยปฏิฆวิปฺปหีโน
อุคฺฆาตินิคฺฆาติวีติวตฺโต           อนุโรธวิโรธสมติกฺกนฺโต          ฯ
เอวํ ภควา อิฏฺานิฏฺเ ตาทิ ฯ
     {๘๙๕.๒}   กถํ  ภควา  จตฺตาวีติ  ตาทิ  ฯ  ภควโต  ๑- ราโค
จตฺโต   วนฺโต   มุตฺโต  ปหีโน  ปฏินิสฺสฏฺโ  ฯ  โทโส  โมโห  โกโธ
อุปนาโห   มกฺโข   ปฬาโส   อิสฺสา  มจฺฉริยํ  มายา  สาเยฺยํ  ถมฺโภ
สารมฺโภ   มาโน   อติมาโน   มโท   ปมาโท  สพฺเพ  กิเลสา  สพฺเพ
ทุจฺจริตา    สพฺเพ    ทรถา    สพฺเพ   ปริฬาหา   สพฺเพ   สนฺตาปา
สพฺพากุสลาภิสงฺขารา      จตฺตา      วนฺตา      มุตฺตา      ปหีนา
ปฏินิสฺสฏฺา ฯ เอวํ ภควา จตฺตาวีติ ตาทิ ฯ
     {๘๙๕.๓}   กถํ  ภควา  ติณฺณาวีติ  ตาทิ  ฯ ภควา กาโมฆํ ติณฺโณ
ภโวฆํ    ติณฺโณ   ทิฏฺโฆํ   ติณฺโณ   อวิชฺโชฆํ   ติณฺโณ   สพฺพสํสารปถํ
ติณฺโณ   อุตฺติณฺโณ  ๒-  นิตฺติณฺโณ  อติกฺกนฺโต  สมติกฺกนฺโต  วีติวตฺโต  ฯ
โส    วุฏฺวาโส    จิณฺณจรโณ   คตทฺโธ   คตทิโส   คตโกฏิโก   ๓-
ปาลิตพฺรหฺมจริโย     อุตฺตมทิฏฺิปฺปตฺโต     ภาวิตมคฺโค     ปหีนกิเลโส
ปฏิวิทฺธากุปฺโป   สจฺฉิกตนิโรโธ   ฯ   ทุกฺขํ   ตสฺส   ปริญฺาตํ  สมุทโย
ปหีโน   มคฺโค   ภาวิโต   นิโรโธ   สจฺฉิกโต   อภิญฺเยฺยํ   อภิญฺาตํ
ปริญฺเยฺยํ   ปริญฺาตํ   ปหาตพฺพํ  ปหีนํ  ภาเวตพฺพํ  ภาวิตํ  สจฺฉิกาตพฺพํ
สจฺฉิกตํ   ฯ   โส   อุกฺขิตฺตปลิโฆ   ๔-   สงฺกิณฺณปริกฺโข  อพฺพูเฬฺหสิโก
นิรคฺคโฬ   อริโย   ปนฺนทฺธโช   ปนฺนภาโร  วิสญฺุตฺโต  ปญฺจงฺควิปฺปหีโน
@เชิงอรรถ:  ม. ภควตา ฯ  ยุ. อยํ ปาโ นตฺถิ ฯ  ม. คตโกฏิโย ฯ  ม. ปฏิโฆ ฯ
ฉฬงฺคสมนฺนาคโต    เอการกฺโข    จตุราปสฺเสโน    ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ
สมวยสฏฺเสโน          อนาวิลสงฺกปฺโป         ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร
สุวิมุตฺตจิตฺโต     สุวิมุตฺตปญฺโ     เกวลี     วุสิตวา     อุตฺตมปุริโส
ปรมปุริโส ปรมปฺปตฺติปฺปตฺโต ฯ
     {๘๙๕.๔}   โส  เนว  อาจินาติ  ๑-  น อปจินาติ ๒- อปจินิตฺวา
ิโต  เนว  ปชหติ  น  อุปาทิยติ  ปชหิตฺวา  ิโต  เนว  วิสิเนติ ๓- น
อุสฺสิเนติ  วิสิเนตฺวา  ิโต  เนว  วิธุเปติ  ๔-  น  สนฺธุเปติ วิธุเปตฺวา
ิโต    อเสกฺเขน    สีลกฺขนฺเธน   สมนฺนาคตตฺตา   ิโต   อเสกฺเขน
สมาธิกฺขนฺเธน    สมนฺนาคตตฺตา    ิโต    อเสกฺเขน   ปญฺากฺขนฺเธน
สมนฺนาคตตฺตา    ิโต    อเสกฺเขน    วิมุตฺติกฺขนฺเธน   สมนฺนาคตตฺตา
ิโต    อเสกฺเขน    วิมุตฺติาณทสฺสนกฺขนฺเธน    สมนฺนาคตตฺตา   ิโต
สจฺจํ   ปฏิปาทยิตฺวา   ๕-   ิโต  เอวํ  สมติกฺกมิตฺวา  ิโต  กิเลสคฺคึ
ปริยาทยิตฺวา  ๖-  ิโต  อปริคมนตาย  ิโต  กูฏํ  ๗-  สมาทาย  ิโต
มุตฺติปฏิเสวนตาย   ๘-   ิโต   เมตฺตาย   ปาริสุทฺธิยา  ิโต  กรุณาย
ปาริสุทฺธิยา   ิโต  มุทิตาย  ปาริสุทฺธิยา  ิโต  อุเปกฺขาย  ปาริสุทฺธิยา
ิโต    อจฺจนฺตปาริสุทฺธิยา   ิโต   อกมฺมญฺตาย   ปาริสุทฺธิยา   ิโต
วิมุตฺตตฺตา   ิโต  สนฺตุสิตตฺตา  ิโต  ขนฺธปริยนฺเต  ิโต  ธาตุปริยนฺเต
ิโต   อายตนปริยนฺเต  ิโต  คติปริยนฺเต  ิโต  อุปฺปตฺติปริยนฺเต  ิโต
ปฏิสนฺธิปริยนฺเต  ิโต  ภวปริยนฺเต ิโต สํสารปริยนฺเต ิโต วฏฺฏปริยนฺเต
ิโต อนฺติมภเว ิโต อนฺติมสมุสฺสเย ิโต อนฺติมเทหธโร ภควา ฯ
@เชิงอรรถ:  ม. อาจินติ ฯ  อปจินติ ฯ  ม. สํสิพฺพติ ฯ  ม. วิธู ฯ  ม.
@สมฺปฏิปาทิยิตฺวา ฯ  ม. ปริยาทิยิตฺวา ฯ  ม. กฏํ ฯ  ม. มุตฺต ฯ
             ตสฺสายํ ปจฺฉิมโก ภโว     จริโมยํ สมุสฺสโย
             ชาติมรณสํสาโร              นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโวติ ฯ
เอวํ ภควา ติณฺณาวีติ ตาทิ
     {๘๙๕.๕}   กถํ  ภควา  มุตฺตาวีติ  ตาทิ  ฯ  ภควโต ราคา จิตฺตํ
มุตฺตํ  วิมุตฺตํ  สุวิมุตฺตํ  ฯ  โทสา  จิตฺตํ มุตฺตํ วิมุตฺตํ สุวิมุตฺตํ ฯ โมหา
จิตฺตํ   มุตฺตํ   วิมุตฺตํ   สุวิมุตฺตํ   ฯ  โกธา  อุปนาหา  มกฺขา  ปฬาสา
อิสฺสาย   มจฺฉริยา   มายาย   สาเยฺยา   ถมฺภา   สารมฺภา   มานา
อติมานา   มทา   ปมาทา   สพฺพกิเลเสหิ   สพฺพทุจฺจริเตหิ  สพฺพทรเถหิ
สพฺพปริฬาเหหิ      สพฺพสนฺตาเปหิ     สพฺพากุสลาภิสงฺขาเรหิ     จิตฺตํ
มุตฺตํ วิมุตฺตํ สุวิมุตฺตํ ฯ เอวํ ภควา มุตฺตาวีติ ตาทิ ฯ
     {๘๙๕.๖}   กถํ  ภควา ตํนิทฺเทสา ตาทิ ฯ ภควา สีเล สติ สีลวาติ
ตํนิทฺเทสา   ตาทิ   ฯ   สทฺธาย   สติ   สทฺโธติ  ตํนิทฺเทสา  ตาทิ  ฯ
วิริเย   สติ   วิริยวาติ   ตํนิทฺเทสา   ตาทิ   ฯ  สติยา  สติ  สติมาติ
ตํนิทฺเทสา   ตาทิ   ฯ  สมาธิสฺมึ  สติ  สมาหิโตติ  ตํนิทฺเทสา  ตาทิ  ฯ
ปญฺาย   สติ  ปญฺวาติ  ตํนิทฺเทสา  ตาทิ  ฯ  วิชฺชาย  สติ  เตวิชฺโชติ
ตํนิทฺเทสา   ตาทิ   ฯ  อภิญฺาย  สติ  ฉฬภิญฺโติ  ตํนิทฺเทสา  ตาทิ  ฯ
พเล  ๑-  สติ  ทสพโลติ  ตํนิทฺเทสา  ตาทิ  ฯ  เอวํ  ภควา ตํนิทฺเทสา
ตาทีติ ตํ พุทฺธํ อสิตํ ตาทึ ฯ
     [๘๙๖]   อกุหํ คณิมาคตนฺติ อกุโหติ ตีณิ กุหนวตฺถูนิ ปจฺจยปฏิเสวนสงฺขาตํ
@เชิงอรรถ:  ม. ทสพเล ฯ
ปฏิเสวนสงฺขาตํ  กุหนวตฺถุ  อิริยาปถสงฺขาตํ  กุหนวตฺถุ สามนฺตชปฺปนสงฺขาตํ
กุหนวตฺถุ ฯ
     {๘๙๖.๑}   กตมํ ปจฺจยปฏิเสวนสงฺขาตํ กุหนวตฺถุ ฯ อิธ คหปติกา ภิกฺขุํ
นิมนฺเตนฺติ      จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ     ฯ
โส    ปาปิจฺโฉ    อิจฺฉาปกโต   อตฺถิโก   จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลาน-
ปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานํ    ภิยฺโยกมฺยตํ   อุปาทาย   จีวรํ   ปจฺจกฺขาติ
ปิณฺฑปาตํ   ปจฺจกฺขาติ   เสนาสนํ  ปจฺจกฺขาติ  คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ
ปจฺจกฺขาติ ฯ
     {๘๙๖.๒}   โส เอวมาห กึ สมณสฺส มหคฺเฆน จีวเรน เอตํ สารุปฺปํ
ยํ   สมโณ   สุสานา   วา  สงฺการกูฏา  วา  ปาปณิกา  วา  นนฺตกานิ
อุจฺจินิตฺวา  สงฺฆาฏึ  กริตฺวา  ธาเรยฺย  กึ  สมณสฺส มหคฺเฆน ปิณฺฑปาเตน
เอตํ  สารุปฺปํ  ยํ  สมโณ  อุญฺฉาจริยาย  ปิณฺฑิยาโลเปน  ชีวิกํ  กปฺเปยฺย
กึ  สมณสฺส  มหคฺเฆน  เสนาสเนน  เอตํ  สารุปฺปํ  ยํ  สมโณ รุกฺขมูลิโก
วา   อสฺส   โสสานิโก  วา  อพฺโภกาสิโก  วา  กึ  สมณสฺส  มหคฺเฆน
คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน   เอตํ   สารุปฺปํ   ยํ   สมโณ  ปูติมุตฺเตน
หริตกีขณฺเฑน   โอสถํ   กเรยฺยาติ  ตทุปาทาย  ลูขํ  จีวรํ  ธาเรติ  ลูขํ
ปิณฺฑปาตํ    ภุญฺชติ    ลูขํ   เสนาสนํ   ปฏิเสวติ   ลูขํ   คิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารํ ปฏิเสวติ ฯ
     {๘๙๖.๓}   ตเมนํ คหปติกา เอวํ ชานนฺติ อยํ สมโณ อปฺปิจฺโฉ สนฺตุฏฺโ
ปวิวิตฺโต  อสํสฏฺโ  อารทฺธวิริโย  ธูตวาโทติ  ภิยฺโย  ภิยฺโย นิมนฺเตนฺติ
จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรหิ    ฯ   โส   เอวมาห
ติณฺณํ   สมฺมุขีภาวา   สทฺโธ   กุลปุตฺโต   พหุํ   ปุญฺ   ปสวติ  สทฺธาย
สมฺมุขีภาวา    สทฺโธ   กุลปุตฺโต   พหุํ   ปุญฺ   ปสวติ   เทยฺยธมฺมสฺส
สมฺมุขีภาวา    สทฺโธ   กุลปุตฺโต   พหุํ   ปุญฺ   ปสวติ   ทกฺขิเณยฺยานํ
สมฺมุขีภาวา   สทฺโธ   กุลปุตฺโต   พหุํ   ปุญฺ   ปสวติ  ตุมฺหากญฺเจวายํ
สทฺธา   อตฺถิ  เทยฺยธมฺโม  จ  สํวิชฺชติ  อหญฺจ  ปฏิคฺคาหโก  สจาหํ  น
ปฏิคฺคเหสฺสามิ   เอวํ   ตุเมฺห   ปุญฺเน  ปริพาหิรา  ภวิสฺสถ  น  มยฺหํ
อิมินา    อตฺโถ    อปิจ    ตุมฺหากํเยว    อนุกมฺปาย    ปฏิคฺคณฺหามีติ
ตทุปาทาย     พหุมฺปิ     จีวรํ     ปฏิคฺคณฺหาติ    พหุมฺปิ    ปิณฺฑปาตํ
ปฏิคฺคณฺหาติ    พหุมฺปิ   เสนาสนํ   ปฏิคฺคณฺหาติ   พหุมฺปิ   คิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารํ   ปฏิคฺคณฺหาติ   ฯ   ยา  เอวรูปา  ภากุฏิกา  ภากุฏิยํ
กุหนา กุหายนา กุหิตตฺตํ อิทํ วุจฺจติ ปจฺจยปฏิเสวนสงฺขาตํ กุหนวตฺถุ ฯ
     {๘๙๖.๔}   กตมํ  อิริยาปถสงฺขาตํ กุหนวตฺถุ ฯ อิเธกจฺโจ ปาปิจฺโฉ
อิจฺฉาปกโต    สมฺภาวนาธิปฺปาโย    เอวํ   มํ   ชโน   สมฺภาเวสฺสตีติ
คมนํ   สณฺเปติ   านํ   สณฺเปติ   นิสชฺชํ   สณฺเปติ   เสยฺยํ   ๑-
สณฺเปติ    ปณิธาย    คจฺฉติ    ปณิธาย    ติฏฺติ   ปณิธาย   นิสีทติ
ปณิธาย   เสยฺยํ   กปฺเปติ   สมาหิโต   วิย   คจฺฉติ   สมาหิโต   วิย
ติฏฺติ    สมาหิโต   วิย   นิสีทติ   สมาหิโต   วิย   เสยฺยํ   กปฺเปติ
อาปาถกชฺฌายีว   โหติ   ฯ   ยา   เอวรูปา   อิริยาปถสฺส   อาปนา
@เชิงอรรถ:  ม. สยนํ ฯ
ปนา    สณฺปนา   ภากุฏิกา   ภากุฏิยํ   กุหนา   กุหายนา   กุหิตตฺตํ
อิทํ วุจฺจติ อิริยาปถสงฺขาตํ กุหนวตฺถุ ฯ
     {๘๙๖.๕}   กตมํ  สามนฺตชปฺปนสงฺขาตํ  กุหนวตฺถุ  ฯ  อิเธกจฺโจ
ปาปิจฺโฉ  อิจฺฉาปกโต  สมฺภาวนาธิปฺปาโย  เอวํ  มํ  ชโน สมฺภาเวสฺสตีติ
อริยธมฺมสนฺนิสฺสิตํ  วาจํ  ภาสติ  โย  เอวรูปํ  จีวรํ  ธาเรติ  โส สมโณ
มเหสกฺโขติ   ภณติ   โย   เอวรูปํ  ปตฺตํ  ธาเรติ  โลหถาลกํ  ธาเรติ
ธมฺมกรกํ  ธาเรติ  ปริสาวนํ  ธาเรติ  กุญฺจิกํ  ธาเรติ  อุปาหนํ  ธาเรติ
กายพนฺธนํ  ธาเรติ  อาโยคํ  ธาเรติ  โส  สมโณ  มเหสกฺโขติ  ภณติ ฯ
ยสฺส   เอวรูโป   อุปชฺฌาโย  โส  สมโณ  มหเสกฺโขติ  ภณติ  ฯ  ยสฺส
เอวรูโป   อาจริโย   [๑]-   สมานุปชฺฌายกา   สมานาจริยกา  มิตฺตา
สนฺทิฏฺา สมฺภตฺตา สหายา โส สมโณ มเหสกฺโขติ ภณติ ฯ
     {๘๙๖.๖}   โย  เอวรูเป  วิหาเร  วสติ  โส สมโณ มเหสกฺโขติ
ภณติ   ฯ   โย   เอวรูเป  อฑฺฒโยเค  วสติ  ปาสาเท  วสติ  หมฺมิเย
วสติ   คุหายํ   วสติ   เลเณ   วสติ   กุฏิยา  วสติ  กูฏาคาเร  วสติ
อฏฺเฏ   วสติ   มาเฬ   วสติ   อุทฺทณฺเฑ   ๒-  วสติ  อุปฏฺานสาลายํ
วสติ  มณฺฑเป  วสติ  รุกฺขมูเล  วสติ  โส  สมโณ  มเหสกฺโขติ  ภณติ ฯ
อถวา  โกรชิกโกรชิโก  ภากุฏิกภากุฏิโก  กุหกุโห  ลปลโป  มุขสมฺภาวิโต
อยํ   สมโณ   อิมาสํ   เอวรูปานํ   สนฺตานํ   วิหารสมาปตฺตีนํ   ลาภีติ
ตาทิสํ    คมฺภีรํ    คูฬฺหํ    นิปุณํ   ปฏิจฺฉนฺนํ   โลกุตฺตรสุญฺตาปฏิสํยุตฺตํ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. เอวรูปา ฯ   โป. ยุ. อุฏฺฏณฺเฑ ฯ
กถํ   กเถติ   ฯ   ยา  เอวรูปา  ภากุฏิกา  ภากุฏิยํ  กุหนา  กุหายนา
กุหิตตฺตํ อิทํ วุจฺจติ สามนฺตชปฺปนสงฺขาตํ กุหนวตฺถุ ฯ
     {๘๙๖.๗}   พุทฺธสฺส   ภควโต  อิมานิ  ตีณิ  กุหนวตฺถูนิ  ปหีนานิ
สมุจฺฉินฺนานิ       วูปสนฺตานิ      ปฏิปฺปสฺสทฺธานิ      อภพฺพุปฺปตฺติกานิ
าณคฺคินา ทฑฺฒานิ ตสฺมา พุทฺโธ อกุโหติ อกุหํ ฯ
     [๘๙๗]   คณิมาคตนฺติ  คณีติ  คณี  ฯ  ภควา  คณาจริโยติ  คณี  ฯ
คณสฺส  สตฺถาติ  คณี  ฯ  คณํ  ปริหรตีติ  คณี  ฯ  คณํ  โอวทตีติ  คณี ฯ
คณํ   อนุสาสตีติ   คณี  ฯ  วิสารโท  คณํ  อุปสงฺกมตีติ  คณี  ฯ  คณสฺส
สุสฺสูสติ    โสตํ   โอทหติ   อญฺาจิตฺตํ   อุปฏฺเปตีติ   คณี   ฯ   คณํ
อกุสลา    วุฏฺาเปตฺวา   กุสเล   ปติฏฺเปตีติ   คณี   ฯ   ภิกฺขุคณสฺส
คณี   ฯ   ภิกฺขุนีคณสฺส   คณี  ฯ  อุปาสกคณสฺส  คณี  ฯ  อุปาสิกาคณสฺส
คณี   ฯ   ราชคณสฺส   คณี   ฯ   ขตฺติยคณสฺส  คณี  ฯ  พฺราหฺมณคณสฺส
คณี  ฯ  เวสฺสคณสฺส  คณี  ฯ  สุทฺทคณสฺส  คณี  ฯ  พฺรหฺมคณสฺส  คณี  ฯ
เทวคณสฺส   คณี   ฯ   สงฺฆี   ๑-  คณี  คณาจริโย  อาคโต  อุปาคโต
สมุปาคโต สมฺปตฺโต สงฺกสฺสนครนฺติ อกุหํ คณิมาคตํ ฯ
     [๘๙๘]   พหุนฺนมิธ   พทฺธานนฺติ   พหุนฺนนฺติ   พหุนฺนํ   ขตฺติยานํ
พฺราหฺมณานํ    เวสฺสานํ    สุทฺทานํ    คหฏฺานํ   ปพฺพชิตานํ   เทวานํ
มนุสฺสานํ   ฯ    พทฺธานนฺติ   พทฺธานํ   พทฺธจรานํ   ปริจาริกานํ   ๒-
สิสฺสานฺนฺติ พหุนฺนมิธ พทฺธานํ ฯ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. สงฺฆึ คณึ คณาจริยํ อาคนฺติอุปคตํ สมุปคตํ สมุปฺปนฺนํ ฯ
@ ม. ปริจารกานํ ฯ
     [๘๙๙]   อตฺถิ   ปเญฺหน  อาคมนฺติ  ปเญฺหน  อตฺถิโก  อาคโตมฺหิ
ปญฺหํ    ปุจฺฉิตุกาโม    อาคโตมฺหิ    ปญฺหํ    โสตุกาโม   อาคโตมฺหีติ
เอวมฺปิ   อตฺถิ   ปเญฺหน  อาคมํ  ฯ  อถวา  ปญฺหตฺถิกานํ  ปญฺหปุจฺฉกานํ
ปญฺหํ    โสตุกามานํ    อาคมนํ    อภิกฺกมนํ   อุปสงฺกมนํ   ปยิรุปาสนา
สิยาติ   เอวมฺปิ   อตฺถิ   ปเญฺหน  อาคมํ  ฯ  อถวา  ปญฺหาคโม  ตุยฺหํ
อตฺถิ   [๑]-   ตฺวมสิ   อลมตฺโต   มยา   ปุจฺฉิตํ   กเถตุํ  วิสฺสชฺเชตุํ
วตฺตุสฺเสตํ    ๒-    ภารนฺติ   เอวมฺปิ   อตฺถิ   ปเญฺหน   อาคมํ   ฯ
เตนาห สารีปุตฺตตฺเถโร
                       ตํ พุทฺธํ อสิตํ ตาทึ          อกุหํ คณิมาคตํ
                       พหุนฺนมิธ พทฺธานํ         อตฺถิ ปเญฺหน อาคมนฺติ ฯ
     [๙๐๐]        ภิกฺขุโน วิชิคุจฺฉโต         ภชโต ริตฺตมาสนํ
                       รุกฺขมูลํ สุสานํ วา          ปพฺพตานํ คุหาสุ วา ฯ
     [๙๐๑]   ภิกฺขุโน   วิชิคุจฺฉโตติ    ภิกฺขุโนติ   กลฺยาณปุถุชฺชนสฺส
วา   ภิกฺขุโน   เสกฺขสฺส   วาติ   ภิกฺขุโน   ฯ   วิชิคุจฺฉโตติ  ชาติยา
วิชิคุจฺฉโต   ชราย   พฺยาธินา   มรเณน   โสเกหิ  ปริเทเวหิ  ทุกฺเขหิ
โทมนสฺเสหิ  อุปายาเสหิ  วิชิคุจฺฉโต  เนรยิเกน ทุกฺเขน ติรจฺฉานโยนิเกน
ทุกฺเขน   ปิตฺติวิสยิเกน  ทุกฺเขน  มานุสเกน  ทุกฺเขน  คพฺโภกฺกนฺติมูลเกน
ทุกฺเขน    คพฺเภ   ิติมูลเกน   ทุกฺเขน   คพฺภวุฏฺานมูลเกน   ทุกฺเขน
ชาตสฺสูปนิพนฺธเกน     ทุกฺเขน    ชาตสฺส    ปราเธยฺยเกน    ทุกฺเขน
อตฺตูปกฺกเมน  ทุกฺเขน  ปรูปกฺกเมน  ทุกฺเขน  ทุกฺขทุกฺเขน  สงฺขารทุกฺเขน
@เชิงอรรถ:  ม. ตฺวมฺปิ ปณฺห ฯ   โป. ม. วหสฺเสตํ ฯ
วิปริณามทุกฺเขน     จกฺขุโรเคน     ทุกฺเขน    โสตโรเคน    ทุกฺเขน
ฆานโรเคน   ทุกฺเขน   ชิวฺหาโรเคน   ทุกฺเขน   กายโรเคน   ทุกฺเขน
สีสโรเคน    ทุกฺเขน    กณฺณโรเคน    ทุกฺเขน   มุขโรเคน   ทุกฺเขน
ทนฺตโรเคน   ทุกฺเขน   กาเสน   สาเสน   ปินาเสน   ฑเหน   ชเรน
กุจฺฉิโรเคน    มุจฺฉาย    ปกฺขนฺทิกาย    สูลาย    วิสูจิกาย   กุฏฺเน
คณฺเฑน     กิลาเสน     โสเสน    อปมาเรน    ททฺทุยา    กณฺฑุยา
กจฺฉุยา   รขสาย   วิตจฺฉิกาย   โลหิเตน   ปิตฺเตน  มธุเมเหน  อํสาย
ปิฬกาย    ภคนฺทลาย   ปิตฺตสมุฏฺาเนหิ   อาพาเธหิ   เสมฺหสมุฏฺาเนหิ
อาพาเธหิ    วาตสมุฏฺาเนหิ    อาพาเธหิ   สนฺนิปาติเกหิ   อาพาเธหิ
อุตุปริณามเชหิ   อาพาเธหิ   วิสมปริหารเชหิ   อาพาเธหิ  โอปกฺกมิเกหิ
