|
| บทนำ พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ค้นพระไตรปิฎก ชาดก หนังสือธรรมะ |
Mahānipāta vaṇṇanā
-------------
nemirājajātakaṃ
accheraṃ vata lokasminti idaṃ satthā mithilaṃ upanissāya
maghadevassa ambavane viharanto sitapātukammaṃ ārabbha kathesi.
Ekadivasamhi satthā sāyaṇhasamaye sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ tasmiṃ
ambavane cārikañcaramāno ekaṃ rammaṇīyaṃ bhūmippadesaṃ disvā attano
pubbacariyaṃ kathetukāmo hutvā sitapātukammaṃ katvā āyasmatā
ānandattherena sitakāraṇaṃ puṭṭho ānanda ayaṃ bhūmippadeso pubbe
mayā maghadevarājakāle jhānakīḷaṃ kīḷantena ajjhāvuṭṭhapubboti vatvā
tuṇhī ahosi tehi yācito paññattapavarabuddhāsane nisīditvā
atītaṃ āhari.
Atīte bhikkhave videharaṭṭhe mithilanagare maghadevo nāma rājā
ahosi. So caturāsītivassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi.
Caturāsītivassasahassāni uparajjaṃ kāresi. Caturāsītivassasahassāni rajjaṃ
kārento yadā me samma kappaka sirasmiṃ palitāni passeyyāsi
tadā me āroceyyāsīti āha. Aparabhāge kappako palitāni disvā
rañño ārocesi. So suvaṇṇasaṇḍāsena uddharāpetvā hatthe
patiṭṭhāpetvā palitaṃ oloketvā āgantvā nalātante laggaṃ viya
maraṇaṃ sampassamāno idāni me pabbajitakāloti kappakassa
Gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā tāta rajjaṃ sampaṭiccha
ahaṃ pabbajissāmīti vatvā kiṃ kāraṇā devāti vutte rājaputtassa
kāraṇaṃ ācikkhanto imaṃ gāthamāha
uttamaṅgaruhā mayhaṃ ime jātā vayoharā
pātubhūtā devadūtā pabbajjāsamayo mamanti.
Vatvā puttaṃ rajje abhisiñcitvā tavaṃpi evarūpaṃ palitaṃ
disvāva pabbajeyyāsīti ovaditvā nagarā nikkhamitvā isipabbajjaṃ
pabbajitvā caturāsītivassasahassāni cattāro brahmavihāre bhāvetvā
brahmaloke nibbatti. Puttopissa teneva upāyena pabbajitvā
brahlokaparāyano ahosi. Tathā tassa putto tathā tassa
puttoti evaṃ davīhi ūnāni caturāsīti khattiyasahassāni sīse palitaṃ
disvā imasmiṃ ambavane pabbajitvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā
brahmaloke nibbattiṃsu. Tesaṃ sabbapaṭhamaṃ nibbatto maghadevo
nāma rājā brahmaloke ṭhitova attano vaṃsaṃ olokento davīhi
ūnāni caturāsīti khattiyasahassāni pabbajitāni disvā tuṭṭhamānaso
hutvā ito nukho paraṃ pavattissati na pavattissatīti vaṃsaṃ
olokentova appavattanabhāvaṃ ñatvā mama vaṃsaṃ ahameva ghaṭessāmīti
cintetvā tato cavitvā mithilanagare rañño aggamahesiyā kucchimhi
paṭisandhiṃ gaṇhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhami. Rājā
tassa nāmaggahaṇadivase nemittake brāhmaṇe pakkosāpetvā pucchi.
Lakkhaṇāni oloketvā mahārāja ayaṃ kumāro tumhākaṃ vaṃsaṃ ghaṭento
Uppanno tumhākaṃ vaṃso hi pabbajitavaṃso imassa kumārassa purato
neva gamissatīti vadiṃsu. Taṃ sutvā rājā ayaṃ rathacakkanemi viya
mama vaṃsaṃ ghaṭento jāto tasmā tassa nemikumāroti nāmaṃ
kāressāmīti nemikumārotissa nāmaṃ akāsi. So daharakālato paṭṭhāya
dāne ca sīle ca uposathakamme ca abhirato ahosi. Athassa
pitā purimanayeneva sīse palitaṃ disvā kappakassa gāmavaraṃ datvā
puttassa rajjaṃ niyyādetvā tasmiṃyeva ambavane pabbajitvā
brahmalokaparāyano ahosi. Nemirājā pana dānajjhāsayatāya catūsu
nagaradvāresu nagaramajjhe cāti pañca dānasālāyo kāretvā
mahādānaṃ pavattesi. Ekekāya dānasālāya satasahassaṃ datvā devasikaṃ
devasikaṃ pañca pañca kahāpaṇasatasahassāni dhanāni pariccaji niccaṃ
pañca sīlāni rakkhati pakkhadivasesu uposathaṃ samādayi mahājanampi
dānādīsu puññesu samādapesi saggamaggaṃ ācikkhi nirayabhayena mahājane
tajjetvā dhammaṃ desesi. Tassovāde ṭhatvā dānādīni puññāni
katvā tato cutā devaloke nibbattiṃsu. Devaloko paripūri.
Nirayo tuccho viya ahosi. Tadā tāvatiṃsabhavane devasaṃghā sudhammāya
devasabhāyaṃ sannipatitvā aho vata amhākaṃ ācariyo nemirājā
taṃ nissāya mayaṃ imaṃ buddhañāṇenāpi aparicchindiyaṃ dibbasampattiṃ
anubhavāmāti vatvā mahāsattassa guṇe vaṇṇayiṃsu. Manussalokepissa
vaṇṇayiṃsu mahāsamuddapiṭṭhe āsittatelaṃ viya guṇakathā patthari.
Satthā tamatthaṃ āvībhūtaṃ katvā bhikkhusaṃghassa kathento āha
Accheraṃ vata lokasmiṃ uppajjanti vicakkhaṇā
yadā ahu nemirājā paṇḍito kusalatthiko
rājā sabbavidehānaṃ adā dānaṃ arindamo
tassa taṃ dadato dānaṃ saṅkappo upapajjatha
dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā katamaṃ su mahapphalanti.
Tattha yadā ahūti bhikkhave yadā paṇḍito attano ca paresañca
kusalatthiko nemirājā ahosi tadā devamanussā accheraṃ vata
bho evarūpāpi nāma anuppanne buddhañāṇe mahājanassa buddhakiccaṃ
sādhiyamānā lokasmiṃ vicakkhaṇā uppajjantīti evaṃ tassa guṇakathaṃ
kathesunti attho. Yathā ahūtipi pāṭho. Tassattho yathā ahu
nemirājā paṇḍito kusalatthikoyeva tathārūpā mahājanassa buddhakiccaṃ
sādhiyamānā uppajjanti vicakkhaṇā yaṃ tesaṃ uppajjanaṃ taṃ accheraṃ
vata lokassaminti. Iti satthā sayameva acchariyajāto evamāha.
Sabbavidehānanti sabbesaṃ videharaṭṭhavāsīnaṃ. Katamaṃ sūti etesu
davīsu katamaṃ nukho mahapphalaṃ.
So kira paṇṇarasīuposathadivase uposathikova omuttasabbābharaṇo
sirisayanapiṭṭhe nipanno dve yāme niddaṃ okkamitvā pacchimayāme
pabuddho pallaṅkaṃ ābhujitvā ahaṃ mahājanassa apparimāṇaṃ
dānaṃpi demi sīlaṃpi rakkhāmi dānassa nukho phalaṃ mahantaṃ udāhu
brahmacariyavāsassa phalanti cintetvā attano kaṅkhaṃ chindituṃ nāsakkhi.
Tasmiṃ khaṇe sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko
Taṃ kāraṇaṃ āvajjento taṃ tathā vitakkentaṃ disvā kaṅkhamassa
chindissāmīti ekakova sīghaṃ āgantvā sakalanivesanaṃ ekobhāsaṃ
katvā sirisayanagabbhaṃ pavisitvā obhāsaṃ pharitvā ākāse ṭhatvā
tena puṭṭho byākāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tassa saṅkappamaññāya maghavā devakuñjaro
sahassanetto pāturahu vaṇṇena vihataṃ tamaṃ
salomahaṭṭho manujindo vāsavaṃ avacā nimi
devatā nusi gandhabbo ādū sakko purindado
na ca me tādiso vaṇṇo diṭṭho vā yadivā suto
ācikkha me taṃ bhaddante yathā jānemu taṃ mayaṃ
salomahaṭṭhaṃ ñatvāna vāsavo avacā nimiṃ
sakko hamasmi devindo āgatosmi tavantike
alomahaṭṭho manujinda puccha pañhaṃ yamicchasi
so ca tena katokāso vāsavaṃ avacā nimi
pucchāmi taṃ devarāja sabbabhūtānamissara
dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā katamaṃ su mahapphalaṃ
so puṭṭho naradevena vāsavo avacā nimiṃ
vipākaṃ brahmacariyassa jānaṃ akkhāsijānato
hīnena brahmacariyena khattiye upapajjati
majjhimena ca devattaṃ uttamena visujjhati
Na hete sulabbhā kāyā yācayogena kenaci
ye kāye upapajjanti anāgārā tapassinoti.
Tattha salomahaṭṭhoti bhikkhave so nimirājā obhāsaṃ disvā
ākāsaṃ olokento taṃ dibbābharaṇapaṭimaṇḍitaṃ disvā bhayena
pahaṭṭhalomo hutvā devatā nusīti ādi pucchi. Alomahaṭṭhoti
nibbhayo ahaṭṭhalomo hutvā puccha mahārājāti. Vāsavaṃ avacāti
tuṭṭhamānaso hutvā avoca. Jānaṃ akkhāsijānatoti bhikkhave so
sakko atītabhave attanā paccakkhaṃ diṭṭhapubbaṃ brahmacariyassa vipākaṃ
jānanto tassa ajānantassa akkhāsi. Hīnenāti ādīsu
puthutitthāyatanesu methunaviratimattaṃ sīlaṃ hīnaṃ nāma. Tena khattiyakule
upapajjati. Jhānassa upacāramattaṃ majjhimaṃ nāma. Tena devattaṃ
upapajjati. Aṭṭhasamāpattinibbattanaṃ pana uttamaṃ nāma. Tena
brahmaloke nibbattati. Taṃ bāhirakā nibbānanti kathenti.
Tena visujjhatīti. Imasmiṃ pana buddhasāsane parisuddhasīlassa bhikkhuno
aññataraṃ devanikāyaṃ patthentassa brahmacariyaṃ cetanāya hīnatāya hīnaṃ
nāma. Tena yathā patthitena devaloke nibbatti parisuddhasīlassa
pana aṭṭhasamāpattinibbattanaṃ majjhimaṃ nāma. Tena brahmaloke
nibbattati. Parisuddhasīlassa vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattamagganibbattanaṃ
uttamaṃ nāma. Tena visujjhatīti. Kāyāti brahmagaṇā
yācayogenāti yācanayuttakena yācayogena vā. Yaññayuttakena
vāti attho. Ubhayathāpi dāyakassevetaṃ nāmaṃ. Tapassinoti
Tapanissitakā.
Iti sakko mahārāja dānato sataguṇena sahassaguṇena satasahassaguṇena
brahmacariyavāso mahapphaloti vaṇṇesi. Imāyapi gāthāya
brahmacariyavāsasseva mahapphalabhāvaṃ dīpetvā idāni ye atīte
mahāndā datvā kāmāvacarampi atikkamituṃ nāsakkhiṃsu te rājāno
dassento āha
dudīpo sāgaro selo bhujagindo 1- bhaṅgiraso 2-
usinnaro atthako ca assako ca puthuddhano
ete caññe ca rājāno khattiyā brāhmaṇā bahū
puthuyaññaṃ yajitvāna petattaṃ nātivattiṃsūti.
