![]() |
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Mahabodhijatakam
kinnu dandam kimajinanti idam sattha jetavane viharanto
pannaparamim arabbha kathesi.
Vatthu mahaummangajatake avibhavissati.
Tada pana sattha na bhikkhave idaneva pubbepi tathagato
pannava parassa vadamaddanoyevati vatva atitam ahari.
Atite baranasiyam brahmadatte rajjam karente bodhisatto
kasikaratthe asitikotivibhavassa udiccabrahmanamahasalassa kule
nibbatti. Bodhikumarotissa namam karimsu. So vayappatto takkasilayam
uggahitasippo paccagantva agaramajjhe vasanto aparabhage kame
pahaya himavantappadesam pavisitva paribbajakapabbajjam pabbajitva
tattheva vanamulaphalaharo ciram vasitva vassarattasamaye himavanta
oruyha carikam caramano anupubbena baranasim patva rajuyyane
vasitva punadivase paribbajakasaruppena nagare bhikkhaya caranto
rajadvaram papuni. Tamenam sihapanjare thito raja disva tassa
upasame pasiditva tam attano bhavanam pavesetva katapatisantharo
thokam dhammakatham sutva nanaggarasabhojanam dapesi. Mahasatto
bhattam gahetva cintesi idam rajakulam nama bahudosam bahu
paccamitta honti ko nukho mama uppannam bhayam nittharissatiti .
So avidure thitam rajavallabham ekam pingalasunakham disva mahantam bhattapindam
gahetva tassa datukamatakaram dassesi. Raja natva sunakhassa
bhajanam aharapetva bhattam gahapetva dapesi. Mahasattopi
tassa bhattakiccam nitthapesi. Rajapi tassa patinnam gahetva
antonagare rajuyyane pannasalam karetva pabbajitaparikkhare
datva tam tattha vasapesi. Devasikam cassa dve tayo vare upatthanam
agamasi. Bhojanakale pana mahasatto niccam rajapallankeyeva
nisiditva rajabhojanameva bhunjati. Evam dvadasa samvaccharani
atitani . Tassa pana ranno panca amacca atthanca dhammanca
anusasanti. Tesu eko ahetukavadi eko issarakaranavadi eko
pubbekatavadi eko ucchedavadi eko khattavijjavadi. Tesu
ahetukavadi ime satta samsarasuddhikati mahajanam ugganhapesi.
Issarakaranavadi ayam loko issaranimmitoti mahajanam ugganhapesi.
Pubbekatavadi imesam sattanam sukham va dukkham va uppajjamanam
pubbe kateneva uppajjatiti mahajanam ugganhapesi.
Ucchedavadi ito paralokam gato nama natthi ayam loko
ucchijjatiti mahajanam ugganhapesi. Khattavijjavadi matapitaropi
maretva attanova attho katabboti mahajanam ugganhapesi.
Te ranno vinicchaye niyutta lancakhadaka hutva assamikam samikam
samikam assamikam karonti .
Athekadivasam eko puriso kutattaparajito mahasattam bhikkhaya
Carantam rajageham pavisantam disva vanditva bhante tumhe rajagehe
bhunjamana vinicchayamacce lancam gahetva lokam vinasente kasma
ajjhupekkhatha idanimhi pancahi amaccehi kutattakarakassa hatthato
lancam gahetva samikova samano assamiko katoti paridevi.
So tasmim karunnavasena vinicchayam gantva dhammena vinicchinitva
samikamyeva samikam akasi. Mahajano ekappahareneva mahasaddena
sadhukaram adasi. Raja tam saddam sutva kimsaddo namayanti
pucchitva tamattham sutva katabhattakiccam mahasattam upanisiditva pucchi
bhante ajja kira vo atto vinicchitoti. Ama maharajati.
Bhante tumhesu vinicchinantesu mahajanassa vuddhi bhavissati ito
patthaya tumhe vinicchinathati. Maharaja mayam pabbajita nama
netam amhakam kammanti. Bhante mahajane karunnena katum vattati
tumhe sakaladivasam ma vinicchinatha uyyanato pana idhagacchanta
vinicchayatthanam gantva patova cattaro atte vinicchinatha bhutva
uyyanam gacchanta cattaro evam mahajanassa vuddhi bhavissatiti.
So tena punappunam yaciyamano sadhuti sampaticchi. Tato patthaya
tatha akasi. Kutattakaraka okasam na labhimsu. Tepi amacca
lancam alabhanta duggata hutva cintayimsu bodhiparibbajakassa
vinicchayakalato patthaya mayam kinci na labhama handa nam rajaverikoti
ranno antare paribhinditva marapessamati. Te rajanam
upasankamitva maharaja bodhiparibbajako tumhakam anatthakamoti vatva
Asaddahantena ranna silava eso nanasampanno na evarupam
karissatiti vutte maharaja tena sakalanagaravasino attano hatthe
kata kevalam amheyeva panca jane katum na sakkoti sace amhakam
vacanam na saddahatha tassa idhagamanakale parisam olokeyyathati
ahamsu. Raja sadhuti sihapanjare thito tam agacchantam
olokento parivaram passitva attano ananena attakarakamanusse
tassa parivarati mannamano bhijjitva te amacce pakkosapetva
kinti karomati pucchi. Ganhapetha nam devati. Olarikam
aparadham apassanta katham ganhapessamati. Tenahi maharaja
pakatipariharamassa hapetha tam parihayantam disva pandito paribbajako
kassaci anarocetva sayameva palayissatiti.