อาพาเธหิ    กมฺมวิปากเชหิ   อาพาเธหิ   สีเตน   อุเณฺหน   ชิฆจฺฉาย
ปิปาสาย     อุจฺจาเรน    ปสฺสาเวน    ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺเสหิ
ทุกฺเขหิ    มาตุมรเณน    ทุกฺเขน   ปิตุมรเณน   ทุกฺเขน   ภาตุมรเณน
ทุกฺเขน    ภคินีมรเณน    ทุกฺเขน   ปุตฺตมรเณน   ทุกฺเขน   ธีตุมรเณน
ทุกฺเขน    าติพฺยสเนน    โภคพฺยสเนน    โรคพฺยสเนน   สีลพฺยสเนน
ทิฏฺิพฺยสเนน   ทุกฺเขน   วิชิคุจฺฉโต   อฏฺฏิยโต   หรายโต   ชิคุจฺฉโตติ
ภิกฺขุโน วิชิคุจฺฉโต ฯ
     [๙๐๒]   ภชโต   ริตฺตมาสนนฺติ   อาสนํ   วุจฺจติ   ยตฺถ  นิสีทติ
มญฺโจ   ปี   ภิสิ  ตฏฺฏิกา  จมฺมขณฺโฑ  ติณสนฺถาโร  ๑-  ปณฺณสนฺถาโร
ปลาลสนฺถาโร   ฯ   ตํ   อาสนํ   อสปฺปายรูปทสฺสเนน   ริตฺตํ   วิวิตฺตํ
@เชิงอรรถ:  .. สนฺถโรติปิ ปาโ
ปวิวิตฺตํ    อสปฺปายสทฺทสฺสวเนน    ริตฺตํ    วิวิตฺตํ    ปวิวิตฺตํ   ฯเปฯ
อสปฺปาเยหิ    ปญฺจหิ   กามคุเณหิ   ริตฺตํ   วิวิตฺตํ   ปวิวิตฺตํ   ฯ   ตํ
อาสนํ   ภชโต   สมฺภชโต   เสวโต   นิเสวโต  สํเสวโต  ปฏิเสวโตติ
ภชโต ริตฺตมาสนํ ฯ
     [๙๐๓]   รุกฺขมูลํ  สุสานํ  วาติ  รุกฺขมูลํเยว  รุกฺขมูลํ  สุสานํเยว
สุสานนฺติ รุกฺขมูลํ สุสานํ วา ฯ
     [๙๐๔]   ปพฺพตานํ  คุหาสุ  วาติ  ปพฺพตาเยว  ปพฺพตา กนฺทราเยว
กนฺทรา      คิริคุหาเยว     คิริคุหา     ปพฺพตนฺตริกาโย     วุจฺจนฺติ
ปพฺพตคพฺภรา   ๑-   ปพฺพตานนฺติ   ปพฺพตานํ   คุหาสุ  วา  ฯ  เตนาห
สารีปุตฺตตฺเถโร
                       ภิกฺขุโน วิชิคุจฺฉโต         ภชโต ริตฺตมาสนํ
                       รุกฺขมูลํ สุสานํ วา          ปพฺพตานํ คุหาสุ วาติ ฯ
     [๙๐๕]        อุจฺจาวเจสุ สยเนสุ        คีวนฺโต ตตฺถ เภรวา
                       เยหิ ภิกฺขุ น เวเธยฺย      นิคฺโฆเส สยนาสเน ฯ
     [๙๐๖]   อุจฺจาวเจสุ    สยเนสูติ   อุจฺจาวเจสูติ   อุจฺจาวเจสุ
หีนปฺปณีเตสุ    เฉกปาปเกสุ    ฯ    สยเนสูติ    ๒-   สยนํ   วุจฺจติ
เสนาสนํ     วิหาโร     อฑฺฒโยโค     ปาสาโท    หมฺมิยํ    คุหาติ
อุจฺจาวเจสุ สยเนสุ ฯ
     [๙๐๗]   คีวนฺโต  ๓-  ตตฺถ  เภรวาติ  คีวนฺโตติ คีวนฺโต กุชฺชนฺโต
นทนฺโต   สทฺทํ   กโรนฺโต   ฯ  อถวา  กีวนฺโต  กตี  กิตฺตกา  กีวตกา
กีวพหุกา  ๔-  ฯ  เต  เภรวาติ  สีหา  พฺยคฺฆา  ทีปิ อจฺฉตรจฺฉา โกกา
@เชิงอรรถ:  ม. ปพฺพตปพฺภาราติ ปพฺพตานํ คุหาสุ วา ฯ  ม. อยํ ปาโ น ทิสฺสติ ฯ
@ ม. กิวนฺโต ฯ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ  ม. กีวพหุกา เต ฯ
โคมหิสา   หตฺถี   อหิ   วิจฺฉิกา   สตปที   โจรา  วา  อสฺสุ  มาณวา
กตกมฺมา วา อกตกมฺมา วาติ คีวนฺโต ตตฺถ เภรวา ฯ
     [๙๐๘]   เยหิ  ภิกฺขุ  น  เวเธยฺยาติ เยหีติ เยหิ เภรเวหิ เภรเว
ปสฺสิตฺวา  วา  สุณิตฺวา  วา  น  เวเธยฺย  นปฺปเวเธยฺย น สมฺปเวเธยฺย
น   ตเสยฺย  น  อุตฺตเสยฺย  น  ปริตฺตเสยฺย  น  ภาเยยฺย  น  สนฺตาสํ
อาปชฺเชยฺย   อภิรุ   อสฺส   อจฺฉมฺภี  อนุตฺราสี  อปลายี  ปหีนภยเภรโว
วิคตโลมหํโส วิหเรยฺยาติ เยหิ ภิกฺขุ น เวเธยฺย ฯ
     [๙๐๙]   นิคฺโฆเส  สยนาสเนติ  อปฺปสทฺเท อปฺปนิคฺโฆเส วิชนวาเต
มนุสฺสราหเสยฺยเก     ปฏิสลฺลานสารุปฺเป     เสนาสเนติ     นิคฺโฆเส
สยนาสเน ฯ เตนาห สารีปุตฺตตฺเถโร
                       อุจฺจาวเจสุ สยเนสุ         คีวนฺโต ตตฺถ เภรวา
                       เยหิ ภิกฺขุ น เวเธยฺย       นิคฺโฆเส สยนาสเนติ ฯ
     [๙๑๐]        กตี ปริสฺสยา โลเก         คจฺฉโต อคตํ ทิสํ ๑-
                       เย ภิกฺขุ อภิสมฺภเว        ปนฺตมฺหิ สยนาสเน ฯ
     [๙๑๑]   กตี   ปริสฺสยา   โลเกติ  กตีติ  กตี  กิตฺตกา  กีวตกา
กีวพหุกา  ฯ  ปริสฺสยาติ เทฺว ปริสฺสยา ปากฏปริสฺสยา จ ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสยา
จ ฯ
     {๙๑๑.๑}   กตเม   ปากฏปริสฺสยา   ฯ   สีหา   พฺยคฺฆา  ทีปิ
อจฺฉตรจฺฉา  โกกา  โคมหิสา  หตฺถี  อหิ  วิจฺฉิกา สตปที โจรา วา อสฺสุ
@เชิงอรรถ:  อมตํ ทิสนฺติปิ ปาโ
มาณวา    กตกมฺมา   วา   อกตกมฺมา   วา   จกฺขุโรโค   โสตโรโค
ฆานโรโค   ชิวฺหาโรโค   กายโรโค   สีสโรโค   กณฺณโรโค  มุขโรโค
ทนฺตโรโค   กาโส   สาโส   ปินาโส   ฑโห  ชโร  กุจฺฉิโรโค  มุจฺฉา
ปกฺขนฺทิกา   สูลา   วิสูจิกา   กุฏฺ   คณฺโฑ  กิลาโส  โสโส  อปมาโร
ททฺทุ   กณฺฑุ   กจฺฉุ   รขสา   วิตจฺฉิกา  โลหิตํ  ปิตฺตํ  มธุเมโห  อํสา
ปิฬกา     ภคนฺทลา     ปิตฺตสมุฏฺานา    อาพาธา    เสมฺหสมุฏฺานา
อาพาธา  วาตสมุฏฺานา  อาพาธา  สนฺนิปาติกา  อาพาธา  อุตุปริณามชา
อาพาธา     วิสมปริหารชา     อาพาธา     โอปกฺกมิกา    อาพาธา
กมฺมวิปากชา    อาพาธา   สีตํ   อุณฺหํ   ชิฆจฺฉา   ปิปาสา   อุจฺจาโร
ปสฺสาโว   ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺโส   อิติ  วา  ๑-  อิเม  วุจฺจนฺติ
ปากฏปริสฺสยา ฯ
     {๙๑๑.๒}   กตเม  ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสยา  ฯ  กายทุจฺจริตํ  วจีทุจฺจริตํ
มโนทุจฺจริตํ      กามจฺฉนฺทนีวรณํ      พฺยาปาทนีวรณํ     ถีนมิทฺธนีวรณํ
อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ   วิจิกิจฺฉานีวรณํ   ราโค   โทโส   โมโห   โกโธ
อุปนาโห   มกฺโข   ปฬาโส   อิสฺสา  มจฺฉริยํ  มายา  สาเยฺยํ  ถมฺโภ
สารมฺโภ  มาโน  อติมาโน  มโท  ปมาโท สพฺเพ กิเลสา สพฺเพ ทุจฺจริตา
สพฺเพ   ทรถา   สพฺเพ   ปริฬาหา   สพฺเพ   สนฺตาปา   สพฺพากุสลาภิ
สงฺขารา อิเม วุจฺจนฺติ ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสยา ฯ
     {๙๑๑.๓}   ปริสฺสยาติ เกนตฺเถน ปริสฺสยา ฯ ปริสหนฺตีติ ปริสฺสยา ฯ
ปริหานาย สํวตฺตนฺตีติ ปริสฺสยา ฯ ตตฺราสยาติ ปริสฺสยา ฯ
@เชิงอรรถ:  ม อิติ วาติ น ทิสฺสติ ฯ
     กถํ   ปริสหนฺตีติ  ปริสฺสยา  ฯ  เต  ปริสฺสยา  ตํ  ปุคฺคลํ  สหนฺติ
ปริสหนฺติ   อภิภวนฺติ   อชฺโฌตฺถรนฺติ   ปริยาทิยนฺติ   มทฺทนฺติ   ฯ  เอวํ
ปริสหนฺตีติ ปริสฺสยา ฯ
     {๙๑๑.๔}   กถํ  ปริหานาย  สํวตฺตนฺตีติ  ปริสฺสยา ฯ เต ปริสฺสยา
กุสลานํ   ธมฺมานํ   ปริหานาย   อนฺตรายาย   สํวตฺตนฺติ   ฯ   กตเมสํ
กุสลานํ    ธมฺมานํ    ฯ   สมฺมาปฏิปทาย   อนุโลมปฏิปทาย   อปจฺจนีก
ปฏิปทาย    [๑]-    อนฺวตฺถปฏิปทาย    ธมฺมานุธมฺมปฏิปทาย    สีเลสุ
ปริปูริการิตาย  ๒-  อินฺทฺริเยสุ  คุตฺตทฺวารตาย  โภชเน  มตฺตญฺุตาย *-
ชาคริยานุโยคสฺส       สติสมฺปชญฺสฺส       จตุนฺนํ      สติปฏฺานานํ
ภาวนานุโยคสฺส     จตุนฺนํ    สมฺมปฺปธานานํ    จตุนฺนํ    อิทฺธิปฺปาทานํ
ปญฺจนฺนํ     อินฺทฺริยานํ    ปญฺจนฺนํ    พลานํ    สตฺตนฺนํ    โพชฺฌงฺคานํ
อริยสฺส    อฏฺงฺคิกสฺส    มคฺคสฺส   ภาวนานุโยคสฺส   อิเมสํ   กุสลานํ
ธมฺมานํ   ปริหานาย   อนฺตรายาย   สํวตฺตนฺติ   ฯ   เอวํ   ปริหานาย
สํวตฺตนฺตีติ ปริสฺสยา ฯ
     {๙๑๑.๕}   กถํ  ตตฺราสยาติ ปริสฺสยา ฯ ตตฺเถเต ปาปกา อกุสลา
ธมฺมา   อุปฺปชฺชนฺติ   อตฺตภาวสนฺนิสฺสยา   ฯ   ยถา   พิเล   พิลาสยา
ปาณา   สยนฺติ   ทเก   ทกาสยา   ปาณา   สยนฺติ   วเน   วนาสยา
ปาณา   สยนฺติ   รุกฺเข  รุกฺขาสยา  ปาณา  สยนฺติ  เอวเมว  ตตฺเถเต
ปาปกา   อกุสลา   ธมฺมา   อุปฺปชฺชนฺติ   อตฺตภาวสนฺนิสฺสยาติ   เอวมฺปิ
ตตฺราสยาติ ปริสฺสยา ฯ
@เชิงอรรถ:  ม. อวิรุทฺธปฏิปทาย ฯ  ม. ยุ. ปริปูรการิตาย ฯ
@* มีการแก้ไขคำ ตฺตญฺุตาย เป็น มตฺตญฺุตาย
     {๙๑๑.๖}   วุตฺตํ  เหตํ  ภควตา  สานฺเตวาสิโก  ภิกฺขเว  ภิกฺขุ
สาจริยโก  ทุกฺขํ  น  ผาสุ  วิหรติ  กถญฺจ  ภิกฺขเว  ภิกฺขุ สานฺเตวาสิโก
สาจริยโก   ทุกฺขํ   น   ผาสุ   วิหรติ  อิธ  ภิกฺขเว  ภิกฺขุโน  จกฺขุนา
รูปํ    ทิสฺวา    อุปฺปชฺชนฺติ   ปาปกา   อกุสลา   ธมฺมา   สรสงฺกปฺปา
สญฺโชนียา     ตฺยสฺส    อนฺโต    วสนฺติ    อนฺวาสฺสวนฺติ    ปาปกา
อกุสลา   ธมฺมาติ  ตสฺมา  สานฺเตวาสิโกติ  วุจฺจติ  เต  นํ  สมุทาจรนฺติ
ปาปกา อกุสลา ธมฺมาติ ตสฺมา สาจริยโกติ วุจฺจติ
     {๙๑๑.๗}   ปุน  จ  ปรํ  ภิกฺขเว  ภิกฺขุโน  โสเตน  สทฺทํ สุตฺวา
ฆาเนน   คนฺธํ   ฆายิตฺวา   ชิวฺหาย  รสํ  สายิตฺวา  กาเยน  โผฏฺพฺพํ
ผุสิตฺวา   มนสา   ธมฺมํ   วิญฺาย  อุปฺปชฺชนฺติ  ปาปกา  อกุสลา  ธมฺมา
สรสงฺกปฺปา    สญฺโชนียา    ตฺยสฺส    อนฺโต   วสนฺติ   อนฺวาสฺสวนฺติ
ปาปกา    อกุสลา   ธมฺมาติ   ตสฺมา   สานฺเตวาสิโกติ   วุจฺจติ   เต
นํ    สมุทาจรนฺติ   ปาปกา   อกุสลา   ธมฺมาติ   ตสฺมา   สาจริยโกติ
วุจฺจติ   เอวํ   โข   ภิกฺขเว   ภิกฺขุ  สานฺเตวาสิโก  สาจริยโก  ทุกฺขํ
น ผาสุ วิหรตีติ ฯ เอวมฺปิ ตตฺราสยาติ ปริสฺสยา ฯ
     {๙๑๑.๘}   วุตฺตํ  เหตํ  ภควตา  ตโยเม  ภิกฺขเว  อนฺตรามลา
อนฺตราอมิตฺตา     อนฺตราสปตฺตา    อนฺตราวธกา    อนฺตราปจฺจตฺถิกา
กตเม  ตโย  โลโภ  ภิกฺขเว  อนฺตรามโล อนฺตราอมิตฺโต อนฺตราสปตฺโต
อนฺตราวธโก     อนฺตราปจฺจตฺถิโก    โทโส    ภิกฺขเว    อนฺตรามโล
อนฺตราอมิตฺโต     อนฺตราสปตฺโต     อนฺตราวธโก    อนฺตราปจฺจตฺถิโก
โมโห     ภิกฺขเว     อนฺตรามโล    อนฺตราอมิตฺโต    อนฺตราสปตฺโต
อนฺตราวธโก   อนฺตราปจฺจตฺถิโก  อิเม  โข  ภิกฺขเว  ตโย  อนฺตรามลา
อนฺตราอมิตฺตา อนฺตราสปตฺตา อนฺตราวธกา อนฺตราปจฺจตฺถิกา ฯ
         อนตฺถชนโน โลโภ           โลโภ จิตฺตปฺปโกปโน
         ภยมนฺตรโต ชาตํ             ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ
         ลุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ       ลุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ
         อนฺธตมํ ตทา โหติ           ยํ โลโภ สหเต นรํ
         อนตฺถชนโน โทโส           โทโส จิตฺตปฺปโกปโน
         ภยมนฺตรโต ชาตํ             ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ
         กุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ      กุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ
         อนฺธตมํ ตทา โหติ           ยํ โกโธ ๑- สหเต นรํ
         อนตฺถชนโน โมโห           โมโห จิตฺตปฺปโกปโน
         ภยมนฺตรโต ชาตํ             ตํ ชโน นาวพุชฺฌติ
         มูโฬฺห อตฺถํ น ชานาติ      มูโฬฺห ธมฺมํ น ปสฺสติ
         อนฺธตมํ ตทา โหติ           ยํ โมโห สห เต นรนฺติ ฯ
เอวมฺปิ ตตฺราสยาติ ปริสฺสยา ฯ
     {๙๑๑.๙}   วุตฺตํ  เหตํ  ภควตา ตโย โข มหาราช ปุริสสฺส ธมฺมา
อชฺฌตฺตํ   อุปฺปชฺชมานา   อุปฺปชฺชนฺติ   อหิตาย   ทุกฺขาย  อผาสุวิหาราย
กตเม    ตโย   โลโภ   โข   มหาราช   ปุริสสฺส   ธมฺโม   อชฺฌตฺตํ
อุปฺปชฺชมาโน    อุปฺปชฺชติ   อหิตาย   ทุกฺขาย   อผาสุวิหาราย   โทโส
@เชิงอรรถ:  ม. ยํ โทโส ฯ
โข   มหาราช   ปุริสสฺส   ธมฺโม   อชฺฌตฺตํ   อุปฺปชฺชมาโน   อุปฺปชฺชติ
อหิตาย   ทุกฺขาย   อผาสุวิหาราย   โมโห   โข   มหาราช   ปุริสสฺส
ธมฺโม     อชฺฌตฺตํ    อุปฺปชฺชมาโน    อุปฺปชฺชติ    อหิตาย    ทุกฺขาย
อผาสุวิหาราย   อิเม   โข   มหาราช  ตโย  ปุริสสฺส  ธมฺมา  อชฺฌตฺตํ
อุปฺปชฺชมานา อุปฺปชฺชนฺติ อหิตาย ทุกฺขาย อผาสุวิหารายาติ ฯ
     {๙๑๑.๑๐}   โลโภ โทโส จ โมโห จ   ปุริสํ ปาปเจตสํ
                        หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา      ตจสารํว สมฺผลนฺติ ฯ
เอวมฺปิ ตตฺราสยาติ ปริสฺสยา ฯ
     วุตฺตํ เหตํ ภควตา
                ราโค จ โทโส จ อิโตนิทานา
                อรตี รติ ๑- โลมหํโส อิโตชาโต
                อิโต สมุฏฺาย มโนวิตกฺกา
                กุมารกา ธงฺกมิโวสฺสชฺชนฺตีติ ฯ
เอวมฺปิ    ตตฺราสยาติ   ปริสฺสยา   ฯ   โลเกติ   มนุสฺสโลเกติ   กตี
ปริสฺสยา โลเก ฯ
     [๙๑๒]   คจฺฉโต   อคตํ   ทิสนฺติ  อคตทิสา  วุจฺจติ  อมตนิพฺพานํ
โย   โส   สพฺพสงฺขารสมโถ   สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค   ตณฺหกฺขโย  วิราโค
นิโรโธ   นิพฺพานํ   ฯ   อคตปุพฺพา  น  ทิสา  คตปุพฺพา  อิมินา  ทีเฆน
อทฺธุนา   ฯ   สมติตฺติกํ   อนวเสสํ   เตลปตฺตํ  ยถา  ปริหเรยฺย  เอวํ
สจิตฺตมนุรกฺเขยฺย   ๒-   ปตฺถยมาโน  ทิสํ  อคตปุพฺพํ  ฯ  อคตปุพฺพํ  ทิสํ
@เชิงอรรถ:  ม. ยุ. อรตี รตี ฯ  ม. สจิตฺตมนุรกฺเข ปตฺถยาโน ฯ
วชโต คจฺฉโต อภิกฺกมโตติ คจฺฉโต อคตํ ทิสํ ฯ
     [๙๑๓]   เย  ภิกฺขุ  อภิสมฺภเวติ  เยติ  เย ปริสฺสเย อภิสมฺภเวยฺย
อภิภเวยฺย    อชฺโฌตฺถเรยฺย   ปริยาทิเยยฺย   มทฺเทยฺยาติ   เย   ภิกฺขุ
อภิสมฺภเว ฯ
     [๙๑๔]   ปนฺตมฺหิ  สยนาสเนติ  อนฺเต  ปนฺเต  ปริยนฺเต  เสลนฺเต
วา   วนนฺเต   วา  อุทกนฺเต  วา  นทนฺเต  วา  ยตฺถ  น  กสิยติ  น
วปิยติ    ชนนฺตํ    อติกฺกมิตฺวา    มนุสฺสานํ   อนูปจาเร   เสนาสเนติ
ปนฺตมฺหิ สยนาสเน ฯ เตนาห สารีปุตฺตตฺเถโร
                       กตี ปริสฺสยา โลเก              คจฺฉโต อคตํ ทิสํ
                       เย ภิกฺขุ อภิสมฺภเว             ปนฺตมฺหิ สยนาสเนติ ฯ
     [๙๑๕]        กฺยาสฺส พฺยปฺปถโย อสฺสุ    กฺยาสฺสสฺสุ อิธ โคจรา
                       กานิ สีลพฺพตานสฺสุ ๑-      ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน ฯ
     [๙๑๖]   กฺยาสฺส    พฺยปฺปถโย   อสฺสูติ   กีทิเสน   พฺยปฺปเถน
สมนฺนาคโต     อสฺส     กึสณฺิเตน     กึปกาเรน     กึปฏิภาเคนาติ
วจีปาริสุทฺธึ ปุจฺฉติ ฯ
     {๙๑๖.๑}   กตมา วจีปาริสุทฺธิ ฯ อิธ ภิกฺขุ มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา
ปฏิวิรโต   โหติ   สจฺจวาที   สจฺจสนฺโธ  เถโต  ปจฺจยิโก  อวิสํวาทโก
โลกสฺส   ปิสุณํ   วาจํ   ปหาย   ปิสุณาย   วาจาย   ปฏิวิรโต   โหติ
อิโต  สุตฺวา  น  อมุตฺร  อกฺขาตา  อิเมสํ  เภทาย  อมุตฺร  วา  สุตฺวา
น   อิเมสํ   อกฺขาตา   อมูสํ   เภทาย   อิติ  ภินฺนานํ  วา  สนฺธาตา
@เชิงอรรถ:  ม. สีลพฺพตานาสฺสุ ฯ
สหิตานํ    วา    อนุปฺปทาตา   สมคฺคาราโม   สมคฺครโต   สมคฺคนนฺที
สมคฺคกรณึ   วาจํ  ภาสิตา  โหติ  ผรุสํ  วาจํ  ปหาย  ผรุสาย  วาจาย
ปฏิวิรโต    โหติ   ยา   สา   วาจา   เนลา   กณฺณสุขา   เปมนียา
หทยงฺคมา    โปรี    พหุชนกนฺตา    พหุชนมนาปา    ตถารูปึ    วาจํ