Tassattho mahārāja pubbe bārāṇasiyaṃ dudīpo nāma rājā
mahādānaṃ datvā maraṇacakkena chinno kāmāvacareyeva nibbatti tathā
sāgarādayo aṭṭhāti ete pana aññe ca bahū rājāno ceva
khattiyā brāhmaṇā ca puthuyaññaṃ yajitvā anekappakāraṃ dānaṃ datvā
imaṃ kāmāvacarabhūmisaṃkhātaṃ petattaṃ nātivattiṃsu. Kāmāvacaradevā hi
rūpādino kilesavatthussa kāraṇā paraṃ paccāsiṃsanato kappanatāya
petāti vuccanti. Vuttampi cetaṃ
ye adutiyā na ramanti ekikā
vivekajaṃ ye na labhanti pītiṃ
kiñcāpi te indasamānabhogā
@Footnote: 1. mucalindo 2. bhagīraso itipi pāṭho.
Te ve parādhīnasukhāvarākāti.
Evampi dānaphalato brahmacariyaphalasseva mahantabhāvaṃ dassetvā
idāni brahmacariyavāsena petabhavanaṃ atikkamitvā brahmaloke
nibbatti te tāpase dassento āha
addhāyime ativattiṃsu anāgārā tapassino
sattisayo yāmahanu somayāgo manojavo
samuddo māgho bharato isi kālapurakkhito
aṅgīraso kassapo ca kīsavaccho akanti cāti.
Tattha ativattiṃsūti kāmāvacaraṃ atikkamiṃsu. Tapassinoti
sīlatapañceva aṭṭhasamāpattitapañca nissitā. Sattisayoti yāma
hanuādayo sattabhārato ca sandhāyāha. Aṅgīrasādīhi pana catūhi
saddhiṃ ekādaseteti
evaṃ tāva sutavaseneva brahmacariyavāsassa mahapphalabhāvaṃ vaṇṇetvā
idāni attanā diṭṭhapubbaṃ āharanto āha
uttarena nadī sīdā gambhīrā duratikkamā
nīlaggivaṇṇā jotanti sadā kāñcanapabbatā
paruḷhagacchā tagarā paruḷhagacchā vanā nagā
tatrāsuṃ dasasahassā porāṇā isayo pure
ahaṃ seṭṭhosmi dānena saññamena damena ca
anuttaraṃ vattaṃ katvā pakīracārī samāhite
jātimantaṃ ajaccañca ahamujugataṃ naraṃ
Ativelaṃ namassissaṃ kammabandhū hi māṇavā
sabbe vaṇṇā adhammaṭṭhā patanti nirayaṃ adho
sabbe vaṇṇā visujjhanti caritvā dhammamuttamanti.
Tattha uttarenāti mahārāja atīte uttarahimavante dvinnaṃ
suvaṇṇapabbatānaṃ antare pavattā sīdā nāma nadī gambhīrā nāvādīhipi
duratikkamā ahosi. Kiṃ kāraṇā. Sā hi atisukhumodakā sukhumattā
udakassa antamaso morapiñjamattaṃpi tattha patitaṃ na saṇṭhāti
osīditvā talameva gacchati. Tenevassā sīdāti nāmaṃ ahosi.
Te pana tassā tīresu kāñcanapabbatā sadā nīlaggivaṇṇā hutvā
jotanti obhāsanti. Paruḷhagacchā tagarāti tassā pana nadiyā
tīre gacchā paruḷhatagarā ahesuṃ. Tagarā gandhi sugandhino.
Paruḷhagacchā vanā nagāti ye tattha aññepi pabbatā tesaṃpi gacchā
paruḷhavanā ahesuṃ. Pupphaphaladhararukkhasañchannāti attho. Tatrāsunti
tasmiṃ evaṃ rammaṇīye bhūmibhāge dasasahassā isayo ahesuṃ.
Sabbepi pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhinova. Tesu bhikkhācāravelāyaṃ
keci uttarakuruṃ gacchanti. Keci mahājambūphalaṃ āharanti.
Keci himavante madhuraphalāphalāni āharitvā khādanti. Keci
jambūdīpatale taṃ taṃ nagaraṃ gacchanti. Ekopi rasataṇhāya abhibhūto
natthi. Jhānasukheneva kālaṃ vītināmenti. Tadā eko tāpaso
ākāsena bārāṇasiṃ gantvā sunivattho supāruto piṇḍāya caranto
purohitassa gehadvāraṃ pāpuṇi. So tassa upasame pasīditvā taṃ
Attano nivesanaṃ ānetvā bhojetvā katipāhaṃ paṭijagganto vissāse
uppanne bhante tumhe kuhiṃ vasathāti pucchi. Asukaṭṭhāne
nāmāvusoti. Kiṃ pana bhante tumhe ekakāva tattha viharatha udāhu
aññepi atthīti. Āvuso kiṃ vadesi tasmiṃ padese dasasahassā
isayo vasanti sabbepi pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhinovāti.
Tassa tesaṃ guṇaṃ sutvā pabbajjāya cittaṃ nami. Atha naṃ
bhante maṃpi tattha netvā pabbājethāti āha. Āvuso tvaṃ
rājapuriso na sakkā taṃ mayā pabbājetunti āha. Tena hi
bhante ajja ahaṃ rājānaṃ āpucchissāmi tumhe svepi idhāgaccheyyāthāti.
So adhivāsesi. Itaropi bhuttapātarāso rājānaṃ
upasaṅkamitvā icchāmahaṃ deva pabbajitunti. Taṃ sutvā kiṃ kāraṇā
ācariya pabbajissasīti. Deva kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ
disvāti. Tenahi pabbajāhi pabbajitopi maṃ olokeyyāsīti. So
sādhūti sampaṭicchitvā rājānaṃ vanditvā attano gehaṃ gantvā
puttadāraṃ anusāsitvā sabbaṃ sāpateyyaṃ dassetvā attano
pabbajitaparikkhāraṃ gahetvā tāpasassāgamanaṃ olokento nisīdi.
Tāpasopi tatheva ākāsenāgantavā antonagaraṃ pavisitvā tassa gehaṃ
pāvisi. So sakkaccaṃ taṃ parivisitvā bhante kathaṃ mayā kattabbanti
āha. So taṃ bahinagaraṃ netvā hatthena ādāya attano
ānubhāvena tattheva netvā pabbājetvā puna divase brāhmaṇaṃ
pabbajitaṃ tattheva ṭhapetvā bhattaṃ āharitvā datvā kasiṇaparikammaṃ
Ācikkhi. So katipāhaccayena abhiññā ca aṭṭhasamāpattiyo ca
nibbattetvā sayameva piṇḍāya carati. So aparabhāge ahaṃ rañño
attānaṃ dassetuṃ paṭiññaṃ adāsiṃ dassissāmi attānanti cintetvā
tāpase vanditvā ākāsena bārāṇasiṃ gantvā bhikkhaṃ caranto
rājadvāraṃ sampāpuṇi. Rājā taṃ disvā sañjānitvā antoni
vesanaṃ pavesetvā sakkāraṃ katvā bhante kuhiṃ vasathāti pucchi.
Uttarahimavantappadese kāñcanapabbatantare pavattāya sīdāya nadiyā
tīre mahārājāti. Kiṃ pana tumhe ekakāva tattha viharatha udāhu
aññepi tattha atthīti. Kiṃ vadesi mahārāja dasasahassā isayo
tattha vasanti te sabbe ca pañcaabhiññāaṭṭhasamāpattilābhino
vāti. Rājā tesaṃ guṇaṃ sutvā sabbesaṃ bhikkhaṃ dātukāmo
ahosi. Atha naṃ rājā āha bhante ahaṃ tesaṃ isīnaṃ dātumomhi
idha te ānethāti. Mahārāja te isayo jivhāviññeyye
rase agiddhā na sakkā idhānetunti. Bhante tumhe nissāya
te bhojessāmi upāyaṃ me ācikkhathāti. Mahārāja sace tesaṃ
dānaṃ dātukāmosi ito nikkhamitvā sīdānadītīre vasanto tesaṃ
dānaṃ dehīti. So sādhūti sampaṭicchitvā sabbupakāraṇāni
gāhāpetvā caturaṅginiyā senāya saddhiṃ nagarā nikhamitvā attano
rajjasīmaṃ sampāpuṇi. Atha naṃ tāpaso attano ānubhāvena saddhiṃ
senāya sīdānadītare netvā nadītīre khandhāvāraṃ kāretvā appamatto
hohi mahārājāti ākāsena attano vasanaṭṭhānaṃ gantavā puna
Divase paccāgami. Atha naṃ rājā sakkaccaṃ bhojetvā sve
bhante dasasahassā isayo ādāya idheva āgacchathāti āha.
So sādhūti sampaṭicchitvā gantvā puna divase bhikkhācāravelāya
isīnaṃ ārocesi mārisā bārāṇasirājā tumhākaṃ bhikkhaṃ
dātukāmoāgantvā sīdānadītīre nisinno so vo nimantesi tassa
anukampāya khandhāvāraṃ gantvā bhikkhaṃ gaṇhathāti. Te sādhuti
sampaṭicchitvā ākāsenāgantvā khandhāvārassāvidūre otariṃsu. Atha
tesaṃ rājā paccuggamanaṃ katvā khandhāvāraṃ pavesetvā paññattāsane
nisīdāpetvā isigaṇaṃ paṇītenāhārena santappetvā tesaṃ iriyāpathe
pasanno svātanāya nimantesi. Etenupāyena dasannaṃ tāpasasahassānaṃ
dasavassahassāni dānaṃ adāsi. Dadanto ca pana tasmiṃyeva
padese nagaraṃ māpetvā kasikammaṃ kāresi.
Na kho pana mahārāja tadā so rājā añño ahaññeva
ahosi. Atha khohaṃ seṭṭhosmi dānena ahameva hi tadā dānena
seṭṭho hutvā taṃ mahādānaṃ datvā imaṃ petalokaṃ atikkamitvā
brahmaloke nibbattetuṃ nāsikkhiṃ. Mayā dinnaṃ pana dānaṃ bhuñjitvā
sabbeva te isayo kāmāvacaraṃ atikkamitvā brahmaloke nibbattiṃsu.
Iminā cetaṃ veditabbaṃ yathā brahmacariyavāsova mahapphalo
hoti. Evaṃ dānena attano seṭṭhabhāvaṃ pakāsetvā itarehi tīhi
padehi tesaṃ isīnaṃ guṇaṃ pakāseti.
Tattha saññamenāti sīlena. Damenāti indriyadamanena.
Anuttaranti etehi guṇehi nirantaraṃ uttamaṃ vattasamādānaṃ caritvā.
Pakīracārīti gaṇaṃ vikīritvā khipitvā pahāya ekacārike ekībhāvaṃ
gateti attho. Samāhiteti upacārappanāsamādhīhi samāhitacitte
evarūpe tāpase ahaṃ tapassino upaṭṭhahinti dasseti. Ahamujugatanti
ahaṃ mahārāja tesaṃ dasasahassānaṃ isīnaṃ antare kāyavaṅkādīnaṃ
abhāvena ujugataṃ ekaṃpi naraṃ hīnajacco vā hotu jātisampanno
vāti jātiṃ avicāretvā tesaṃ guṇesu pasannamānaso hutvā
sabbepime ativelaṃ namassissaṃ niccakālameva namassissanti vadati.
Kiṃ kāraṇā. Kammabandhū hi māṇavāti maccā hi nāmete kammabandhū
kammapaṭissaraṇā. Teneva kāraṇena sabbe vaṇṇāti
veditabbaṃ.
Evañca pana vatvā kiñcāpi mahārāja dānato brahmacariyavāsova
mahapphalo dvepi panete mahāparisavitakkāva tasmā dvīsupi
appamatto hutvā dānañca dehi sīlañca rakkhāhīti taṃ ovaditvā
sakaṭṭhānameva gato.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
idaṃ vatvāna maghavā devarājā sujampati
vedehamanusāsitvā saggakāyaṃ apakkamīti.
Tattha apakkamīti pakkāmi. Sudhammāya devasabhāyaṃ dvinnaṃ
devasaṅghānaṃ nisinnānameva attānaṃ dassetīti attho.