Raja sadhuti vatva anupubbena tassa pariharam parihapesi.
Pathamadivasam tava nam tucchapallankeyeva nisidapesum. So tucchapallankam
dasvava ranno paribhinnabhavam natva sayameva uyyanam gantva tam
divasameva pakkamitukamo hutvapi ekantena natva pakkamissamiti
na pakkami. Athassa punadivase tucchapallanke nisinnassa ranno
pakatibhattanca annanca gahetva missakabhattam adamsu. Tatiyadivase
mahatalam pavisitum adatva sopanasiseyeva thapetva missakabhattam
adamsu. So tampi gahetva uyyanam gantva bhattakiccam akasi.
Catutthadivase hettha pasadeva thapetva kanajakabhattam adamsu.
So tampi gahetva uyyanam gantva bhattakiccam akasi. Raja
Amacce pucchi mahabodhiparibbajako sakkare parihapitepi na
pakkamati kinti karomati. Deva na so bhattatthaya carati
chattatthaya pana carati sace bhattatthaya careyya pathamadivaseyeva
palayeyyati. Idani kim karomati. Sve ghatapetha nam maharajati.
So sadhuti tesanneva hatthe khagge thapetva sve antaradvare
thatva pavisantassevassa sisam chinditva khandakhandikam katva kinci
ajanapetva vaccakutiyam pakkhipitva nahatva agaccheyyathati
aha. Te sadhuti sampaticchitva sve agantva evam karissamati
annamannam vicaretva attano nivesanani agamamsu. Rajapi
sayam bhuttabhojano sirisayane nipajjitva mahasattassa gune anussari.
Athassa tavadeva soko uppajji. Sarirato seda muncanti
sayane assadam alabhanto aparaparam parivatti. Athassa aggamahesi
upanipajji. So taya saddhim sallapamattampi na kari. Atha nam
sa kim nukho maharaja sallapamattampi na karotha api nukho
me koci aparadho atthiti pucchi. Natthi devi api ca kho
bodhiparibbajako kira amhakam paccatthiko jatoti tassa sve
ghatanatthaya panca amacce anapesim te nam hanitva khandakhandikam
katva vaccakupe khipissanti so pana amhakam dvadasa samvaccharani
bahudhammam desesi ekaparadhopissa maya paccakkhato na ditthapubbo
parapattiyena pana hutva tassa maya vadho anatto tena
karanena socamiti.
Atha nam sa sace deva so paccatthiko jato tam
ghatento kim socasi paccatthikam nama puttampi ghatetva attano
sotthibhavo katabbova ma socitthati assasesi. So
tassa vacanena patiladdhassaso niddam okkami. Tasmim khane
koleyyako pingalasunakho tam katham sutva sve maya attano
balena tassa jivitam datum vattatiti cintetva punadivase patova
pasada oruyha mahadvaram agantva ummare sisam katva
mahasattassa agamanamaggam olokento nipajji. Tepi kho amacca
patova khaggahattha agantva dvarantare atthamsu. Bodhisattopi
velam sallakkhetva uyyana nikkhamma rajadvaram aganchi. Atha
nam sunakho disva mukham vivaritva catasso datha dassetva kim
tvam bhante jambudipatale annattha bhikkham na labhasi amhakam
raja tam maranatthaya panca amacce khaggahatthe dvarantare
thapesi ma tvam nalate maccum gahetva agamissasi sigham
pakkamati mahasaddena viravi. So sabbarudannutaya tamattham natva
tatova nivattitva uyyanam gantva pakkamanatthaya parikkhare
adiyi. Rajapi sihapanjare thito tam agacchantanca gacchantanca
disva sace ayam mama paccatthiko bhaveyya uyyanam gantva
balam sannipatapetva kammasajjo bhavissati no ce attano
parikkhare gahetva gamanasajjo bhavissati janissami tavassa
kiriyanti uyyanam gantva mahasattam attano parikkhare adaya
Gamissamiti pannasalato nikkhantam cankamakotiyam disva vanditva
ekamantam thito gathamaha
kinnu dandam kimajinam kim chattam kim upahanam
kim ankusanca pattanca sanghatincapi brahmana
taramanarupo ganhasi kinnu patthayase disanti.
Tassattho bhante pubbe tvam amhakam gharam agacchanto
dandadini na ganhasi ajja pana kena karanena dandanca ajinanca
chattanca upahananca mattikapasibbakolambanaankusanca mattikapattanca
sanghatincati sabbepime parikkhare taramano ganhasi kataram nu
disam patthesi kattha gantukamositi pucchi.