ภาสิตา    โหติ    สมฺผปฺปลาปํ    ปหาย    สมฺผปฺปลาปา    ปฏิวิรโต
โหติ   กาลวาที   ภูตวาที   อตฺถวาที   ธมฺมวาที   วินยวาที  นิธานวตึ
วาจํ    ภาสิตา   โหติ   กาเลน   สาปเทสํ   ปริยนฺตวตึ   อตฺถสญฺหิตํ
จตูหิ    วจีสุจริเตหิ    สมนฺนาคโต    จตุทฺโทสาปคตํ    วาจํ   ภาสติ
พตฺตึสาย   ติรจฺฉานกถาย   อารโต   อสฺส  วิรโต  ปฏิวิรโต  นิกฺขนฺโต
นิสฺสฏฺโ   วิปฺปมุตฺโต   วิสญฺุตฺโต  วิมริยาทิกเตน  เจตสา  วิหรติ  ๑-
ทส   กถาวตฺถูนิ   กเถติ   เสยฺยถีทํ  อปฺปิจฺฉกถํ  สนฺตุฏฺิกถํ  ปวิเวกกถํ
อสํสคฺคกถํ    วิริยารมฺภกถํ    สีลกถํ   สมาธิกถํ   ปญฺากถํ   วิมุตฺติกถํ
วิมุตฺติาณทสฺสนกถํ            สติปฏฺานกถํ           สมฺมปฺปธานกถํ
อิทฺธิปฺปาทกถํ    อินฺทฺริยกถํ    พลกถํ    โพชฺฌงฺคกถํ   มคฺคกถํ   ผลกถํ
นิพฺพานกถํ   กเถติ   วาจาย   ยโต  ยตฺโต  ปฏิยตฺโต  คุตฺโต  โคปิโต
รกฺขิโต    สํวุโต   อยํ   วจีปาริสุทฺธิ   ฯ   เอทิสาย   วจีปาริสุทฺธิยา
สมนฺนาคโต อสฺสาติ กฺยาสฺส พฺยปฺปถโย อสฺสุ ฯ
     [๙๑๗]   กฺยาสฺสสฺสุ  อิธ  โคจราติ  กีทิเสน  โคจเรน สมนฺนาคโต
อสฺส   กึสณฺิเตน   กึปกาเรน  กึปฏิภาเคนาติ  โคจรํ  ปุจฺฉติ  ฯ  อตฺถิ
อโคจโร อตฺถิ โคจโร ฯ
@เชิงอรรถ:  ยุ. วิหเรยฺย ฯ
     {๙๑๗.๑}   กตโม  อโคจโร  ฯ อิเธกจฺโจ เวสิยโคจโร วา โหติ
วิธวโคจโร  ๑-  วา  โหติ  ถูลกุมารีโคจโร  วา โหติ ปณฺฑกโคจโร วา
โหติ   ภิกฺขุนีโคจโร   วา  โหติ  ปานาคารโคจโร  วา  โหติ  สํสฏฺโ
วิหรติ   ราชูหิ  ราชมหามตฺเตหิ  ติตฺถิเยหิ  ติตฺถิยสาวเกหิ  อนนุโลมิเกน
คิหิสํสคฺเคน   ยานิ   วา   ปน   ตานิ  กุลานิ  อสฺสทฺธานิ  อปฺปสนฺนานิ
อโนปานภูตานิ     อกฺโกสกปริภาสกานิ     อนตฺถกามานิ    อหิตกามานิ
อผาสุกามานิ     อโยคกฺเขมกามานิ    ภิกฺขูนํ    ภิกฺขุนีนํ    อุปาสกานํ
อุปาสิกานํ    ตถารูปานิ    กุลานิ    เสวติ   ภชติ   ปยิรุปาสติ   อยํ
วุจฺจติ   อโคจโร   ฯ   อถวา   อนฺตรฆรํ   ปวิฏฺโ   วีถึ   ปฏิปนฺโน
อสํวุโต    คจฺฉติ    หตฺถึ   โอโลเกนฺโต   อสฺสํ   โอโลเกนฺโต   รถํ
โอโลเกนฺโต    ปตฺตึ   โอโลเกนฺโต   อิตฺถิโย   โอโลเกนฺโต   ปุริเส
โอโลเกนฺโต    กุมารเก    โอโลเกนฺโต   กุมาริกาโย   โอโลเกนฺโต
อนฺตราปณํ   โอโลเกนฺโต   ฆรมุขานิ  โอโลเกนฺโต  อุทฺธํ  โอโลเกนฺโต
อโธ    โอโลเกนฺโต   ทิสาวิทิสํ   เปกฺขมาโน   ๒-   คจฺฉติ   อยมฺปิ
วุจฺจติ อโคจโร ฯ
     {๙๑๗.๒}   อถวา   จกฺขุนา   รูปํ   ทิสฺวา  นิมิตฺตคฺคาหี  โหติ
อนุพฺยญฺชนคฺคาหี     ยตฺวาธิกรณเมนํ     ฯเปฯ     มนินฺทฺริยํ    อสํวุตํ
วิหรนฺตํ   อภิชฺฌาโทมนสฺสา   ปาปกา   อกุสลา   ธมฺมา  อนฺวาสฺสเวยฺยุํ
ตสฺส    น   สํวราย   ปฏิปชฺชติ   น   รกฺขติ   มนินฺทฺริยํ   มนินฺทฺริเย
น   สํวรํ   อาปชฺชติ  อยมฺปิ  วุจฺจติ  อโคจโร  ฯ  ยถา  วา  ปเนเก
โภนฺโต    สมณพฺราหฺมณา   สทฺธาเทยฺยานิ   โภชนานิ   ภุญฺชิตฺวา   เต
@เชิงอรรถ:  ม. วิธวาโคจโร ฯ  ม. วิเปกฺขมาโน ฯ
เอวรูปํ    วิสูกทสฺสนํ    อนุยุตฺตา    วิหรนฺติ   เสยฺยถีทํ   นจฺจํ   คีตํ
วาทิตํ   เปกฺขํ   อกฺขานํ   ปาณิสฺสรํ  เวตาฬํ  กุมฺภถูนํ  โสภนครกํ  ๑-
จณฺฑาลํ   วํสํ   โธวนํ  หตฺถิยุทฺธํ  อสฺสยุทฺธํ  มหิสยุทฺธํ  [๒]-  อุสภยุทฺธํ
อชยุทฺธํ   เมณฺฑยุทฺธํ   กุกฺกุฏยุทฺธํ   วฏฺฏกยุทฺธํ   ทณฺฑยุทฺธํ  มุฏฺิยุทฺธํ
นิพฺพุทฺธํ   อุยฺโยธิกํ   พลคฺคํ   เสนาพฺยูหํ   อณีกทสฺสนํ   อิติ   วา  อิติ
เอวรูปํ   วิสูกทสฺสนํ   อนุยุตฺตา   โหนฺติ   อยมฺปิ  วุจฺจติ  อโคจโร  ฯ
ปญฺจปิ กามคุณา อโคจโร ฯ
     {๙๑๗.๓}   วุตฺตํ  เหตํ  ภควตา  มา  ภิกฺขเว  อโคจเร  จรถ
ปรวิสเย   อโคจเร   ภิกฺขเว  จรตํ  ปรวิสเย  ลจฺฉติ  มาโร  โอตารํ
ลจฺฉติ  มาโร  อารมฺมณํ  โก  จ  ภิกฺขเว  ภิกฺขุโน  อโคจโร  ปรวิสโย
ยทิทํ   ปญฺจ   กามคุณา   กตเม   ปญฺจ   จกฺขุวิญฺเยฺยา  รูปา  อิฏฺา
กนฺตา    มนาปา    ปิยรูปา   กามูปสญฺหิตา   รชนียา   โสตวิญฺเยฺยา
สทฺทา      ฆานวิญฺเยฺยา      คนฺธา      ชิวฺหาวิญฺเยฺยา     รสา
กายวิญฺเยฺยา    โผฏฺพฺพา    อิฏฺา    กนฺตา    มนาปา    ปิยรูปา
กามูปสญฺหิตา    รชนียา   อยํ   วุจฺจติ   ภิกฺขเว   ภิกฺขุโน   อโคจโร
ปรวิสโยติ ฯ อยมฺปิ วุจฺจติ อโคจโร ฯ
     {๙๑๗.๔}   กตโม  โคจโร  ฯ  อิธ ภิกฺขุ น เวสิยโคจโร โหติ น
วิธวโคจโร    โหติ   น   ถูลกุมารีโคจโร   โหติ   น   ปณฺฑกโคจโร
โหติ   น   ภิกฺขุนีโคจโร   โหติ  น  ปานาคารโคจโร  โหติ  อสํสฏฺโ
วิหรติ     ราชูหิ     ราชมหามตฺเตหิ     ติตฺถิเยหิ     ติตฺถิยสาวเกหิ
@เชิงอรรถ:  ม. โสภนกํ ฯ  ยุ. สํยุทฺธํ ฯ
อนนุโลมิเกน   คิหิสํสคฺเคน   ยานิ   วา   ปน   ตานิ  กุลานิ  สทฺธานิ
ปสนฺนานิ      โอปานภูตานิ     กาสาวปชฺโชตานิ     อิสิวาตปฏิวาตานิ
อตฺถกามานิ    หิตกามานิ    ผาสุกามานิ    โยคกฺเขมกามานิ    ภิกฺขูนํ
ภิกฺขุนีนํ   อุปาสกานํ   อุปาสิกานํ   ตถารูปานิ   กุลานิ   เสวติ   ภชติ
ปยิรุปาสติ  อยํ  วุจฺจติ  โคจโร  ฯ  อถวา  ภิกฺขุ  อนฺตรฆรํ ปวิฏฺโ วีถึ
ปฏิปนฺโน  สํวุโต  คจฺฉติ  น  หตฺถึ  โอโลเกนฺโต  น  อสฺสํ โอโลเกนฺโต
น   รถํ   โอโลเกนฺโต   น  ปตฺตึ  โอโลเกนฺโต  ฯเปฯ  น  ทิสาวิทิสํ
เปกฺขมาโน คจฺฉติ อยมฺปิ วุจฺจติ โคจโร ฯ
     {๙๑๗.๕}   อถวา  [๑]-  จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ
ฯเปฯ  มนินฺทฺริเย  สํวรํ  อาปชฺชติ  อยมฺปิ  วุจฺจติ  โคจโร  ฯ ยถา วา
ปเนเก     โภนฺโต     สมณพฺราหฺมณา     สทฺธาเทยฺยานิ    โภชนานิ
ภุญฺชิตฺวา   เต   เอวรูปํ   วิสูกทสฺสนํ   อนนุยุตฺตา   วิหรนฺติ  เสยฺยถีทํ
นจฺจํ   คีตํ   วาทิตํ   ฯเปฯ   อณีกทสฺสนํ   อิติ   วา   อิติ  เอวรูปา
วิสูกทสฺสนานุโยคา    ปฏิวิรโต   โหติ   อยมฺปิ   วุจฺจติ   โคจโร   ฯ
จตฺตาโรปิ   สติปฏฺานา   โคจโร   ฯ   วุตฺตํ  เหตํ  ภควตา  โคจเร
ภิกฺขเว  จรถ  สเก  ปิตฺติเก  วิสเย  โคจเร ภิกฺขเว จรตํ สเก ปิตฺติเก
วิสเย   น   ลจฺฉติ   มาโร   โอตารํ   น   ลจฺฉติ  มาโร  อารมฺมณํ
โก   จ   ภิกฺขเว   ภิกฺขุโน   โคจโร   สโก   ปิตฺติโก  วิสโย  ยทิทํ
จตฺตาโร    สติปฏฺานา    กตเม    จตฺตาโร   อิธ   ภิกฺขเว   ภิกฺขุ
กาเย   กายานุปสฺสี   วิหรติ   อาตาปี   สมฺปชาโน   สติมา   วิเนยฺย
@เชิงอรรถ:  ม. ภิกฺขุ ฯ
โลเก    อภิชฺฌาโทมนสฺสํ    เวทนาสุ   จิตฺเต   ธมฺเมสุ   ธมฺมานุปสฺสี
วิหรติ   อาตาปี   สมฺปชาโน   สติมา  วิเนยฺย  โลเก  อภิชฺฌาโทมนสฺสํ
อยํ  วุจฺจติ  ภิกฺขเว  ภิกฺขุโน  โคจโร  สโก  ปิตฺติโก  วิสโยติ ฯ อยมฺปิ
วุจฺจติ  โคจโร  ฯ  อีทิเสน  โคจเรน  สมนฺนาคโต  อสฺสาติ  กฺยาสฺสสฺสุ
อิธ โคจรา ฯ
     [๙๑๘]   กานิ  สีลพฺพตานสฺสูติ  กีทิเสน  สีลพฺพตฺเตน  สมนฺนาคโต
อสฺส    กึสณฺิเตน    กึปกาเรน    กึปฏิภาเคนาติ    สีลพฺพตฺตปาริสุทฺธึ
ปุจฺฉติ ฯ
     {๙๑๘.๑}   กตมา   สีลพฺพตฺตปาริสุทฺธิ  ๑-  ฯ  อตฺถิ  สีลญฺเจว
วตฺตญฺจ อตฺถิ วตฺตํ น สีลํ ฯ
     {๙๑๘.๒}   กตมํ  สีลญฺเจว  วตฺตญฺจ  ฯ  อิธ  ภิกฺขุ  สีลวา โหติ
ปาฏิโมกฺขสํวรสํวุโต     วิหรติ     อาจารโคจรสมฺปนฺโน     อณุมตฺเตสุ
วชฺเชสุ   ภยทสฺสาวี   สมาทาย  สิกฺขติ  สิกฺขาปเทสุ  โย  ตตฺถ  สํยโม
สํวโร  อวีติกฺกโม  อิทํ  สีลํ  ฯ  ยํ  สมาทานํ  ตํ วตฺตํ ฯ สํวรฏฺเน สีลํ
สมาทานฏฺเน วตฺตํ ฯ อิทํ วุจฺจติ สีลญฺเจว วตฺตญฺจ ฯ
     {๙๑๘.๓}   กตมํ  วตฺตํ  น  สีลํ  ฯ  อฏฺ  ธุตงฺคานิ อารญฺิกงฺคํ
ปิณฺฑปาติกงฺคํ       ปํสุกูลิกงฺคํ       เตจีวริกงฺคํ      สปทานจาริกงฺคํ
ขลุปจฺฉาภตฺติกงฺคํ    เนสชฺชิกงฺคํ   ยถาสนฺถติกงฺคํ   อิทํ   วุจฺจติ   วตฺตํ
น  สีลํ  ฯ  วิริยสมาทานมฺปิ  วุจฺจติ  วตฺตํ  น สีลํ ฯ กามํ ตโจ จ นฺหารุ
@เชิงอรรถ:  โป. ยุ. ปาริสุทฺธิ ฯ
จ   อฏฺิ   จ   อวสุสฺสตุ   ๑-   สรีเร   อุปสุสฺสตุ   มํสโลหิตํ  ยนฺตํ
ปุริสถาเมน    ปุริสพเลน   ปุริสวิริเยน   ปุริสปรกฺกเมน   ปตฺตพฺพํ   น
ตํ    อปาปุณิตฺวา    วิริยสฺส   สณฺานํ   ภวิสฺสตีติ   จิตฺตํ   ปคฺคณฺหาติ
ปทหติ เอวรูปมฺปิ วิริยสมาทานํ วุจฺจติ วตฺตํ น สีลํ ฯ
               นาสิสฺสํ น ปิวิสฺสามิ       วิหารโต น นิกฺขมึ ๒-
               นปิ ปสฺสํ นิปาเตสฺสํ       ตณฺหาสลฺเล อนูหเตติ
     {๙๑๘.๔}   จิตฺตํ   ปคฺคณฺหาติ  ปทหติ  เอวรูปมฺปิ  วิริยสมาทานํ
วุจฺจติ  วตฺตํ  น  สีลํ  ฯ  น  ตาวาหํ  อิมํ  ปลฺลงฺกํ ภินฺทิสฺสามิ ยาว เม
น    อนุปาทาย    อาสเวหิ   จิตฺตํ   วิมุจฺจิสฺสตีติ   จิตฺตํ   ปคฺคณฺหาติ
ปทหติ   เอวรูปมฺปิ   วิริยสมาทานํ   วุจฺจติ   วตฺตํ   น   สีลํ   ฯ  น
ตาวาหํ   อิมมฺหา   อาสนา  วุฏฺหิสฺสามิ  [๓]-  จงฺกมา  โอโรหิสฺสามิ
วิหารา      นิกฺขมิสฺสามิ     อฑฺฒโยคา     นิกฺขมิสฺสามิ     ปาสาทา
นิกฺขมิสฺสามิ    หมฺมิยา    นิกฺขมิสฺสามิ    คุหาย   นิกฺขมิสฺสามิ   เลณา
นิกฺขมิสฺสามิ     กุฏิยา     นิกฺขมิสฺสามิ     กูฏาคารา     นิกฺขมิสฺสามิ
อฏฺฏา    นิกฺขมิสฺสามิ    มาฬา   นิกฺขมิสฺสามิ   อุทฺทณฺฑา   นิกฺขมิสฺสามิ
อุปฏฺานสาลาย     นิกฺขมิสฺสามิ    มณฺฑปา    นิกฺขมิสฺสามิ    รุกฺขมูลา
นิกฺขมิสฺสามิ   ยาว   เม   น  อนุปาทาย  อาสเวหิ  จิตฺตํ  วิมุจฺจิสฺสตีติ
จิตฺตํ   ปคฺคณฺหาติ   ปทหติ   เอวรูปมฺปิ   วิริยสมาทานํ   วุจฺจติ   วตฺตํ
น    สีลํ    ฯ    อิมสฺมิญฺเว   ปุพฺพณฺหสมยํ   อริยธมฺมํ   อาหริสฺสามิ
สมาหริสฺสามิ     อธิคจฺฉิสฺสามิ    ผุสยิสฺสามิ    สจฺฉิกริสฺสามีติ    จิตฺตํ
@เชิงอรรถ:  ม. อวสิสฺสตุ ฯ  โป. ม. นิกฺขเม ฯ  โป. ม. น ตาวาหํ อิมมฺหา ฯ
ปคฺคณฺหาติ ปทหติ เอวรูปมฺปิ วิริยสมาทานํ วุจฺจติ วตฺตํ น สีลํ ฯ
     {๙๑๘.๕}   อิมสฺมิญฺเว   มชฺฌนฺติกสมยํ   สายณฺหสมยํ  ปุเรภตฺตํ
ปจฺฉาภตฺตํ   ปุริมํ   ยามํ   มชฺฌิมํ   ยามํ  ปจฺฉิมํ  ยามํ  กาเฬ  ชุเณฺห
วสฺเส  เหมนฺเต  คิเมฺห  ปุริเม  วโยขนฺเธ  มชฺฌิเม  วโยขนฺเธ ปจฺฉิเม
วโยขนฺเธ    อริยธมฺมํ    อาหริสฺสามิ    สมาหริสฺสามิ    อธิคจฺฉิสฺสามิ
ผุสยิสฺสามิ    สจฺฉิกริสฺสามีติ    จิตฺตํ   ปคฺคณฺหาติ   ปทหติ   เอวรูปมฺปิ
วิริยสมาทานํ   วุจฺจติ   วตฺตํ   น   สีลํ  ฯ  อยํ  สีลพฺพตฺตปาริสุทฺธิ  ฯ
อีทิสาย      ๑-     สีลพฺพตฺตปาริสุทฺธิยา     สมนฺนาคโต     อสฺสาติ
กานิ สีลพฺพตานสฺสุ ฯ
     [๙๑๙]   ปหิตตฺตสฺส   ภิกฺขุโนติ   ปหิตตฺตสฺสาติ   อารทฺธวิริยสฺส
ถามวโต   ทฬฺหปรกฺกมสฺส   อนิกฺขิตฺตจฺฉนฺทสฺส   อนิกฺขิตฺตธุรสฺส   กุสเลสุ
ธมฺเมสุ   ฯ  อถวา  เปสิตตฺตสฺส  ยสฺสตฺตา  ๒-  เปสิโต  อตฺตตฺเถ  จ
าเย  จ  ลกฺขเณ  จ  การเณ  จ  านาาเน  จ  ฯ สพฺเพ สงฺขารา
อนิจฺจาติ   เปสิตตฺตสฺส   ฯ  สพฺเพ  สงฺขารา  ทุกฺขาติ  เปสิตตฺตสฺส  ฯ
สพฺเพ   ธมฺมา   อนตฺตาติ   เปสิตตฺตสฺส  ฯ  อวิชฺชาปจฺจยา  สงฺขาราติ
เปสิตตฺตสฺส    ฯเปฯ    ชาติปจฺจยา    ชรามรณนฺติ   เปสิตตฺตสฺส   ฯ
อวิชฺชานิโรธา    สงฺขารนิโรโธติ    เปสิตตฺตสฺส   ฯเปฯ   ชาตินิโรธา
ชรามรณนิโรโธติ   เปสิตตฺตสฺส   ฯ   อิทํ  ทุกฺขนฺติ  เปสิตตฺตสฺส  ฯเปฯ
อยํ   ทุกฺขนิโรธคามินี   ปฏิปทาติ   เปสิตตฺตสฺส   ฯ   อิเม   อาสวาติ
เปสิตตฺตสฺส   ฯเปฯ   อยํ  อาสวนิโรธคามินี  ปฏิปทาติ  เปสิตตฺตสฺส  ฯ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. เอทิสาย ฯ  โป. ม. ยสฺสตฺถาย ฯ
อิเม    ธมฺมา    อภิญฺเยฺยาติ   เปสิตตฺตสฺส   ฯเปฯ   อิเม   ธมฺมา
สจฺฉิกาตพฺพาติ    เปสิตตฺตสฺส    ฯ    ฉนฺนํ   ผสฺสายตนานํ   สมุทยญฺจ
อตฺถงฺคมญฺจ    อสฺสาทญฺจ    อาทีนวญฺจ   นิสฺสรณญฺจ   เปสิตตฺตสฺส   ฯ
ปญฺจนฺนํ      อุปาทานกฺขนฺธานํ     จตุนฺนํ     มหาภูตานํ     สมุทยญฺจ
อตฺถงฺคมญฺจ    อสฺสาทญฺจ    อาทีนวญฺจ   นิสฺสรณญฺจ   เปสิตตฺตสฺส   ฯ
ยงฺกิญฺจิ    สมุทยธมฺมํ    สพฺพนฺตํ    นิโรธธมฺมนฺติ    เปสิตตฺตสฺส    ฯ
ภิกฺขุโนติ   กลฺยาณปุถุชฺชนสฺส   วา   ภิกฺขุโน   เสกฺขสฺส  วา  ภิกฺขุโนติ
ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน ฯ เตนาห สาริปุตฺตตฺเถโร
                       กฺยาสฺส พฺยปฺปถโย อสฺสุ   กฺยาสฺสสฺสุ อิธ โคจรา
                       กานิ สีลพฺพตานสฺสุ          ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโนติ ฯ
     [๙๒๐]        กํ โส สิกฺขํ สมาทาย          เอโกทิ นิปโก สโต
                       กมฺมาโร รชตสฺเสว           นิทฺธเม มลมตฺตโน ฯ
     [๙๒๑]   กํ   โส   สิกฺขํ   สมาทายาติ  กํ  โส  สิกฺขํ  อาทาย
สมาทาย     อาทิยิตฺวา     คณฺหิตฺวา     ปรามสิตฺวา    อภินิวิสิตฺวาติ
กํ   โส   สิกฺขํ   สมาทาย   ฯ   เอโกทิ   นิปโก   สโตติ  เอโกทีติ
เอกคฺคจิตฺโต    อวิกฺขิตฺตจิตฺโต   อวิสาหฏมานโสติ   ๑-   เอโกทิ   ฯ
นิปโกติ    นิปโก    ปณฺฑิโต    ปญฺวา     พุทฺธิมา    าณี   วิภาวี
เมธาวี   ฯ    สโตติ   จตูหิ  การเณหิ  สโต  กาเย  กายานุปสฺสนา-
สติปฏฺานํ   ภาเวนฺโต   สโต   เวทนาสุ   จิตฺเต  ธมฺเมสุ  ธมฺมานุ-
ปสฺสนาสติปฏฺานํ   ภาเวนฺโต   สโต   ฯ   โส  วุจฺจติ  สโต  ฯ  กํ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. อิติสทฺโท นตฺถิ ฯ
โส   สิกฺขํ   สมาทายาติ  อธิสีลสิกฺขํ  ปุจฺฉติ  ฯ  เอโกทีติ  อธิจิตฺตสิกฺขํ
ปุจฺฉติ     ฯ     นิปโกติ     อธิปญฺาสิกฺขํ    ปุจฺฉติ    ฯ    สโตติ
สติปาริสุทฺธึ   ปุจฺฉตีติ   กํ   โส   สิกฺขํ   สมาทาย   เอโกทิ   นิปโก
สโต ฯ
     [๙๒๒]   กมฺมาโร   รชตสฺเสว   นิทฺธเม  มลมตฺตโนติ  กมฺมาโร
วุจฺจติ   สุวณฺณกาโร   ฯ  รชตํ  วุจฺจติ  ชาตรูปํ  ฯ  ยถา  สุวณฺณกาโร
ชาตรูปสฺส   โอฬาริกมฺปิ   มลํ   ธมติ   สนฺธมติ   นิทฺธมติ   มชฺฌิมกมฺปิ
มลํ   ธมติ   สนฺธมติ   นิทฺธมติ  สุขุมกมฺปิ  มลํ  ธมติ  สนฺธมติ  นิทฺธมติ
เอวเมว   ภิกฺขุ  อตฺตโน  โอฬาริเกปิ  กิเลเส  ธมติ  สนฺธมติ  นิทฺธมติ
ปชหติ   วิโนเทติ   พฺยนฺตีกโรติ   อนภาวงฺคเมติ   มชฺฌิมเกปิ   กิเลเส
ธมติ   สนฺธมติ   นิทฺธมติ  ปชหติ  วิโนเทติ  พฺยนฺตีกโรติ  อนภาวงฺคเมติ
สุขุมเกปิ  กิเลเส  ธมติ  สนฺธมติ  นิทฺธมติ  ปชหติ  วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ
อนภาวงฺคเมติ ฯ
     {๙๒๒.๑}   อถวา  ภิกฺขุ  อตฺตโน ราคมลํ โทสมลํ โมหมลํ มานมลํ
ทิฏฺิมลํ    กิเลสมลํ    ทุจฺจริตมลํ   อนฺธกรณํ   อจกฺขุกรณํ   อาณกรณํ
ปญฺานิโรธิกํ     วิฆาตปกฺขิกํ     อนิพฺพานสํวตฺตนิกํ    ธมติ    สนฺธมติ
นิทฺธมติ   ปชหติ   วิโนเทติ   พฺยนฺตีกโรติ   อนภาวงฺคเมติ   ฯ  อถวา
สมฺมาทิฏฺิยา   มิจฺฉาทิฏฺึ   ธมติ   สนฺธมติ   นิทฺธมติ  ปชหติ  วิโนเทติ
พฺยนฺตีกโรติ      อนภาวงฺคเมติ      สมฺมาสงฺกปฺเปน     มิจฺฉาสงฺกปฺปํ
สมฺมาวาจาย       มิจฺฉาวาจํ      สมฺมากมฺมนฺเตน      มิจฺฉากมฺมนฺตํ
สมฺมาอาชีเวน      มิจฺฉาอาชีวํ      สมฺมาวายาเมน     มิจฺฉาวายามํ
สมฺมาสติยา    มิจฺฉาสตึ    สมฺมาสมาธินา   มิจฺฉาสมาธึ   สมฺมาาเณน
มิจฺฉาาณํ    สมฺมาวิมุตฺติยา    มิจฺฉาวิมุตฺตึ   ธมติ   สนฺธมติ   นิทฺธมติ
ปชหติ   วิโนเทติ   พฺยนฺตีกโรติ   อนภาวงฺคเมติ   ฯ   อถวา  อริเยน
อฏฺงฺคิเกน   มคฺเคน  สพฺเพ  กิเลเส  สพฺเพ  ทุจฺจริเต  สพฺเพ  ทรเถ
สพฺเพ    ปริฬาเห    สพฺเพ   สนฺตาเป   สพฺพากุสลาภิสงฺขาเร   ธมติ
สนฺธมติ    นิทฺธมติ   ปชหติ   วิโนเทติ   พฺยนฺตีกโรติ   อนภาวงฺคเมตีติ
กมฺมาโร รชตสฺเสว นิทฺธเม มลมตฺตโน ฯ เตนาห สารีปุตฺตตฺเถโร
         กํ โส สิกฺขํ สมาทาย      เอโกทิ นิปโก สโต
         กมฺมาโร รชตสฺเสว        นิทฺธเม มลมตฺตโนติ ฯ
     [๙๒๓]        วิชิคุจฺฉมานสฺส ยทิทํ ผาสุ (สารีปุตฺตาติ ภควา)
                       ริตฺตาสนํ สยนํ เสวโต เจ ๑-
                       สมฺโพธิกามสฺส ยถานุธมฺมํ
                       ตนฺเต ปวกฺขามิ ยถาปชานํ ฯ
     [๙๒๔]   วิชิคุจฺฉมานสฺส    ยทิทํ    ผาสูติ    วิชิคุจฺฉมานสฺสาติ
ชาติยา    วิชิคุจฺฉมานสฺส    ชราย    พฺยาธินา    มรเณน    โสเกหิ
ปริเทเวหิ   ทุกฺเขหิ   โทมนสฺเสหิ   อุปายาเสหิ   ฯเปฯ  ทิฏฺิพฺยสเนน
ทุกฺเขน       วิชิคุจฺฉมานสฺส       อฏฺฏิยมานสฺส      หรายมานสฺสาติ
วิชิคุจฺฉมานสฺส  ฯ  ยทิทํ  ผาสูติ  ยํ  ผาสุ  ผาสุวิหารํ  ตํ  กเถสฺสามิ ฯ
กตโม   ผาสุวิหาโร   ฯ  สมฺมาปฏิปทา  อนุโลมปฏิปทา  อปจฺจนีกปฏิปทา
@เชิงอรรถ:  โป ม. เว ฯ
[๑]-    อนฺวตฺถปฏิปทา    ธมฺมานุธมฺมปฏิปทา    สีเลสุ   ปริปูริการิตา
อินฺทฺริเยสุ   คุตฺตทฺวารตา   โภชเน   ๒-   มตฺตญฺุตา  ชาคริยานุโยโค
สติสมฺปชญฺ     จตฺตาโร     สติปฏฺานา    จตฺตาโร    สมฺมปฺปธานา
จตฺตาโร   อิทฺธิปฺปาทา   ปญฺจินฺทฺริยานิ   ปญฺจ  พลานิ  สตฺต  โพชฺฌงฺคา
อริโย   อฏฺงฺคิโก   มคฺโค   นิพฺพานญฺจ   นิพฺพานคามินี   จ   ปฏิปทา
อยํ ผาสุวิหาโรติ วิชิคุจฺฉมานสฺส ยทิทํ ผาสุ ฯ
     [๙๒๕]   สารีปุตฺตาติ  ภควาติ  ตํ  เถรํ  นาเมนาลปติ  ฯ ภควาติ
คารวาธิวจนํ  ฯ  อปิจ  ภคฺคราโคติ  ภควา  ฯ  ภคฺคโทโสติ  ภควา  ฯ
ภคฺคโมโหติ   ภควา  ฯ  ภคฺคมาโนติ  ภควา  ฯ  ภคฺคทิฏฺีติ  ภควา  ฯ
ภคฺคกณฺฏโกติ    ภควา   ฯ   ภคฺคกิเลโสติ   ภควา   ฯ   ภชิ   วิภชิ
ปฏิวิภชิ   ๓-   ธมฺมรตนนฺติ   ภควา  ฯ  ภวานํ  อนฺตกโรติ  ภควา  ฯ
ภาวิตกาโยติ   ภควา   ฯ   ภาวิตสีโลติ   ภาวิตจิตฺโตติ   ภาวิตปญฺโติ
ภควา   ฯ   ภชิ   วา   ภควา  อรญฺวนปตฺถานิ  ปนฺตานิ  เสนาสนานิ
อปฺปสทฺทานิ     อปฺปนิคฺโฆสานิ     วิชนวาตานิ     มนุสฺสราหเสยฺยกานิ
ปฏิสลฺลานสารูปานีติ ภควา ฯ
     {๙๒๕.๑}   ภาคี   วา   ภควา   จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลาน-
ปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานนฺติ     ภควา    ฯ    ภาคี    วา    ภควา
อตฺถรสสฺส     ธมฺมรสสฺส     วิมุตฺติรสสฺส     อธิสีลสฺส     อธิจิตฺตสฺส
อธิปญฺายาติ   ภควา   ฯ   ภาคี  วา  ภควา  จตุนฺนํ  ฌานานํ  จตุนฺนํ
อปฺปมญฺานํ     จตุนฺนํ     อรูปสมาปตฺตีนนฺติ     ภควา    ฯ    ภาคี
วา    ภควา   อฏฺนฺนํ   วิโมกฺขานํ   อฏฺนฺนํ   อภิภายตนานํ   นวนฺนํ
@เชิงอรรถ:  ม. อวิรุทฺธปฏิปทา ฯ  โป. ยุ. โภชเนสุ ฯ  โป. ม. ปวิภชิ ฯ
อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนนฺติ   ภควา   ฯ   [๑]-   ทสนฺนํ  สญฺาภาวนานํ
ทสนฺนํ     กสิณสมาปตฺตีนํ    อานาปานสฺสติสมาธิสฺส    อสุภสมาปตฺติยาติ
ภควา  ฯ  ภาคี  วา  ภควา  จตุนฺนํ  สติปฏฺานานํ จตุนฺนํ สมฺมปฺปธานานํ
จตุนฺนํ   อิทฺธิปฺปาทานํ   ปญฺจนฺนํ   อินฺทฺริยานํ   ปญฺจนฺนํ  พลานํ  สตฺตนฺนํ
โพชฺฌงฺคานํ    อริยสฺส   อฏฺงฺคิกสฺส   มคฺคสฺสาติ   ภควา   ฯ   ภาคี
วา    ภควา   ทสนฺนํ   ตถาคตพลานํ   จตุนฺนํ   เวสารชฺชานํ   จตุนฺนํ
ปฏิสมฺภิทานํ    ฉนฺนํ    อภิญฺานํ   ฉนฺนํ   พุทฺธธมฺมานนฺติ   ภควา   ฯ
ภควาติ   เนตํ   นามํ  มาตรา  กตํ  น  ปิตรา  กตํ  น  ภาตรา  กตํ
น   ภคินิยา   กตํ   น   มิตฺตามจฺเจหิ   กตํ  น  าติสาโลหิเตหิ  กตํ
น    สมณพฺราหฺมเณหิ    กตํ    น   เทวตาหิ   กตํ   วิโมกฺขนฺติกเมตํ
พุทฺธานํ     ภควนฺตานํ     โพธิยา    มูเล    สห    สพฺพญฺุตาณสฺส
ปฏิลาภา สจฺฉิกา ปญฺตฺติ ยทิทํ ภควาติ สารีปุตฺตาติ ภควา ฯ
     [๙๒๖]   ริตฺตาสนํ   สยนํ   เสวโต  เจติ  อาสนํ  วุจฺจติ  ยตฺถ
นิสีทติ    มญฺโจ    ปี    ภิสิ    ตฏฺฏิกา    จมฺมขณฺโฑ   ติณสนฺถาโร
ปณฺณสนฺถาโร   ปลาสสนฺถาโร   ฯ   สยนํ   วุจฺจติ   เสนาสนํ  วิหาโร
อฑฺฒโยโค    ปาสาโท    หมฺมิยํ    คุหา    ฯ    [๒]-    สยนาสนํ
อสปฺปายรูปทสฺสเนน    ริตฺตํ    วิวิตฺตํ   ปวิวิตฺตํ   อสปฺปายสทฺทสฺสวเนน
ฯเปฯ   อสปฺปาเยหิ   ปญฺจหิ   กามคุเณหิ   ริตฺตํ   วิวิตฺตํ  ปวิวิตฺตํ  ฯ
[๓]-   ริตฺตํ   สยนาสนํ   เสวโต   นิเสวโต   สํเสวโต  ปฏิเสวโตติ
ริตฺตาสนํ สยนํ เสวโต เจ ฯ
@เชิงอรรถ:  ม. ยุ. ภาคี วา ภควา ฯ ๒-๓ ม. ตํ ฯ
     [๙๒๗]   สมฺโพธิกามสฺส    ยถานุธมฺมนฺติ    สมฺโพธิ    วุจฺจติ
จตูสุ      มคฺเคสุ      าณํ     ปญฺา     ปญฺินฺทฺริยํ     ปญฺาพลํ
ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค     วีมํสา     วิปสฺสนา     สมฺมาทิฏฺิ    ฯเปฯ
ตํ     สมฺโพธึ     พุชฺฌิตุกามสฺส    อนุพุชฺฌิตุกามสฺส    ปฏิพุชฺฌิตุกามสฺส
สมฺพุชฺฌิตุกามสฺส อธิคนฺตุกามสฺส ผสฺเสตุกามสฺส
สจฺฉิกาตุกามสฺสาติ        สมฺโพธิกามสฺส       ฯ       ยถานุธมฺมนฺติ
กตเม    โพธิยา    อนุธมฺมา    ฯ    สมฺมาปฏิปทา    อนุโลมปฏิปทา
อปจฺจนีกปฏิปทา           อนฺวตฺถปฏิปทา          ธมฺมานุธมฺมปฏิปทา
สีเลสุ      ปริปูริการิตา     อินฺทฺริเยสุ     คุตฺตทฺวารตา     โภชเน
มตฺตญฺุตา      ชาคริยานุโยโค     สติสมฺปชญฺ     อิเม     วุจฺจนฺติ
โพธิยา    อนุธมฺมา    ฯ    อถวา    จตุนฺนํ    มคฺคานํ   ปุพฺพภาเค
วิปสฺสนา    อิเม    วุจฺจนฺติ    โพธิยา    อนุธมฺมาติ   สมฺโพธิกามสฺส
ยถานุธมฺมํ ฯ
     [๙๒๘]   ตนฺเต    ปวกฺขามิ    ยถาปชานนฺติ   ตนฺติ   โพธิยา
อนุธมฺมํ     ฯ     ปวกฺขามีติ    วกฺขามิ    ปวกฺขามิ    อาจิกฺขิสฺสามิ
เทสิสฺสามิ        ปญฺาเปสฺสามิ       ปฏฺเปสฺสามิ       วิวริสฺสามิ
วิภชิสฺสามิ     อุตฺตานีกริสฺสามิ     ปกาสิสฺสามิ     ฯ    ยถาปชานนฺติ
ยถา    [๑]-    ปชานนฺโต   อาชานนฺโต   วิชานนฺโต   ปฏิวิชานนฺโต
ปฏิวิชฺฌนฺโต    น    อิติหิติหํ    น    อิติกิราย   น   ปรมฺปราย   น
ปิฏกสมฺปทาย    น   ตกฺกเหตุ   น   นยเหตุ   น   อาการปริวิตกฺเกน
น      ทิฏฺินิชฺฌานกฺขนฺติยา     สามํ     สยมภิญฺาตํ     อตฺตปจฺจกฺขํ
ธมฺมํ   ตํ   กถยิสฺสามีติ   ตนฺเต   ปวกฺขามิ   ยถาปชานํ   ฯ  เตนาห
ภควา
@เชิงอรรถ:  ม. ยุ. ปชานํ ฯ
                       วิชิคุจฺฉมานสฺส ยทิทํ ผาสุ (สารีปุตฺตาติ ภควา)
                       ริตฺตาสนํ สยนํ เสวโต เจ
                       สมฺโพธิกามสฺส ยถานุธมฺมํ
                       ตนฺเต ปวกฺขามิ ยถาปชานนฺติ ฯ
     [๙๒๙]        ปญฺจนฺน ๑- ธีโร ภยานํ น ภาเย
                       ภิกฺขุ สโต สปฺปริยนฺตจารี
                       ฑํสาธิปาตาน สิรึสปานํ ๒-
                       มนุสฺสผสฺสาน จตุปฺปทานํ ฯ
     [๙๓๐]   ปญฺจนฺน   ธีโร   ภยานํ   น   ภาเยติ   ธีโรติ  ธีโร
ปณฺฑิโต    ปญฺวา    พุทฺธิมา    าณี   วิภาวี   เมธาวี   ฯ   ธีโร
ปญฺจนฺนํ   ภยานํ   น  ภาเยยฺย  น  ตเสยฺย  [๓]-  น  อุตฺตเสยฺย  น
ปริตฺตเสยฺย   น   สนฺตาสํ   อาปชฺเชยฺย   อภิรุ   ๔-   อสฺส  อจฺฉมฺภี
อนุตฺราสี     อปลายี    ปหีนภยเภรโว    วิคตโลมหํโส    วิหเรยฺยาติ
ปญฺจนฺน ธีโร ภยานํ น ภาเย ฯ
     [๙๓๑]   ภิกฺขุ   สโต   สปฺปริยนฺตจารีติ  ภิกฺขูติ  กลฺยาณปุถุชฺชโน
วา  ภิกฺขุ  เสกฺโข  วา  ภิกฺขุ  ฯ  สโตติ  จตูหิ  การเณหิ  สโต กาเย
กายานุปสฺสนาสติปฏฺานํ     ภาเวนฺโต     สโต    เวทนาสุ    จิตฺเต
ธมฺเมสุ    ธมฺมานุปสฺสนาสติปฏฺานํ    ภาเวนฺโต   สโต   โส   วุจฺจติ
สโต    ฯ    สปฺปริยนฺตจารีติ   จตฺตาโร   ปริยนฺตา   สีลสํวรปริยนฺโต
อินฺทฺริยสํวรปริยนฺโต            โภชเน           มตฺตญฺุตาปริยนฺโต
ชาคริยานุโยคปริยนฺโต ฯ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. ปญฺจนฺนํ ฯ  ม. สิรีสปานํ ฯ  ม. น สนฺตเสยฺย ฯ  ม. ยุ. อภีรู ฯ
     {๙๓๑.๑}   กตโม  สีลสํวรปริยนฺโต  ฯ  อิธ  ภิกฺขุ  สีลวา  โหติ
ปาฏิโมกฺขสํวรสํวุโต     วิหรติ     อาจารโคจรสมฺปนฺโน     อณุมตฺเตสุ
วชฺเชสุ   ภยทสฺสาวี   สมาทาย   สิกฺขติ   สิกฺขาปเทสุ  อนฺโต  ปูติภาวํ
ปจฺจเวกฺขมาโน   อนฺโต   สีลสํวรปริยนฺเต   จรติ   มริยาทํ  น  ภินฺทติ
อยํ สีลสํวรปริยนฺโต ฯ
     {๙๓๑.๒}   กตโม  อินฺทฺริยสํวรปริยนฺโต  ฯ  อิธ  ภิกฺขุ  จกฺขุนา
รูปํ   ทิสฺวา   น  นิมิตฺตคฺคาหี  โหติ  นานุพฺยญฺชนคฺคาหี  ยตฺวาธิกรณเมนํ
จกฺขุนฺทฺริยํ    อสํวุตํ    วิหรนฺตํ   อภิชฺฌาโทมนสฺสา   ปาปกา   อกุสลา
ธมฺมา   อนฺวาสฺสเวยฺยุํ   ตสฺส   สํวราย   ปฏิปชฺชติ  รกฺขติ  จกฺขุนฺทฺริยํ
จกฺขุนฺทฺริเย   สํวรํ   อาปชฺชติ   โสเตน   สทฺทํ  สุตฺวา  ฆาเนน  คนฺธํ
ฆายิตฺวา    ชิวฺหาย    รสํ   สายิตฺวา   กาเยน   โผฏฺพฺพํ   ผุสิตฺวา
มนสา    ธมฺมํ   วิญฺาย   น   นิมิตฺตคฺคาหี   โหติ   นานุพฺยญฺชนคฺคาหี
ยตฺวาธิกรณเมนํ     มนินฺทฺริยํ    อสํวุตํ    วิหรนฺตํ    อภิชฺฌาโทมนสฺสา
ปาปกา   อกุสลา   ธมฺมา   อนฺวาสฺสเวยฺยุํ   ตสฺส   สํวราย  ปฏิปชฺชติ
รกฺขติ    มนินฺทฺริยํ    มนินฺทฺริเย    สํวรํ    อาปชฺชติ   อาทิตฺตปริยายํ
ปจฺจเวกฺขมาโน    อนฺโต    อินฺทฺริยสํวรปริยนฺเต   จรติ   มริยาทํ   น
ภินฺทติ อยํ อินฺทฺริยสํวรปริยนฺโต ฯ
     {๙๓๑.๓}   กตโม   โภชเน  มตฺตญฺุตาปริยนฺโต  ฯ  อิธ  ภิกฺขุ
ปฏิสงฺขา  โยนิโส  อาหารํ  อาหาเรติ  เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย
น   วิภูสนาย  ยาวเทว  อิมสฺส  กายสฺส  ิติยา  ยาปนาย  วิหึสุปรติยา
พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย    อิติ    ปุราณญฺจ    เวทนํ   ปฏิหงฺขามิ   นวญฺจ
เวทนํ   น   อุปฺปาเทสฺสามิ   ยาตฺรา   จ   เม   ภวิสฺสติ  อนวชฺชตา
จ       ผาสุวิหาโร      จาติ      อกฺขพฺภญฺชนวณปฏิจฺฉาทนปุตฺตมํสูปมํ
ปจฺจเวกฺขมาโน   อนฺโต   โภชเน   มตฺตญฺุตาปริยนฺเต   จรติ  มริยาทํ
น ภินฺทติ อยํ โภชเน มตฺตญฺุตาปริยนฺโต ฯ
     {๙๓๑.๔}   กตโม  ชาคริยานุโยคปริยนฺโต  ฯ  อิธ ภิกฺขุ ทิวสํ ๑-
จงฺกเมน  นิสชฺชาย  อาวรณีเยหิ  ธมฺเมหิ  จิตฺตํ ปริโสเธติ รตฺติยา ปมํ
ยามํ   จงฺกเมน   นิสชฺชาย   อาวรณีเยหิ   ธมฺเมหิ   จิตฺตํ  ปริโสเธติ
รตฺติยา   มชฺฌิมํ   ยามํ   ทกฺขิเณน  ปสฺเสน  สีหเสยฺยํ  กปฺเปติ  ปาเท
ปาทํ    อจฺจาธาย    สโต    สมฺปชาโน    อุฏฺานสญฺ   มนสิกริตฺวา
รตฺติยา   ปจฺฉิมํ   ยามํ   ปจฺจุฏฺาย   จงฺกเมน  นิสชฺชาย  อาวรณีเยหิ
ธมฺเมหิ   จิตฺตํ   ปริโสเธติ   ภทฺเทกรตฺตวิหารํ  ปจฺจเวกฺขมาโน  อนฺโต
ชาคริยานุโยคปริยนฺเต   จรติ  มริยาทํ  น  ภินฺทติ  อยํ  ชาคริยานุโยค-
ปริยนฺโตติ ภิกฺขุ สโต สปฺปริยนฺตจารี ฯ
     [๙๓๒]   ฑํสาธิปาตาน  สิรึสปานนฺติ  ฑํสา  วุจฺจนฺติ ปิงฺคลมกฺขิกา ฯ
อธิปาติกา   ๒-  วุจฺจนฺติ  สพฺพาปิ  มกฺขิกาโย  ฯ  กึการณา  อธิปาติกา
วุจฺจนฺติ   สพฺพาปิ   มกฺขิกาโย  ฯ  ตา  อุปฺปติตฺวา  อุปฺปติตฺวา  ขาทนฺติ
ตํการณา  อธิปาติกา  วุจฺจนฺติ  สพฺพาปิ  มกฺขิกาโย  ฯ  สิรึสปา  วุจฺจนฺติ
อหีติ ฑํสาธิปาตาน สิรึสปานํ ฯ
@เชิงอรรถ:  โป. ยุ. ทิวา ฯ  ม. อธิปาตกา ฯ
     [๙๓๓]   มนุสฺสผสฺสาน    จตุปฺปทานนฺติ   มนุสฺสผสฺสา   วุจฺจนฺติ
โจรา  วา  อสฺสุ  มาณวา  กตกมฺมา  วา  อกตกมฺมา  วา  ฯ เต ภิกฺขุํ
ปญฺหํ   วา  ปุจฺเฉยฺยุํ  วาทํ  วา  อาโรเปยฺยุํ  อกฺโกเสยฺยุํ  ปริภาเสยฺยุํ
โรเสยฺยุํ  วิโรเสยฺยุํ  หึเสยฺยุํ  วิหึเสยฺยุํ  เหเยฺยุํ  วิเหเยฺยุํ  ฆาเตยฺยุํ
อุปฆาเตยฺยุํ   อุปฆาตํ   วา   กเรยฺยุํ  ฯ  โยโกจิ  มนุสฺสโต  อุปฆาโต
มนุสฺสผสฺโส    ฯ   จตุปฺปทานนฺติ   สีหา   พฺยคฺฆา   ทีปิ   อจฺฉตรจฺฉา
โกกา   โคมหิสา   หตฺถี   ฯ  เต  ภิกฺขุํ  มทฺเทยฺยุํ  ขาเทยฺยุํ  หึเสยฺยุํ
วิหึเสยฺยุํ    เหเยฺยุํ    วิเหเยฺยุํ   ฆาเตยฺยุํ   อุปฆาเตยฺยุํ   อุปฆาตํ
วา    กเรยฺยุํ    ฯ   จตุปฺปทโต   อุปฆาโต   ยงฺกิญฺจิ   จตุปฺปทภยนฺติ
มนุสฺสผสฺสาน จตุปฺปทานํ ฯ เตนาห ภควา
                       ปญฺจนฺน ธีโร ภยานํ น ภาเย
                       ภิกฺขุ สโต สปฺปริยนฺตจารี
                       ฑํสาธิปาตาน สิรึสปานํ
                       มนุสฺสผสฺสาน จตุปฺปทานนฺติ ฯ
     [๙๓๔]        ปรธมฺมิกานํปิ น สนฺตเสยฺย
                       ทิสฺวาปิ เตสํ พหุเภรวานิ
                       อถาปรานิ อภิสมฺภเวยฺยุํ
                       ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสี ฯ
     [๙๓๕]   ปรธมฺมิกานํปิ  น  สนฺตเสยฺย  ทิสฺวาปิ  เตสํ พหุเภรวานีติ
ปรธมฺมิกา   วุจฺจนฺติ   สตฺต   สหธมฺมิเก   เปตฺวา   เยเกจิ   พุทฺเธ
อปฺปสนฺนา   ธมฺเม   อปฺปสนฺนา   สงฺเฆ   อปฺปสนฺนา   ฯ   เต  ภิกฺขุํ
ปญฺหํ   วา   ปุจฺเฉยฺยุํ   วาทํ   วา   อาโรเปยฺยุํ  [๑]-  อกฺโกเสยฺยุํ