Atha naṃ devagaṇā āhaṃsu mahārāja nanu tumhe na paññāyittha
Kuhiṃ gatatthāti. Mārisā mithilāyaṃ nemirañño ekā kaṅkhā uppajji
ahaṃ pañhaṃ kathetvā taṃ rājānaṃ nikkaṅkhaṃ katvā āgatomhīti.
Evañca pana vatvā puna taṃ kāraṇaṃ gāthāya kathetuṃāha
imaṃ bhonto nisāmetha yāvantettha samāgatā
dhammikānaṃ manussānaṃ vaṇṇaṃ uccāvacaṃ bahuṃ
yathā ayaṃ nemirājā paṇḍito kusalatthiko
rājā sabbavidehānaṃ adā dānaṃ arindamo
tassa taṃ dadato dānaṃ saṅkappo upapajjatha
dānaṃ vā brahmacariyaṃ vā katamaṃ su mahapphalanti.
Tattha imanti imaṃ dhammikānaṃ kalyāṇadhammānaṃ manussānaṃ mayā
vuccamānaṃ sīlavasena uccaṃ dānavasena avacaṃ bahuṃ vaṇṇaṃ nisāmetha
suṇāthāti attho. Yathā ayanti ayaṃ nemirājā yathā paṇḍito
ativiya paṇḍitoti.
Iti so devarājā aparihāpetvā rañño vaṇṇaṃ kathesi.
Taṃ sutvā devagaṇā rājānaṃ daṭṭhukāmā hutvā mahārāja
amhākaṃ nemirājā ācariyo tassovāde ṭhatvā taṃ nissāya amhehi
ayaṃ dibbasampatti laddhā taṃ daṭṭhukāmamhā taṃ pakkosāpehi
mahārājāti vadiṃsu. Sakko sādhūti sampaṭicchitvā mātaliṃ
pakkosāpetvā samma mātali vejayantarathaṃ yojetvā mithilanagaraṃ gantvā
nemirājānaṃ dibbayāne āropetvā idhānehīti āha. So sādhūti
sampaṭicchitvā rathaṃ yojetvā pāyāsi. Sakkassa pana devehi
Saddhiṃ kathentassa ca mātaliṃ pakkosāpetvā āṇāpentassa ca
mātalissa rathaṃ yojentassa ca manussagaṇanāya māso atikkanto.
Iti nemirañño puṇṇamāyaṃ uposathikassa pācīnasīhapañjaraṃ vivaritvā
mahātale nisīditvā amaccagaṇaparivutassa sīlaṃ paccavekkhantassa
pācīnalokadhātuto uggacchantena candamaṇḍalena saddhiṃyeva so ratho
paññāyi. Manussā bhuttasāyamāsā attano attano gharadvāresu
nisīditvā sukhakathaṃ kathentā ajja dve candā uggatāti āhaṃsu.
Atha nesaṃ sallapantānaññeva so ratho pākaṭo ahosi. Mahājano
nāyaṃ cando rathoti vatvā tasmiṃ khaṇe anukkamena sindhavasahassayutte
mātalisaṅgāhake vejayantarethe pākaṭe jāte kassa nukho idaṃ
dibbayānaṃ āgacchatīti cintetvā na kassaci aññassa amhākaṃ rājā
dhammiko tasseva sakkena vejayantaratho pesito bhavissati amhākaṃyeva
rañño anucchavikoti tuṭṭhahaṭṭho gāthamāha
abbhūto vata lokasmiṃ uppajji lomahaṃsano
dibbo ratho pāturahu vedehassa yasassinoti.
Tattha abbhūtoti abbhūtapubbo. Acchariyoti vā vimhayenevamāhaṃsu.
Tassa pana mahājanassa evaṃ kathentasseva mātali vegenāgantvā
rathaṃ nivattetvā sīhapañjarummāre pacchābhāgaṃ ṭhapetvā ārohanasajjaṃ
katvā ārohanatthāya rājānaṃ nimantesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
Devaputto mahiddhiko mātali devasārathi
nimantayittha rājānaṃ vedehaṃ mithilaggahaṃ
ehimaṃ rathamāruyha rājaseṭṭha disampati
devā dassanakāmā te tāvatiṃsā saindakā
saramānā hi te devā sudhammāya samacchareti.
Tattha mithilaggahanti mithilāyaṃ patiṭṭhitapāsādaṃ catūhi saṅgahavatthūhi
mithilāyaṃ saṅgāhakaṃ. Samacchareti tava guṇakathaṃ kathentā nisīdiṃsu.
Rājā taṃ sutvā adiṭṭhapubbaṃ devalokaṃ passissāmi mātalissa
ca me saṅgaho kato bhavissati gamissāmīti cintetvā antepurañca
mahājanañca āmantetvā ahaṃ na cirasseva āgamissāmi tumhe
appamattā dānādīni puññāni karothāti vatvā dibbarathaṃ abhiruhi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
tato rājā taramāno vedeho mithilaggaho
āsanā vuṭṭhahitvāna pamukho rathamāruhi
abhiruḷhaṃ rathaṃ dibbaṃ mātali etadabravi
kena taṃ nemi maggena rājaseṭṭha disampati
yena vā pāpakammantā puññakammā ca yena vāti 1-.
Tattha pamukhoti uttamo abhimukho vā mahājanassa piṭṭhiṃ datvā
āruḷhoti attho. Yena vāti yena maggena gantvā yattha
pāpakammantā vasanti taṃ ṭhānaṃ sakkā daṭṭhuṃ yena vā maggena
@Footnote: 1 ye narā.
Gantvā yattha puññakammantā ca yena vā vasanti te sakkā 1-
daṭṭhunti etesu maggesu kena maggena taṃ paṭhamaṃ nemi idaṃ so
sakkena anāṇattopi attano dūtavisesaṃ dassanatthaṃ āha.
Atha naṃ rājā mayā dvepi ṭhānāni adiṭṭhapubbāni dvepi
passissāmīti cintetvā āha
ubhayeneva maṃ nehi mātali dvesārathi
yena vā pāpakammantā puññakammā ca yena vāti.
Tato mātali dvepi ṭhānāni ekappahāreneva na sakkā mayā
dassetuṃ pucchissāmi nanti pucchanto gāthamāha
kena taṃ paṭhamaṃ nemi rāja seṭṭha disampati
yena vā pāpakammantā puññakammā ca yena vāti.
Tato rājā ahaṃ avassaṃ devalokaṃ gamissāmi nirayaṃ tāva
passissāmīti cintetvā anantaraṃ gāthamāha
nirayaṃ tāva passāmi āvāsaṃ pāpakamminaṃ
ṭhānāni luddakammānaṃ dussīlānañca yā gatīti.
Tattha dussīlānanti dasaakusalakammapathavasena pāpakārīnaṃ
gihidussīlānaṃ samaṇadussīlānaṃ. Yā gatīti yā etesaṃ nibbatti tañca
passissāmīti.
Athassa vetaraṇiṃ nadiṃ tāva dassesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
@Footnote: 1 yena vā gantvā ye puññakammā narā te sakkā iti katthaci pākaṭo.
Dassesi mātali rañño duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ
kuṭṭhitaṃ khārasaṃyuttaṃ tattaṃ aggisikhūpamanti.
Tattha vetaraṇinti bhikkhave mātali rañño kathaṃ sutvā nirayābhimukhaṃ
rathaṃ pesetvā paṭhamaṃ kammapaccayena utunā samuṭṭhitaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ dassesi.
Tattha nirayapālā jalitāni asisattitomarabhindivālamuggarādīni āvudhāni
gahetvā nerayikasatte paharanti vijjhanti pothenti.
Te taṃ dukkhaṃ asahantā vetaraṇiyaṃ patanti.
Sā nadī uparijalitāhi bhindivālappamāṇāhi sakaṇṭakāhi
vettalatāhi sañchannā. Te tattha bahūni vassasahassāni tiṭṭhantā
pajjalitesu khuradhārātikkhiṇesu kaṇṭakesu khaṇḍākhaṇḍikā honti.
Tesaṃ heṭṭhā tālappamāṇāni jalitaayasūlāni uṭṭhahanti. Nerayikasattā
bahuaddhānaṃ vītināmetvā vettalatāhi galitvā sūlesu patitvā
viddhasarīrā sūlesu āvuṇitamacchā viya ciraṃ pacanti. Sūlāni
pajjalitāni khuradhārātikkhiṇāni ayapokkharapattāni santi. Te
sūlehi galitvā ayapokkharapattesu patitvā ciraṃ dukkhavedanaṃ anubhavanti.
Tato khārudake patanti udakaṃpi jalati nerayikasattāpi jalanti dhūmāpi
uṭṭhahanti udakassa pana heṭṭhā nadītalaṃ khuradhārāhi sañchannaṃ.
Te heṭṭhā nukho kīdisanti udake nimujjitvā khuradhārāsu
khaṇḍākhaṇḍikā honti te taṃ mahādukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontā mahantaṃ
bhayabheravaṃ ravantā vicaranti. Kadāci anusotaṃ vuyhanti kadāci
Paṭisotaṃ. Atha te tīre ṭhitā nirayapālā ususattitomarabhindivālāni
khipitvā te macche viya vijjhanti. Te dukkhavedanappattā
mahāviravaṃ viravanti. Atha te jalitehi ayabalisehi uddharitvā
ākaḍḍhitvā pajjalitaayapaṭhaviyaṃ nipajjāpetvā mukhe tattaṃ ayoguḷaṃ
pakkhipanti.
Iti rājā vetaraṇiyaṃ mahādukkhapīḷite satte disvā bhītatasito
hutvā kinnāma ime sattā pāpakammaṃ akaṃsūti mātaliṃ pucchi.
Sopissa byākāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
nemi have mātalimajjhabhāsi
disvā janaṃ patamānaṃ vidugge
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā vetaraṇiṃ patanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye dubbale balavanto jīvaloke
hiṃsenti rosenti supāpakammā
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā vetaraṇiṃ patantīti.
Tattha vindatīti ahaṃ attano anissaro hutvā bhayasantako
viya jātoti. Disvāti patamāne disvā te nerayikasatte vetaraṇiṃ
patante disvā. Jānanti bhikkhave so mātali sayaṃ jānanto tassa
ajānato akkhāsi. Dubbaleti sarīrabalabhogabalaāṇābalavirahite.
Balavantoti tehi balehi samannāgatā. Hiṃsentīti pāṇippahārādīhi
kilamenti. Rosentīti nānappakārehi akkosentā ghaṭṭenti.
Pasavetvāti janetvā katvāti attho.
Evaṃ mātali tassa pañhaṃ byākaritvā raññā vetaraṇīniraye diṭṭhe
taṃ padesaṃ antaradhāpetvā purato rathaṃ pesetvā sunakhādīhi khādanaṭṭhānaṃ
dassetvā taṃ disvā bhītena raññā pañhaṃ puṭṭho byākāsi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
sāmā ca soṇā savalā ca gijjhā
kākolusaṅghā ca adenti bheravā
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme jane kākolusaṅghā adenti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye kecime maccharino kadariyā
paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ
Hiṃsenti rosenti supāpadhammā
te ludadakammā pasavetva pāpaṃ
teme jane kākolusaṅghā adentīti.
Ito paresu pañhesu ceva byākaraṇesu ca eseva nayo.
Tattha sāmāti rattavaṇṇā. Soṇāti sunakhā. Savalāti
kavaravaṇṇā ca setakāḷapītavaṇṇā cāti attho. Evaṃ
pañcavaṇṇepi sunakhe dassesi. Te kira mahāhatthippamāṇā jalitāya
ayapaṭhaviyā nerayikasatte mige viya anudhāvitvā piṇḍamaṃse ḍaṃsitvā
tesaṃ tigāvutappamāṇaṃ sarīraṃ jalitaayapaṭhaviyaṃ pātetvā mahāravaṃ
ravantānaṃ dvīhi purimapādehi uraṃ akkamitvā supāpadhammānaṃ janānaṃ
aṭṭhimiñjaṃ sesetvā maṃsaṃ luñcitvā khādanti. Gijjhāti mahantā
bhaṇḍasakaṭappamāṇā rohatuṇḍā gijjhā. Te tesaṃ kaṇayaggasadisehi
tuṇḍehi aṭṭhīni bhinditvā aṭṭhimiñjaṃ khādanti. Kākolusaṅghāti
lohatuṇḍā kākagaṇā. Te atibhayānakā diṭṭhadiṭṭhe khādanti.