Tam sutva mahasatto ayam attana katakammam na janatiti
mannati janapessami nanti cintetva dve gatha abhasi
dvadasetani vassani vasitani tvantike
nabhijanami sotena pingalenabhikujjitam.
Svayam dattova nadati sukkadatham vidamsayi
tava sutva sabhariyassa vitasaddhassa mam patiti.
Tattha abhikujjitanti etena tava sunakhena evam mahaviravena
viravitam na janami. Dattovati dappito viya. Sabhariyassati
tava sabhariyassa mama maranatthaya pancannam amaccanam anattabhavam
kathentassa sutva kim tvam annattha bhikkham na labhasi ranna
te vadho anatto idha ma gacchati dattova nadati.
Vitasaddhassa mam patiti mamantare vitasaddhassa tava vacanam sutva evam
vadatiti aha.
Tato raja attano dosam sampaticchitva tam khamapento
catuttham gathamaha
ahu esa kato doso yatha bhasasi brahmana
esa bhiyyo pasidami vasa brahmana ma gamati.
Tattha bhiyyoti saccam maya evam anattam ayam me doso
esa panaham idani adhikataram tava pasidami idheva vasa ma
brahmana annattha gamati.
Tam sutva mahasatto maharaja pandita nama tadisena
parapattiyena apaccakkhakarina saddhim na samvasantiti vatva tassa
anacaram pakasento aha
sabbaseto pure asi tatopi sabalo ahu
sabbalohitako dani kalo pakkamitum mama.
Abbhantaram pure asi tato majjhe tato bahi
pura niddhamana hoti sayameva vajamiham.
Vitasaddham na seveyya udapanamvanodakam
sacepi nam anukhane varikaddamagandhikam.
Pasannameva seveyya appasannam vivajjaye
pasannam payirupaseyya rahadamvodakatthiko.
Bhaje bhajantam purisam abhajantam na bhajjaye
asappurisadhammo so yo bhajantam na bhajjati .
Yo bhajantam na bhajati sevamanam na sevati
save manussapapittho migo sakhassito yatha.
Accabhikkhanasamsagga asamo saranena ca
etena mitta jiranti akale yacanaya ca.
Tasma nabhikkhanam gacche na ca gacche ciraciram
kalena yacam yaceyya evam mitta na jirare.
Aticiram nivasena piyo bhavati appiyo
amanta kho tam gacchama pura te homa appiyati.
Tattha sabbasetoti maharaja pathamameva tava tava nivesane
mama odano sabbaseto ahosi yam tvam bhunjasi tameva dapesiti
attho. Tatoti tato paccha paribhedakanam vacanam gahetva tava
mayi virattakalepi sabalo missakodano jato. Idaniti idani
sabbalohitako jato. Kaloti annanassa tava santika idani
mama pakkamitum kalo. Abbhantaranti pathamam mama abbhantaram asanam
alankatamahatalamhi assitasetacchatte rajapallankeyeva mam nisidapesum.
Majjheti sopanamatthake. Pura niddhamana hotiti yava givayam
gahetva nikkaddhana hoti. Anukhaneti sace anudakam udapanam
patto puriso udakam appassanto kalalam viyuhitva anukhaneyya
tathapi tam varikaddamagandhikam bhaveyya amanunnataya na piveyya
Tatheva vitasaddham payirupasantena laddhapaccayapi paritta ceva lukha
ca amanunna aparibhogarahati attho. Pasannanti patitthitasaddham.
Rahadanti gambhiram maharahadam. Bhajantanti attanam bhajantameva bhajeyya.
Abhajantanti paccatthikam. Na bhajjayeti na bhajeyya. Na bhajjatiti
yo puriso attanam bhajantam hitacittam puggalam na bhajati so
asappurisadhammo namati. Manussapapitthoti manussalamako patikuttho
pacchimako. Sakhassitoti makkato. Accabhikkhanasamsaggati ativiya
abhinhasamsaggena. Akaleti ayuttappattakale parassa piyabhandam
yacanaya mitta jiranti nama tvampi aticiram nivasena mayi mettam
bhindi. Tasmati yasma accabhikkhanasamsaggena asamosaranena ca
mitta jiranti tasma. Ciraciranti cirakalam vitinametva ciram
na gacche na upasankame. Yacanti yacitabbam bhandakam yuttakale
na yaceyya. Na jirareti evam mitta na jiranti. Pura te
homati yava tava appiya na homa tava amantetvava evam
gacchamati.
Raja aha
evam ce yacamananam anjalim navabujjhasi
parivarakanam sattanam vacanam na karosi no
evantam abhiyacama puna kayirasi pariyayanti.
Tattha navabujjhasiti sace bhante evam yacantena maya katam
anjalim na janasi na patiganhasiti attho. Pariyayanti puna
Idhagamanaya ekavaram kareyyasiti yacati.
Bodhisatto aha
evance no viharatam antarayo na hessati
tumhancapi maharaja amham va ratthavaddhana
appeva nama passema ahorattanamaccayeti.