ปริภาเสยฺยุํ    โรเสยฺยุํ    วิโรเสยฺยุํ   หึเสยฺยุํ   วิหึเสยฺยุํ   เหเยฺยุํ
วิเหเยฺยุํ   ฆาเตยฺยุํ   อุปฆาเตยฺยุํ   อุปฆาตํ  วา  กเรยฺยุํ  เตสํ  พหู
เภรเว   ปสฺสิตฺวา   วา  สุณิตฺวา  วา  น  เวเธยฺย  นปฺปเวเธยฺย  น
สมฺปเวเธยฺย  น  ตเสยฺย  น  สนฺตเสยฺย  น  อุตฺตเสยฺย  น ปริตฺตเสยฺย
น   ภาเยยฺย  น  สนฺตาสํ  อาปชฺเชยฺย  อภิรุ  อสฺส  อจฺฉมฺภี  อนุตฺราสี
อปลายี    ปหีนภยเภรโว    วิคตโลมหํโส   วิหเรยฺยาติ   ปรธมฺมิกานํปิ
น สนฺตเสยฺย ทิสฺวาปิ เตสํ พหุเภรวานิ ฯ
     [๙๓๖]   อถาปรานิ   อภิสมฺภเวยฺยุํ   ปริสฺสยานิ   กุสลานุเอสีติ
อถาปรานิปิ   อตฺถิ   อภิสมฺโภตพฺพานิ   อภิภวิตพฺพานิ   อชฺโฌตฺถริตพฺพานิ
ปริยาทิยิตพฺพานิ    มทฺทิตพฺพานิ    ฯ    ปริสฺสยาติ    เทฺว   ปริสฺสยา
ปากฏปริสฺสยา   จ   ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสยา  จ  ฯเปฯ  เอวมฺปิ  ตตฺราสยาติ
ปริสฺสยา      ฯ      กุสลานุเอสีติ     สมฺมาปฏิปทํ     อนุโลมปฏิปทํ
อปจฺจนีกปฏิปทํ    อนฺวตฺถปฏิปทํ    ฯเปฯ    อริยํ    อฏฺงฺคิกํ    มคฺคํ
นิพฺพานญฺจ     นิพฺพานคามินิญฺจ     ปฏิปทํ    เอสนฺเตน    คเวสนฺเตน
ปริเยสนฺเตน        ปริสฺสยา       อภิสมฺโภตพฺพา       อภิภวิตพฺพา
อชฺโฌตฺถริตพฺพา       ปริยาทิยิตพฺพา      มทฺทิตพฺพาติ      อถาปรานิ
อภิสมฺภเวยฺยุํ ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสี ฯ เตนาห ภควา
@เชิงอรรถ:  ยุ. ตํ ฯ
                       ปรธมฺมิกานํปิ น สนฺตเสยฺย
                       ทิสฺวาปิ เตสํ พหุเภรวานิ
                       อถาปรานิ อภิสมฺภเวยฺยุํ
                       ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสีติ ฯ
     [๙๓๗]        อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโ
                       สีตํ อถุณฺหํ อธิวาสเยยฺย
                       โส เตหิ ผุฏฺโ พหุธา อโนโก
                       วิริยปรกฺกมํ ทฬฺหํ กเรยฺย ฯ
     [๙๓๘]   อาตงฺกผสฺเสน   ขุทาย   ผุฏฺโติ  อาตงฺกผสฺโส  วุจฺจติ
โรคผสฺโส   ฯ   โรคผสฺเสน   ผุฏฺโ   ปเรโต  สโมหิโต  สมนฺนาคโต
อสฺส   จกฺขุโรเคน   ผุฏฺโ   ปเรโต   สโมหิโต   สมนฺนาคโต   อสฺส
โสตโรเคน     ฆานโรเคน     ชิวฺหาโรเคน    กายโรเคน    ฯเปฯ
ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺเสน      ผุฏฺโ      ปเรโต      สโมหิโต
สมนฺนาคโต  อสฺส  ฯ  ขุทา  วุจฺจติ  ฉาตโก  ฯ ฉาตเกน ผุฏฺโ ปเรโต
สโมหิโต สมนฺนาคโต อสฺสาติ อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโ ฯ
     [๙๓๙]   สีตํ   อถุณฺหํ   อธิวาสเยยฺยาติ  สีตนฺติ  ทฺวีหิ  การเณหิ
สีตํ   โหติ   อพฺภนฺตรธาตุสงฺโกปวเสน   ๑-   วา  สีตํ  โหติ  พหิทฺธา
อุตุวเสน   วา   สีตํ   โหติ   ฯ   อุณฺหนฺติ   ทฺวีหิ   การเณหิ   อุณฺหํ
โหติ    อพฺภนฺตรธาตุสงฺโกปวเสน   ๒-   วา   อุณฺหํ   โหติ   พหิทฺธา
อุตุวเสน   วา   อุณฺหํ   โหติ   ฯ   สีตํ  อุณฺหํ  อธิวาสเยยฺยาติ  ขโม
@เชิงอรรถ: ๑-๒ ม. อพฺภนฺตรธาตุปฺปโกปวเสน ฯ
อสฺส    สีตสฺส    อุณฺหสฺส    ชิฆจฺฉาย    ปิปาสาย   ฑํสมกสวาตาตป-
สิรึสปสมฺผสฺสานํ    ทุรุตฺตานํ    ทุราคตานํ    วจนปถานํ    อุปฺปนฺนานํ
สารีริกานํ   เวทนานํ  ทุกฺขานํ  ติปฺปานํ  ๑-  ขรานํ  กฏุกานํ  อสาตานํ
อมนาปานํ   ปาณหรานํ   อธิวาสิกชาติโก   ๒-   อสฺสาติ   สีตํ  อถุณฺหํ
อธิวาสเยยฺย ฯ
     [๙๔๐]   โส   เตหิ   ผุฏฺโ   พหุธา   อโนโกติ   โส  เตหีติ
อาตงฺกผสฺเสน   จ  ขุทาย  จ  สีเตน  จ  อุเณฺหน  จ  ผุฏฺโ  ปเรโต
สโมหิโต   สมนฺนาคโต   อสฺสาติ   โส   เตหิ   ผุฏฺโ   ฯ   พหุธาติ
อเนกวิเธหิ  อากาเรหิ  ผุฏฺโ  ปเรโต  สโมหิโต  สมนฺนาคโต  อสฺสาติ
โส   เตหิ   ผุฏฺโ   พหุธา   ฯ   อโนโกติ  อภิสงฺขารสหคตวิญฺาณสฺส
โอกาสํ    น    กโรตีติปิ    อโนโก    ฯ    อถวา   กายทุจฺจริตสฺส
วจีทุจฺจริตสฺส    มโนทุจฺจริตสฺส    โอกาสํ    น   กโรตีติปิ   อโนโกติ
โส เตหิ ผุฏฺโ พหุธา อโนโก ฯ
     [๙๔๑]   วิริยปรกฺกมํ   ทฬฺหํ   กเรยฺยาติ   วิริยปรกฺกโม  วุจฺจติ
โย   เจตสิโก   วิริยารมฺโภ   นิกฺกโม   ปรกฺกโม  อุยฺยาโม  วายาโม
อุสฺสาโห    อุสฺโสฬฺหี    อปฺปฏิวานี    ถาโม    ธิติ   อสิถิลปรกฺกมตา
อนิกฺขิตฺตจฺฉนฺทตา    อนิกฺขิตฺตธุรตา   ธุรสมฺปคฺคาโห   วิริยํ   วิริยินฺทฺริยํ
วิริยพลํ    สมฺมาวายาโม   ฯ   วิริยปรกฺกมํ   ทฬฺหํ   กเรยฺย   [๓]-
ทฬฺหสมาทาโน     อสฺส     อวฏฺิตสมาทาโนติ    วิริยปรกฺกมํ    ทฬฺหํ
กเรยฺย ฯ เตนาห ภควา
@เชิงอรรถ:  ม. ติพุพานํ ฯ  โป. ม. อธิวาสกชาติโก ฯ  ม. กเรยฺยาติ วิริยํ ปรกฺกมํ
@ทฬฺหํ กเรยฺย ถิรํ กเรยฺย ฯ
                       อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโ
                       สีตํ อถุณฺหํ อธิวาสเยยฺย
                       โส เตหิ ผุฏฺโ พหุธา อโนโก
                       วิริยปรกฺกมํ ทฬฺหํ กเรยฺยาติ ฯ
     [๙๔๒]        เถยฺยํ น ๑- กเรยฺย น มุสา ภเณยฺย
                       เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานิ
                       ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺา
                       กณฺหสฺส ปกฺโขติ วิโนทเยยฺย ฯ
     [๙๔๓]   เถยฺยํ  น  กเรยฺย  ๒-  น  มุสา  ภเณยฺยาติ  เถยฺยํ น
กเรยฺยาติ  อิธ  ภิกฺขุ  อทินฺนํ  ๓-  ปหาย  อทินฺนาทานา  ปฏิวิรโต อสฺส
ทินฺนาทายี   ทินฺนปาฏิกงฺขี   อเถเนน   สุจิภูเตน   อตฺตนา  วิหเรยฺยาติ
เถยฺยํ   น   กเรยฺย   ฯ   น  มุสา  ภเณยฺยาติ  อิธ  ภิกฺขุ  มุสาวาทํ
ปหาย   มุสาวาทา   ปฏิวิรโต   อสฺส   สจฺจวาที   สจฺจสนฺโธ   เถโต
ปจฺจยิโก   อวิสํวาทโก   โลกสฺสาติ   เถยฺยํ   น   กเรยฺย   น  มุสา
ภเณยฺย ฯ
     [๙๔๔]   เมตฺตาย  ผสฺเส  ตสถาวรานีติ  เมตฺตาติ  ยา  สตฺเตสุ
เมตฺติ   เมตฺตายนา  เมตฺตายิตตฺตํ  อนุทา  ๔-  อนุทายนา  อนุทายิตตฺตํ
หิเตสิตา  อนุกมฺปา  อพฺยาปาโท  อพฺยาปชฺโฌ  ๕-  อโทโส  กุสลมูลํ  ฯ
ตสาติ   เยสํ   ตสิณา   ๖-   ตณฺหา   อปฺปหีนา   เยสญฺจ  ภยเภรวา
อปฺปหีนา   ฯ   กึการณา   วุจฺจนฺติ   ตสา   ฯ  เต  ตสนฺติ  อุตฺตสนฺติ
@เชิงอรรถ: ๑-๒ ม. น กาเร ฯ  โป. ม. อทินฺนาทานํ ฯ  ม. อนุทยา อนุทยนา อนุทยิตตฺตํ ฯ
@ ม. อพฺยาปชฺโช ฯ  ม. ตสิตา ฯ
ปริตฺตสนฺติ    ภายนฺติ    สนฺตาสํ    อาปชฺชนฺติ    ตํการณา    วุจฺจนฺติ
ตสา   ฯ   ถาวราติ  เยสํ  ตสิณา  ตณฺหา  ปหีนา  เยสญฺจ  ภยเภรวา
ปหีนา  ฯ  กึการณา  วุจฺจนฺติ  ถาวรา  ฯ  เต  น  ตสนฺติ  น อุตฺตสนฺติ
น    ปริตฺตสนฺติ   น   ภายนฺติ   น   สนฺตาสํ   อาปชฺชนฺติ   ตํการณา
วุจฺจนฺติ  ถาวรา  ฯ  เมตฺตาย  ผสฺเส  ตสถาวรานีติ  ตเส  จ  ถาวเร
จ  เมตฺตาย  ผสฺเสยฺย  ผเรยฺย  เมตฺตาสหคเตน  เจตสา  วิปุเลน  ๑-
มหคฺคเตน   อปฺปมาเณน   อเวเรน  อพฺยาปชฺเฌน  ผริตฺวา  วิหเรยฺยาติ
เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานิ ฯ
     [๙๔๕]   ยทาวิลตฺตํ  มนโส  วิชญฺาติ  ยทาติ  ยทา  ฯ  มนโสติ
ยํ   จิตฺตํ   มโน   มานสํ   หทยํ   ปณฺฑรํ   มโน  มนายตนํ  มนินฺทฺริยํ
วิญฺาณํ   วิญฺาณกฺขนฺโธ   ตชฺชา   มโนวิญฺาณธาตุ   ฯ  กายทุจฺจริเตน
จิตฺตํ   อาวิลํ   โหติ   ลุฬิตํ   เอริตํ   ฆฏฺฏิตํ   จลิตํ  ภนฺตํ  อวูปสนฺตํ
วจีทุจฺจริเตน    มโนทุจฺจริเตน   ราเคน   โทเสน   โมเหน   โกเธน
อุปนาเหน    มกฺเขน    ปฬาเสน    อิสฺสาย    มจฺฉริเยน    มายาย
สาเยฺเยน    ถมฺเภน    สารมฺเภน    มาเนน    อติมาเนน   มเทน
ปมาเทน   สพฺพกิเลเสหิ   สพฺพทุจฺจริเตหิ   สพฺพทรเถหิ   สพฺพปริฬาเหหิ
สพฺพสนฺตาเปหิ    สพฺพากุสลาภิสงฺขาเรหิ   จิตฺตํ   อาวิลํ   โหติ   ลุฬิตํ
เอริตํ    ฆฏฺฏิตํ    จลิตํ   ภนฺตํ   อวูปสนฺตํ   ฯ   ยทาวิลตฺตํ   มนโส
วิชญฺาติ    จิตฺตสฺส   อาวิลภาวํ   ชาเนยฺย   อาชาเนยฺย   วิชาเนยฺย
ปฏิวิชาเนยฺย ปฏิวิชฺเฌยฺยาติ ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺา ฯ
@เชิงอรรถ:  ยุ. วิปุลฺเลน ฯ
     [๙๔๖]   กณฺหสฺส   ปกฺโขติ   วิโนทเยยฺยาติ   กโณฺหติ  โย  โส
มาโร   กโณฺห   อธิปติ   อนฺตคู   ๑-   นมุจิ  ปมตฺตพนฺธุ  ฯ  กณฺหสฺส
ปกฺโขติ     วิโนทเยยฺยาติ     กณฺหปกฺโข     มารปกฺโข    มารปาโส
มารพฬิสํ    มารามิสํ    มารวิสโย    มารนฺตตโป   ๒-   มารโคจโร
มารพนฺธนนฺติ   ปชเหยฺย   วิโนเทยฺย   พยนฺตีกเรยฺย  อนภาวงฺคเมยฺยาติ
เอวมฺปิ    กณฺหสฺส    ปกฺโขติ   วิโนทเยยฺย   ฯ   อถวา   กณฺหปกฺโข
มารปกฺโข    อกุสลปกฺโข    ทุกฺขุทโย    ทุกฺขวิปาโก    นิรยสํวตฺตนิโก
ติรจฺฉานโยนิสํวตฺตนิโก    ปิตฺติวิสยสํวตฺตนิโกติ    ปชเหยฺย    วิโนเทยฺย
พฺยนฺตีกเรยฺย     อนภาวงฺคเมยฺยาติ     เอวมฺปิ    กณฺหสฺส    ปกฺโขติ
วิโนทเยยฺย ฯ เตนาห ภควา
                       เถยฺยํ น กเรยฺย น มุสา ภเณยฺย
                       เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานิ
                       ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺา
                       กณฺหสฺส ปกฺโขติ วิโนทเยยฺยาติ ฯ
     [๙๔๗]        โกธาติมานสฺส วสํ น คจฺเฉ
                       มูลมฺปิ เตสํ ปลิขญฺ ติฏฺเ
                       อถปฺปิยํ วา ปน อปฺปิยํ วา
                       อทฺธา ภวนฺโต อภิสมฺภเวยฺย ฯ
     [๙๔๘]   โกธาติมานสฺส  วสํ  น  คจฺเฉติ  โกธาติ ๓- โย จิตฺตสฺส
@เชิงอรรถ:  ม. อนฺตคุ ฯ  ม. มารนิวาโส ฯ  ม. โกโธติ ฯ
อาฆาโต    ปฏิฆาโต    ฯเปฯ    จณฺฑิกฺกํ    อสฺสุโรโป   อนตฺตมนตา
จิตฺตสฺส   ฯ   อติมาโนติ   อิเธกจฺโจ   ปรํ   อติมญฺติ   ชาติยา  วา
โคตฺเตน  วา  ฯเปฯ  อญฺตรญฺตเรน  วา  วตฺถุนา  ฯ  โกธาติมานสฺส
วสํ   น   คจฺเฉติ   โกธสฺส   จ   อติมานสฺส   จ  วสํ  น  คจฺเฉยฺย
โกธญฺจ      อติมานญฺจ     ปชเหยฺย     วิโนเทยฺย     พฺยนฺตีกเรยฺย
อนภาวงฺคเมยฺยาติ โกธาติมานสฺส วสํ น คจฺเฉ ฯ
     [๙๔๙]   มูลมฺปิ  เตสํ  ปลิขญฺ  ติฏฺเติ  กตมํ  โกธสฺส  มูลํ  ฯ
อวิชฺชา    มูลํ    อโยนิโสมนสิกาโร   มูลํ   อสฺมิมาโน   มูลํ   อหิริกํ
มูลํ   อโนตฺตปฺปํ   มูลํ   อุทฺธจฺจํ   มูลํ   อิทํ   โกธสฺส  มูลํ  ฯ  กตมํ
อติมานสฺส    มูลํ    ฯ    อวิชฺชา    มูลํ    อโยนิโสมนสิกาโร   มูลํ
อสฺมิมาโน    มูลํ    อหิริกํ    มูลํ   อโนตฺตปฺปํ   มูลํ   อุทฺธจฺจํ   มูลํ
อิทํ   อติมานสฺส   มูลํ   ฯ   มูลมฺปิ   เตสํ  ปลิขญฺ  ติฏฺเติ  โกธสฺส
จ    อติมานสฺส    จ    มูลํ    ปลิขณิตฺวา   อุทฺธริตฺวา   สมุทฺธริตฺวา
อุปฺปาทยิตฺวา        สมุปฺปาทยิตฺวา        ปชหิตฺวา       วิโนทิตฺวา
พฺยนฺตีกริตฺวา     อนภาวงฺคเมตฺวา     ติฏฺเยฺยาติ     ๑-     มูลมฺปิ
เตสํ ปลิขญฺ ติฏฺเ ฯ
     [๙๕๐]   อถปฺปิยํ   วา   ปน   อปฺปิยํ   วา   อทฺธา   ภวนฺโต
อภิสมฺภเวยฺยาติ      อถาติ     ปทสนฺธิ     ปทสํสคฺโค     ปทปาริปูริ
อกฺขรสมวาโย     พฺยญฺชนสิลิฏฺตา    ปทานุปุพฺพตาเมตํ    อถาติ    ฯ
ปิยาติ  เทฺว  ปิยา  สตฺตา  วา สงฺขารา วา ฯ กตเม สตฺตา ปิยา ฯ อิธ
ยสฺส  ๒-  เต  โหนฺติ  อตฺถกามา  หิตกามา  ผาสุกามา โยคกฺเขมกามา
@เชิงอรรถ:  ม. ยุ. ติฏฺเยฺย สนฺติฏฺเยฺยาติ ฯ  ม. ยาสฺส ฯ
มาตา  วา  ปิตา  วา  ภาตา  วา  ภคินี  วา  ปุตฺโต ๑- วา ธีตา วา
มิตฺตา   วา   อมจฺจา   วา  าตี  วา  สาโลหิตา  วา  อิเม  สตฺตา
ปิยา  ฯ  กตเม  สงฺขารา  ปิยา  ฯ  มนาปิกา  รูปา  มนาปิกา  สทฺทา
มนาปิกา    คนฺธา    มนาปิกา   รสา   มนาปิกา   โผฏฺพฺพา   อิเม
สงฺขารา   ปิยา   ฯ   อปฺปิยาติ  เทฺว  อปฺปิยา  สตฺตา  วา  สงฺขารา
วา  ฯ  กตเม  สตฺตา  อปฺปิยา  ฯ  อิธ  ยสฺส  เต  โหนฺติ อนตฺถกามา
อหิตกามา    อผาสุกามา   อโยคกฺเขมกามา   ชีวิตา   โวโรเปตุกามา
อิเม สตฺตา อปฺปิยา ฯ
     {๙๕๐.๑}   กตเม   สงฺขารา   อปฺปิยา   ฯ  อมนาปิกา  รูปา
อมนาปิกา    สทฺทา    คนฺธา    รสา   โผฏฺพฺพา   อิเม   สงฺขารา
อปฺปิยา     ฯ    อทฺธาติ    เอกํสวจนํ    นิสฺสํสยวจนํ    นิกฺกงฺขวจนํ
อเทฺวชฺฌวจนํ     อเทฺวฬฺหกวจนํ     นิโยควจนํ     ๒-    อปณฺณกวจนํ
อวตฺถาปนวจนเมตํ   อทฺธาติ   ฯ   อถปฺปิยํ   วา   ปน   อปฺปิยํ   วา
อทฺธา    ภวนฺโต    อภิสมฺภเวยฺยาติ    ปิยาปิยํ   สาตาสาตํ   สุขทุกฺขํ
โสมนสฺสโทมนสฺสํ     อิฏฺานิฏฺ     อภิสมฺภวนฺโต    วา    อภิภเวยฺย
อภิภวนฺโต   วา   อภิสมฺภเวยฺยาติ   อถปฺปิยํ   วา   ปน   อปฺปิยํ  วา
อทฺธา ภวนฺโต อภิสมฺภเวยฺย ฯ เตนาห ภควา
                       โกธาติมานสฺส วสํ น คจฺเฉ
                       มูลมฺปิ เตสํ ปลิขญฺ ติฏฺเ
                       อถปฺปิยํ วา ปน อปฺปิยํ วา
                       อทฺธา ภวนฺโต อภิสมฺภเวยฺยาติ ฯ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. ยุ. ปุตฺตา ฯ  ม. นิยฺยานิกวจนํ ฯ
     [๙๕๑]        ปญฺ ปุรกฺขตฺวา กลฺยาณปีติ
                       วิกฺขมฺภเย ตานิ ปริสฺสยานิ
                       อรตึ สเหถ สยนมฺหิ ปนฺเต
                       จตุโร สเหถ ปริเทวธมฺเม ฯ
     [๙๕๒]   ปญฺ   ปุรกฺขตฺวา   กลฺยาณปีตีติ   ปญฺาติ  ยา  ปญฺ
ปชานนา   วิจโย   ปวิจโย   ธมฺมวิจโย   ฯเปฯ   อโมโห  ธมฺมวิจโย
สมฺมาทิฏฺิ   ฯ   ปญฺ   ปุรกฺขตฺวาติ   อิเธกจฺโจ  ปญฺ  ปุรโต  กตฺวา
จรติ     ปญฺาธโช     ปญฺาเกตุ     ปญฺาธิปเตยฺโย     วิจยพหุโล
ปวิจยพหุโล   โอกฺขายนพหุโล   ๑-   สโมกฺขายนพหุโล  ๒-  วิภูตวิหารี
ตจฺจริโก    ตพฺพหุโล    ตคฺครุโก   ตนฺนินฺโน   ตปฺโปโณ   ตปฺปพฺภาโร
ตทธิมุตฺโต   ตทาธิปเตยฺโยติ   เอวมฺปิ   ปญฺ   ปุรกฺขตฺวา   ฯ  อถวา
คจฺฉนฺโต   วา   คจฺฉามีติ   ปชานาติ   ิโต  วา  ิโตมฺหีติ  ปชานาติ
นิสินฺโน    วา   นิสินฺโนมฺหีติ   ปชานาติ   สยาโน   วา   สยาโนมฺหีติ
ปชานาติ   ยถา   ยถา   วา   ปนสฺส   กาโย   ปณิหิโต  โหติ  ตถา
ตถา นํ ปชานาตีติ เอวมฺปิ ปญฺ ปุรกฺขตฺวา ฯ
     {๙๕๒.๑}   อถวา   อภิกฺกนฺเต  ปฏิกฺกนฺเต  สมฺปชานการี  โหติ
อาโลกิเต    วิโลกิเต   สมฺปชานการี   โหติ   สมฺมิญฺชิเต   ปสาริเต