Yeme janeti ye ime nerayikasatte kākolusaṅghā khādanti ime nu
maccā kiṃ nāma pāpakammaṃ akaṃsūti pucchi. Maccharinoti aññesaṃ
adāyakā maccharino nāma. Kadariyāti pare dentepi paṭisedhakā
thaddhamacchariyā. Samaṇabrahmaṇānanti samitabāhitapāpānaṃ.
Tato mātali taṃ padesaṃ antaradhāpetvā purato rathaṃ pesetvā
pajjalitaṃ navayojanaṃ ayapaṭhaviṃ akkamantā nerayikasattā nirayapālehi
anubandhitvā tālappāmāṇehi jalitaayakhandhehi jaṅghāsu paharitvā
Patitā teheva ayakkhandhehi pothayanti cuṇṇavicuṇṇaṃ vikīriyanti.
Te disvā rājā bhītatasito hutvā mātaliṃ pucchamato gāthamāha
sañjotibhūtā paṭhaviṃ kamanti
tattehi khandhehi ca pothayanti
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā khandhahatā sayanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye jīvalokasmiṃ supāpadhammino
narañca nāriñca apāpadhammaṃ
hiṃsenti rosenti supāpadhammā
te luddakammā pasavetava pāpaṃ
teme janā khandhahatā sayantīti.
Tattha sañjotikūtāti jalitasarīrā. Paṭhavinti jalitanavayojanaṃ
ayapaṭhaviṃ kamanti akkamanti. Khandhehi ca pothayantīti nirayapālehi
anubandhitvā tālappamāṇehi jalitaayakkhandhehi jaṅghāsu paharitvā patitā
nerayikasattā jalitasarīrā vajaṃ apavisantiyo gāvo viya samparivāretvā
teheva khandhehi pothayanti cuṇṇavicuṇṇaṃ vikīriyanti. Supāpadhamminoti
attano suṭṭhupāpadhammā hutvā. Apāpadhammanti
Sīlācārādiguṇasampannaṃ niraparādhaṃ vā.
Purato mātali rathaṃ pesetvā nirayapālehi jalitāvudhehi koṭṭiyamānā
aṅgārakāsuṃ patanti. Tattheva nesaṃ yāva kaṭiyā nimuggānaṃ
mahatīhi ayapacchīhi ādāya upari aṅgāre okīranti. Atha te
aṅgāraṃ sampaṭicchituṃ asakkontā rodantā paridaḍḍhagattā
thunanti. Taṃ disvā rājā gāthamāha
aṅgārakāsuṃ apare thunanti
narā rudantā paridaḍḍhagattā
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā aṅgārakāsuṃ thunanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
yekeci pūgāya dhanassa hetu
sakkhiṃ karitvā iṇaṃ jāpayanti
te jāpayitvā janataṃ janinda
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā aṅgārakāsuṃ thunantīti.
Tattha aṅgārakāsunti samma mātali ke nāmete apare vajaṃ
apavisantiyo gāvo viya samparivāretvā nirayapālehi jalitāvudhehi
Koṭṭiyamānā aṅgārakāsuṃ patanti. Tattha ca nesaṃ yāva kaṭito
nimuggānaṃ mahatīhi ayapacchīhi ādāya upari aṅgāre okīranti.
Atha te aṅgāre sampaṭicchituṃ asakkontā rodantā paridaḍḍhagattā
thunanti vipphandanti. Kammabalena vā attanā vā attano sīse
aṅgāre phunanti okīrantīti attho. Pūgāya dhanassāti okāse
sati dānaṃ vā dassāma pūjaṃ vā karissāma vihāraṃ vā kāressāmāti
dhanaṃ saṃkaḍḍhitvā ṭhapitassa pūgasantakassa dhanassa hetu. Jāpayantīti taṃ
dhanaṃ yathā ruciṃ khāditvā gaṇajeṭṭhakānaṃ lañcaṃ datvā asukaṭṭhāne
ettakaṃ veyyāvaccakaraṇaṃ kataṃ asukaṭṭhāne amhehi ettakaṃ dinnanti
kūṭasakkhiṃ karitvā taṃ dhanaṃ jāpayanti vināsenti.
Mātali purato rathaṃ pesetvā bhayānakehi nirayapālehi
uddhaṃpādā adhosirā katvā khipiyamānā tattaṃ lohakumbhiṃ patanti.
Taṃ disvā rājā gāthamāha
sañjotibhūtā jalitā padittā
padissati mahatī lohakumbhī
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā (avaṃsirā) lohakumbhiṃ patanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
Yesīlavaṃ samaṇaṃ brāhmaṇaṃ vā
hiṃsenti rosenti supāpadhammā
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā (avaṃsirā) lohakumbhiṃ patantīti.
Tattha padittāti ādittā. Mahatīti pabbatappamāṇā kappena
saṇṭhitā loharasapuṇṇā. Avaṃsirāti bhayānakehi nirayapālehi
uddhaṃpādā adhosirā katvā khipiyamānā taṃtaṃ lohakumbhiṃ patanti.
Sīlavanti sīlavantaṃ ācāraguṇasampannaṃ.
Mātali purato rathaṃ pesetvā jalitaayayottehi gīvaṃ veṭhetvā
adhomukhaṃ katvā te uggahetvā gīvaṃ luñcitvā uṇhodakasmiṃ
pakiledayitvā pothenti. Taṃ disvā rājā gāthamāha
luñcanti gīvaṃ atha veṭhayitvā
uṇhodakasmiṃ pakiledayitvā
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali dvesārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā luttasirā sayanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye jīvalokasmiṃ supāpadhammino
pakkhī gahetvāna viheṭhayanti
Te heṭhayitvā sakuṇaṃ janinda
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā luttasirā sayantīti.
Tattha luñcantīti uppāṭenti. Atha veṭhayitvāti jalitalohayottehi
gīvaṃ veṭhetvā adhomukhaṃ katvā. Uṇhodakasminti kappena
saṇṭhitalohaudakasmiṃ. Pakiledayitvāti temetvā khipitvā. Idaṃ
vuttaṃ hoti samma mātali yesaṃ ime nirayapālā jalitaayayottehi
gīvaṃ veṭhetvā tigāvutappamāṇaṃ sarīraṃ onāmetvā taṃ gīvaṃ
samparivattakaṃ luñcitvā jalitaayadaṇḍakehi ādāya ekasmiṃ jalitaloharase
pakkhipitvā tuṭṭhahaṭṭhā honti tāya ca gīvāya luñcitāya itarā
tesaṃ puna sīsena saddhiṃ gīvā uppajjatiyeva kinnāmete kammaṃ kariṃsu
etehi me disvā bhayaṃ uppajjatīti. Pakkhī gahetvāna viheṭhayantīti
mahārāja ye jīvalokasmiṃ sakuṇe gahetvā pakkhe luñcitvā gīvaṃ
veṭhetvā jīvitakkhayaṃ pāpetvā khādanti vā vikkīṇanti vā te ime
janā idha luttasirā sayantīti.
Mātali purato rathaṃ pesetvā tasmiṃ kira padese bahutasalilā
rammaṇīyā nadī sandati. Narayikasattā aggisantāpatattā pipāsaṃ
saṇdhāretuṃ asakkontā jalitalohapaṭhaviṃ maddantā taṃ nadiṃ otaranti.
Taṃ khaṇaññeva tīrāni pajjalanti. Pānīyaṃ thusapalāsabhāvaṃ āpajjitvā
pajjalati. Te pipāsaṃ saṇṭhāretuṃ asakkontā jalitaṃ thusapalāsaṃ
khādanti pivanti. Taṃ thusapalāsaṃ sakalasarīraṃ jhāpetvā adhobhāgena
Nikkhamati. Taṃ dukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontā bāhā paggayha kandanti.
Taṃ disvā rājā gāthamāha
bahutatoyā anikhātakūlā
nadī ayaṃ sandati supatitthā
ghammābhitattā manujā pivanti
pivatañca tesaṃ thusaṃ hoti pāni
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
pivatañca tesaṃ thusaṃ hoti pāni
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye suddhadhaññaṃ palāsena missaṃ
asuddhakammā kayino dadanti
ghammābhitattāna pipāsitānaṃ
pivatañca tesaṃ thusaṃ hoti pānīti.
Tattha anikhātakūlāti agambhīratīrā. Supatitthāti sobhaṇehi
titthehi upetā. Thusaṃ hotīti vīhīnaṃ thusaṃ sampajjati. Pānīti pānīyaṃ.
Tasmiṃ kira padese bahutasalilā rammaṇīyā nadī sandati. Nerayikasattā
aggisantāpena tattā pipāsaṃ saṇṭhāretuṃ asakkontā jalitalohapaṭṭhaviṃ
maddantā taṃ nadiṃ otaranti. Taṃ khaṇaññeva tīrāni pajjalanti
Pānīyaṃ thusapalāsabhāvaṃ āpajjitvā pajjalati. Te pipāsaṃ saṇṭhāretuṃ
asakkontā taṃ jalitaṃ thusapalāsaṃ khādanti. Taṃ tesaṃ sakalasarīraṃ
jhāpentaṃ pajjalantaṃ adhobhāgena nikkhamati. Te taṃ dukkhaṃ
adhivāsetuṃ asakkontā bāhā paggayha kandanti. Tattha
suddhadhaññanti vīhiādisattavidhaṃ parisuddhadhaññaṃ. Palāsena missanti
palāsena vā thusena vā bālukamattikādīhi vā missakaṃ katvā.
Asuddhakammāti kiliṭṭhakāyavacīmanokammā. Kayinoti suddhadhaññaṃ te
dassāmīti kayikassa hatthato mūlaṃ gahetvā tathārūpaṃ asuddhadhaññaṃ
dadanti.
Mātali purato rathaṃ pesetvā tattha nirayapālā araññe
luddakā mige viya samparivāretvā usuppahārādīhi nānāvudhehi dve
passāni tudanti. Tesaṃ sarīraṃ chiddāvachiddaṃ purāṇapaṇṇaṃ viya
khāyati. Taṃ disvā rājā mātaliṃ pucchanto gāthamāha
usūhi sattīhi ca tomarehi
ubhayāni passāni tudanti kandataṃ
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā sattihatā sayanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
Ye jīvalokasmiṃ asādhukammino
adinnamādāya karonti jīvitaṃ
dhaññaṃ dhanaṃ rajataṃ jātarūpaṃ
ajeḷakañcāpi pasuṃ mahisaṃ
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā sattihatā sayanti.
Tattha ubhayānīti ubhayāni passāni. Tudantīti vijjhanti.
Kandatanti rodantānaṃ. Pharusā nirayapālā araññe luddakā mige
viya samparivāretvā usuādīhi nānāvudhehi dve passāni tudanti.
Sarīraṃ chiddāvachiddaṃ purāṇapaṇṇaṃ viya khāyati. Adinnamādāyāti
parasantakaṃ saviññāṇakāviññāṇakaṃ. Sandhicchedādīhi ceva
nānappakāravañcanāya ca taṃ gahetvā jīvitaṃ kappenti.
Mātali purato rathaṃ pesetvā aparaṃ dassesi. Tattha
nirayapālā mahantehi jalitaayayottehi gīvāyaṃ bandhitvā ākaḍḍhitvā
jalitaayapaṭhaviyaṃ pātetvā nānāvudhehi koṭṭiyamānā vicaranti. Taṃ
rājā mātaliṃ pucchanto gāthamāha
gīvāya bandhā kissime puneke
aññe vikantā vilakatā sayanti
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
Yeme janā vilakatā sayanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
orabbhikā sūkarikā ca macchikā
pasuṃ mahisañca ajeḷakañca
hantavāna sūṇesu pasārayiṃsu
te luddakammā pasavetvā pāpaṃ
teme janā vilakatā sayantīti.