Tattha evance noti sace maharaja evam nana hutva
viharantanam amhakam antarayo na hessati tuyham va mayham va
jivitam pavattissatiti dipeti. Passemati api nama passeyyama.
Evam vatva mahasatto ranno dhammam desetva appamatto
hohi maharajati vatva uyyana nikkhamitva ekasmim
sabhagatthane bhikkhaya caritva baranasito nikkhamma anupubbena
himavantokasameva gantva kinci kalam vasitva puna otaritva
ekam paccantagamam nissaya aranne vihasi. Tassa pana gatakalato
patthaya te amacca puna vinicchaye nisiditva vilopam karonta
cintayimsu sace mahabodhiparibbajako puna agamissati jivitam no
natthi kim nu khvassa anagamanakaranam kareyyamati. Atha nesam
etadahosi ime satta patibaddhatthanam nama pajahitum na sakkonti
kim nu khvassa idha patibaddhatthananti. Tato ranno aggamahesiti
natva thanam kho panetam vijjati yam so imam nissaya agaccheyya
patikacceva nam marapessamati. Te rajanam etadavocum ime
divase eka katha suyyatiti. Kimkatha namati. Mahabodhiparibbajako
Ca kira devi ca annamannam sasanapatisasanam pesentiti. Kinti
katvati . tena kira deviya pesitam sakka nu kho attano
balena rajanam marapetva mama setacchattam datunti tayapissa
pesitam ranno maranannama mama bharo mahabodhiparibbajako
khippam agacchatuti. Raja tesam punappunam kathentanam saddahitva
idani kim katabbanti pucchitva devim maretum vattatiti vutte
anupaparikkhitvava tenahi nam tumheva maretva khandakhandikam
chinditva vaccakupe khipathati aha. Te tatha karimsu. Tassa
maritabhavo sakalanagare pakato ahosi.
Athassa cattaro putta imina no niraparadha mata
maritati ranno paccatthika ahesum. Raja mahabhayappatto
ahosi. Mahasatto paramparaya tam pavuttim sutva cintesi
thapetva mam anno te kumare sannapetva pitaram khamapetum
samattho nama natthi ranno ca jivitam dassami kumare papato
mocessamiti. So punadivase paccantagamam pavisitva manussehi
dinnam makkatamamsam khaditva tassa cammam yacitva assamapade
sukkhapetva niggandham katva nivasesipi parupesipi amsepi thapesi.
Kimkarana. Bahupakaro meti vacanatthaya. So tam cammam adaya
anupubbena baranasim gantva kumare upasankamitva pitughatakammam
nama darunam tam vo na katabbam ajaramaro satto nama
natthi aham tumhe annamannam samagge karissamiti agato
Tumhe maya pahite sasane agaccheyyathati kumare ovaditva
antonagare uyyanam pavisitva makkatacammam attharitva silapatte
nisidi. Atha nam uyyanapalo disva vegena gantva ranno
arocesi. Raja sutvava sanjatasomanasso te amacce adaya
tattha gantva mahasattam vanditva nisiditva patisantharam katum
arabhi. Mahasatto tena saddhim asammoditva makkatacammamyeva
parimajji. Atha nam evamaha bhante tumhe mam akathetva makkatacammameva
parimajjatha kim vo idam maya bahupakarataranti. Ama maharaja
bahupakaro me esa banaro ahamassa pitthe nisiditva vicari ayam
me paniyaghatam ahari vasanatthanam sammajji abhisamacarikavattapativattam
me akasi aham pana attano dubbalacittatayassa mamsam khaditva
cammam sukkhapetva attharitva nisidami ceva nipajjami ca
evam bahupakaro esa mayhanti. Iti so tesam vade bhindanatthaya
vanaracamme ca vanare ca vanaravoharam aropetva tam tam
pariyayam sandhaya imam katham kathesi. So hi tassa nivatthapubbatta
pitthe nisiditva vicarinti aha. Tam amse katva paniyaghatassa
ahatatta paniyaghatam aharatiti aha. Tena cammena bhumiyam
sammajjapubbatta vasanatthanam sammajjiti aha. Nipannakale
tena cammena pitthiya akkantakale padanam phutthapubbatta
vattapativattam me akasiti aha. Chatakale pana tassa mamsam labhitva
khaditatta aham pana attano dubbalacittatayassa mamsam khadinti aha.
Tam sutva te amacca panatipato tena katoti sannaya
passatha bho pabbajitassa kammam makkatam kira maretva mamsam khaditva
cammam gahetva vicaratiti panim paharitva parihasamakamsu. Mahasatto
te tatha karonte disva ime attano vadabhedanatthaya mama cammam
adaya agatabhavam na jananti janapessami neti ahetukavadim
tava amantetva pucchi avuso tvam kasma mam paribhasasiti.
Mittadubbhikammassa ceva panatipatassa ca katattati.