สมฺปชานการี    โหติ   สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ   สมฺปชานการี    โหติ
อสิเต  ปีเต  ขายิเต  สายิเต  สมฺปชานการี  โหติ อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม
สมฺปชานการี  โหติ คเต ิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว
@เชิงอรรถ:  ม. เปกฺขายนพหุโล ฯ  ม. สมเปกฺขายนพหุโล ฯ
สมฺปชานการี   โหตีติ   เอวมฺปิ   ปญฺ   ปุรกฺขตฺวา   ฯ   กลฺยาณปีตีติ
พุทฺธานุสฺสติวเสน     อุปฺปชฺชติ    ปีติ    ปามุชฺชํ    ๑-    กลฺยาณปีติ
ธมฺมานุสฺสติวเสน          สงฺฆานุสฺสติวเสน          สีลานุสฺสติวเสน
จาคานุสฺสติวเสน        เทวตานุสฺสติวเสน        อานาปานสฺสติวเสน
มรณานุสฺสติวเสน         กายคตาสติวเสน         อุปสมานุสฺสติวเสน
อุปฺปชฺชติ     ปีติ     ปามุชฺชํ     กลฺยาณปีตีติ     ปญฺ    ปุรกฺขตฺวา
กลฺยาณปีติ ฯ
     [๙๕๓]   วิกฺขมฺภเย    ตานิ   ปริสฺสยานีติ   ปริสฺสยาติ   เทฺว
ปริสฺสยา   ปากฏปริสฺสยา   จ   ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสยา   จ   ฯเปฯ   อิเม
วุจฺจนฺติ  ปากฏปริสฺสยา  ฯเปฯ  อิเม  วุจฺจนฺติ  ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสยา  ฯเปฯ
เอวมฺปิ   ตตฺราสยาติ   ปริสฺสยา   ฯ   วิกฺขมฺภเย   ตานิ  ปริสฺสยานีติ
ตานิ     ปริสฺสยานิ     วิกฺขมฺเภยฺย     อภิภเวยฺย     อชฺโฌตฺถเรยฺย
ปริยาทิเยยฺย มทฺเทยฺยาติ วิกฺขมฺภเย ตานิ ปริสฺสยานิ ฯ
     [๙๕๔]   อรตึ   สเหถ   สยนมฺหิ   ปนฺเตติ   อรตีติ  ยา  อรติ
อรติกา  ๒-  อนภิรติ  อนภิรมนา  อุกฺกณฺิกา  ๓-  ปริตฺตสิกา ฯ สยนมฺหิ
ปนฺเตติ   ปนฺเตสุ   วา   เสนาสเนสุ  อญฺตรญฺตเรสุ  วา  อธิกุสเลสุ
ธมฺเมสุ    อรตึ   สเหยฺย   อภิภเวยฺย   อชฺโฌตฺถเรยฺย   ปริยาทิเยยฺย
มทฺเทยฺยาติ อรตึ สเหถ สยนมฺหิ ปนฺเต ฯ
     [๙๕๕]   จตุโร   สเหถ   ปริเทวธมฺเมติ  จตฺตาโร  ปริเทวนีเย
ธมฺเม    สเหยฺย   [๔]-   อภิภเวยฺย   อชฺโฌตฺถเรยฺย   ปริยาทิเยยฺย
มทฺเทยฺยาติ จตุโร สเหถ ปริเทวธมฺเม ฯ เตนาห ภควา
@เชิงอรรถ:  โป. ม. สพฺพตฺถ ปาโมชฺชํ ฯ  ม. อรติตา ฯ  ม. อุกฺกณฺิตา ปริตฺตสิตา
@ ม. ปริสเหยฺย ฯ
                       ปญฺ ปุรกฺขตฺวา กลฺยาณปีติ
                       วิกฺขมฺภเย ตานิ ปริสฺสยานิ
                       อรตึ สเหถ สยนมฺหิ ปนฺเต
                       จตุโร สเหถ ปริเทวธมฺเมติ ฯ
     [๙๕๖]        กึสู อสิสฺสามิ ๑- กุวํ วา อสิสฺสํ
                       ทุกฺขํ วต เสตฺถ กุวชฺช เสสฺสํ
                       เอเต วิตกฺเก ปริเทวเนยฺเย
                       วินเยถ เสกฺโข อนิเกตสารี ๒- ฯ
     [๙๕๗]   กึสู   อสิสฺสามิ   กุวํ   วา  อสิสฺสนฺติ  กึสู  อสิสฺสามีติ
กึ   ภุญฺชิสฺสามิ   โอทนํ  วา  กุมฺมาสํ  วา  สตฺตุํ  วา  มจฺฉํ  วา  มํสํ
วาติ   กึสู   อสิสฺสามิ   ฯ   กุวํ   วา   อสิสฺสนฺติ   กตฺถ  ภุญฺชิสฺสามิ
ขตฺติยกุเล   วา   พฺราหฺมณกุเล   วา  เวสฺสกุเล  วา  สุทฺทกุเล  วาติ
กึสู อสิสฺสามิ กุวํ วา อสิสฺสํ ฯ
     [๙๕๘]   ทุกฺขํ   วต  เสตฺถ  กุวชฺช  เสสฺสนฺติ  อิมํ  รตฺตึ  ทุกฺขํ
สยึ  ๓-  ผลเก  ๔-  วา  ตฏฺฏิกาย  วา จมฺมขณฺเฑ วา ติณสนฺถาเร วา
ปณฺณสนฺถาเร   วา   ปลาสสนฺถาเร   วา  อาคมนรตฺตึ  ๕-  กตฺถ  สุขํ
สยิสฺสามิ  มญฺเจ  วา  ปีเ  วา  ภิสิยา  วา  พิพฺโพหเน  วา  วิหาเร
วา   อฑฺฒโยเค   วา   ปาสาเท   วา   หมฺมิยํ   วา   คุหาย  วาติ
ทุกฺขํ วต เสตฺถ กุวชฺช เสสฺสํ ฯ
     [๙๕๙]   เอเต  วิตกฺเก  ปริเทวเนยฺเยติ  เอเต  วิตกฺเกติ  เทฺว
@เชิงอรรถ:  ม. สพฺพตฺถ อสิสฺสํ กุว วา ฯ  ม. อนิเกตจารี ฯ  ม. สยิตฺถ
@ ยุ. สผลเก ฯ  ม. อาคามิรตฺตึ ฯ
ปิณฺฑปาตปฏิสญฺุตฺเต       วิตกฺเก      เทฺว      เสนาสนปฏิสญฺุตฺเต
วิตกฺเก   ปริเทวเนยฺเย   ๑-   อาเทวเนยฺย   ปริเทวเนยฺยาติ  เอเต
วิตกฺเก ปริเทวเนยฺเย ฯ
     [๙๖๐]   วินเยถ   เสกฺโข   อนิเกตสารีติ   เสกฺโขติ  กึการณา
วุจฺจติ   เสกฺโข   ฯ  สิกฺขตีติ  เสกฺโข  ฯ  กิญฺจ  สิกฺขติ  ฯ  อธิสีลมฺปิ
สิกฺขติ    อธิจิตฺตมฺปิ    สิกฺขติ    อธิปญฺมฺปิ    สิกฺขติ    ฯ    กตมา
อธิสีลสิกฺขา   ฯเปฯ   อยํ   อธิปญฺาสิกฺขา   ฯ   อิมา  ติสฺโส  สิกฺขา
อาวชฺเชนฺโต     สิกฺขติ     ชานนฺโต    สิกฺขติ    ปสฺสนฺโต    สิกฺขติ
ปจฺจเวกฺขนฺโต     สิกฺขติ    จิตฺตํ    อธิฏฺหนฺโต    สิกฺขติ    สทฺธาย
อธิมุจฺจนฺโต   สิกฺขติ   วิริยํ   ปคฺคณฺหนฺโต   สิกฺขติ   สตึ   อุปฏฺหนฺโต
สิกฺขติ    จิตฺตํ    สมาทหนฺโต   สิกฺขติ   ปญฺาย   ปชานนฺโต   สิกฺขติ
อภิญฺเยฺยํ    อภิชานนฺโต    สิกฺขติ   ปริญฺเยฺยํ   ปริชานนฺโต   สิกฺขติ
ปหาตพฺพํ    ปชหนฺโต    สิกฺขติ    สจฺฉิกาตพฺพํ   สจฺฉิกโรนฺโต   สิกฺขติ
ภาเวตพฺพํ   ภาเวนฺโต  สิกฺขติ  อาจรติ  สมาจรติ  สมาทาย  สิกฺขติ  ฯ
ตํการณา   วุจฺจติ   เสกฺโข  ฯ  เสกฺโข  วินยาย  ปฏิวินยาย  ปหานาย
วูปสมาย     ปฏินิสฺสคฺคาย     ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา    อธิสีลมฺปิ    สิกฺเขยฺย
อธิจิตฺตมฺปิ   สิกฺเขยฺย   อธิปญฺมฺปิ   สิกฺเขยฺย   อิมา   ติสฺโส   สิกฺขา
อาวชฺชนฺโต   สิกฺเขยฺย   ชานนฺโต   ฯเปฯ   สจฺฉิกาตพฺพํ  สจฺฉิกโรนฺโต
สิกฺเขยฺย   อาจเรยฺย   สมาจเรยฺย   สมาทาย   วตฺเตยฺยาติ   วินเยถ
เสกฺโข ฯ
@เชิงอรรถ:  ม. ปริเทวเนยฺเยติ ฯ
     [๙๖๑]   อนิเกตสารีติ   กถํ   นิเกตสารี   โหติ  ฯ  อิเธกจฺโจ
กุลปลิโพเธน    สมนฺนาคโต    โหติ   คณปลิโพเธน   อาวาสปลิโพเธน
จีวรปลิโพเธน    ปิณฺฑปาตปลิโพเธน   เสนาสนปลิโพเธน   คิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารปลิโพเธน    สมนฺนาคโต    โหติ    เอวํ   นิเกตสารี
โหติ ฯ
     {๙๖๑.๑}   กถํ  อนิเกตสารี  โหติ  ฯ  อิธ ภิกฺขุ น กุลปลิโพเธน
สมนฺนาคโต    โหติ   น   คณ   อาวาส   จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลาน-
ปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารปลิโพเธน   สมนฺนาคโต   โหติ  เอวํ  อนิเกตสารี
โหติ ฯ
                       มคธํ คตา โกสลํ คตา
                       เอกจฺจิยา [๑]- วชฺชิภูมิยา
                       มาคธา ๒- วิสงฺฆจาริโน
                       อนิเกตา วิหรนฺติ ภิกฺขโว
                       สาธุ จริตํ ๓- สาธุ สุจริตํ
                       สาธุ สทา อนิเกตวิหาโร
                       อตฺถปุจฺฉนํ ทกฺขกมฺมํ ๔-
                       เอตํ สามญฺ อากิญฺจนสฺสาติ ฯ
วินเยถ เสกฺโข อนิเกตสารี ฯ เตนาห ภควา
                       กึสู อสิสฺสามิ กุวํ วา อสิสฺสํ
                       ทุกฺขํ วต เสตฺถ กุวชฺช เสสฺสํ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. ปนสทฺโท ทิสฺสติ ฯ  ม. มิคา วิย อสงฺฆจาริโน ฯ  ม. จริตกํ ฯ
@ ม. ปทกฺขิณํ กมฺมํ ฯ
                       เอเต วิตกฺเก ปริเทวเนยฺเย
                       วินเยถ เสกฺโข อนิเกตสารีติ ฯ
     [๙๖๒]        อนฺนญฺจ ลทฺธา วสนญฺจ กาเล
                       มตฺตํ โส ชญฺ๑- อิธ โตสนตฺถํ
                       โส เตสุ คุตฺโต ยตจาริ คาเม
                       รุสิโตปิ วาจํ ผรุสํ น วชฺชา ฯ
     [๙๖๓]   อนฺนญฺจ   ลทฺธา   วสนญฺจ   กาเลติ  อนฺนนฺติ  โอทโน
กุมฺมาโส    สตฺตุ   มจฺโฉ   มํสํ   ฯ   วสนนฺติ   ฉ   จีวรานิ   โขมํ
กปฺปาสิกํ    โกเสยฺยํ    กมฺพลํ   สาณํ   ภงฺคํ   ฯ   อนฺนญฺจ   ลทฺธา
วสนญฺจ   กาเลติ   จีวรํ   ลภิตฺวา   ปิณฺฑปาตํ   ลภิตฺวา   น  กุหนาย
น   ลปนาย   น   เนมิตฺติกตาย   น  นิปฺเปสิกตาย  น  ลาเภน  ลาภํ
นิชิคึสนตาย   น   ทารุทาเนน   น   เวฬุทาเนน   น  ปตฺตทาเนน  น
ปุปฺผทาเนน   น   ผลทาเนน   น   สินานทาเนน   น  จุณฺณทาเนน  น
มตฺติกทาเนน  น  ทนฺตกฏฺทาเนน  น  มุโขทกทาเนน น ปาตุกมฺยตาย ๒-
น   มุคฺคสูปตาย   น   ปาริภฏฺยตาย  น  ปีมทฺทิกตาย  น  วตฺถุวิชฺชาย
น   ติรจฺฉานวิชฺชาย  น  องฺควิชฺชาย  น  นกฺขตฺตวิชฺชาย  น  ทูตคมเนน
น  ปหีนคมเนน  น  ชงฺฆเปสเนน  ๓-  น  เวชฺชกมฺเมน น ปิณฺฑเกน ๔-
น  ทานานุปฺปทาเนน  ธมฺเมน  สเมน  ลทฺธา  ลภิตฺวา  อภิวินฺทิตฺวา  ๕-
ปฏิลภิตฺวาติ อนฺนญฺจ ลทฺธา วสนญฺจ กาเล ฯ
     [๙๖๔]   มตฺตํ   โส   ชญฺา   อิธ   โตสนตฺถนฺติ   มตฺตํ   โส
@เชิงอรรถ:  ม. มตฺตํ ส ชญฺา ฯ  ม. จาตุ .. ฯ  ม. ชงฺฆเปสนิเกน ฯ
@ ม. ปิณฺฑปฏิปิณฺฑเกน ฯ  ม. อธิคนฺตฺวา วินฺทิตฺวา ฯ
ชญฺาติ   ทฺวีหิ   การเณหิ   มตฺตํ   ชานาติ   ๑-   ปฏิคฺคหณโต   วา
ปริโภคโต วา ฯ
     {๙๖๔.๑}   กถํ  ปฏิคฺคหณโต  มตฺตํ  ชานาติ  ฯ โถเกปิ ทิยมาเน
กุลานุทยาย    กุลานุรกฺขาย    กุลานุกมฺปาย    ปฏิคฺคณฺหาติ    พหุเกปิ
ทิยมาเน     กายปริหาริกํ     จีวรํ     ปฏิคฺคณฺหาติ     กุจฺฉิปริหาริกํ
ปิณฺฑปาตํ ปฏิคฺคณฺหาติ เอวํ ปฏิคฺคหณโต มตฺตํ ชานาติ ฯ
     {๙๖๔.๒}   กถํ  ปริโภคโต มตฺตํ ชานาติ ฯ ปฏิสงฺขา โยนิโส จีวรํ
ปฏิเสวติ    ยาวเทว    สีตสฺส    ปฏิฆาตาย    อุณฺหสฺส    ปฏิฆาตาย
ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ          ปฏิฆาตาย          ยาวเทว
หิริโกปินปฏิจฺฉาทนตฺถํ    ฯ   ปฏิสงฺขา   โยนิโส   ปิณฺฑปาตํ   ปฏิเสวติ
เนว   ทวาย  น  มทาย  น  มณฺฑนาย  น  วิภูสนาย  ยาวเทว  อิมสฺส
กายสฺส     ิติยา     ยาปนาย    วิหึสุปรติยา    พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย
อิติ   ปุราณญฺจ   เวทนํ   ปฏิหงฺขามิ  นวญฺจ  เวทนํ  น  อุปฺปาเทสฺสามิ
ยาตฺรา  จ  เม  ภวิสฺสติ  อนวชฺชตา  จ  ผาสุวิหาโร  จาติ ฯ ปฏิสงฺขา
โยนิโส   เสนาสนํ   ปฏิเสวติ   ยาวเทว   สีตสฺส  ปฏิฆาตาย  อุณฺหสฺส
ปฏิฆาตาย     ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ    ปฏิฆาตาย    ยาวเทว
อุตุปริสฺสยวิโนทนํ   ปฏิสลฺลานารามตฺถํ   ฯ   ปฏิสงฺขา  โยนิโส  คิลาน-
ปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ  ปฏิเสวติ  ยาวเทว อุปฺปนฺนานํ เวยฺยาพาธิกานํ ๒-
เวทนานํ   ปฏิฆาตาย   อพฺยาปชฺฌปรมตาย   ฯ  เอวํ  ปริโภคโต  มตฺตํ
ชานาติ ฯ
@เชิงอรรถ:  ม. ชาเนยฺย ฯ  ม. พฺยาพาธิกานํ ฯ
     {๙๖๔.๓}   มตฺตํ   โส  ชญฺาติ  อิเมหิ  ทฺวีหิ  การเณหิ  มตฺตํ
ชาเนยฺย    อาชาเนยฺย    วิชาเนยฺย    ปฏิวิชาเนยฺย   ปฏิวิชฺเฌยฺยาติ
มตฺตํ โส ชญฺา ฯ
     [๙๖๕]   อิธ    โตสนตฺถนฺติ    อิธ   ภิกฺขุ   สนฺตุฏฺโ   โหติ
อิตรีตเรน    จีวเรน   อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺิยา   จ   วณฺณวาที   น   จ
จีวรเหตุ    อเนสนํ   อปฺปฏิรูปํ   อาปชฺชติ   อลทฺธา   จ   จีวรํ   น
ปริตสฺสติ    ลทฺธา    จ    จีวรํ   อคธิโต   อมุจฺฉิโต   อนชฺฌาปนฺโน
อาทีนวทสฺสาวี     นิสฺสรณปญฺโ     ปริภุญฺชติ     ตาย     จ    ปน
อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺิยา    เนวตฺตานุกฺกํเสติ    น    ปรํ   วมฺเภติ   โย
หิ    ตตฺถ    ทกฺโข   อนลโส   สมฺปชาโน   ปฏิสฺสโต   อยํ   วุจฺจติ
ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเ อริยวํเส ิโต ฯ
     {๙๖๕.๑}   ปุนจปรํ  ภิกฺขุ  สนฺตุฏฺโ  โหติ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน
อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺิยา    จ    วณฺณวาที    น    จ   ปิณฺฑปาตเหตุ
อเนสนํ   อปฺปฏิรูปํ   อาปชฺชติ   อลทฺธา   จ   ปิณฺฑปาตํ  น  ปริตสฺสติ
ลทฺธา     จ     ปิณฺฑปาตํ     อคธิโต     อมุจฺฉิโต    อนชฺฌาปนฺโน
อาทีนวทสฺสาวี     นิสฺสรณปญฺโ     ปริภุญฺชติ     ตาย     จ    ปน
อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺิยา        เนวตฺตานุกฺกํเสติ       น       ปรํ
วมฺเภติ   โย   หิ   ตตฺถ   ทกฺโข  อนลโส  สมฺปชาโน  ปฏิสฺสโต  อยํ
วุจฺจติ   ภิกฺขุ   โปราเณ  อคฺคญฺเ  อริยวํเส  ิโต  ฯ  ปุนจปรํ  ภิกฺขุ
สนฺตุฏฺโ    โหติ   อิตรีตเรน   เสนาสเนน   อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺิยา
จ     วณฺณวาที     น    จ    เสนาสนเหตุ    อเนสนํ    อปฺปฏิรูปํ
อาปชฺชติ   อลทฺธา   จ   เสนาสนํ  น  ปริตสฺสติ  ลทฺธา  จ  เสนาสนํ
อคธิโต    อมุจฺฉิโต    อนชฺฌาปนฺโน    อาทีนวทสฺสาวี    นิสฺสรณปญฺโ
ปริภุญฺชติ   ตาย   จ   ปน  อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺิยา  เนวตฺตานุกฺกํเสติ
น    ปรํ   วมฺเภติ   โย   หิ   ตตฺถ   ทกฺโข   อนลโส   สมฺปชาโน
ปฏิสฺสโต อยํ วุจฺจติ ภิกฺขุ โปราเณ อคฺคญฺเ อริยวํเส ิโต ฯ
     {๙๖๕.๒}   ปุนจปรํ  ภิกฺขุ  สนฺตุฏฺโ โหติ อิตรีตเรน คิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขาเรน อิตรีตรคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสนฺตุฏฺิยา
จ   วณฺณวาที  น  จ  คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารเหตุ  อเนสนํ  อปฺปฏิรูปํ
อาปชฺชติ    อลทฺธา    จ   คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ   น   ปริตสฺสติ
ลทฺธา   จ  คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ  อคธิโต  อมุจฺฉิโต  อนชฺฌาปนฺโน
อาทีนวทสฺสาวี   นิสฺสรณปญฺโ   ปริภุญฺชติ  ตาย  จ  ปน  อิตรีตรคิลาน-
ปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสนฺตุฏฺิยา   เนวตฺตานุกฺกํเสติ   น   ปรํ   วมฺเภติ
โย  หิ  ตตฺถ  ทกฺโข  อนลโส  สมฺปชาโน  ปฏิสฺสโต  อยํ  วุจฺจติ  ภิกฺขุ
โปราเณ อคฺคญฺเ อริยวํเส ิโตติ มตฺตํ โส ชญฺา อิธ โตสนตฺถํ ฯ
     [๙๖๖]   โส  เตสุ  คุตฺโต  ยตจาริ  คาเมติ  โส  เตสุ  คุตฺโตติ
จีวเร    ปิณฺฑปาเต   เสนาสเน   คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเร   คุตฺโต
โคปิโต   รกฺขิโต   สํวุโตติ   เอวมฺปิ   โส   เตสุ  คุตฺโต  ฯ  อถวา
อายตเนสุ   คุตฺโต   โคปิโต   รกฺขิโต   สํวุโตติ   เอวมฺปิ  โส  เตสุ
คุตฺโต   ฯ   ยตจาริ   คาเมติ  คาเม  ยโต  ยตฺโต  ปฏิยตฺโต  คุตฺโต
โคปิโต รกฺขิโต สํวุโตติ โส เตสุ คุตฺโต ยตจาริ คาเม ฯ
     [๙๖๗]   รุสิโตปิ  วาจํ  ผรุสํ  น วชฺชาติ รุสิโต ๑- ขุํสิโต วมฺภิโต