Tattha gīvāya bandhāti mahantehi jalitaayayottehi gīvāyaṃ
bandhitvā ākaḍḍhitvā ayapaṭhaviyaṃ pātetvā jalitehi nānāvudhehi
koṭṭiyamānā te rājā disvā pucchati. Aññe vikantāti aññe
pana khanḍākhanḍikaṃ sañchinnā. Vilakatāti aññe jalitesu ayaphalakesu
ṭhapetvā maṃsaṃ viya potthaniyā koṭṭetvā puñjāpuñjakatā
hutvā sayanti. Macchikāti macchaghātakā. Pasunti gāviṃ. Sūṇesu
pasārayiṃsūti maṃsaṃ vikkīṇitvā jīvitakappanatthāya sūṇāpaṇesu ṭhapesuṃ.
Mātali purato rathaṃ pesetvā aparaṃ dassesi. Ime nerayikasatte
muttakariṃsabhakkhe disvā rājā mātaliṃ pucchanto gāthamāha
rahado ayamuttakarīsapūro
duggandharūpo asuci pūti vāyati
khudāparetā manujā adenti
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
Pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā muttakarīsabhakkhā.
Tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
yekecime kāraṇikā virosikā
paresaṃ vihiṃsāya sadā niviṭṭhā
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
mittaddano miḷhamadenti bālāti.
Tattha khudāparetā manujā adentīti ete nerayikasattā chātakena
phuṭṭhā khudaṃ sahituṃ asakkontā pakuṭṭhitaṃ dhūmāyantaṃ pajjalantaṃ
kappena saṇṭhitaṃ purāṇamiḷhaṃ piṇḍāpiṇḍaṃ katvā khādanti.
Kāraṇikāti dukkhakārakā. Virosikāti mittasuhajjādīnaṃpi viheṭhakā.
Mittaddanoti ye bālā etesaññeva gehe khāditvā bhuñjitvā
paññattāsane nisīditvā sayitvā puna māsakakahāpaṇaṃ nāma āharāpetvā
lañcaṃ gaṇhanti te mittadūsakā bālā evarūpaṃ piṇḍaṃ katvā
khādanti mahārājāti.
Mātali purato rathaṃ pesesi. Aparasmiṃ niraye ete nerayikasattā
chātakena phuṭṭhā khudaṃ sahituṃ asakkontā lohitapubbaṃ piṇḍāpiṇḍaṃ
katvā khādanti. Taṃ disvā rājā gāthamāha
rahado ayaṃ lohitapubbapūro
Duggandharūpo asuci pūti vāyati
ghammābhitattā manujā pivanti
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā lohitapubbabhakkhā
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye mātaraṃ pitaraṃ vā jīvaloke
pārājikā arahante hananti
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā lohitapubbabhakkhāti.
Tattha ghammābhitattāti santāpena pīḷitā. Pārājikāti
pārājitā mātāpitaro ghātetvā gihibhāveyeva pārājikaṃ pattā.
Arahanteti pūjāvisesassa anucchavike. Hanantīti dukkarakārake mātāpitaro
mārenti. Apica arahanteti padena buddhasāvakepi saṅgaṇhanteva.
Mātali purato rathaṃ pesesi. Aparasmiṃ ussudaniraye nirayapālā
nerayikānaṃ tālappamāṇena jalitaayabalisena jivhaṃ vijjhitvā
ākaḍḍhitvā te satte jalitalohapaṭhaviyaṃ pātetvā usabhacammaṃ viya
pattharitvā ayasaṃkusakena cammaṃ hananti te thale khittamacchā viya
Phandanti te tañca dukkhaṃ sahituṃ asakkontā rodantā mukhena kheḷaṃ
muñcanti. Tassa rājā mātalino dassento āha
jivhañca passa balisena viddhaṃ
vihataṃ yathā saṅkusakena cammaṃ
phandanti macchāva thalamhi khittā
muñcanti kheḷaṃ rudamānā kimete
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā vaṅkaghastā sayanti.
Tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye keci saṇṭhānagatā manussā
agghena agghaṃ kayaṃ hāpayanti
kūṭena kūṭaṃ dhanalobhahetu
channaṃ yathā vāricaraṃ vadhāya
na hi kūṭakārissa bhavanti tāṇā
sakehi kammehi purakkhitassa
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā vaṅkaghastā sayantīti.
Tattha kimeteti kiṃ kāraṇā ete. Vaṅkaghastāti gilabalisā.
Saṇṭhānagatāti saṇṭhānaṃ mariyādaṃ gatā agghāpanaṭṭhāne ṭhitāti
attho. Agghena agghanti taṃtaṃ agghaṃ lañcaṃ gahetvā hatthiassādīnaṃ
vā jātarūparajatādīnaṃ vā tesaṃ tesaṃ viññāṇakāviññāṇakānaṃ
agghaṃ hāpenti. Kayanti taṃtaṃ hāpentā kāyikānaṃ tamhā agghā
kayaṃ hāpenti. Sate davatabbe paññāsaṃ dāpenti. Paññāse
dātabbe pañcavīsati dāpenti. Itare pana tehi saddhiṃ vibhajitvā
taṃ gaṇhanti. Kūṭena kūṭanti tulākūṭādīsu taṃtaṃ kūṭaṃ. Dhanalobhahetūti
dhanalobhena hetu etaṃ kūṭakammaṃ karonti. Channaṃ yathā vāricaraṃ
vadhāyāti taṃ pana kammaṃ karontāpi madhuravācāya tassa tathā
katabhāvaṃ paṭicchannaṃ katvā yathā vāricaraṃ macchaṃ vadhāya upagacchantā
valisaṃ āmisena paṭicchannaṃ katvā taṃ vadhenti evaṃ paṭicchannaṃ katvā
taṃ kammaṃ karonti. Na hi kūṭakārissāti paṭicchannaṃ mama kammaṃ
na taṃ koci jānātīti maññamānassāpi na hi kūṭakārissa tāṇā
nāma honti. Sakehi kammehi purakkhitassāti na so sakehi
kammehi purakkhito patiṭṭhaṃ labhati.
Purato rathaṃ pesesi. Tattha nerayikasattā jalitaaṅgārapuṇṇe
mahāāvāṭe ṭhitā. Te kira vajaṃ apavisantiyo gāvo viya
nirayapālehi nānāvudhāni gahetvā vijjhiyamānā tathā taṃ narakaṃ
upapajjanti. Atha ne nirayapālā uddhaṃ pāde gahetvā tattha khipanti.
Evaṃ pātiyamāne disvā rājā mātaliṃ pucchanto gāthamāha
nārī imā samparibhinnagattā
Paggayha kandanti bhujā rujaccā 1-
samakkhitā lohitapubbalittā
gāvo yathā āghātane vikantā
tā bhūmibhāgasmiṃ sadā nikhātā
khandhātivattanti sajotibhūtā
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
imā nu nārī kimakaṃsu pāpaṃ
yā bhūmibhāgasmiṃ sadā nikhātā
khandhātivattanti sajotibhūtā
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
kolitthiyāyo idha jīvaloke
asuddhakammā ayuttaṃ acāruṃ
tā dhuttarūpā pati vippahāya
aññaṃ acāruṃ ratikhiḍḍahetu
tā jīvalokasmiṃ ramāpayitvā
khandhātivattanti sajotibhūtāti.
Tattha nārīti itthiyo. Samparibhinnagattāti suṭṭhu samantato
bhinnagattā chinnasarirā. Rujaccāti dujjātikā virūpā jegucchāti
@Footnote: 1 dujaccā.
Attho. Vikantāti chinnasīsā gāvo viya pubbalohitalittagattā
hutvā. Sadā nikhātāti niccaṃ jalitaayapaṭhaviyaṃ kaṭippamāṇaṃ pavisitvā
nikkhanitvā ṭhapitā viya ṭhitā. Khandhātivattantīti samma mātali tā
nāriyo ete pabbatakhandhā atikkamanti. Tāsaṃ kira evaṃ kaṭippamāṇaṃ
pavisitvā ṭhitakāle puratthimadisāya jalito ayapabbato samuṭṭhahitvā
asanī viya viravanto āgantvā sarīraṃ saṇhakaraṇīyaṃ piṃsento
viya gacchati. Tasmiṃ ativattitvā gate pacchimapasse ṭhite puna
tāsaṃ sarīraṃ pātubhavati. Tā taṃ dukkhaṃ adhivāsetuṃ asakkontiyo
bāhā paggayha kandanti. Sesadisāsu uṭṭhitapabbatesupi eseva
nayo. Dve pabbatā samuṭṭhāya ucchughaṭikaṃ viya tāsaṃ sarīraṃ
piṃsenti . lohitaṃ paggharantaṃ sandati. Kadāci tayo kadāci cattāro
pabbatā uṭṭhāya tāsaṃ sarīraṃ piṃsenti. Tenāha khandhātivattantīti.
Kolitthiyāyoti kule patiṭṭhitā kuladhītaro. Ayuttaṃ acārunti
asaññitaṃ kammaṃ kariṃsu. Dhuttarūpāti asādhurūpā duṭṭharūpā
dhuttajātikā hutvā. Pati vippahāyāti attano patiṃ jahitvā.
Acārunti aññaṃ purisaṃ agamaṃsu. Ratikhiḍḍahetūti pañca kāmaguṇahetu
ceva kīḷāhetu ca. Ramāpayitvāti parapurisehi saddhiṃ attano
cittaṃ ramāpetvā idha uppannā. Athevaṃ tāsaṃ sarīraṃ ime
khandhātivattanti sajotibhūtāti attho.
Purato rathaṃ pesesi. Tattha nerayikasattā jalitaaṅgārapuṇṇe
mahāāvāṭe ṭhitā. Te kira vajaṃ apavisantiyo gāvo viya
Nirayapālehi nānāvudhāni gahetvā vijjhiyamānā tathā taṃ narakaṃ upapajjanti.
Atha ne nirayapālā uddhaṃ pāde gahetvā tattha khipanti.
Evaṃ pātiyamāne disvā rājā mātaliṃ pucchanto gāthamāha
pāde gahetvā kissime puneke
avaṃsirā narake pātayanti
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā (avaṃsirā) narake pāpayanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye jīvalokasmiṃ asādhukammino
parassa dārāni atikkamanti
te tādisā uttamabhaṇḍathenā
teme janā (avaṃsirā) narake pātayanti
te vassapūgāni bahūni tattha
nirayesu dukkhaṃ vedanaṃ vedayanti
na hi pāpakārissa bhavanti tāṇā
sakehi kammehi purakkhitassa
te luddakammā pasavetva pāpaṃ
teme janā (avaṃsirā) narake pātayantīti.
Tattha naraketi jalitaaṅgārapuṇṇe mahāāvāṭe. Te kira
vajaṃ apavisantiyo gāvo viya nirayapālehi nānāvudhāni gahetvā
vijjhiyamānā pothiyamānā tathārūpaṃ taṃ narakaṃ upapajjanti. Atha ne
nirayapālā uddhaṃpāde adhosire katvā tattha khipanti. Evaṃ
pātiyamāne disvā rājā pucchanto evamāha. Uttamabhaṇḍathenāti
manussehi piyāyitabbassa varabhaṇḍassa thenakā.
Evañca pana vatvā mātali saṅgāhako taṃ nirayaṃ antaradhāyitvā
purato rathaṃ pesetvā micchādiṭṭhikānaṃ pacananirayaṃ dassetvā tena
puṭṭho byākāsi.
Uccāvacāme vividhā upakkamā
nirayesu dissanti sughorarūpā
bhayaṃ hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu pāpaṃ
yeme janā adhimattā dukkhā tippā
kharā kaṭkā vedanā vedayanti
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ pāpakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye jīvalokasmiṃ supāpadiṭṭhino
vissāsakammāni karonti mohā
parañca diṭṭhīsu samādapenti
Te pāpadiṭṭhī pasavetva pāpaṃ
teme janā adhimattā dukkhā tippā
kharā kaṭukā vedanā vedayanti.