Tato mahasatto yo pana gatiya ceva ditthiya ca te
saddahitva evam kareyya tena kim dukkatanti tassa vadam
bhindanto aha
udirana ce sangahatya bhavayamanuvattati
akama akaraniyam va karaniyam vapi kubbati
akamakaraniyasmim kvidha papena limpati.
So ce attho ca dhammo ca kalyano na ca papako
bhoto ce vacanam saccam suhayo banaro maya .
Attano ce hi vadassa aparadham vijaniya
na mam tvam garaheyyasi bhoto vado hi tadisoti.
Tattha udiranati katha. Sangatyati samgatiya channam abhijatinam
tam tam abhijatim upagamanena. Bhavayamanuvattatiti bhavena anuvattati .
Karanatthe sampadanam . Akamati akamena anicchaya . Akaraniyam
vati akattabbam papakam va. Karaniyam vati kattabbakusalam va.
Kubbatiti karoti. Kvidhati ko idha. Idam vuttam hoti tvam
ahetuvadi natthi hetu natthi paccayo sattanam samkilesayati
adiditthiko ayam loko samgatiya ceva sabhavena ca anuvattati
parinamati tattha tattha sukhadukkham patisamvedeti akamako ca
papam va punnam va karotiti vadasi ayam tava udirana sace
tatha evam sante akamakaraniyasmim attano dhammataya pavattamane
pape ko idha satto papena limpati. Sace hi attana akatena
papena limpati na koci na limpeyyati. So ceti so
ahetukavadasankhato tava bhasitattho atthattho ca atthajotako ca
dhammo kalyano ce na papako ahetu apaccaya satta samkilissanti
sukhadukkham patisamvediyantiti idam bhoto vacanam saccam ce suhato
vanaro maya ko ettha mama dosoti attho. Vijaniyati
samma sace hi tvam attano vadassa aparadham janeyyasi na mam
garaheyyasi. Kimkarana. Bhoto vado hi tadiso tasma
ayam mama vadam karotiti mam pasamseyyasi attano pana vadam
ajananto mam garahasiti.
Evam mahasatto tam nigganhitva appatibhanam akasi.
Sopi raja parisati mankubhuto pattakkhandho nisidi. Mahasattopi
tassa vadam bhinditva issarakaranavadim amantetva tvam avuso
mam kasma parihasasi yadi issaranimmitavadam sarato paccesiti
vatva aha
Issaro sabbalokassa sace kappeti jivitam
sace iddhim byasanabhavanca kammam kalyanapapakam
niddesakari puriso issaro tena limpati .
So ce attho ca dhammo ca kalyano na ca papako
bhoto ce vacanam saccam suhato vanaro maya.
Attano ce hi vadassa aparadham vijaniya
na mam tvam garaheyyasi bhoto vado hi tadisoti .
Tattha kappeti jivitanti sace brahma va anno va koci
issaro tvam kasiya jiva tvam gorakkhenati evam sabbalokassa jivitam
samvidahati vicareti. Iddhim byasanabhavancati iti issariyadibheda
iddhiyo ca nativinasadikam byasanabhavanca sesanca kalyanapapakam
kammam sabbam yadi issarova kappeti karoti. Niddesakariti
yadi tassa niddesam anattimeva seso yo koci puriso karoti
evam sante yo koci papam karoti tassa issarena katatta
issarova tena papena limpati. Sesam purimanayena veditabbam.
Yatha ca idha evam sabbattha.
Iti ambatova muggaram gahetva ambam patento viya
issarakaraneneva issarakaranavadam bhinditva pubbekatavadim amantetva
tvam avuso mam kim parihasasi yadi pubbekatavadam saccam mannasiti
vatva aha
Sace pubbekatahetu sukhadukkham nigacchati
poranakam katam papam tameso muncate inam
poranakainamokkho kvidha papena limpati.
So ce attho ca dhammo ca kalyano na ca papako
bhoto ce vacanam saccam suhato vanaro maya .
Attano ce hi vadassa aparadham vijaniya
na mam tvam garaheyyasi bhoto vado hi tadisoti .
Tattha pubbekatahetuti pubbekatahetu purimabhave katakammakaraneneva.
Tameso muncate inanti yo vadhabandhadihi dukkham papunati yadi so yam
tena poranakam katam papam tam idani inam muncati evam sante mamapi
esa poranakainato mokkho anena hi makkatena pubbe paribbajakena
hutva aham makkato samano maretva khadito bhavissami svayam idha
makkatattam patto maya paribbajakattampattena maretva khadito
bhavissati ko idha papena limpatiti .
Iti so tassapi vadam bhinditva ucchedavadim abhimukham katva
tvam avuso natthi dinnanti adini vatva idheva satta
ucchijjanti paralokagata nama natthiti mannamano kasma mam
parihasasiti santajjetva aha
catunnamyevupadaya rupam sambhoti paninam
yato ca rupam sambhoti tattheva anupagacchati.
Idheva jivati jivo pecca pecca vinassati
ucchijjati ayam loko ye bala ye ca pandita
ucchijjamane lokasmim kvidha papena limpati.