ฆฏฺฏิโต    ครหิโต    อุปวทิโต   ผรุเสน   กกฺขเฬน   [๒]-   ภณนฺตํ
นปฺปฏิภเณยฺย   อกฺโกสนฺตํ   น   ปจฺจกฺโกเสยฺย  โรสนฺตํ  นปฺปฏิโรเสยฺย
ภณฺฑนฺตํ   นปฺปฏิภณฺเฑยฺย   น   กลหํ   กเรยฺย   น   ภณฺฑนํ   กเรยฺย
น  วิคฺคหํ  กเรยฺย  น  วิวาทํ  กเรยฺย  น  เมธคํ  กเรยฺย กลหภณฺฑน-
วิคฺคหวิวาทเมธคํ   ปชเหยฺย  วิโนเทยฺย  พฺยนฺตีกเรยฺย  อนภาวงฺคเมยฺย
กลหภณฺฑนวิคฺคหวิวาทเมธคา   อารโต  อสฺส  วิรโต  ปฏิวิรโต  นิกฺขนฺโต
นิสฺสฏฺโ   วิปฺปมุตฺโต   วิสญฺุตฺโต  วิมริยาทิกเตน  เจตสา  วิหเรยฺยาติ
รุสิโตปิ วาจํ ผรุสํ น วชฺชา ฯ
     {๙๖๗.๑}     เตนาห ภควา
                       อนฺนญฺจ ลทฺธา วสนญฺจ กาเล
                       มตฺตํ โส ชญฺา อิธ โตสนตฺถํ
                       โส เตสุ คุตฺโต ยตจาริ คาเม
                       รุสิโตปิ วาจํ ผรุสํ น วชฺชาติ ฯ
     [๙๖๘]        โอกฺขิตฺตจกฺขุ น จ ปาทโลโล
                       ฌานานุยุตฺโต พหุชาครสฺส
                       อุเปกฺขมารพฺภ สมาหิตตฺโต
                       ตกฺกาสยํ กุกฺกุจฺจิยูปจฺฉินฺเท ๓- ฯ
     [๙๖๙]   โอกฺขิตฺตจกฺขุ   น   จ   ปาทโลโลติ   กถํ   ขิตฺตจกฺขุ
@เชิงอรรถ:  ม. ทูสิโต ฯ  ม. นปฺปฏิวชฺชา ยุ. ปฏิภณนฺตํ ฯ  ม. กุกฺกุจฺจญฺจุปจฺฉินฺเท ฯ
โหติ  ฯ  อิเธกจฺโจ  [๑]-  จกฺขุโลโล  จกฺขุโลลิเยน  สมนฺนาคโต โหติ
อทิฏฺ    ทกฺขิตพฺพํ    ทิฏฺ    สมติกฺกมิตพฺพนฺติ    อาราเมน   อารามํ
อุยฺยาเนน   อุยฺยานํ   คาเมน   คามํ   นิคเมน   นิคมํ  นคเรน  นครํ
รฏฺเน  รฏฺ  ชนปเทน  ชนปทํ  ทีฆจาริกํ  อนฺวตฺถิตจาริกํ  อนุยุตฺโต  จ
โหติ  รูปทสฺสนาย  เอวมฺปิ  ขิตฺตจกฺขุ  โหติ  ฯ  อถวา  ภิกฺขุ  อนฺตรฆรํ
ปวิฏฺโ    วีถึ    ปฏิปนฺโน    อสํวุโต   คจฺฉติ   หตฺถึ   โอโลเกนฺโต
อสฺสํ   โอโลเกนฺโต   รถํ   โอโลเกนฺโต  ปตฺตึ  โอโลเกนฺโต  อิตฺถิโย
โอโลเกนฺโต     ปุริเส     โอโลเกนฺโต    กุมารเก    โอโลเกนฺโต
กุมาริกาโย    โอโลเกนฺโต    อนฺตราปณํ    โอโลเกนฺโต    ฆรมุขานิ
โอโลเกนฺโต   ๒-   อุทฺธํ  โอโลเกนฺโต  อโธ  โอโลเกนฺโต  ทิสาวิทิสํ
เปกฺขมาโน คจฺฉติ เอวมฺปิ ขิตฺตจกฺขุ โหติ ฯ
     {๙๖๙.๑}   อถวา  ภิกฺขุ  จกฺขุนา  รูปํ  ทิสฺวา  นิมิตฺตคฺคาหี โหติ
อนุพฺยญฺชนคฺคาหี     ยตฺวาธิกรณเมนํ    จกฺขุนฺทฺริยํ    อสํวุตํ    วิหรนฺตํ
อภิชฺฌาโทมนสฺสา     ปาปกา     อกุสลา     ธมฺมา    อนฺวาสฺสเวยฺยุํ
ตสฺส   สํวราย   น   ปฏิปชฺชติ   น   รกฺขติ   จกฺขุนฺทฺริยํ  จกฺขุนฺทฺริเย
น   สํวรํ   อาปชฺชติ  เอวมฺปิ  ขิตฺตจกฺขุ  โหติ  ฯ  ยถา  วา  ปเนเก
โภนฺโต        สมณพฺราหฺมณา        สทฺธาเทยฺยานิ        โภชนานิ
ภุญฺชิตฺวา     เต      เอวรูปํ     วิสูกทสฺสนํ    อนุยุตฺตา    วิหรนฺติ
เสยฺยถีทํ   นจฺจํ   คีตํ   วาทิตํ   เปกฺขํ   อกฺขานํ   ปาณิสฺสรํ  เวตาฬํ
กุมฺภถูนํ    โสภนครกํ    จณฺฑาลํ   วํสํ   โธวนํ   หตฺถิยุทฺธํ   อสฺสยุทฺธํ
มหิสยุทฺธํ    อุสภยุทฺธํ   อชยุทฺธํ   เมณฺฑยุทฺธํ   กุกฺกุฏยุทฺธํ   วฏฺฏกยุทฺธํ
@เชิงอรรถ:  ม. ยุ. ภิกฺขุ ฯ  โป. ม. วิเปกฺขมาโน ฯ
ทณฺฑยุทฺธํ     มุฏฺิยุทฺธํ    นิพฺพุทฺธํ    อุยฺโยธิกํ    พลคฺคํ    เสนาพฺยูหํ
อณีกทสฺสนํ อิติ วา เอวมฺปิ ขิตฺตจกฺขุ โหติ ฯ
     {๙๖๙.๒}   กถํ  น  ขิตฺตจกฺขุ  โหติ ฯ อิธ ๑- ภิกฺขุ น จกฺขุโลโล
จกฺขุโลลิเยน  สมนฺนาคโต  โหติ  อทิฏฺ  ทกฺขิตพฺพํ  ทิฏฺ สมติกฺกมิตพฺพนฺติ
อาราเมน   อารามํ   อุยฺยาเนน   อุยฺยานํ   คาเมน   คามํ   นิคเมน
นิคมํ   นคเรน   นครํ   รฏฺเน   รฏฺ   ชนปเทน   ชนปทํ  ทีฆจาริกํ
อนฺวตฺถิตจาริกํ     อนนุยุตฺโต    โหติ    รูปทสฺสนาย    เอวมฺปิ    น
ขิตฺตจกฺขุ   โหติ   ฯ   อถวา  ภิกฺขุ  อนฺตรฆรํ  ปวิฏฺโ  วีถึ  ปฏิปนฺโน
สํวุโต    คจฺฉติ    น   หตฺถึ   โอโลเกนฺโต   ฯเปฯ   น   ทิสาวิทิสํ
เปกฺขมาโน   คจฺฉติ   เอวมฺปิ   น   ขิตฺตจกฺขุ  โหติ  ฯ  อถวา  ภิกฺขุ
จกฺขุนา   รูปํ   ทิสฺวา   น   นิมิตฺตคฺคาหี   โหติ   ฯเปฯ  จกฺขุนฺทฺริเย
สํวรํ   อาปชฺชติ   เอวมฺปิ  น  ขิตฺตจกฺขุ  โหติ  ฯ  ยถา  วา  ปเนเก
โภนฺโต     สมณพฺราหฺมณา     สทฺธาเทยฺยานิ    โภชนานิ    ภุญฺชิตฺวา
ฯเปฯ   อณีกทสฺสนํ   อิติ   วา  เอวรูปา  วิสูกทสฺสนานุโยคา  ปฏิวิรโต
โหติ เอวมฺปิ น ขิตฺตจกฺขุ โหตีติ โอกฺขิตฺตจกฺขุ ฯ
     [๙๗๐]   น  จ  ปาทโลโลติ  กถํ  ปาทโลโล  โหติ  ฯ อิเธกจฺโจ
ปาทโลโล  ปาทโลลิเยน  สมนฺนาคโต  โหติ  อาราเมน  อารามํ  ฯเปฯ
ทีฆจาริกํ     อนฺวตฺถิตจาริกํ    อนุยุตฺโต    โหติ    [๒]-    เอวมฺปิ
ปาทโลโล   โหติ   ฯ  อถวา  ภิกฺขุ  อนฺโตสงฺฆาราเม  ๓-  ปาทโลโล
ปาทโลลิเยน    สมนฺนาคโต    โหติ   น   อตฺถเหตุ   น   การณเหตุ
@เชิงอรรถ:  ม. ยุ. อิเธกจฺโจ ฯ  ม. ยุ. รูปทสฺสนาย ฯ  โป. ม. อนฺโตปิ ฯ
อุทฺธโต    อวูปสนฺตจิตฺโต    ปริเวณโต    ปริเวณํ    คจฺฉติ    ฯเปฯ
อิติภวาภวกถํ   กเถสิ   ๑-   เอวมฺปิ   ปาทโลโล   โหติ   ฯ  น  จ
ปาทโลโลติ     ปาทโลลิยํ     ปชเหยฺย    วิโนเทยฺย    พฺยนฺตีกเรยฺย
อนภาวงฺคเมยฺย  ปาทโลลิยา  อารโต  อสฺส  วิรโต  ปฏิวิรโต  นิกฺขนฺโต
นิสฺสฏฺโ   วิปฺปมุตฺโต   วิสญฺุตฺโต   วิมริยาทิกเตน   เจตสา  วิหเรยฺย
ปฏิสลฺลานาราโม   อสฺส   ปฏิสลฺลานรโต   อชฺฌตฺตํ   เจโตสมถมนุยุตฺโต
อนิรากตชฺฌาโน    วิปสฺสนาย    สมนฺนาคโต    พฺรูเหตา    สุญฺาคารํ
ฌายี     ฌานรโต    เอกตฺตมนุยุตฺโต    สทตฺถครุโกติ    โอกฺขิตฺตจกฺขุ
น จ ปาทโลโล ฯ
     [๙๗๑]   ฌานานุยุตฺโต   พหุชาครสฺสาติ   ฌานานุยุตฺโตติ   ทฺวีหิ
การเณหิ    ฌานานุยุตฺโต    อนุปฺปนฺนสฺส    วา    ปมสฺส    ฌานสฺส
อุปฺปาทาย    ยุตฺโต    ปยุตฺโต    อายุตฺโต   สมายุตฺโต   อนุปฺปนฺนสฺส
วา    ทุติยสฺส    ฌานสฺส    ตติยสฺส    ฌานสฺส   จตุตฺถสฺส   ฌานสฺส
อุปฺปาทาย    ยุตฺโต    ปยุตฺโต    อายุตฺโต    สมายุตฺโตติ    เอวมฺปิ
ฌานานุยุตฺโต    ฯ   อถวา   อุปฺปนฺนํ   วา   ปมํ   ฌานํ   อาเสวติ
ภาเวติ   พหุลีกโรติ   อุปฺปนฺนํ   วา   ทุติยํ  ฌานํ  ตติยํ  ฌานํ  จตุตฺถํ
ฌานํ   อาเสวติ   ภาเวติ   พหุลีกโรตีติ   เอวมฺปิ   ฌานานุยุตฺโต   ฯ
พหุชาครสฺสาติ   อิธ   ภิกฺขุ   ทิวสํ   จงฺกเมน   นิสชฺชาย  อาวรณีเยหิ
ธมฺเมหิ    จิตฺตํ    ปริโสเธติ    รตฺติยา    ปมํ    ยามํ   จกฺกเมน
นิสชฺชาย     อาวรณีเยหิ    ธมฺเมหิ    จิตฺตํ    ปริโสเธติ    รตฺติยา
@เชิงอรรถ:  โป. ม. กเถติ ฯ
มชฺฌิมํ   ยามํ   ทกฺขิเณน   ปสฺเสน   สีหเสยฺยํ   กปฺเปติ  ปาเท  ปาทํ
อจฺจาธาย    สโต    สมฺปชาโน   อุฏฺานสญฺ   มนสิกริตฺวา   รตฺติยา
ปจฺฉิมํ   ยามํ   ปจฺจุฏฺาย   จงฺกเมน   นิสชฺชาย  อาวรณีเยหิ  ธมฺเมหิ
จิตฺตํ ปริโสเธตีติ ฌานานุยุตฺโต พหุชาครสฺส ฯ
     [๙๗๒]   อุเปกฺขมารพฺภ   สมาหิตตฺโตติ  อุเปกฺขาติ  ยา  จตุตฺเถ
ฌาเน   อุเปกฺขา  อุเปกฺขนา  อชฺฌุเปกฺขนา  จิตฺตสมตา  จิตฺตปฺปสฺสทฺธตา
มชฺฌตฺตตา   จิตฺตสฺส   ฯ   สมาหิตตฺโตติ   ยา   จิตฺตสฺส   ิติ  สณฺิติ
อวฏฺิติ     อวิสาหาโร     อวิกฺเขโป     อวิสาหฏมานสตา    สมโถ
สมาธินฺทฺริยํ      สมาธิพลํ     สมฺมาสมาธีติ     ฯ     อุเปกฺขมารพฺภ
สมาหิตตฺโตติ     จตุตฺเถ     ฌาเน    อุเปกฺขมารพฺภ    เอกคฺคจิตฺโต
อวิกฺขิตฺตจิตฺโต อวิสาหฏมานโสติ อุเปกฺขมารพฺภ สมาหิตตฺโต ฯ
     [๙๗๓]   ตกฺกาสยํ   กุกฺกุจฺจิยูปจฺฉินฺเทติ   ตกฺกาติ   นว  วิตกฺกา
กามวิตกฺโก       พฺยาปาทวิตกฺโก      วิหึสาวิตกฺโก      าติวิตกฺโก
ชนปทวิตกฺโก      อมรวิตกฺโก     ปรานุทฺทยตาปฏิสญฺุตฺโต     วิตกฺโก
ลาภสกฺการสิโลกปฏิสญฺุตฺโต        วิตกฺโก       อนวญฺตฺติปฏิสญฺุตฺโต
วิตกฺโก   อิเม  วุจฺจนฺติ  นว  วิตกฺกา  ฯ  กามวิตกฺกานํ  กามสญฺาสโย
พฺยาปาทวิตกฺกานํ          พฺยาปาทสญฺาสโย          วิหึสาวิตกฺกานํ
วิหึสาสญฺาสโย   ฯ   อถวา   ตกฺกานํ  [๑]-  สงฺกปฺปานํ  อวิชฺชาสโย
อโยนิโส   มนสิกาโร  อาสโย  อสฺมิมาโน  อาสโย  อโนตฺตปฺปํ  อาสโย
อุทฺธจฺจํ  อาสโย  ฯ กุกฺกุจฺจนฺติ หตฺถกุกฺกุจฺจมฺปิ กุกฺกุจฺจํ ปาทกุกฺกุจฺจมฺปิ
@เชิงอรรถ:  ม. วิตกฺกานํ ฯ
กุกฺกุจฺจํ     หตฺถปาทกุกฺกุจฺจมฺปิ    กุกฺกุจฺจํ    อกปฺปิเย    กปฺปิยสญฺิตา
กปฺปิเย      อกปฺปิยสญฺิตา      อวชฺเช      วชฺชสญฺิตา     วชฺเช
อวชฺชสญฺิตา    ยํ   เอวรูปํ   กุกฺกุจฺจํ   กุกฺกุจฺจายนา   กุกฺกุจฺจายิตตฺตํ
เจตโส  วิปฺปฏิสาโร  มโนวิเลโข  อิทํ  วุจฺจติ  กุกฺกุจฺจํ  ฯ  อปิจ  ทฺวีหิ
การเณหิ    อุปฺปชฺชติ    กุกฺกุจฺจํ   เจตโส   วิปฺปฏิสาโร   มโนวิเลโข
กตตฺตา จ อกตตฺตา จ ฯ
     {๙๗๓.๑}   กถํ   กตตฺตา  จ  อกตตฺตา  จ  อุปฺปชฺชติ  กุกฺกุจฺจํ
เจตโส  วิปฺปฏิสาโร  มโนวิเลโข  ฯ  กตํ  เม  กายทุจฺจริตํ  อกตํ  เม
กายสุจริตนฺติ   อุปฺปชฺชติ  กุกฺกุจฺจํ  เจตโส  วิปฺปฏิสาโร  มโนวิเลโข  ฯ
กตํ  เม  วจีทุจฺจริตํ  ฯ  กตํ  เม  มโนทุจฺจริตํ ฯ กโต เม ปาณาติปาโต
อกตา   เม   ปาณาติปาตา   เวรมณีติ   อุปฺปชฺชติ   กุกฺกุจฺจํ   เจตโส
วิปฺปฏิสาโร  มโนวิเลโข  ฯ  กตํ  เม  อทินฺนาทานํ  ฯ กโต เม กาเมสุ
มิจฺฉาจาโร  ฯ  กโต  เม  มุสาวาโท  ฯ กตา เม ปิสุณา วาจา ฯ กตา
เม  ผรุสา  วาจา  ฯ กโต เม สมฺผปฺปลาโป ฯ กตา เม อภิชฺฌา ฯ กโต
เม   พฺยาปาโท   ฯ  กตา  เม  มิจฺฉาทิฏฺิ  อกตา  เม   สมฺมาทิฏฺีติ
อุปฺปชฺชติ  กุกฺกุจฺจํ  เจตโส  วิปฺปฏิสาโร  มโนวิเลโข  ฯ  เอวํ  กตตฺตา
จ  อกตตฺตา  จ  อุปฺปชฺชติ  กุกฺกุจฺจํ  เจตโส วิปฺปฏิสาโร  มโนวิเลโข ฯ
อถวา  สีเลสุมฺหิ  น  ปริปูริการีติ  อุปฺปชฺชติ กุกฺกุจฺจํ เจตโส  วิปฺปฏิสาโร
มโนวิเลโข  ฯ  อินฺทฺริเยสุมฺหิ  อคุตฺตทฺวาโรติ  ฯ โภชเน อมตฺตญฺุมฺหีติ ฯ
ชาคริยํ   อนนุยุตฺโตมฺหีติ   ฯ   น   สติสมฺปชญฺเน  สมนฺนาคโตมฺหีติ  ฯ
อภาวิตา   เม   จตฺตาโร   สติปฏฺานาติ  ฯ  อภาวิตา  เม  จตฺตาโร
สมฺมปฺปธานาติ    ฯ    อภาวิตา   เม   จตฺตาโร   อิทฺธิปฺปาทาติ   ฯ
อภาวิตานิ   เม  ปญฺจินฺทฺริยานีติ  ฯ  อภาวิตานิ  เม  ปญฺจ  พลานีติ  ฯ
อภาวิตา  เม  สตฺต  โพชฺฌงฺคาติ  ฯ  อภาวิโต  เม  อริโย  อฏฺงฺคิโก
มคฺโคติ  ฯ  ทุกฺขํ  เม  อปริญฺาตนฺติ  ฯ  ทุกฺขสมุทโย  เม อปฺปหีโนติ ฯ
มคฺโค  เม  อภาวิโตติ  ฯ  นิโรโธ  เม  อสจฺฉิกโตติ  อุปฺปชฺชติ กุกฺกุจฺจํ
เจตโส   วิปฺปฏิสาโร   มโนวิเลโข   ฯ   ตกฺกาสยํ  กุกฺกุจฺจิยูปจฺฉินฺเทติ
ตกฺกญฺจ   ตกฺกาสยญฺจ   กุกฺกุจฺจญฺจ   อุปจฺฉินฺเทยฺย  [๑]-  สมุจฺฉินฺเทยฺย
ปชเหยฺย       วิโนเทยฺย       พฺยนฺตีกเรยฺย      อนภาวงฺคเมยฺยาติ
ตกฺกาสยํ กุกฺกุจฺจิยูปจฺฉินฺเท ฯ เตนาห ภควา
                       โอกฺขิตฺตจกฺขุ น จ ปาทโลโล
                       ฌานานุยุตฺโต พหุชาครสฺส
                       อุเปกฺขมารพฺภ สมาหิตตฺโต
                       ตกฺกาสยํ กุกฺกุจฺจิยูปจฺฉินฺเทติ ฯ
     [๙๗๔]        จุทิโต วจีภิ สติมาภินนฺเท
                       สพฺรหฺมจารีสุ ขิลํ ปภินฺเท
                       วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ
                       ชนวาทธมฺมาย น เจตเยยฺย ฯ
     [๙๗๕]   จุทิโต   วจีภิ   สติมาภินนฺเทติ   จุทิโตติ   อุปชฺฌายา
@เชิงอรรถ:  ม. ฉินฺเทยฺย อุจฺฉินฺเทยฺย ฯ
วา   อาจริยา   วา  สมานุปชฺฌายกา  วา  สมานาจริยกา  วา  มิตฺตา
วา  สนฺทิฏฺา  วา  สมฺภตฺตา  วา  สหายา วา โจเทนฺติ อิทนฺเต อาวุโส
อยุตฺตํ   อิทนฺเต   อปฺปตฺตํ  อิทนฺเต  อสารุปฺปํ  อิทนฺเต  อสีลฏฺนฺติ  ๑-
สตึ   อุปฏฺาเปตฺวา   ตํ   โจทนํ   นนฺเทยฺย   อภินนฺเทยฺย   โมเทยฺย
อนุโมเทยฺย  อิจฺเฉยฺย  สาทิเยยฺย  ปตฺเถยฺย  ๒- ปิหเยยฺย อภิชปฺเปยฺย ฯ
ยถา   อิตฺถี  วา  ปุริโส  วา  ทหโร  ยุวา  มณฺฑนกชาติโก  สีสนฺหาโต
อุปฺปลมาลํ   วา   วสฺสิกมาลํ   วา  อธิมุตฺตกมาลํ  วา  ลภิตฺวา  อุโภหิ
หตฺเถหิ   ปฏิคฺคเหตฺวา   อุตฺตมงฺเค   สิรสฺมึ   ปติฏฺาเปตฺวา  นนฺเทยฺย
อภินนฺเทยฺย  โมเทยฺย  อนุโมเทยฺย  อิจฺเฉยฺย  สาทิเยยฺย  ปตฺเถยฺย  ๓-
ปิหเยยฺย  อภิชปฺเปยฺย  เอวเมว  สตึ  อุปฏฺาเปตฺวา  ตํ โจทนํ นนฺเทยฺย
อภินนฺเทยฺย  โมเทยฺย  อนุโมเทยฺย  อิจฺเฉยฺย  สาทิเยยฺย  ปตฺเถยฺย  ๔-
ปิหเยยฺย อภิชปฺเปยฺย ฯ
               นิธีนํว ปวตฺตารํ             ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ
               นิคฺคยฺหวาทึ เมธาวึ       ตาทิสํ ปณฺฑิตํ ภเช
               ตาทิสํ ภชมานสฺส          เสยฺโย โหติ น ปาปิโย
               โอวเทยฺยานุสาเสยฺย      อสพฺภา จ นิวารเย
               สตญฺหิ โส ปิโย โหติ      อสตํ โหติ อปฺปิโยติ ฯ
จุทิโต วจีภิ สติมาภินนฺเท ฯ
     [๙๗๖]   สพฺรหฺมจารีสุ   ขิลํ   ปภินฺเทติ  สพฺรหฺมจารีติ  เอกกมฺมํ
@เชิงอรรถ:  อสิลิฏฺนฺติปิ ปาโ๒-๓-๔ โป. ม. ปตฺถเยยฺย ฯ
เอกุทฺเทโส  สมสิกฺขาตา  ฯ  สพฺรหฺมจารีสุ  ขิลํ  ปภินฺเทติ  สพฺรหฺมจารีสุ
อาหตจิตฺตตํ   ขิลชาตตํ   ปภินฺเทยฺย  ปญฺจปิ  เจโตขิเล  ปภินฺเทยฺย  ๑-
ตโยปิ   เจโตขิเล   ปภินฺเทยฺย   ราคขิลํ   โทสขิลํ  โมหขิลํ  ภินฺเทยฺย
ปภินฺเทยฺย สมฺภินฺเทยฺยาติ สพฺรหฺมจารีสุ ขิลํ ปภินฺเท ฯ
     [๙๗๗]   วาจํ   ปมุญฺเจ   กุสลํ  นาติเวลนฺติ  าณสมุฏฺิตํ  วาจํ
มุญฺเจยฺย    อตฺถูปสํหิตํ    ธมฺมูปสํหิตํ   กาเลน   สาปเทสํ   ปริยนฺตวตึ
อตฺถสํหิตํ    วาจํ    มุญฺเจยฺย    ปมุญฺเจยฺย    สมฺปมุญฺเจยฺยาติ   วาจํ
ปมุญฺเจ   กุสลํ   ฯ  นาติเวลนฺติ  เวลาติ  เทฺว  เวลา  กาลเวลา  จ
สีลเวลา จ ฯ
     {๙๗๗.๑}   กตมา  กาลเวลา  ฯ กาลาติกฺกนฺตํ วาจํ น ภาเสยฺย
เวลาติกฺกนฺตํ  วาจํ  น  ภาเสยฺย  กาลเวลาติกฺกนฺตํ  วาจํ  น  ภาเสยฺย
กาลํ  อสมฺปตฺตํ  วาจํ  น  ภาเสยฺย  เวลํ  อสมฺปตฺตํ  วาจํ  น ภาเสยฺย
กาลเวลํ อสมฺปตฺตํ วาจํ น ภาเสยฺย ฯ
           โย จ ๒- กาเล อสมฺปตฺเต   อติเวลํ จ ๓- ภาสติ
           เอวํ โส นิหโต เสติ             โกกิลิยาว ๔- อตฺรโชติ ฯ
อยํ กาลเวลา ฯ
     {๙๗๗.๒}   กตมา สีลเวลา ฯ รตฺโต วาจํ น ภาเสยฺย ทุฏฺโ วาจํ
น   ภาเสยฺย   มูโฬฺห   วาจํ   น   ภาเสยฺย  มุสาวาทํ  น  ภาเสยฺย