Tattha uccāvacāmeti ucāvacā ime khuddakā ca mahantā
cātiattho. Upakkamāti kāraṇappayogā. Supāpadiṭṭhinoti natthi
dinnaṃ natthi yiṭṭhaṃ natthi hutaṃ natthi sukaṭadukkaṭānaṃ kammānaṃ
phalavipāko natthi mātā natthi pitā natthipi samaṇabrahmaṇā natthi
sattā opapātikā natthi ayaṃ loko natthi paralokoti dasavatthukāya
micchādiṭṭhiyā suṭṭhu pāpadhammino. Vissāsakammānīti tāya
micchādiṭṭhiyā vissāsena katakammanissitā hutvā nānāvidhāni
pāpakammāni karonti. Temeti te ime janā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavanti.
Evaṃ mātali rañño micchādiṭṭhikānaṃ pacananirayaṃ ācikkhi.
Devalokepi devagaṇā rañño āgamanaṃ olokiyamānā sudhammāya
devasabhāyameva nisīdiṃsuyeva. Sakkopi kiṃ nukho mātali aticirāyatīti
upadhārento taṃ kāraṇaṃ ñatvā mātali attano dūtavisesaṃ dassetuṃ
mahārāja asukakammaṃ katvā asukaniraye nāma nibbattāti niraye
dassento vicarati nemirañño pana appameva āyu khīyetha nirayadassanassa
pariyantaṃ naṃ na gaccheyyāti cintetvā ekaṃ mahājavanaṃ devaputtaṃ
pesesi sīghaṃ rājānaṃ gahetvā āgacchatūti mātalissa vadehīti.
So javenāgantvā ārocesi. Mātali tassa vacanaṃ sutvā
mahārāja na sakkā cirāyitunti raññe ekappahāreneva catūsu disāsu
Bahuniraye dassetvā gāthamāha
viditāni te mahārāja āvāsaṃ pāpakamminaṃ
ṭhānāni luddakammānaṃ dussīlānañca yā gati
uyyāhidāni rājisi devarājassa santiketi.
Tassattho mahārāja amaṃ pāpakammīnaṃ sattānaṃ āvāsaṃ disvā
luddakammānaṃ ṭhānāni tayā viditāni. Dussīlānañca yā gatīti yā
nipphatti sāpi te viditā. Idāni devarājassa santike dibbasampattiṃ
dassanatthaṃ uyyāhi gacchassu mahārājāti attho.
Nirayakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ.
Evañca pana vatvā mātali devalokābhimukhaṃ rathaṃ pesesi.
Rājā devalokaṃ gacchanto dvādasayojanikaṃ maṇimayaṃ pañcathūpikaṃ
sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ uyyānapokkharaṇīsampannaṃ kapparukkhaparivutaṃ
varuṇiyā nāma devadhītāya ākāsaṭṭhakavimānaṃ disvā tañca devadhītaraṃ
antokūṭāgāre sayanapiṭṭhe nisinnaṃ accharāgaṇasahassaparivutaṃ maṇisīhapañjaraṃ
vivaritvā bahi olokentiṃ disvā mātaliṃ pucchanto gāthāha. Itaro
pissa bayākāsi.
Pañcathūpaṃ dissatidaṃ vimānaṃ
mālāpilandhā sayanassa majjhe
tatthacchatī nāri mahānubhāvā
uccāvacaṃ iddhivikubbamānā
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
Pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ayaṃ nu nārī kimakāsi sādhuṃ
yā modatī saggappattā vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
yadi te sutā varuṇī jīvaloke
āmāyadāsī ahu brāhmaṇassa
sā pattakālaṃ atithiṃ viditvā
mātāva puttaṃ sakimābhinandati
saññamā saṃvibhāgā ca sā vimānasmiṃ modatīti.
Tattha pañca thūpanti pañcahi kūṭāgārehi samannāgataṃ.
Mālāpilandhāti pilandhamālādīhi sabbābharaṇehi paṭimaṇḍitāti attho.
Tatthacchatīti tasmiṃ vimāne acchati. Uccāvacaṃ iddhivikubbamānāti
nānappakāraṃ deviddhiṃ dassiyamānā. Disvāti etaṃ disvā ṭhitaṃ
maṃ. Vittīti tuṭṭhi. Vindatīti paṭilabhati. Vittī santako viya
homi tuṭṭhiyā abhibhutotyattho. Āmāyadāsīti gehadāsiyā
kucchismiṃ jātadāsī. Ahu brahmaṇassāti sā kassapadasabalassa
kāle ekassa brahmaṇassa dāsī ahosi. Sā pattakālanti tena
brāhmaṇena aṭṭhasalākabhattāni saṃghassa pariccattāni ahesuṃ. So
gehaṃ gantvā bhariyaṃ āmantetvā etadavoca bhoti sve
pāto uṭṭhāya ekekassa bhikkhuno kahāpaṇagghanikaṃ katvā
Aṭṭhasalākabhattāni sampādeyyāsīti. Brāhmaṇī sāmi bhikkhū nāma
dhuttā nāhaṃ sakkhissāmīti paṭikkhipi. Dhītaro panassa tatheva
paṭikkhipiṃsu. So dāsiṃ sakkhissasi anmāti āha. Sā sakkhissāmi
ayyāti sampaṭicchitvā sakkaccaṃ yāgukhajjakabhattādīni sampādetvā
salākaṃ labhitvā āgataṃ pattakālaṃ atithiṃ viditvā gehe
haritagomayupalitte katapupphūpahāre paññattāsane nisīdāpetvā. Mātāva
puttanti yathā nāma cirappavāsiṃ āgataṃ puttaṃ mātā sakiṃ
abhinandati tathā sā niccakālaṃ abhinandati sakkaccaṃ parivisitvā
attano santakaṃ kiñci adāsi. Saññamā saṃvibhāgā cāti sā
sīlavatī ca cāgavatī ca ahosi. Tasmā tena sīlena ceva cāgena
ca imasmiṃ vimāne modati. Athavā saññamāti indriyadamanena
samannāgatā.
Evañca pana vatvā mātali rathaṃ purato pesetvā soṇadinnadevaputtassa
sattakanakavimānāni dassesi. Rājā tāni ca tasseva ca
sirisampattiṃ disvā tena katakammaṃ pucchi. Itaropissa ācikkhi.
Daddaḷhamānā ābhenti vimānā satta nimmitā
tattha yakkho mahiddhiko sabbābharaṇabhūsito
samantā anupariyāyati nārīgaṇapurakkhito
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasāthi
ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ
Yo modati saggappatto vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
soṇadinno gahapati esa dānapatī ahu
esa pabbajituddissa vihāre satta kārayi
sakkaccante upaṭṭhāsi bhikkhavo tattha āsaye
acchādanañca bhattañca senāsanaṃ padīpayaṃ
adāsi ujubhūtesu vippasannena cetasā
cātuddasī pañcadasī yāca pakkhassa aṭṭhamī
pāṭihāriyapakkhañca aṭṭhaṃgasusamāhitaṃ
uposathaṃ upavasi sadā sīlesu saṃvuto
saññamo saṃvibhāgo ca so vimānasmiṃ modatīti.
Tattha daddaḷhamānāti jajjalamānā. Ābhentīti taruṇasuriyo
viya obhāsenti. Tatthāti tesu paṭipāṭiyā ṭhitesu sattasu
vimānesu eko devaputto soṇadinno nāma. Mahārāja ayaṃ
pubbe kassapadasabalassa kāle kāsikaraṭṭhe aññatarasmiṃ nigame
soṇadinno nāma gahapati dānapati ahosi. So pabbajite uddissa
sattavihārakuṭiyo kāretvā tattha vāsikepi bhikkhū catūhi paccayehi
sakkaccaṃ upaṭṭhahi. So uposathañca upavasi niccaṃ sīlesu saṃvuto
ahosi. So tato cavitvā idhuppanno modatīti attho. Tattha
ca pāṭihāriyapakkhañcāti idaṃ pana aṭṭhamīuposathassa
Paccuggamanānugamanavasena sattamīnavamiyo cātuddasīpaṇṇarasīnaṃ paccuggamanānugamanavasena
terasīpāṭipade ca sandhāya vuttaṃ.
Evaṃ soṇadinnassa kammaṃ kathetvā mātali purato rathaṃ
pesetvā phalikavimānaṃ dassesi. Taṃ ubbedhato pañcavīsatiyojanaṃ
anekasatehi sattaratanamayathambhehi samannāgataṃ anekasatakūṭāgārehi
paṭimaṇḍitaṃ kiṃkiṇikajālaparikkhittaṃ samussitasuvaṇṇarajatamayadhajaṃ
nānāpupphavicittauyyānavanavibhūsitaṃ rammaṇīyapokkharaṇiyā samannāgataṃ
rammaṇīyavedikāya samannāgataṃ naccagītavāditādīsu chekā hi accharāhi
samparikiṇṇaṃ. Taṃ disvā rājā tuṭṭhamānaso hutvā tāsaṃ accharānaṃ
kusalakammaṃ pucchi. Ittaropissa ācikkhi .
Pabhāsatimidaṃ byamhaṃ phalikāsu sunimmitaṃ
nārīvaragaṇākiṇṇaṃ kūṭāgāravirocitaṃ
upetaṃ annapānehi naccagītehi cūbhayaṃ
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
imā nu nārī kimakaṃsu sādhuṃ
yā modare saggappattā vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
yākāci nārī idha jīvaloke
sīlavantiyo upāsikā
Dāne ratā niccapasannacittā
sacce ṭhitā uposathe appamattā
saññamā saṃvibhāgā ca tā vimānasmiṃ modareti.
Tattha byamhanti vimānaṃ pāsādoti vuttaṃ hoti. Phalikāsūti
phalikabhittīsu setamaṇimayāsu bhittīsu. Nārīvaragaṇākiṇṇanti
varanārīgaṇehi ākiṇṇaṃ. Kūṭāgāravirocitanti varakūṭāgārehi ocitaṃ
samocitaṃ vaḍḍhitanti attho. Ubhayanti ubhayehi naccagītehi sobhitaṃ.
Yā kācīti idaṃ kiñcāpi aniyametvā tena vuttaṃ. Tā pana
kassapabuddhakāle bārāṇasiyaṃ upāsikā hutvā gaṇabandhena etāni
heṭṭhāvuttappakārāni puññāni katvā taṃ sampattiṃ pattāti veditabbā.
Athassa so purato rathaṃ pesetvā ekaṃ maṇivimānaṃ dassesi.
Taṃ same bhūmibhāge patiṭṭhitaṃ ubbedhasampannaṃ maṇipabbataṃ viya
obhāsamānaṃ naccagītavāditaninnāditaṃ bahūhi devaputtehi samparikiṇṇaṃ.
Taṃ disvā rājā tesaṃ devaputtānaṃ kusalakammaṃ pucchi. Itaropissa
ācikkhi.
Pabhāsatimidaṃ byamhaṃ veruḷiyāsu nimmitaṃ
upetaṃ bhūmibhāgehi vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ
ālambarā mudiṅgā ca naccagītā suvāditā
dibbā saddā niccharanti savanīyā manoramā
nāhaṃ evaṃ gataṃ jātu evaṃ suruciraṃ pure
saddaṃ samabhijānāmi diṭṭhaṃ vā yadi vā sutaṃ
Vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ
ye modare saggappattā vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
ye keci maccā idha jīvaloke sīlavantā upāsakā
ārāme udapāneca papāte saṅkamanāni ca
arahante sītabhūte sakkaccaṃ paṭipādayuṃ
cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ
adaṃsu ujubhūtesu vippasannena cetasā
cātuddasī pañcadasī yāva pakkhassa aṭṭhamī
pāṭihārikapakkhañca aṭṭhaṅgasusamāhitaṃ
uposathaṃ upavasuṃ sadā sīlesu saṃvutā
saññamā saṃvibhāgā ca te vimānasmi modareti.