So ce attho ca dhammo ca kalyano na ca papako
bhoto ce vacanam saccam suhato banaro maya.
Attano ce hi vadassa aparadham vijaniya
na mam tvam garaheyyasi bhoto vado hi tadisoti.
Tattha catunnanti pathaviadinam bhutanam. Rupanti rupakkhandho.
Tatthevati yato tam rupam sambhoti nirujjhanakalepi tattheva nigacchati.
Imina tassa catumahabhutiko ayam puriso yada kalam karoti pathavi
pathavikayam anupeti anupagacchati apo tejo vayo vayokayam
anupeti anupagacchati akasam indriyani sankamantim asandipancama
purisa matam adaya gacchanti yava ahalanapadani pannayanti
kapotakani atthini bhavanti bhasmantahutiyo dattupannattam yadidam
danam tesam tuccha musabhilapa ye keci atthikavadam vadanti bala
ca pandita ca kayassa bheda ucchijjanti vinassanti na honti
parammaranati imam ditthim patitthapesi. Idhevati imasmimyeva
loke jivo jivati. Pecca pecca vinassatiti paraloke nibbattasatto
gativasena idha anagantva tattheva paraloke vinassati ucchijjati
evam ucchijjamane lokasmim ko idha papena limpati.
Iti so tassapi vadam bhinditva khattavijjavadim amantetva
Tvam avuso matapitaropi maretva attano attho katabboti
imam laddhim ukkhipitva vicaranto kasma mam parihasasiti vatva aha
ahu kattavidha loke bala panditamanino
mataram pitaram hanne atho jetthampi bhataram
haneyya puttadare ca attho ce tadiso siyati.
Tattha kattavidhati khattavijja . Ayameva va patho.
Khattavijjacariyanam etam namam. Bala panditamaninoti bala
samanapi pandita mayam attano panditabhavam pakasessamati
mannamana panditamanino hutva evamahu . Attho ceti sace
attano tatharupo koci attho siya na kinci parivajjeyya
sabbam haneyya vati vadanti tvampi nesam annataroti.
Evam tassa laddhim patitthapetva attano laddhim pakasento aha
yassa rukkhassa chayaya nisideyya sayeyya va
na tassa sakham bhanjeyya mittadubbho hi papako.
Atha atthe samuppanne samulamapi abbahe
attho me sambalenapi suhato vanaro maya.
Sace attho ca dhammo ca kalyano na ca papako
bhoto ce vacanam saccam suhato vanaro maya.
Attano ce hi vadassa aparadham vijaniya
na mam tvam garaheyyasi bhoto vado hi tadisoti.
Tattha ambho khattavijja amhakam pana acariya evam vannayanti
Attana paribhuttacchayassa rukkhassapi sakham va pannam va na
bhanjeyya . Kimkarana. Mittadubbho hi papako tvam pana
evam vadesi atha atthe samuppanne samulamapi abbaheti. Mamanca
patheyyena attho ahosi tasma sacepesa maya hato tathapi
attho me sambalenapi suhato vanaro mayati.
Evam so tassapi vadam bhinditva pancasupi tesu appatibhanesu
nisinnesu rajanam amantetva maharaja tvam ime pancaratthavilopake
mahacore gahetva vicarasi aho balo evarupanam hi samsaggena
puriso ditthadhammikampi samparayikampi mahadukkham papuneyyati vatva
ranno dhammam desento aha
ahetuvado puriso yo ca issarakuttiko
pubbekati ca ucchedi yo ca kattavidho naro.
Ete asappurisa loke bala panditamanino
kareyya tadiso papam atho annampi karaye
asappurisasamsaggo dukkato katukudrayoti.
Tattha tadisoti maharaja yadisa ete panca ditthigatika
tadiso puriso sayampi papam kareyya yvassa vacanam sunati tam
annampi karaye. Dukkatoti evarupehi asappurisehi saddhim samsaggo
paralokepi idhalokepi dukkato katukudrayo ca hoti. Imassa panatthassa
pakasanattham yani kanici bhikkhave bhayani uppajjanti sabbani
tani balatoti suttam aharitabbam.
Godhajatakasanjivajatakaakittijatakadini vayamattho dipetabbo .
Idani opammadassanavasena dhammadesanam vaddhento aha
urabbharupena bakasu pubbe
asamkito ajayutham upeti
hantva uranim ajiyam ajanca
hantva sayitva yena kamam paleti.
Tathavidheke samanabrahmanase
chadanam katva vancayanti manusse
anasaka thandilaseyyaka ca
rajojallam ukkutikappadhanam
pariyayabhattanca apanakatta
papacara arahanto vadana.
Ete asappurisa loke bala panditamanino
kareyya tadiso papam atho annampi karaye
asappurisasamsaggo dukkato katukudrayo.
Yamahu natthi viriyanti hetunca apavadanti
ye parakaram attakaranca ye tuccham samavannayum .
Ete asappurisa loke bala panditamanino
kareyya tadiso papam atho annampi karaye
asappurisasamsaggo dukkato katukudrayo.