ปิสุณวาจํ   น   ภาเสยฺย   ผรุสวาจํ   น   ภาเสยฺย   สมฺผปฺปลาปํ  น
ภาเสยฺย   น   กเถยฺย   น  ภเณยฺย  น  ทีเปยฺย  น  โวหเรยฺย  อยํ
@เชิงอรรถ:  ม. ภินฺเทยฺย ฯ  ม. ยุ. เว ฯ  โป. ม. ปภาสติ ฯ  ม. โกกิลาเยว ฯ
สีลเวลาติ วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ ฯ
     [๙๗๘]   ชนวาทธมฺมาย   น   เจตเยยฺยาติ  ชนาติ  ขตฺติยา  จ
พฺราหฺมณา  จ  เวสฺสา  จ  สุทฺทา  จ  คหฏฺา  จ  ปพฺพชิตา  จ เทวา
จ   มนุสฺสา   จ   ฯ   ชนสฺส   วาทาย  อุปวาทาย  นินฺทาย  ครหาย
อกิตฺติยา     อวณฺณหาริกาย     สีลวิปตฺติยา    วา    อาจารวิปตฺติยา
วา   ทิฏฺิวิปตฺติยา  วา  อาชีววิปตฺติยา  วา  น  เจตเยยฺย  เจตนํ  น
อุปฺปาเทยฺย     จิตฺตสงฺกปฺปํ     น     อุปฺปาเทยฺย    มนสิการํ    น
อุปฺปาเทยฺยาติ ชนวาทธมฺมาย น เจตเยยฺย ฯ เตนาห ภควา
                       จุทิโต วจีภิ สติมาภินนฺเท
                       สพฺรหฺมจารีสุ ขิลํ ปภินฺเท
                       วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ
                       ชนวาทธมฺมาย น เจตเยยฺยาติ ฯ
     [๙๗๙]        อถาปรํ ปญฺจ รชานิ โลเก
                       เยสํ สตีมา วินยาย สิกฺเข
                       รูเปสุ สทฺเทสุ อโถ รเสสุ
                       คนฺเธสุ ผสฺเสสุ สเหถ ราคํ ฯ
     [๙๘๐]   อถาปรํ  ปญฺจ  รชานิ  โลเกติ  อถาติ ปทสนฺธิ ปทสํสคฺโค
ปทปาริปูริ    ๑-   อกฺขรสมวาโย   พฺยญฺชนสิลิฏฺตา   ปทานุปุพฺพตาเมตํ
อถาติ  ฯ  ปญฺจ  รชานีติ  รูปราโค  ๒-  สทฺทราโค คนฺธราโค รสราโค
โผฏฺพฺพราโค ฯ อถวา
@เชิงอรรถ:  ม .. ปูรี ฯ  ม. รูป .. โผฏฺพฺพรโช ฯ
                ราโค รโช น จ ปน เรณู ๑- วุจฺจติ
                ราคสฺเสตํ อธิวจนํ รโชติ
                เอตํ รชํ วิปฺปชหิตฺว ๒- ปณฺฑิตา
                วิหรนฺติ เต วิคตรชสฺส สาสเน ฯ
                โทโส รโช น จ ปน เรณู วุจฺจติ
                โทสสฺเสตํ อธิวจนํ รโชติ
                เอตํ รชํ วิปฺปชหิตฺว ปณฺฑิตา
                วิหรนฺติ เต วิคตรชสฺส สาสเน ฯ
                โมโห รโช น จ ปน เรณู วุจฺจติ
                โมหสฺเสตํ อธิวจนํ รโชติ
                เอตํ รชํ วิปฺปชหิตฺว ปณฺฑิตา
                วิหรนฺติ เต วิคตรชสฺส สาสเน ฯ
โลเกติ   อปายโลเก   มนุสฺสโลเก   เทวโลเก  ขนฺธโลเก  ธาตุโลเก
อายตนโลเกติ อถาปรํ ปญฺจ รชานิ โลเก ฯ
     [๙๘๑]   เยสํ   สตีมา   วินยาย   สิกฺเขติ  เยสนฺติ  รูปราคสฺส
สทฺทราคสฺส   คนฺธราคสฺส   รสราคสฺส   โผฏฺพฺพราคสฺส   ฯ   สตีมาติ
ยา   สติ   อนุสฺสติ   ปฏิสฺสติ   สติ   สรณตา   ธารณตา  อปิลาปนตา
อสฺสมฺมุสฺสนตา    สติ   สตินฺทฺริยํ   สติพลํ   สมฺมาสติ   สติสมฺโพชฺฌงฺโค
เอกายนมคฺโค   อยํ  วุจฺจติ  สติ  ฯ  อิมาย  สติยา  อุเปโต  สมุเปโต
อุปคโต   สมุปคโต   อุปปนฺโน   สมุปปนฺโน   สมนฺนาคโต   โส  วุจฺจติ
@เชิงอรรถ:  ม. เรณุ ฯ  โป. ปฏิวิโนทยิตฺวา ฯ
สติมา    ฯ    สิกฺเขติ   ติสฺโส   สิกฺขา   อธิสีลสิกฺขา   อธิจิตฺตสิกฺขา
อธิปญฺาสิกฺขา   ฯ  กตมา  อธิสีลสิกฺขา  ฯเปฯ  อยํ  อธิปญฺาสิกฺขา  ฯ
เยสํ   สตีมา   วินยาย   สิกฺเขติ   สติมา   ปุคฺคโล  เยสํ  รูปราคสฺส
สทฺทราคสฺส    คนฺธราคสฺส    รสราคสฺส    โผฏฺพฺพราคสฺส    วินยาย
ปฏิวินยาย     ปหานาย    วูปสมาย    ปฏินิสฺสคฺคาย    ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา
อธิสีลมฺปิ      สิกฺเขยฺย      อธิจิตฺตมฺปิ      สิกฺเขยฺย     อธิปญฺมฺปิ
สิกฺเขยฺย   อิมา   ติสฺโส   สิกฺขา   อาวชฺเชนฺโต   สิกฺเขยฺย  ชานนฺโต
สิกฺเขยฺย   ฯเปฯ   สจฺฉิกาตพฺพํ   สจฺฉิกโรนฺโต   สิกฺเขยฺย   อาจเรยฺย
สมาจเรยฺย สมาทาย วตฺเตยฺยาติ เยสํ สตีมา วินยาย สิกฺเข ฯ
     [๙๘๒]   รูเปสุ  สทฺเทสุ  อโถ  รเสสุ  คนฺเธสุ  ผสฺเสสุ  สเหถ
ราคนฺติ   รูเปสุ   สทฺเทสุ  คนฺเธสุ  รเสสุ  โผฏฺพฺเพสุ  ราคํ  สเหยฺย
ปริสเหยฺย    อภิภเวยฺย    อชฺโฌตฺถเรยฺย   ปริยาทิเยยฺย   มทฺเทยฺยาติ
รูเปสุ   สทฺเทสุ   อโถ   รเสสุ   คนฺเธสุ   ผสฺเสสุ  สเหถ  ราคํ  ฯ
เตนาห ภควา
                       อถาปรํ ปญฺจ รชานิ โลเก
                       เยสํ สตีมา วินยาย สิกฺเข
                       รูเปสุ สทฺเทสุ อโถ รเสสุ
                       คนฺเธสุ ผสฺเสสุ สเหถ ราคนฺติ ฯ
     [๙๘๓]        เอเตสุ ธมฺเมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ
                       ภิกฺขุ สตีมา สุวิมุตฺตจิตฺโต
                       กาเลน โส สมฺมา ธมฺมํ ปริวีมํสมาโน
                       เอโกทิภูโต วิหเน ตมํ โสติ ภควา ฯ
     [๙๘๔]   เอเตสุ  ธมฺเมสุ  วิเนยฺย ฉนฺทนฺติ เอเตสูติ รูเปสุ สทฺเทสุ
คนฺเธสุ   รเสสุ   โผฏฺพฺเพสุ   ฯ  ฉนฺโทติ  โย  กาเมสุ  กามจฺฉนฺโท
กามราโค    กามนนฺทิ   กามตณฺหา   กามเสฺนโห   ๑-   กามปริฬาโห
กามมุจฺฉา     กามชฺโฌสานํ     กาโมโฆ    กามโยโค    กามูปาทานํ
กามจฺฉนฺทนีวรณํ   ฯ   เอเตสุ   ธมฺเมสุ   วิเนยฺย   ฉนฺทนฺติ   เอเตสุ
ธมฺเมสุ   ฉนฺทํ  วิเนยฺย  ปฏิวิเนยฺย  ปชเหยฺย  วิโนเทยฺย  พฺยนฺตีกเรยฺย
อนภาวงฺคเมยฺยาติ เอเตสุ ธมฺเมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ ฯ
     [๙๘๕]   ภิกฺขุ   สตีมา   สุวิมุตฺตจิตฺโตติ  ภิกฺขูติ  กลฺยาณปุถุชฺชโน
วา   ภิกฺขุ  เสกฺโข  วา  ภิกฺขุ  ฯ  สตีมาติ  ยา  สติ  อนุสฺสติ  ฯเปฯ
สมฺมาสติ    สติสมฺโพชฺฌงฺโค   เอกายนมคฺโค   อยํ   วุจฺจติ   สติ   ฯ
อิมาย   สติยา  อุเปโต  ฯเปฯ  โส  วุจฺจติ  สติมาติ  ภิกฺขุ  สตีมา  ฯ
สุวิมุตฺตจิตฺโตติ    ปมํ   ฌานํ   สมาปนฺนสฺส   นีวรเณหิ   จิตฺตํ   มุตฺตํ
วิมุตฺตํ    สุวิมุตฺตํ   ทุติยํ   ฌานํ   สมาปนฺนสฺส   วิตกฺกวิจาเรหิ   จิตฺตํ
มุตฺตํ   วิมุตฺตํ   สุวิมุตฺตํ   ตติยํ   ฌานํ   สมาปนฺนสฺส   ปีติยา   [๒]-
จิตฺตํ     มุตฺตํ    วิมุตฺตํ    สุวิมุตฺตํ    จตุตฺถํ    ฌานํ    สมาปนฺนสฺส
สุขทุกฺเขหิ    จิตฺตํ    มุตฺตํ    วิมุตฺตํ    สุวิมุตฺตํ    อากาสานญฺจายตนํ
สมาปนฺนสฺส        รูปสญฺาย       ปฏิฆสญฺาย       นานตฺตสญฺาย
จิตฺตํ        มุตฺตํ       วิมุตฺตํ       สุวิมุตฺตํ       วิญฺาณญฺจายตนํ
@เชิงอรรถ:  โป. ยุ. กามสิเนโห ฯ  ม. จสทฺโท ทิสฺสติ ฯ
สมาปนฺนสฺส อากาสานญฺจายตนสญฺาย จิตฺตํ
อากิญฺจญฺายตนํ สมาปนฺนสฺส วิญฺาณญฺจายตน-
สญฺาย        จิตฺตํ       เนวสญฺานาสญฺายตนํ       สมาปนฺนสฺส
อากิญฺจญฺายตนสญฺาย      จิตฺตํ      มุตฺตํ      วิมุตฺตํ      สุวิมุตฺตํ
โสตาปนฺนสฺส      สกฺกายทิฏฺิยา     วิจิกิจฺฉาย     สีลพฺพตฺตปรามาสา
ทิฏฺานุสยา    วิจิกิจฺฉานุสยา    ตเทกฏฺเหิ    จ    กิเลเสหิ   จิตฺตํ
มุตฺตํ    วิมุตฺตํ   สุวิมุตฺตํ   สกทาคามิสฺส   โอฬาริกา   กามราคานุสยา
ปฏิฆานุสยา    ตเทกฏฺเหิ    จ    กิเลเสหิ    จิตฺตํ   มุตฺตํ   วิมุตฺตํ
สุวิมุตฺตํ        อนาคามิสฺส       อณุสหคตา       กามราคสญฺโชนา
ปฏิฆสญฺโชนา       อณุสหคตา      กามราคานุสยา      ปฏิฆานุสยา
ตเทกฏฺเหิ   จ   กิเลเสหิ   จิตฺตํ   มุตฺตํ   วิมุตฺตํ   สุวิมุตฺตํ  อรหโต
รูปราคา    อรูปราคา    มานา    อุทฺธจฺจา   อวิชฺชาย   มานานุสยา
ภวราคานุสยา   อวิชฺชานุสยา   ตเทกฏฺเหิ   จ  กิเลเสหิ  พหิทฺธา  จ
สพฺพนิมิตฺเตหิ    จิตฺตํ    มุตฺตํ    วิมุตฺตํ   สุวิมุตฺตนฺติ   ภิกฺขุ   สตีมา
สุวิมุตฺตจิตฺโต ฯ
     [๙๘๖]   กาเลน   โส  สมฺมา  ธมฺมํ  ปริวีมํสมาโนติ  กาเลนาติ
อุทฺธเต จิตฺเต สมถสฺส กาโล สมาหิเต จิตฺเต วิปสฺสนาย กาโล ฯ
         กาเล ปคฺคณฺหติ จิตฺตํ      นิคฺคณฺหาติ อถาปเร ๑-
         สมฺปหํสติ กาเลน             กาเล จิตฺตํ สมาทหติ
         อชฺฌุเปกฺขติ กาเลน         โส โยคี กาลโกวิโท
         กิมฺหิ กาลมฺหิ ปคฺคาโห     กิมฺหิ กาเล วินิคฺคโห
@เชิงอรรถ:  ม. ปุนาปเร ฯ
         กิมฺหิ ปหํสนากาโล          สมถกาโล จ กีทิโส
         อุเปกฺขากาลํ จิตฺตสฺส      กถํ ทสฺเสติ โยคิโน
         ลีเน จิตฺตมฺหิ ปคฺคาโห     อุทฺธตสฺมึ วินิคฺคโห
         นิรสฺสาทคตํ จิตฺตํ            สมฺปหํเสยฺย ตาวเท
         สมฺปหฏฺ ยทา จิตฺตํ        อลีนํ ภวตินุทฺธตํ
         สมถสฺส จ โส กาโล         อชฺฌตฺตํ รมเย มโน
         เอเตน เมวุปาเยน            ยทา โหติ สมาหิตํ
         สมาหิตํ จิตฺต ปญฺาย   อชฺฌุเปกฺเขยฺย ตาวเท
         เอวํ กาลวิทู ธีโร              กาลญฺู กาลโกวิโท
         กาเลน กาลํ จิตฺตสฺส       นิมิตฺตมุปลกฺขเยติ ๑- ฯ
กาเลน   โส   ฯ   สมฺมา   ธมฺมํ   ปริวีมํสมาโนติ   สพฺเพ  สงฺขารา
อนิจฺจาติ   สมฺมา   ธมฺมํ   ปริวีมํสมาโน   สพฺเพ   สงฺขารา   ทุกฺขาติ
สมฺมา    ธมฺมํ    ปริวีมํสมาโน    สพฺเพ   ธมฺมา   อนตฺตาติ   สมฺมา
ธมฺมํ   ปริวีมํสมาโน  ฯเปฯ  ยงฺกิญฺจิ  สมุทยธมฺมํ  สพฺพนฺตํ  นิโรธธมฺมนฺติ
สมฺมา ธมฺมํ ปริวีมํสมาโน ฯ
     [๙๘๗]   เอโกทิภูโต   วิหเน   ตมํ   โสติ   ภควาติ  เอโกทีติ
เอกคฺคจิตฺโต    อวิกฺขิตฺตจิตฺโต    อวิสาหฏมานโสติ    เอโกทิภูโต   ฯ
วิหเน  ตมํ  โสติ  ราคตมํ  โทสตมํ  โมหตมํ  มานตมํ  ทิฏฺิตมํ กิเลสตมํ
ทุจฺจริตตมํ     อนฺธกรณํ     อจกฺขุกรณํ     อาณกรณํ    ปญฺานิโรธิกํ
วิฆาตปกฺขิกํ     อนิพฺพานสํวตฺตนิกํ     หเนยฺย    วิหเนยฺย    ปชเหยฺย
@เชิงอรรถ:  ยุ. นิมิตฺตมุปลกฺขิเย ฯ
วิโนเทยฺย  พฺยนฺตีกเรยฺย  อนภาวงฺคเมยฺย  ฯ  ภควาติ  คารวาธิวจนํ  ฯ
อปิจ   ภคฺคราโคติ   ภควา   ฯ   ภคฺคโทโสติ  ภควา  ฯ  ภคฺคโมโหติ
ภควา  ฯ  ภคฺคมาโนติ  ภควา  ฯ  ภคฺคทิฏฺีติ  ภควา  ฯ  ภคฺคกณฺฏโกติ
ภควา  ฯ  ภคฺคกิเลโสติ  ภควา  ฯ  ภชิ  วิภชิ  ปฏิวิภชิ ๑- ธมฺมรตนนฺติ
ภควา   ฯ   ภวานํ   อนฺตกโรติ   ภควา  ฯ  ภาวิตกาโยติ  ภควา  ฯ
ภาวิตสีโลติ    ภาวิตจิตฺโตติ    ภาวิตปญฺโติ   ภควา   ฯ   ภชิ   วา
ภควา     อรญฺวนปตฺถานิ     ปนฺตานิ     เสนาสนานิ    อปฺปสทฺทานิ
อปฺปนิคฺโฆสานิ     วิชนวาตานิ     มนุสฺสราหเสยฺยกานิ     ปฏิสลฺลาน-
สารูปานีติ   ภควา   ฯ   ภาคี   วา   ภควา  จีวรปิณฺฑปาตเสนาสน-
คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานนฺติ ภควา ฯ
     {๙๘๗.๑}   ภาคี  วา  ภควา  อตฺถรสสฺส  ธมฺมรสสฺส วิมุตฺติรสสฺส
อธิสีลสฺส   อธิจิตฺตสฺส   อธิปญฺายาติ   ภควา   ฯ   ภาคี  วา  ภควา
จตุนฺนํ    ฌานานํ    จตุนฺนํ    อปฺปมญฺานํ   จตุนฺนํ   อรูปสมาปตฺตีนนฺติ
ภควา  ฯ  ภาคี  วา  ภควา  อฏฺนฺนํ  วิโมกฺขานํ  อฏฺนฺนํ อภิภายตนานํ
นวนฺนํ   อนุปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนนฺติ  ภควา  ฯ  ภาคี  วา  ภควา  ทสนฺนํ
สญฺาภาวนานํ     ทสนฺนํ     กสิณสมาปตฺตีนํ     อานาปานสฺสติสมาธิสฺส
อสุภสมาปตฺติยาติ   ภควา   ฯ  ภาคี  วา  ภควา  จตุนฺนํ  สติปฏฺานานํ
จตุนฺนํ    สมฺมปฺปธานานํ   จตุนฺนํ   อิทฺธิปฺปาทานํ   ปญฺจนฺนํ   อินฺทฺริยานํ
ปญฺจนฺนํ    พลานํ    สตฺตนฺนํ    โพชฺฌงฺคานํ    อริยสฺส    อฏฺงฺคิกสฺส
มคฺคสฺสาติ   ภควา   ฯ   ภาคี   วา   ภควา   ทสนฺนํ   ตถาคตพลานํ
@เชิงอรรถ:  โป. ม. ปวิภชิ ฯ
จตุนฺนํ   เวสารชฺชานํ   จตุนฺนํ   ปฏิสมฺภิทานํ   ฉนฺนํ   อภิญฺานํ   ฉนฺนํ
พุทฺธธมฺมานนฺติ   ภควา   ฯ   ภควาติ   เนตํ   นามํ  มาตรา  กตํ  น
ปิตรา   กตํ  น  ภาตรา  กตํ  น  ภคินิยา  กตํ  น  มิตฺตามจฺเจหิ  กตํ
น   าติสาโลหิเตหิ   กตํ   น   สมณพฺราหฺมเณหิ   กตํ   น  เทวตาหิ
กตํ    วิโมกฺขนฺติกเมตํ    พุทฺธานํ   ภควนฺตานํ   โพธิยา   มูเล   สห
สพฺพญฺุตาณสฺส    ปฏิลาภา    สจฺฉิกา    ปญฺตฺติ    ยทิทํ    ภควาติ
เอโกทิภูโต วิหเน ตมํ โสติ ภควา ฯ เตนาห ภควา
               เอเตสุ ธมฺเมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ
               ภิกฺขุ สตีมา สุวิมุตฺตจิตฺโต
               กาเลน โส สมฺมา ธมฺมํ ปริวีมํสมาโน
               เอโกทิภูโต วิหเน ตมํ โสติ ภควาติ ฯ
               โสฬสโม สารีปุตฺตสุตฺตนิทฺเทโส ฯ
               อฏฺกวคฺคิกมฺหิ ๑- โสฬส สุตฺตนิทฺเทสา
                                              สมตฺตา ฯ
                                            ---------------
@เชิงอรรถ:  โป. ม. อฏฺกวคฺคมฺหิ ฯ

             เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับภาษาบาลี อักษรไทย เล่มที่ ๒๙ หน้าที่ ๕๔๔-๖๓๐. https://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=29&A=11023&w=&modeTY=1              อ่านเทียบพระไตรปิฎกฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน :- https://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=29&A=11023&modeTY=1              อ่านเทียบพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับหลวง :- https://84000.org/tipitaka/read/byitem.php?book=29&item=881&items=107              อ่านเทียบพระไตรปิฎกฉบับมหาจุฬาฯ :- https://84000.org/tipitaka/pitaka_item/m_siri.php?B=29&siri=16              ศึกษาอรรถกถานี้ได้ที่ :- https://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=29&i=881              อ่านอรรถกถาภาษาบาลีอักษรไทย :- https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=45&A=10208              The Pali Atthakatha in Roman :- https://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=45&A=10208              สารบัญพระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๙ https://84000.org/tipitaka/read/?index_29 https://84000.org/tipitaka/english/?index_29

อ่านหน้า[ต่าง] แรกอ่านหน้า[ต่าง] ที่แล้วแสดงหมายเลขหน้า
ในกรณี :- 
   บรรทัดแรกของแต่ละหน้า คลิกเพื่อเปลี่ยน ฐญ เป็นแบบไทย

บันทึก ๖ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๕๙. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากพระไตรปิฎกฉบับภาษาบาลี อักษรไทย. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]