Tattha veḷuriyāsūti veḷuriyabhittīsu. Upetaṃ bhūmibhāgehīti
rammaṇīyehi bhūmibhāgehi upetaṃ. Ālambarā mudiṅgā cāti ete
ettha vijjanti. Naccagītā suvāditāti nānappakārāni naccāni ceva
gītāni ca aparesampi turiyānaṃ suvāditāni cettha pavattanti. Evaṃ
gatanti evaṃ manoramabhāvagataṃ. Ye kecīti idampi kāmaṃ aniyamato
vuttaṃ. Te pana kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasivāsino
Upāsakā gaṇabandhena etāni puññāni katvā taṃ dibbasampattiṃ pattāti
veditabbā. Tattha paṭipādayunti pāpayiṃsu tesaṃ adaṃsūti attho.
Paccayanti gilānapaccayaṃ. Adaṃsūti evaṃ nānappakāraṃ dānaṃ adaṃsu.
Iti so tesaṃ kammaṃ tassa ācikkhitvā mātali purato rathaṃ
pesetvā aparaṃ phalikavimānaṃ dassesi. Taṃ anekakūṭāgārapaṭimaṇḍitaṃ
nānākusumasañchannaṃ taruṇavanapatimaṇaḍitaṃ gīrāya vividhavihagagaṇaninnāditāya
nimmalasalilāya nadiyā parakkhitaṃ accharāgaṇaparivutaṃ tassevekasseva
puññavato nivāsanabhūtaṃ. Taṃ disvā rājā tuṭṭhamānaso hutvā tassa
kusalakammaṃ pucchi. Itaropissa ācikkhi.
Pabhāsatimidaṃ byamhaṃ phalikāsu sunimmitaṃ
nārīvaragaṇākiṇṇaṃ kūṭāgāravirocitaṃ
lupetaṃ annapānehi naccagītehi cūbhayaṃ
najjo anupariyāyati nānāpupphadumāyutā
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ
yo modati saggappatto vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
mithilāyaṃ gahapati esa dānapatī ahu
ārāme udapāne ca papāte saṅkamanāni ca
Arahante sītabhūte sakkaccaṃ paṭipādayi
cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ
adāsi ujubhūtesu vippasannena cetasā
cātuddasī pañcadasī yāva pakkhassa aṭṭhamī
pāṭihāriyapakkhañ ca aṭṭhaṅgasusamāhitaṃ
uposathaṃ upavasi sadā sīlesu saṃvuto
saññamo saṃvibhāgoca so vimānasmiṃ modatīti.
Tattha najjoti vacanavipallāso. Ekā nadī vimānaṃ parikkhipitvā
gatāti attho. Dumāyutāti sā nadī nānāpupphehi dumehi
āyuttā. Mithilāyanti esa mahārāja kassapabuddhakāle mithilanagare
eko gahapati dānapati ahosi. So etāni ārāmaropanādīni
katvā imaṃ dibbasampattiṃ pattoti.
Evamassa tena kataṃ kammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā
aparampi phalikavimānaṃ dassesi. Taṃ purimavimānato atirekataraṃ
nānāpupphaphalasañchannāya taruṇavanaghaṭāya samannāgataṃ. Taṃ disvā rājā
tāya sampattiyā samannāgatasseva devaputtassa pubbakammaṃ pucchi.
Itaropissa ācikkhi.
Pabhāsatimidaṃ byamhaṃ phalikāsu sunimmitaṃ
nārīvaragaṇākiṇṇaṃ kūṭāgāravirocitaṃ
upetaṃ annapānehi naccagītehi cūbhayaṃ
najjo anupariyāyati nānāpupphadumāyutā
Rājāyatanā kapiṭṭhā ca ambā sālā ca jambuyo
tiṇḍukā ca piyālā ca dumā nicca phalā bahū
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ
yo modati saggappatto vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
mithilāyaṃ gahapati esa dānapatī ahu
ārāme udapāne ca papāte saṅkamanāni ca
arahante sītabhūte sakkaccaṃ paṭipādayi
cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ
adāsi ujubhūtesu vippasannena cetasā
cātuddasī pañcadasī yā ca pakkhassa aṭṭhamī
pāṭihārikapakkhañca aṭṭhaṅgasusamāhitaṃ
uposathaṃ upavasi sadā sīlesu saṃvuto
saññamo saṃvibhāgo ca so vimānasmi modatīti.
Tattha najjoti ekā nadī taṃ vimānaṃ parikkhipitvā gatāti
attho. Dumāyutāti sā nadī nānāpupphehi dumehi āyuttā.
Mithilāyanti esa mahārāja kassapabuddhakāle videharaṭṭhe mithilanagare
eko gahapati dānapati ahosi. So etāni puññakammāni katvā
Imaṃ dibbasampattiṃ pattoti.
Evamassa tenāpi katakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā
purimasadisameva aparaṃ veḷuriyavimānaṃ dassesi. Rājā tattha dibbasampattiṃ
anubhavantassa devaputtassa katakammaṃ pucchi. Itaropissa ācikkhi.
Pabhāsatimidaṃ byamhaṃ veḷuriyāsu nimmitaṃ
upetaṃ bhūmibhāgehi vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ
ālambarā mudiṅgā ca naccagītā suvāditā
dibbā saddā niccharanti savanīyā manoramā
nāhaṃ evaṃ gataṃ jātu evaṃ suruciraṃ pure
saddaṃ samabhijānāmi diṭṭhaṃ vā yadivā sutaṃ
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ
yo modati saggappatto vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
bārāṇasiyaṃ gahapati esa dānapatī ahu
ārāme udapāne ca papāte saṅkamanāni ca
arahante sītabhūte sakkaccaṃ paṭipādayi
cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ
Adāsi ujubhūtesu vippasannena cetasā
cātuddasī pañcadasī yā ca pakkhassa aṭṭhamī
pāṭihāriyapakkhañca aṭṭhaṅgasusamāhitaṃ
uposathaṃ upavasi sadā sīlesu saṃvuto
saññamo saṃvibhāgo ca so vimānasmi modatīti.
So evamassa kusalakammaṃ ācikkhitvā purato rathaṃ pesetvā
bālasuriyasannibhaṃ kanakavimānaṃ dassesi. Tattha nivāsino devaputtassa
sampattiṃ disvā rājā tuṭṭhamānaso hutvā tena kataṃ kammaṃ pucchi.
Itaropissa ācikkhi.
Yathā udayamādicco hoti lohitako mahā
tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ jātarūpaṃ sunimmitaṃ
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ayaṃ nu macco kimakāsi sādhuṃ
yo modati saggappatto vimāne
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
sāvatthiyaṃ gahapati esa dānapatī ahu
ārāme udapāne ca papāte saṅkamanāni ca
arahante sītabhūte sakkaccaṃ paṭipādayi
cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ
Adāsi ujubhūtesu vippasannena cetasā
cātuddasī pañcadasī yā ca pakkhassa aṭṭhamī
pāṭihāriyapakkhañca aṭṭhaṅgasusamāhitaṃ
uposathaṃ upavasi sadā sīlesu saṃvuto
saññamo saṃvibhāgo ca so vimānasmi modatīti.
Tattha udayamādiccoti udento ādicco. Sāvatthiyanti so
kassapabuddhakāle sāvatthīnagare dānapati ahosi.
Evantena imesaṃ aṭṭhannaṃ vimānānaṃ kathitakāle sakko devarājā
mātali aticirāyatīti cintetvā aparampi javanadevaputtaṃ pesesi sakko
devarājā taṃ pakkosatīti mātalissa ācikkhāhīti. So javenāgantvā
tassa ārocesi. So tassa vacanaṃ sutvā na sakkā mayā idāni
cirāyitunti ekappahāreneva bahūni vimānāni dassesi. So raññā
tattha sampattiṃ anubhavantānaṃ devaputtānaṃ kammaṃ puṭṭho ācikkhi.
Vehāyasāme bahukā jātarūpā sunimmitā
daddaḷhamānā ābhenti vijjuvabbhaghanantare
tattha yakkhā mahiddhikā sabbābharaṇabhūsitā
samantā anupariyāyanti nārīgaṇaparivutā
vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
ime nu maccā kimakaṃsu sādhuṃ
ye modare saggappattā vimāne
Tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
saddhāya suniviṭṭhāya saddhammesu pavedite
akaṃsu satthu vacanaṃ sammāsambuddhasāvakā
tesaṃ etāni ṭhānāni yāni tvaṃ rāja passasīti.
Tattha vehāyasāmeti vehāyasā ime. Ākāseyeva suṇṭhitā
ākāsaṭṭhakavimānā imeti vadati. Vijjuvabbhaghanantareti ghanavalāhakantare
caramānā vijju viya. Suviniṭṭhāyāti maggena āgatattā
supatiṭṭhāya. Idaṃ vuttaṃ hoti mahārāja ete pure niyyānike
kassapabuddhasāsane pabbajitvā parisuddhasilā samaṇadhammaṃ karontā
sotāpattiphalaṃ sacchikatvā arahattaṃ nibbattetuṃ asakkontā tato
cutā imesu kanakavimānesu uppannā etesaṃ kassapabuddhasāvakānaṃ
etāni ṭhānāni yāni tvaṃ rāja passasīti passetāni 1- mahārājāti.
So evamassa ākāsaṭṭhakavimānāni dassetvā sakkassa santikaṃ
gamanatthāya ussāhaṃ karonto āha
viditāni te mahārāja āvāsaṃ pāpakamminaṃ
atho kalyāṇakammānaṃ ṭhānāni viditāni te
uyyāhidāni rājisi devarājassa santiketi.
Tattha āvāsanti mahārāja tayā paṭhamameva nerayikānaṃ āvāsaṃ
disvā pāpakammīnaṃ ṭhānāni viditāni imāni pana ākāsaṭṭhakavimānāni
@Footnote: 1 passasi passetāni itipi veditabbaṃ.
Passantena atho kalyāṇakammānaṃ ṭhānāni viditāni te idāni
devarājassa santike sampattiṃ daṭṭhuṃ uyyāhīti.
Evañca pana vatvā mātali purato rathaṃ pesetvā sineruṃ
parivāretvā ṭhite sattaparibhaṇḍapabbate dassesi. Te disvā
raññā mātalissa pucchitabhāvaṃ āvīkaronto satthā āha
sahassayuttaṃ hayavāhiṃ dibbayānamadhiṭṭhito
yāyamāno mahārājā addā sīdantare nage
disvānāmantayi dūtaṃ ime ke nāma pabbatāti.
Tattha sahassayuttanti sindhavasahassehi yojitaṃ. Hayavāhinti
hayehi nīyamānaṃ. Dibbayānamadhiṭṭhitoti dibbayāne ṭhito hutvā
yāyamāno gacchanto. Addāti addasa. Sīdantareti
sīdantaramahāsamuddassa antare. Tasmiṃ kira samudde udakaṃ sukhumaṃ hoti
antamaso morapicchāmattaṃ pakkhittaṃ patiṭṭhātuṃ na sakkoti sīdateva
tasmā so sīdantaramahāsamuddoti vuccati. Tassa antare.
Nageti pabbate. Ke nāmāti ke nāma ime pabbatāti.
Evaṃ nemiraññā puṭṭho mātali devaputto āha
sudassano karavīko isindharo 1- yugandharo
nemindharo vinatako assakaṇṇo girībrahā
ete sīdantare nagā anupubbasamuggatā
mahārājānamāvāsā yāni tavaṃ rāja passasīti.
@Footnote: 1 īsadharotipipā.
Tattha sudassanoti ayaṃ mahārāja etesaṃ pabbatānaṃ
sabbabāhiro sudassanapabbato nāma. Tadantare karavīko nāma. So
sudassanato uccataro hoti ubhinnaṃ pana tesaṃ antare eko
sīdantarasamuddo. Karavīkassa antare isindharonāma. So karavīkato
uccataro tesaṃ pana antare eko sīdantarasamuddo. Isindharassa
antare yugandharo nāma. So isindharato uccataro. Tesaṃpi
antare eko sīdantarasamuddo. Yugandharassa antare nemindharo
nāma. So yugandharato uccataro. Tesaṃpi antare eko
sīdantarasamuddo. Nemindharassa antare vinatako nāma. So nemindharato
uccataro. Tesaṃpi antare eko sīdantarasamuddo. Vinatakassa
antare assakaṇṇo nāma. So vinatakato uccataro. Tesaṃpi antare
eko sīdantarasamuddo. Anupubbasamuggatāti ete sīdantarasamudde
satta pabbatā anupaṭipāṭiyā samuggatā sopāṇasadisā hutvā ṭhitā.