Sace hi viriyam nassa kammam kalyanapapakam
na bhare vaddhakim raja napi yantani karaye.
Yasma ca viriyam atthi kammam kalyanapapakam
tasma yantani kareti raja bharati vaddhakim .
Yadi vassasatam devo na vasse na himam pate
ucchijjeyya ayam loko vinasseyya ayam paja.
Yasma ca vassati devo himancapi phusiyati
tasma sassani paccanti ratthanca palayate ciram .
Gavance taramananam jimham gacchati pungavo
sabba ta jimham gacchanti nette jimham gate sati.
Evameva manussesu yo hoti setthasammato
so ce adhammam carati pageva itara paja
sabbam rattham dukkham seti raja ce hoti adhammiko.
Gavance taramananam ujum gacchati pungavo
sabba ta ujum gacchanti nette ujum gate sati.
Evameva manussesu yo hoti setthasammato
so ceva dhammam carati pageva itara paja
sabbam rattham sukham seti raja ce hoti dhammiko.
Maharukkhassa phalino amam chindati yo phalam
rasancassa na janati bijancassa vinassati.
Maharukkhupamam rattham adhammena yo pasasati
rasancassa na janati ratthancassa vinassati.
Maharukkhassa phalino pakkam chindati yo phalam
rasancassa vijanati bijancassa na nassati.
Maharukkhupamam rattham dhammena yo pasasati
rasancassa vijanati ratthancassa na nassati.
Yo ca raja janapadam adhammena pasasati
sabbosadhibhi so raja viruddho hoti khattiyo.
Tatheva negame himsam ye yutta kayavikkaye
ojadanabalikare sa kosena virujjhati .
Paharavarakhettannu sangame katanissame
ussite himsayam raja sa balena virujjhati.
Tatheva isayo himsam samyame brahmacarino
adhammacari khattiyo so saggena virujjhati .
Yo ca raja adhammattho bhariyam hanti adusakam
luddam pasavate papam puttehi ca virujjhati.
Dhammam care janapade nigamesu balesu ca
isayo ca na himseyya puttadare samancare .
Sa tadiso bhumipati ratthapalo akodhano
samante sampakampeti indova asuradhipoti .
Tattha bakasu pubbeti bako pubbe. Asuti nipatamattam.
Idam vuttam hoti maharaja pubbe eko urabbharupo bako ahosi
tassa nanguttham mahadigham tam pana so antarasatthimhi pakkhipitva
urabbharupena asamkito ajayutham upeti tattha uranikanca ajikanca
ajanca hantva yena kamam paleti. Tathavidheketi tathavidha eke
samanabrahmana pabbajjalingena chadanam katva attanam chadetva
madhuravacanadihi hitakama viya hutva lokam vancenti. Anasakati
adi tesam chadanassa dassanattham vuttam. Ekacce hi mayam anasaka na kinci
aharemati manusse vancenti. Apare mayam thandilaseyyakati. Annesam
pana rajojallam chadanam. Annesam ukkutikappadhanam. Te gacchantapi
uppatitva ukkutikava gacchanti. Annesam sattahadasahadivara-
bhojanasankhatam pariyayabhattachadanam. Apare apanakatta honti
mayam paniyam na pivamati vadanti. Arahanto vadanati papacara
hutva mayam arahantoti vadanta vicaranti. Eteti maharaja ime
va panca jana honti anne va yavanto ditthigatika nama
sabbepi ete asappurisa. Yamahuti ye ahu ye vadanti.
Sace hi viriyam nassati maharaja sace nanasampayuttakam
kayikacetasikaviriyam na bhaveyya. Kammanti kalyanapapakam kammampi yadi
na bhaveyya. Na kareti evam sante vaddhakim va anne va karake
raja na poseyya. Napi yantaniti napi sattabhumipasadadini
yantani kareyya. Kimkarana. Viriyassa ceva kammassa ca
Abhava. Ucchijjeyyati maharaja yadi ettakam kalam neva devo
vasseyya na himam pateyya atha kapputthanakalo viya ayam loko
ucchijjeyya ucchedavadina kathitaniyamena pana ucchedo nama
natthi. Palayateti palayati. Gavance taramanananti catasso
gatha ranna dhammadesanatthameva vutta. Tatha maharukkhassati
adika. Tattha maharukkhassati madhuraambarukkhassa. Adhammenati
agatigamanena. Rasancassa na janatiti adhammiko raja ratthassa
rasam ojam na janati ayasampattim na labhati. Vinassatiti
sunnam hoti. Manussa gamanigame chaddetva paccantam pabbatavisamam
bhajanti. Sabbani ayamukhani pacchijjanti. Sabbosadhibhiti sabbehi
mulatacapannapupphaphaladihi ceva sappinavanitadihi ca osadhehi virujjhati
na tani sampajjanti. Adhammikaranno hi pathavi niroja hoti.