Yānīti ye tavaṃ mahārāja ime pabbate passasi ete catunnaṃ
mahārājānaṃ āvāsāti.
Evamassa cātummahājikadevalokaṃ dassetvā mātali purato rathaṃ
pesetvā tāvatiṃsabhavanassa cittakūṭadvārakoṭṭhakaṃ parivāretvā ṭhitā
indapaṭimā dassesi. Taṃ disvā rājā pucchi. Itaropissa
ācikkhi.
Anekarūpaṃ ruciraṃ nānācittaṃ pakāsati
ākiṇṇaṃ indasadisehi bayaggheheva surakkhitaṃ
Vittī hi maṃ vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
imaṃ nu dvāraṃ kimabhaññamāhu
manoramaṃ dissati dūratova
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
cittakūṭoti yaṃ āhu devarājappavesanaṃ
sudassanassa girino dvāraṃ hetaṃ pakāsati
anekarūpaṃ ruciraṃ nānācittaṃ pakāsati
ākiṇṇaṃ indasadisehi byaggheheva surakkhitaṃ
pavisetena rājisi arujaṃ bhūmi pakkamāti.
Tattha anekarūpanti anekajātikaṃ. Nānācittanti nānāratanacitraṃ.
Pakāsatīti kinnāmetaṃ paññāyati. Ākiṇṇanti samparivāritaṃ.
Byaggheheva surakkhitanti yathā nāma byagghehi vā sīhehi vā
mahāvanaṃ surakkhitaṃ evaṃ indasadiseheva surakkhitaṃ tāsaṃ pana
indapaṭimānaṃ ārakkhanatthāya ṭhapitabhāvo ekanipāte kulāvakajātake
kathetabbo. Kimabhaññamāhūti kiṃ nāmaṃ vadanti. Pavesananti
nikkhamanapavesanatthāya sunimmitaṃ. Sudassanassāti sobhanadassanassa
sinerugirino. Dvāraṃ hetanti etaṃ sanerumatthake patiṭṭhitassa
dasasahassayojanikassa devanagarassa dvāraṃ. Pakāsatīti dvārakoṭṭhako
paññāyatīti attho. Pavisetenāti etena dvārena nagaraṃ pavisa.
Arujaṃ bhūmi pakkamāti arogaṃ suvaṇṇaṃ rajatamaṇimayaṃ nānāpupphasamākiṇṇaṃ
dibbabhūmiṃ dibbayānena akkama mahārājāti.
Evañca pana vatvā mātali devanagaraṃ rājānaṃ pavesesi.
Tena vuttaṃ
sahassayuttaṃ hayavāhiṃ dibbayānamadhiṭṭhito
yāyamāno mahārājā addā devasabhaṃ idanti.
So dibbayāne ṭhitova gacchanto sudhammādevasabhaṃ disvā mātaliṃ
pucchi. Sopissa ācikkhi.
Yathā sarade ākāso nīlobhāso padissati
tathūpamaṃ idaṃ byamhaṃ veḷuriyāsu nimmitaṃ
vittī hi vindati sūta disvā
pucchāmi taṃ mātali devasārathi
imaṃ nu byamhaṃ kimabhaññamāhu
tassa puṭṭho viyākāsi mātali devasārathi
vipākaṃ puññakammānaṃ jānaṃ akkhāsijānato
sudhammāti ca yaṃ āhu esesā dissate sabhā
veḷuriyārucirā citrā dhārayanti sunimmitā
aṭṭhaṃsā sukatā thambhā sabbe veḷuriyāmayā
yattha devā tāvatiṃsā sabbe indapurohitā
atthaṃ devamanussānaṃ cintayantā samacchare
pavisetena rājisi devānaṃ anumodananti.
Tattha idanti nipātamattaṃ. Devasabhaṃ addasāti attho.
Esesāti sā esā vimānā. Veḷuriyārucirāti ruciraveḷuriyā.
Citrāti nānāratanacitrā. Dhārayantīti imaṃ sabhaṃ ete
aṭṭhaṃsādibhedā sukatā thambhā dhārenti. Indapurohitāti indaṃ
purecārikaṃ katvā parivāretvā devamanusnsānaṃ atthaṃ cintentā acchanti.
Pavisetenāti iminā maggena yattha devā aññamaññaṃ anumodantā
acchanti taṃ ṭhānaṃ devānaṃ anumodanaṃ pavisa.
Devāpi kho tassāgamanaṃ olokentāva nisīdiṃsu. Te rājā
āgatoti sutvā dibbagandhadhūpavāsapupphahatthā yāva cittaṃ kūṭadvārakoṭṭhakā
paṭimaggaṃ gantvā mahāsattaṃ gandhamālādīhi pūjetvā sudhammādevasabhaṃ
ānayiṃsu. Rājā rathā otaritvā devasabhaṃ pāvisi. Tattha naṃ devā
āsanena nimantayiṃsu. Sakko āsanena ceva kāmehi ca nimantesi.
Tamatthaṃ pakāsento satthā āha
taṃ devā paṭinandiṃsu disvā rājānamāgataṃ
svāgatante mahārāja atho te adurāgataṃ
nisīdadāni rājisi devarājassa santike
sakko taṃ paṭinandittha vedehaṃ mithilaggahaṃ
nimantayittha kāmehi āsanena ca vāsavo
sādhu khosi anuppatto avāsaṃ vasavattinaṃ
vasa devesu rājisi sabbakāmasamiddhisu
Tāvatiṃsesu devesu bhuñja kāme amānuseti.
Tattha paṭinandiṃsūti sampiyāyiṃsu tuṭṭhahaṭṭhāva hutvā sampaṭicchiṃsu.
Sabbakāmasamiddhisūti sabbesaṃ dibbakāmānaṃ samiddhiyuttesu.
Evaṃ sakkena dibbakāmehi ceva āsanena ca nimantito taṃ
sutvā rājā paṭikkhipanto āha
yathā yācitakaṃ yānaṃ yathā yācitakaṃ dhanaṃ
evaṃ sampadamevetaṃ yaṃ parato dānapaccayā
nacāhametaṃ icchāmi yaṃ parato dānapaccayā
sayaṃ katāni puññāni taṃ me āveniyaṃ 1- dhanaṃ
sohaṃ gantvā manussesu kāhāmi kusalaṃ bahuṃ
dānena samacariyāya saññamena damena ca
yaṃ katvā sukhito homi na ca pacchānutappāmīti
tattha yaṃ parato dānapaccayāti yaṃ parato tassa parassa
dānapaccayā tena dinnattā labhati taṃ yācitakasadisaṃ hoti tasmā
nāhaṃ etaṃ icchāmi. Sayaṃ katānīti yāni pana mayā attanā
katāni puññāni tadeva mama parehi asādhāraṇaṃ. Āveniyaṃ dhananti
anugāmikadhanaṃ. Samacariyāyāti tīhi dvārehi samacariyāya
saññamenāti sīlarakkhaṇena. Damenāti indriyadamanena.
Evaṃ mahāsatto devānaṃ madhurassarena dhammaṃ desesi.
Desentoyeva manussagaṇanāya sattadivasāni ṭhatvā devagaṇaṃ tosetvā
@Footnote: 1 āveṇikantipi pāṭho.
Devagaṇamajjhe ṭhitova mātalissa guṇaṃ kathento āha
bahūpakāro no bhavaṃ mātali devasārathi
yo me kalyāṇakammānaṃ pāpānaṃ paṭidassayīti.
Tattha yo me kalyāṇakammānaṃ pāpānaṃ paṭidassayīti yo esa
mayhaṃ kalyāṇakammānaṃ devānañca vasanaṭṭhānāni pāpakammānaṃ
nerayikānañca ṭhānāni dassesīti attho.
Attha rājā sakkaṃ devarājānaṃ āmantetvā icchāmahaṃ mahārāja
manussalokaṃ gantunti āha. Sakko tena hi samma mātali
nemirājānaṃ puna tattheva mithilanagare nehīti āha. So sādhūti
sampaṭicchitvā rathaṃ upaṭṭhapesi. Rājā devagaṇehi saddhiṃ
sammoditvā deve nivattetvā āpucchitvā rathamābhirūhi. Mātali
rathaṃ pesento pācīnadisābhāgena mithilaṃ sampāpuṇi. Mahājano
dibbarathaṃ disvā rājāno āgacchatīti pamuditacitto ahosi.
Mātali mithilanagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā tasmiṃyeva sīhapañjare mahāsattaṃ
otāretvā gacchāmahaṃ mahārājāti āpucchitvā sakaṭṭhānameva
gato. Mahājanopi rājānaṃ parivāretvā kīdiso devaloko
mahārājāti pucchi. Rājā devānañca sakkassa ca devarañño
sampattiṃ vaṇṇetvā tumhepi dānādīni puññāni karotha evaṃ
tasmiṃ devaloke nibbattissathāti mahājanassa dhammaṃ desesi. So
aparabhāge kappakena palitassa jātabhāve ārocite suvaṇṇasaṇḍāsena
palitaṃ uddharāpetvā hatthe ṭhapetvā taṃ disvā saṃvegaṃ
Uppādetvā kappakassa gāmavaraṃ datvā pabbajitukāmo hutvā
puttassa rajjaṃ paṭicchādetvā tena kasmā deva pabbajissasīti
vutte puttassa kāraṇaṃ ācikkhanto gāthamāha
uttamaṅgaruhā mayhaṃ ime jātā vayoharā
pātubhūtā devadūtā pabbajjā samayo mamanti.
Rājā imaṃ gāthaṃ vatvā purimarājāno viya pabbajitvā
tasmiṃyeva ambavane viharanto cattāro brahmavihāre bhāvetvā
aparihīnajjhāno brahmalokūpago ahosi. Tasseva pabbajitabhāvaṃ
āvīkaronto satthā osānagāthamāha
idaṃ vatvā nimirājā vedeho mithilaggaho
puthuyaññaṃ yajitvāna saññamaṃ ajjhupāgamīti.
Tattha idaṃ vatvāti uttamaṅgaruhā mayhanti idaṃ gāthaṃ
vatvā. Puthuyaññaṃ yajitvānāti mahādānaṃ datvā. Saññamaṃ
ajjhupāgamīti sīlasaññamaṃ upagato. Putto panassa kālārajjako
nāma taṃ vaṃsaṃ upacchindatīti.
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā na bhikkhave idāneva
pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevāti vatvā saccāni
pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Tadā sakko anuruddho ahosi
mātali ānando ahosi caturāsīti khattiyasahassāni buddhaparisā
ahesuṃ nemirājā pana ahameva sammāsambuddhoti.
Nemirājajātakaṃ catutthaṃ niṭṭhitaṃ.
@Footnote:
@*** hanṛ´ānīṛ´ā´mḗmīkhṛ´amūla ***
The Pali Atthakatha in Roman Book 43 page 161-222.
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_rm.php?B=43&A=3284
อรรถกถาบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/atthapali/read_th.php?B=43&A=3284
อ่านอรรถกถาแปลไทย :-
http://84000.org/tipitaka/attha/attha.php?b=28&i=525
เนื้อความพระไตรปิฎกฉบับหลวง :-
http://84000.org/tipitaka/read/r.php?B=28&A=3442
พระไตรปิฎกฉบับบาลีอักษรไทย :-
http://84000.org/tipitaka/read/pali_read.php?B=28&A=4107
The Pali Tipitaka in Roman Character :-
http://84000.org/tipitaka/read/roman_read.php?B=28&A=4107
Contents of The Tipitaka Volume 28
http://84000.org/tipitaka/read/?index_28
        |
|
บันทึก ๖ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๑. การแสดงผลนี้อ้างอิงข้อมูลจากอรรถกถาฉบับภาษาบาลี อักษรโรมัน. หากพบข้อผิดพลาด กรุณาแจ้งได้ที่ [email protected]