Tassa nirojataya osadhanam ojam na hoti tani rogam vupasametum
na sakkonti. Iti so tehi viruddho nama hoti. Negameti
nigamavasi kutumbike himsanto pilento. Ye yuttati ye kayavikkaye
yutta ayanam mukha thalajalapathavanija te ca himsanto.
Ojadanabalikareti tato tato janapadato bhandaharanasunkadanavasena
ojadananceva chabhagadasabhagadibhedam balinca karonte. Sa kosenati
so ete himsanto adhammikaraja dhanadhanne parihayanto kosena
virujjhati nama. Paharavarakhettannuti imasmim thane vijjhitum vattatiti
evam paharavaranam khettam janane dhanuggahe. Sangame katanissameti
Yuddhesu katakamme mahayodhe. Ussiteti uggate pannate
mahamatte. Himsayanti evarupe sayam va himsanto parehi va
himsapento. Balenati balakayena. Tathavidham hi rajanam ayam
bahupakare attano rajjadayakepi himsati kimangam pana amheti
avasesapissa yodha vijahantiyeva. Iti so balena viruddho nama
hoti. Tatheva isayo himsanti yatha ca negamadayo tatheva
esitagune pabbajite akkosanapaharanadihi himsanto adhammacari raja
kayassa bheda apayameva upeti sagge nibbattitum na sakkotiti
saggena viruddho nama hoti. Bhariyam hanti adusakanti attano
bahucchayaya vaddhitam puttadhitahi samvaddham silavatim bhariyam mittapatirupakanam
coranam vacanam gahetva mareti. Luddam pasavate papanti so
attano nirayupapattim pasavati nipphadeti. Puttehi cati imasmimyeva
attabhave attano puttehi saddhim virujjhatiti.
Evamassa so tesam pancannam jananam katham gahetva deviya
maritabhavanca puttanam viruddhabhavanca sandhimukhe coram culaya ganhanto
viya kathesi. Mahasattassa hi tesam amaccanam nigganhananca
dhammadesananca deviya tehi maritabhavassa avikaranatthanca tattha
anupubbena katham aharitva okasam katva etamattham kathesi.
Raja tassa vacanam sutva attano aparadham jani. Atha nam mahasatto
ito patthaya maharaja evarupanam papanam katham gahetva ma puna
evamakasiti vatva ovadanto dhammancareti adimaha.
Tattha dhammancareti maharaja raja nama janapadam adhammikena
balina apilento janapade dhammam careyya samike assamike
akaronto negamesu dhammam careyya atthane akilamanto balesu
dhammam careyya vadhabandhaakkosaparibhase pariharanto paccaye ca nesam
dento isayo na vihimseyya dhitaro yuttatthane patitthapento
putte sippani sikkhapetva sammapariharanto bhariyam issariyavossagga-
alankarasammananadihi anugganhanto puttadare samancareyyati.
Sa tadisoti so tadiso raja pavenim abhinditva dhammena rajjam
karento rajanaya rajatejena samante sampakampeti tapeti caleti.
Indovati idam upamattham vuttam. Yatha asure jetva abhibhavitva
thitakalato patthaya asuradhipoti sankham gato indo va attano
sapattabhute asure kampesi tatha kampetiti .
Evam mahasatto ranno dhammam desetva cattaropi kumare
pakkosapetva ovaditva ranno katakammam pakasetva rajanam
khamapetva maharaja ito patthaya atuletva paribhedakanam katham
gahetva ma evarupam sahasikakammam akasi tumhepi kumara
ranno ma dubbhitthati sabbesam ovadam adasi. Atha nam raja
aha aham bhante puttesu ca deviya ca aparajjhanto ime
nissaya etesam katham gahetva etam papakammam akasim ime
pancapi maremiti. Na labbha maharaja evam katunti. Tenahi
tesam hatthapade chindapemiti. Idampi na sakka katunti. Raja
Sadhu bhanteti sampaticchitva te sabbasamharane katva pancacula-
karanagaddulabandhanagomayasincanehi avamanetva rattha pabbajesi .
Bodhisattopi tattha katipaham vasitva appamatto hohiti rajanam
ovaditva himavantameva gantva jhanabhinna nibbattetva yavajivam
brahmavihare bhavetva brahmalokupago ahosi.
Sattha imam dhammadesanam aharitva na bhikkhave idaneva
pubbepi tathagato pannavayeva parappavadamaddanoyevati vatva
jatakam samodhanesi tada panca ditthigatika puranakassapa
makkhaligosalapakudhakaccanaajitakesakambalaniganthanataputta ahesum
pingalasunakho anando mahabodhiparibbajako pana ahamevati.
Mahabodhijatakam nitthitam.
Tatiyam .
Iti pannasanipatavannana nitthita.
--------------
The Pali Atthakatha in Roman Book 42 page 53-80.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=42&A=1064&modeTY=2
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=42&A=1064&modeTY=2
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=52
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=321
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=453
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=453
Contents of The Tipitaka Volume 28
http://84000.org/tipitaka/read/?index_28
![]() ![]() ![]() ![]() |
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]